View source for Talavakara

<div class="gr-doc-title" data-has-moola="1">तलवकारोपनिषद्भाष्यम्</div>
__TOC__

<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अथ प्रथमः खण्डः"></span>
== अथ प्रथमः खण्डः ==
<div class="adhyaya-block" data-doc="TLK" data-chap="1">
<p class="adhyaya-trans">अथ प्रथमः खण्डः</p>
</div>
<div class="introduction" id="TLK_C01_I01" data-verse="TLK_C01">
<p>अनन्तगुणपूर्णत्वादगम्याय सुरैरपि ।</p>
<p>सर्वेष्टदात्रे देवानां नमो नारायणाय ते ॥</p>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V01" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">केनेषितं पतति प्रेषितं मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः ।</span>
<span class="shloka-line">केनेषितां वाचमिमां वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V02" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद् वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः ।</span>
<span class="shloka-line">चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V03" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">न तत्र चक्षुर्गच्छति न वाग् गच्छति नो मनः ।</span>
<span class="shloka-line">न विद्म न विजानीमो यथैतदनुशिष्यात् ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V04" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">अन्यदेव तद् विदितादथो अविदितादधि ।</span>
<span class="shloka-line">इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नस्तद्व्याचचक्षिरे ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V05" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यद् वाचाऽनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव ब्रह्म त्वं विदि्ध नेदं यदिदमुपास ते ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V06" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव ब्रह्म त्वं विदि्ध नेदं यदिदमुपास ते ॥ ६ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V07" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूंषि पश्यति ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव ब्रह्म त्वं विदि्ध नेदं यदिदमुपास ते ॥ ७ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V08" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम् ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव ब्रह्म त्वं विदि्ध नेदं यदिदमुपास ते ॥ ८ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C01_V09" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव ब्रह्म त्वं विदि्ध नेदं यदिदमुपास ते ॥ ९ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="gr-author-note">इति प्रथमः खण्डः</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति प्रथमः खण्डः ॥</div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TLK_C01_V09">
<div class="bhashya" id="TLK_C01_S01_V09_B01" data-verse="TLK_C01_V09">
<p>वैजयन्ते समासीनमेकान्ते चतुराननम् ।</p>
<p>विष्णोर्विविदिषुस्तत्त्वं पर्यपृच्छत् सदाशिवः ॥</p>
<p>यदिदं पुरुषावश्यं तत्र तत्र पतेन्मनः ।</p>
<p>केन तत्प्रेरितं याति प्राणः सर्वोत्तमस्तथा ॥</p>
<p>चक्षुःश्रोत्रं तथा वाचं को देवो विनियोजयेत् ।</p>
<p>इति पृष्टस्तदा ब्रह्मा प्राह देवमुमापतिम् ॥</p>
<p>ध्यात्वा नारायणं देवं सर्वाधारमनूपमम् ।</p>
<p>सर्वज्ञं सर्वशक्तिं च सर्वदोषविवर्जितम् ॥</p>
<p>यः प्राणस्य प्रणेता च चक्षुरादेश्च सर्वशः ।</p>
<p>अगम्यस्सर्वदेवैश्च परिपूर्णत्वहेतुतः ॥</p>
<p>प्राणादीनां प्रणेता च सर्ववेत्ता च सर्वशः ।</p>
<p>सर्वोत्तमश्च सर्वत्र स विष्णुरिति धार्यताम् ॥</p>
</div>

</div>

<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अथ द्वितीयः खण्डः"></span>
== अथ द्वितीयः खण्डः ==
<div class="adhyaya-block" data-doc="TLK" data-chap="2">
<p class="adhyaya-trans">अथ द्वितीयः खण्डः</p>
</div>
<div class="verse" id="TLK_C02_V01" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यदि मन्यसे सुवेदेति दहरमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् ।</span>
<span class="shloka-line">यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C02_V02" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">मन्ये विदितं नाहमन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च ।</span>
<span class="shloka-line">यो नस्तद् वेद तद् वेद नो न वेदेति वेद च ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C02_V03" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः ।</span>
<span class="shloka-line">अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C02_V04" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते ।</span>
<span class="shloka-line">आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C02_V05" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदिहावेदीन्महती विनष्टिः ।</span>
<span class="shloka-line">भूतेषु भूतेषु विचिन्त्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="gr-author-note">इति द्वितीयः खण्डः ॥</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति द्वितीयः खण्डः॥</div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TLK_C02_V05">
<div class="bhashya" id="TLK_C02_V05_B01" data-verse="TLK_C02_V05">
<p>यं सम्यङ् नैव जानाति कश्चिन्निरवशेषतः ।</p>
<p>सर्वात्मना विजानामीति तु यस्य मतं भवेत् ॥</p>
<p>तस्याज्ञातस्स भगवान् यो नैवं मन्यते सदा ।</p>
<p>ज्ञातस्तस्य तथाऽस्यैव निश्शेषं मननं कृतम् ॥</p>
<p>इति यो मन्यते नास्य मतस्स पुरुषोत्तमः ।</p>
<p>नातिवेद्यो न चावेद्यस्तस्मात् स परमेश्वरः ॥</p>
<p>नेदं जीवस्वरूपं तद् ब्रह्म विष्ण्वाख्यमव्ययम् ।</p>
<p>किन्तु यत्ते समीपस्थमास ते विनियामकम् ॥</p>
<p>तदेव ब्रह्म विदि्ध त्वं विष्ण्वाख्यं परमव्ययम् ।</p>
<p>नियामकं तद्देवानां मर्त्यानां किमुतोत्तमम् ॥</p>
<p>तत्प्रसादं विना जीवे मन्तव्या न प्रवृत्तयः ।</p>
<p>किमु जीवस्य तद्भावो न मन्तव्य इतीर्यते ॥</p>
</div>

</div>

<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अथ तृतीयः खण्डः"></span>
== अथ तृतीयः खण्डः ==
<div class="adhyaya-block" data-doc="TLK" data-chap="3">
<p class="adhyaya-trans">अथ तृतीयः खण्डः</p>
</div>
<div class="verse" id="TLK_C03_V01" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये । तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V02" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानन्त । किमिदं यक्षमिति ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V03" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तेऽग्निमब्रुवन् । जातवेद एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षमिति ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V04" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तथेति तदभ्यद्रवत् तमभ्यवदत् कोऽसीति । अग्निर्वा अहमस्मीत्यब्रवीज्जातवेदा वा अहमस्मीति ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V05" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमित्यपि । इदं सर्वं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V06" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्मै तृणं निदधावेतद्दहेति । तदुपप्रेयाय सर्वजवेन । तन्न शशाक दग्धुम् । स तत एव निववृते । नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षमिति॥ ६ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V07" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">अथ वायुमब्रुवन् वायवेतद् विजानीहि किमेतद् यक्षमिति । तथेति ॥ ७ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V08" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तदभ्यद्रवत् तमभ्यवदत् कोऽसीति । वायुर्वा अहमस्मीत्यब्रवीत् मातरिश्वा वा अहमस्मीति ॥ ८ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V09" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमित्यपि । इदं सर्वमाददीयं यदिदं पृथिव्यामिति ॥ ९ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V10" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्मै तृणं निदधावेतदादत्स्वेति । तदुपप्रेयाय सर्वजवेन । तन्न शशाकादातुम् । स तत एव निववृते । नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षमिति ॥ १० ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V11" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">अथेन्द्रमब्रुवन् । मघवन्नेतद् विजानीहि किमेतद् यक्षमिति । तथेति तदभ्यद्रवत् । तस्मात् तिरोदधे ॥ ११ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C03_V12" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहु शोभमानामुमां हैमवतीम् । तां होवाच किमेतद् यक्षमिति ॥ १२ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="gr-author-note">इति तृतीयः खण्डः ॥</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति तृतीयः खण्डः ॥</div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TLK_C03_V12">
<div class="bhashya" id="TLK_C03_V12" data-verse="TLK_C03_V12">
<p>इत्यत्राख्यायिकां वच्मि शृणु तां त्वं महेश्वर ।</p>
<p>स्थित्वा देवेषु तद् ब्रह्म व्यजयद्दैत्यदानवान् ॥</p>
<p>देवेभ्योऽर्थाय विजयं ते देवा मेनिरे स्वकम् ।</p>
<p>आविष्टा असुरैस्तेषां प्रबोधाय जनार्दनः ॥</p>
<p>यक्षरूपः प्रादुरभूदुमाशिवसमन्वितः ।</p>
<p>ब्रह्मणा चापि सहित एतेभ्योऽपि परो ह्यहम् ॥</p>
<p>एतेऽपि मे भृत्यभूताः परिवार्य व्यवस्थिताः ।</p>
<p>इति ज्ञापयितुं विष्णुः सह तैरप्युपागतः ॥</p>
<p>यूयमेतानपि ज्ञातुमशक्ताः किमु मामिति ।</p>
<p>तज्ज्ञानार्थं हुताशश्च नासिक्यो वायुरेव च ॥</p>
<p>इन्द्रश्च क्रमशो जग्मुस्तं ज्ञातुं नैव चाशकन् ।</p>
<p>तत्रेन्द्रोऽधिकबुदि्धत्वात् पृच्छतीति जनार्दनः ॥</p>
<p>मत्तः शिवाद् ब्रह्मणश्च श्रोतुं नैवापि शक्तिमान् ।</p>
<p>इति ज्ञापयितुं तत्र नादृश्यत स केशवः ॥</p>
<p>एषैव ज्ञानदाने ते योग्योमेति व्यदर्शयत् ॥</p>
</div>

</div>

<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अथ चतुर्थः खण्डः"></span>
== अथ चतुर्थः खण्डः ==
<div class="adhyaya-block" data-doc="TLK" data-chap="4">
<p class="adhyaya-trans">अथ चतुर्थः खण्डः</p>
</div>
<div class="verse" id="TLK_C04_V01" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">ब्रह्मेति होवाच । ब्रह्मणो वा एतद्विजयेऽमहीयध्वमिति । ततो ह वै विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V02" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्माद् वा एते देवा अतितरामिवान्यान् देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रस्ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V03" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">ते ह्येनत् प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V04" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान् देवान् । स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत् प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V05" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्यैष आदेशो यदेतद् विद्युतो व्यद्युतदा३ इति । न्यमीमिषदा३ इत्यधिदैवतम् । अथाध्यात्मम् ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V06" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेनैव तदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥ ६ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V07" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यम् । स य एतदेवं वेदाभि हैनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥ ७ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V08" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">उपनिषदं भो ब्रूहीति । उक्ता त उपनिषद् । ब्राह्मीं वाव त उपनिषदमब्रूमेति ॥ ८ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V09" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">तस्मै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥ ९ ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="verse" id="TLK_C04_V10" type="mantra" data-doc="TLK">
<div class="verse-text">
<div class="shloka">
<span class="shloka-line">यो वा एतामुपनिषदमेवं वेदापहत्य पाप्मानमनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति ज्येये प्रतितिष्ठति ॥ १० ॥</span>
</div>
</div>
</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति चतुर्थः खण्डः ॥</div>

<div class="gr-author-note">इति तलवकारोपनिषत्</div>

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं तलवकारोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥</div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TLK_C04_V10">
<div class="bhashya" id="TLK_C04_V10_B01" data-verse="TLK_C04_V10">
<p>उमा सा सम्यगाचष्ट तस्मै विष्णुं परं पदम् ।</p>
<p>यस्माद् ब्रह्मा च वायुश्च शेषवीन्द्रौ शिवस्तथा ॥</p>
<p>सभार्या गर्विणो नासन् सुरेभ्यस्तेऽधिकास्ततः ।</p>
<p>इन्द्रस्तु प्रथमं ब्रह्म व्यजानात् तेन तूत्तमः ॥</p>
<p>दक्षादिभ्यस्तथा कामः स ज्ञातुं पूर्वमुक्तवान् ।</p>
<p>दक्षो बृहस्पतिश्चैव मनुः कामात्मजस्तथा ॥</p>
<p>सूर्याचन्द्रमसौ धर्मो वरुणश्चोचुरोमिति ।</p>
<p>नासिक्यवायुरग्निश्च प्रथमं तदपश्यताम् ॥</p>
<p>सर्वदेवाधिकास्तस्माद् एते देवाः प्रकीर्तिताः ।</p>
<p>एतेभ्यश्चेन्द्रकामौ तु ताभ्यां ब्रह्मादयोऽधिकाः ॥</p>
<p>एतेषामवमो वह्निः परमो विष्णुरुच्यते ।</p>
<p>अन्तराले स्थितास्त्वन्ये ब्रह्माद्याः पूर्वमीरिताः ॥</p>
<p>अग्निः पश्चाद्व्यजानात् तदिन्द्रवाक्यात् ततोऽवमः ।</p>
<p>तस्माद्विष्ण्वभिसम्बन्धात् पारावर्यं सुरेष्विदम् ॥</p>
<p>व्यद्योतयद्विद्युदादीन् कपिलाख्यस्तु यो हरिः ।</p>
<p>अक्ष्णोर्निमेषणं कृत्वा यः शेते क्षीरसागरे ॥</p>
<p>स एवैकः परं ब्रह्मेत्येवं तस्योपदेशनम् ।</p>
<p>अधिदैवे तथाऽध्यात्मे यं मनो गच्छतीव च ॥</p>
<p>सम्यङ् न गच्छति क्वापि मनो येन स्मरत्यपि ।</p>
<p>सोऽनिरुद्धाख्य ईशेशः परं ब्रह्मेति कीर्त्यते ॥</p>
<p>स विष्णुस्तद्वनं नाम ततत्वाद् वननीयतः ।</p>
<p>एवमेनं तु यो वेद भवेत् सर्वैरपेक्षितः ॥</p>
<p>एतत् श्रुत्वा हरोऽपृच्छद् ब्रह्माणं पुनरेव तु ।</p>
<p>विद्याकारं मम ब्रूहीत्युक्तो ब्रह्माऽऽह तं पुनः ॥ विद्यावेद्यं तव प्रोक्तमास्थानं ते वदाम्यहम् ।</p>
<p>तपोदानस्वधर्मेषु ये स्थितास्तेषु तिष्ठति ॥</p>
<p>विद्यास्थानानि तस्यास्तु वेदा अङ्गानि निर्णयः ।</p>
<p>वेदैतामेवमखिलां यो विष्णौ प्रतितिष्ठति ॥</p>
<p>इत्यादि ब्रह्मसारे ॥</p>
<p>विद्युतः सूर्यादिप्रकाशान् । आसमन्ताद्व्यद्युतत्प्राकाशयत् ।</p>
<p>यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।</p>
<p>यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ इति वचनात् ।</p>
<p>तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति इति च ।</p>
<p>न्यमीमिषदा आ समन्तान्निमीलिताक्षमभवत् ।</p>
<p>स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि ।</p>
<p>अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मा निशि सुप्तशक्तिषु ॥ इति वचनात् ।</p>
<p>पूर्णत्वाच्च आः । अभीक्ष्णं सङ्कल्प इति मनसो विशेषणम् । सङ्कल्पकमित्यर्थः । सप्रतिष्ठां सायतनामुपनिषदं ब्रूहीत्युक्ते सम्यगेव मयोपनिषत्स्वरूपमुक्तम् । तत्र वक्तव्यं नास्ति ।</p>
<p>तपो दमः कर्म च विद्यायाः प्रतिष्ठा । तद्वत्सु विद्या प्रतितिष्ठतीत्यर्थः । सत्यमिति मीमांसा ।</p>
<p>निर्णीयते यतः सम्यगिदं सत्यमिति स्फुटम् ।</p>
<p>श्रुतिस्मृत्युदितं सर्वं व्यक्तं मीमांसयैतया ॥</p>
<p>सत्यमित्युच्यते तस्मान्मीमांसा ब्रह्मनिश्चयाः ॥</p>
<p>इति शब्दनिर्णये ॥</p>
<p>ऋग्यजुस्सामाथर्वाख्याः पञ्चरात्रं च भारतम् ।</p>
<p>मूलरामायणं चैव पुराणं भगवत्परम् ॥</p>
<p>वेदा इत्युच्यते सदि्भः शिक्षाद्यं स्मृतयस्तथा ।</p>
<p>अङ्गानि सत्यं मीमांसा तद्विद्यायतनं त्रयम् ॥</p>
<p>इति विद्यानिर्णये ॥ यश्चिदानन्दसच्छक्तिसम्पूर्णो भगवान् परः ।</p>
<p>नमोऽस्तु विष्णवे तस्मै प्रेयसे मे परात्मने ॥</p>
</div>

</div>


[[Category:Sanskrit Documents]]
[[Category:Talavakara]]