यमकभारतम्

change script to

यमकभारतटीका-यादुपत्यम्

ध्यायेत् तं परमानन्दं यन्माता पतिमयदपरमानन्दम् ।
उज्झितपरमानं दम्पत्याद्याद्याश्रमैः सदैव परमानन्दम् ॥1॥
यस्य कराऽलोऽलं चक्रं काऽलः परः स हि कराऽलोऽम् ।
यस्य गदा पवमानः सन् यो व्यासोभवत् सदापवमानः ॥2॥
यस्य रमा न मनोगं जगृहे विश्वम्भरापि न मनोगम् ।
यस्य पुमानानन्दं भुङ्क्ते यद् धाम कपतिमानानन्दम् ॥3॥
परमेषु यदा तेजः परमेषु चकार वासुदेवोजः ।
मानधि बिभ्रत्सु मनो मानधिमासीन्न वासुदेवो जः ॥4॥
सोजनि देवक्यन्ते यस्मादनुकम्पनावदेव क्यन्ते ।
अवदन् देव क्यं ते भुवनं हि सुराः सदैवदेव क्यन्ते ॥5॥
नीतो वसुदेवेन स्वततेन स गोकुऽलं सुवसुदेवे न ।
तत्र यशोदा तनयं मेने कृष्णं स्वकीयमवदातनयम् ॥6॥
ववृधे गोकुसमध्यायो देवो विश्वमद्भुताकुऽमध्यात् ।
तत्र च पूतनिकाया वधमकरोत् यन्निजाः सुपूतननिकायाः ॥7॥
अधुनोच्छकटं ऽलोली पादाङ्गुष्ठेन वातपेशशकटं ऽलोली ।
अतनोद् रक्षामस्य स्वाज्ञानाद् गोपिका सदेरक्षामस्य ॥8॥
मुखऽलाऽनलो तन्मुखगं जगदचष्ट साऽनऽलोतत् ।
नाध्यैन्मायामस्य जगत्प्रभोः स्वधिकतततमायामस्य ॥9॥
तस्य सुशर्माण्यकरो दरिणो गर्गः सदुक्तिकर्माण्यकरोत् ।
अवदन्नामानमयं जगदादि वासुदेवनामानमयम् ॥10॥
तस्य सखा बऽनामा ज्येष्ठो भ्राताथ यन्निजाबऽना मा ।
यस्य च पर्यङ्कोयं पूर्वतनो विष्णुमजसपर्यं कोयम् ॥11॥
तेन हतो वातरयस्तृणचक्रो नाम दितिसुतोवातरयः ।
हरमाणो बाऽतमं स्वात्मानं कण्ठरोधिनावाऽतमम् ॥12॥
सोवनिमध्ये रङ्गन् अरिदरयुग् बाऽरूपमध्येरं गन् ।
अमुषन्नवनीतमदः सगोकुऽले गोपिकासु नवनीतमदः ॥13॥
तन्माता कोपमिता तमनुससारात्मवादवाकोपमिता ।
जगृहे सा नमनं तं देवं तच्चिन्तयैव सानमनन्तम् ॥14॥
अथ सान्तरितामानं विष्णुं विश्वोद्भवं सदान्तरितामानम् ।
अनयद् दामोदरतां योरमयत् सुन्दरीं निजामोदरताम् ॥15॥
चक्रे सोर्जुननाशं प्राप्नोति च यत्स्मृतिः सदार्जुनना शम् ।
तौ च गतौ निजमोकस्तेनैव नुतेन यन्निजो निजमोकः ॥16॥
अथ वृन्दावनवासं गोपाश्चक्रुर्जगत्क्षितावनवासम् ।
तत्र बकासुरमारः शौरिरभून्नित्यसंश्रितासुरमारः ॥17॥
अहनद् वत्सतनूकं योपल्लोकं स्वयत्नवत्सतनूकम् ।
सोपाद् वत्सानमरः सहाग्रजो गोपवत्सवत्सानमरः ॥18॥
सः विभुः श्रीमानहिके ननर्त यस्य श्रमानमा मा न हि के ।
अकरोन्नद्युदकान्तं कान्तं नीत्वोरगं स नाद्युदकान्तम् ॥19॥
हत्वा धेनुकमूढं बऽलात् प्रऽम्बं च खेट् सधेनुकमूढम् ।
व्रजमावीदमृताशः पीत्वा वह्निं चरस्थिरादमृताशः ॥20॥
गिरिणा रक्षापि कृता व्रजस्य तेन स्वरक्षरक्षापिकृता ।
शक्राय व्यञ्जयता स्वां शक्तिं विश्वमात्मनाव्यं जयता ॥21॥
रेमे गोपीष्वरिहा स मन्मथाक्रान्तसुन्दरीपीष्वरिहा।
पूर्णानन्दैकतनुः स विश्वरुक्पावनोप्यनन्दैकतनुः ॥22॥
अथ हतयोर्गलिऽकेशयोः श्वफल्कजप्रापितः पुरीं गलिऽकेश्योः ।
भङ्क्वा धनुराजवरं जघान तेनैव च स्वयं राजवरम् ॥23॥
मृत्नन् गजमुग्रबऽलं सबऽलो रङ्गं विवेश सृतिमुग्रबऽम् ।
हत्वा मल्लौ बलिनौ कंसं च विमोक्षितौ ततौ ऽलौ बलिऽनौ ॥24॥
प्रादात् सान्दीपनये मृतपुत्रं ज्ञानदीपसन्दीपनये ।
गुर्वर्थेज्ञानतमःप्रभेदिता नित्यसम्भृताज्ञानतमः ॥25॥
जित्वा मागधराजं तोषितमकरोत् सदात्मयोगधराजम् ।
अनु कुर्वन् निजसदनं चक्रे रम्यां पुरीं सुबोधनिजसदनम् ॥26॥
प्रसभं सगजबऽस्य क्षत्रस्योच्चैः समगधराजबऽस्य ।
मानं शिशुपाऽवरं हत्वा भैष्मीमवाप शिशुपाऽवरम् ॥27॥
हंसो डिभकश्चपऽलावमुना संसूदितो यवनकश्च पऽला ।
कीर्तिर्विमलाला विरता प्रतता विश्वाधिपावनीऽलाविरता ॥28॥
सत्याजाम्बवतीर्या भार्या विन्दाद्या भानुसाम्बवतीर्याः ।
प्रद्युम्नं मोदरतः प्राप ज्येष्ठं हरिः सुतं मोदरतः ॥29॥
यत्परिवारतयेशा जाता देवा नृपात्मजा रतयेशाः ।
यद्भरितं विषसर्पप्रभृति ध्वान्तं न मारुतिं विषसर्प ॥30॥
येन हिडिम्बबकाद्या रक्षोधीशा निपातिता बबकाद्याः ।
भीमे प्रीतिममेयां व्यञ्जयता तेनैव शेषपाति ममे याम् ॥31॥
अथ कृष्णावरणे तान् प्राप्तान् राज्ञोशृणोत् सदावरणेतान् ।
द्रष्टुं यातः सबऽस्तां चानैषीत् पृथासुतांस्ततः सबऽलः ॥32॥
तानिन्द्रस्थऽवासांश्चक्रे कृष्णः परो निजस्थऽवासान् ।
स्वबऽलोद्रेचितमानैर्जुगोप धर्मं च तैः पराचितमानैः ॥33॥
वालिऽवधानुनयाय प्रणयी सख्यं सुसन्दधे नु नयाय ।
वासवजेन विशेषात् तेनैव पुनर्नृजन्मजेन विशेषात् ॥34॥
मातुः परिभवहान्यै राज्ञा द्युसदामितश्च परिभवहान्यैः ।
अभवन्नरकमुरारिर्यो वासीदत् समस्तनरकमुरारिः ॥35॥
नीतो दिवि देववरै रेमे सत्यासमन्वितोदेववरैः ।
सर्वर्तुवने शशिना निशि सत्यां वासरे वनेशशिना ॥36॥
सुरतरुमापालिमतात् प्रकाशयञ्छक्तिमात्मनः पािऽमतात् ।
सुरवरवीरेषु दरी प्रधानजीवेश्वरः परेषुदरी ॥37॥
पुरमभियायारिदरी दत्वा भद्रां पृथासुतायारिदरी ।
शक्रपुरीमभियातः प्रादाद् वह्नेर्वनं सतामभियातः ॥38॥
शिवभक्तप्रवराद्यं पुमान् न सेहे गिरीशविप्रवराद्यम् ।
तं स्वात्मेन्द्रवरेण व्यधुनोद् भीमेन धूतरुद्रवरेण ॥39॥
यस्याज्ञाबऽसारैः पार्थैर्दिग्भ्यो हृतं धनं बऽसारैः ।
जित्वा क्ष्मामविशेषां प्रसह्य भूपान् समस्तकामविशेषाम् ॥40॥
अथ पार्थान् क्रतुराजं प्रापयदमरेट् सरुद्रशक्रतुराजम् ।
पूजा तेनावापि च्छिन्नश्चैद्यः सृतिं गते नावापि ॥41॥
निहतौ सौभकरूशौ शीतो भातश्च येन तौ भकरूशौ ।
अजयद् रुद्रं च रणे बाणार्थेवनतिपतितकचन्द्रं चरणे ॥42॥
असृजज्ज्वरमुग्रतमःक्षयप्रदो ऽलीऽयाधिवरमुग्रतमः ।
क्रीडामात्रं विश्वं प्रकाशयन्नात्मनः स विहरकमात्रं विश्वम् ॥43॥
यस्यावेशोरुबऽान्नयहनत् पार्थोसुरान् प्रजेशोरुबऽलान् ।
वरदानदस्यैव जगत्प्रभोरीरणात् समनुगतनादस्यैव ॥44॥
यस्यावेशात् स बलः प्रचकर्ष पुरं प्रसह्य वेशात् सबलः ।
कुरुपतिनाम नु यमुना कृष्टा येनाहुरर्ह्यमतनु यमुना ॥45॥
यद्बऽवान् क्रोधवशान्निनाय नाशं वृकोदरः क्रोधवशान् ।
ऽलेभे चान्यागम्यं स्थानं पुष्पाणि धाम चान्यागम्यम् ॥46॥
यद्बऽभारवहत्वान्नाचऽदुरगादिभिः सुभारवहत्वम् ।
धर्मादरिहापि पदं भीमो येनैव साहसं रिहापि पदम् ॥47॥
न हि नहुषोऽं नहितुं धर्मो द्रौणिस्तथेतरोऽलं नहितुम् ।
नो राट् कर्णो ब्रह्मवरी येन ध्वस्तोस्त्रमग्रहीत् सुब्रह्म वरी ॥48॥
क्षात्रं धर्मं स्ववता गुरुवृत्त्यै केशवाज्ञया च मलं स्ववता ।
सर्वं सेहे मनसा भीमेनेशैकमानिना हेमनसा ॥49॥
यद्भक्तप्रवरेण प्रोतः स्वस्मिन् स कीचकः प्रवरेण ।
पतितास्तस्य सहायाः कृष्णार्थे मानिनः समस्य सहायाः ॥50॥
यद्भक्त्यानुगृहीतौ पार्थो भीमश्च गोनृपौ नु गृहीतौ ।
ऋणमुक्त्यै सुव्यत्यस्त्यै क्रमशो वीरावमुञ्चतां सुव्यत्यस्त्यै ॥51॥
यद्भक्त्यामितयाऽलं कृष्णा कार्ये विवेश कृष्णाकार्ये ।
यामीरार्द्धतनुत्वान्नापाद् भीमादृतेपि नापाद् भीमात् ॥52॥
यां स्प्रष्टुमिच्छन्तमजातशत्रुं न्यवारयत् स्वस्थमजातशत्रुम् ।
शंरूपाने नित्यरतेरियं श्रीरिति स्म देवेड्यदितेरियं श्रीः ॥53॥
मनसामनसा मनसा मनसा यमनन्तमजस्रमवेदनुया ।
विऽयं विऽयं विऽयं विऽयन्निखिऽलं त्वशुभं प्रचकार च यः ॥54॥
सोगाद् दूतमुखेन प्रभुणेदं वर्तते यदूतमुखेन ।
पार्थार्थे बहुतनुतां यत्र प्रकाशयन् स्वयं सबहुतनुताम् ॥55॥
गुरुकर्णनदीजानवधीच्चक्षुर्बऽलेन जनदीजादी ।
शक्त्या निजया परवान् स्वजनानुद्रेचयन्ननन्तयापरवान् ॥56॥
यस्य सुनीतिसहायान्न रिपून् मेनेर्जुनः समेतसहा यान् ।
अकरोच्चासु परासुप्रततिं सेनासु धावनासुपरासु ॥57॥
येन जयद्रथमारः पार्थः शत्रूनवापतद्रथमारः ।
यद्विरहादपि देहे स रथः शश्वत् स्थितेः सदादपि देहे ॥58॥
यद्भरितो भरताभः प्रभुरम्भाभावितोभिभरताभः ।
भीमो रभसाभिभवी प्रसभं भा भाभिभूर्भसा भिभवी ॥59॥
यदनुग्रहिपूर्णत्वाद् भीमः सर्वानरीननहिपूर्णत्वात् ।
अदहत् बाहुबऽलेन क्रोधाग्नावाहितान् निजाहुबऽलेन ॥60 ॥
कृष्णाभीमाप्ततमः शीर्णं येन स्वकीयहृदयमाप्ततमः ।
धृतराष्ट्रसुतानवधीत् भीमेन स्थापितो मनसि सुसुतानवधीत् ॥61॥
भीमविपाटितदेहानदर्शयत् स्वनरीन् विपाटितदेहान् ।
कृष्णाया हितकारी सम्यगीरप्रियः सदाहितकारी ॥62॥
अथ हरिणा पीतबलं द्रौणेरस्त्रं महारिणापीतबऽम् ।
दधता वासोमरणं नीतं चक्रेभिमन्युजं सोमरणम् ॥63॥
तस्य च रक्षा सुकृता जनार्दनेनेशशेषकेक्षासुकृता ।
पार्थेषु प्रेमवता नित्यं भर्त्रासुतासुविप्रेमवता ॥64॥
ज्ञानं परमं प्रादाद् भीष्मगतः सृतिविमोक्षचरमं प्रादात् ।
पाण्डुसुतानामधिकं चक्रे वेदं गुणोत्तरं स्वनामधिकम् ॥65॥
तेनावापि सुजातैर्हरिमेधस्तुरगवर्ततेनपि सुजातैः ।
पाण्डुसुतैः सवसूकैः प्राप्तैर्व्यासात्मना च सुसवसूकैः ॥66॥
तदनु स पाण्डुतनूजै रेमे क्ष्मां पाऽयन् सुपाण्डुतनूजैः ।
अनुपमसुखरूपोजः परमः श्रीवल्लभः सति खरूपो जः ॥67॥
सुगतिं चरमामददान्निजयोग्यां ज्ञानिसुततिं परमामददात् ।
पार्थानां सयदूनां स पितृप्रेष्यादिनामिनां सयदूनाम् ॥68॥
रेमे तत्रापिसुखी परमोनन्तो ननन्द तत्रापि सुखी ।
प्राणेनेन्दिरया च प्रयुतो नित्यं महागुणेन्दिरया च ॥69॥
एवं सर्वाणि हरे रूपाणि श्रीपतेः सुपर्वाणिहरेः ।
पूर्णसुखानि सुभान्ति प्रततनि निरन्तराणि सुभान्ति ॥70॥
राम राम महाबाहो माया ते सुदुरासदा ।
वाद सादद को ऽलोके पादावेव तवासजेत् ॥71॥
जेत् सवातव वेदापाके लोकोदद सादवा ।
दासरादुसुतेयामाहोवाहा मम राम रा ॥72॥
देवानां पतयो नित्यं मतं यस्य न जानते ।
तस्मै देव नमस्तेहं भवतेसुरमारये ॥73॥
समस्तदेवजनकवासुदेवपरामृत ।
वासुदेव परामृत ज्ञानमूर्ते नमोस्तु ते ॥74॥
देवादे देवऽलोकप पूर्णानन्दमहोदधे ।
सर्वज्ञेश रमानाथ देवादे देव ऽलोकप ॥75॥
यो निर्ममेशेषपुराणविद्यां यो निर्ममेशेषपुराणविद्याम् ।
योनिर्ममेशेषपुराणविद्यां यो निर्ममेशेषपुराणविद्याम् ॥76॥
अनन्तपारामितविक्रमेश प्रभो रमापारमनन्तपार ।
महागुणाढ्यापरिमेयसत्त्व रमाऽयाशेषमहागुणाढ्य ॥77॥
भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा ।
भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा भा ॥78॥
नैव परः केशवतः परमादरस्मात् समश्च सुकेशवतः ।
सोयं शपथवरो नः शश्वत् सन्धारितः सुशपथवरोनः ॥79॥
कृष्णकथेयं यमिता सुखतीर्थेनोदितानने यं यमिता ।
भक्तिमता परमेशे सर्वोद्रेका सदानुताप रमेशे ॥80॥
इति नारायणनामा सुखतीर्थपूजितः सुरायणना मा ।
पूर्ण गुणैर्धिक पूर्णज्ञानेच्छाभक्तिभिः स्वधिकपूर्ण ॥81॥
इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं यमकभारतम् ॥