View source for Anuvyakhyana/Moola

__NOTOC__
<div class="gr-doc-title" data-moola="1">अनुव्याख्यानम् — मूलम्</div>
<div class="gr-page-nav">← [[Anuvyakhyana|Anuvyakhyana]]</div>

== प्रथमाध्यायः ==
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।</span>
<span class="shloka-line">स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।</span>
<span class="shloka-line">सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।</span>
<span class="shloka-line">शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।</span>
<span class="shloka-line">त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">............ देवानां तत्र शक्तताम् ।</span>
<span class="shloka-line">आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।</span>
<span class="shloka-line">अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V09"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">.............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।</span>
<span class="shloka-line">कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S01_V12"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">.........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥</span>
<span class="shloka-line">चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।</span>
<span class="shloka-line">तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।</span>
<span class="shloka-line">इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।</span>
<span class="shloka-line">यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।</span>
<span class="shloka-line">रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S02_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S03_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।</span>
<span class="shloka-line">श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S03_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।</span>
<span class="shloka-line">योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S03_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।</span>
<span class="shloka-line">पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S03_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।</span>
<span class="shloka-line">यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S04_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S04_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C01_S04_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।</span>
<span class="shloka-line">विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥</span>
</div>
</div>
== द्वितीयोध्यायः ==
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।</span>
<span class="shloka-line">पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।</span>
<span class="shloka-line">उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।</span>
<span class="shloka-line">यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">...... कथं च तदनन्यता ।</span>
<span class="shloka-line">जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।</span>
<span class="shloka-line">कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V09"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S01_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।</span>
<span class="shloka-line">आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।</span>
<span class="shloka-line">तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।</span>
<span class="shloka-line">अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।</span>
<span class="shloka-line">निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V09"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।</span>
<span class="shloka-line">तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।</span>
<span class="shloka-line">द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S02_V12"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।</span>
<span class="shloka-line">दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।</span>
<span class="shloka-line">मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V13"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V14"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।</span>
<span class="shloka-line">तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C02_S03_V18"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥</span>
</div>
</div>
== तृतीयाध्यायस्य ==
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।</span>
<span class="shloka-line">सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।</span>
<span class="shloka-line">वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।</span>
<span class="shloka-line">जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।</span>
<span class="shloka-line">सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।</span>
<span class="shloka-line">‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।</span>
<span class="shloka-line">स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।</span>
<span class="shloka-line">गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">.... ते चाखलिवलिक्षणाः ।</span>
<span class="shloka-line">सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S02_V20"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।</span>
<span class="shloka-line">तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V42"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।</span>
<span class="shloka-line">मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।</span>
<span class="shloka-line">विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।</span>
<span class="shloka-line">विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S04_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।</span>
<span class="shloka-line">गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S04_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S04_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।</span>
<span class="shloka-line">अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C03_S04_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।</span>
<span class="shloka-line">‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥</span>
</div>
</div>
== चतुर्थाध्यायस्य ==
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S01_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।</span>
<span class="shloka-line">विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S01_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S01_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।</span>
<span class="shloka-line">उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S01_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S02_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।</span>
<span class="shloka-line">यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S02_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S03_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।</span>
<span class="shloka-line">उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="sutra"><span id="AV_C04_S04_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥</span>
</div>
</div>

[[Category:Anuvyakhyana]]
[[Category:Moola]]