Chandrashekars: 1 revision imported

2026-03-02T10:10:57Z

1 revision imported

← Older revision	Revision as of 10:10, 2 March 2026
(No difference)

BS>ImportBot: Initial import

2026-03-01T00:00:00Z

Initial import

New page

== देवताधिकरणम् ==

<section begin="BS_C01_S03_V26_I01" />
<div class="bs-leading-bhashya">मनुष्याणामेव वेदविद्यायामधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</div>
<section end="BS_C01_S03_V26_I01" />

<section begin="BS_C01_S03_V26" />
'''ॐ तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ॐ ॥ 26-89 ॥'''
<section end="BS_C01_S03_V26" />

<section begin="BS_C01_S03_V26_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">तदुपरि मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्युपरि । सम्भवति हि तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् । तिर्यगादीनां तदभावादभावः । तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V26_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V27" />
'''ॐ विरोधः कर्मणेति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ॐ॥ 27-90 ॥'''
<section end="BS_C01_S03_V27" />

<section begin="BS_C01_S03_V27_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">मानुषा एव देवादयो भवन्तीति तदुपरीत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावाद्देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेन्न । अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् ।

‘ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’ इति ॥27॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V27_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V28" />
'''ॐ शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 28-91 ॥'''
<section end="BS_C01_S03_V28" />

<section begin="BS_C01_S03_V28_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">‘वाचा विरूप नित्यया’ इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयान्नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य, स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद्वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोध इति चेन्न ।</div>
<section end="BS_C01_S03_V28_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V28_B2" />
<div class="bs-bhashya-text">‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’</div>
<section end="BS_C01_S03_V28_B2" />

<section begin="BS_C01_S03_V28_B3" />
<div class="bs-bhashya-text">‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।

तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥

इत्यादेरत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात्,महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्तीतीतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V28_B3" />

<section begin="BS_C01_S03_V29" />
'''ॐ अत एव च नित्यत्वम् ॐ ॥ 29-92 ॥'''
<section end="BS_C01_S03_V29" />

<section begin="BS_C01_S03_V29_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V29_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V30" />
'''ॐ समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ॐ ॥ 30-93 ॥'''
<section end="BS_C01_S03_V30" />

<section begin="BS_C01_S03_V30_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’ इति दर्शनात् ।</div>
<section end="BS_C01_S03_V30_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V30_B3" />
<div class="bs-bhashya-text">‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।

ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।</div>
<section end="BS_C01_S03_V30_B3" />

<section begin="BS_C01_S03_V30_B5" />
<div class="bs-bhashya-text">वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V30_B5" />

<section begin="BS_C01_S03_V31" />
'''ॐ मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ॐ ॥ 31-94॥'''
<section end="BS_C01_S03_V31" />

<section begin="BS_C01_S03_V31_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">‘वसूनामेवैको भूत्वा’ इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V31_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V32" />
'''ॐ ज्योतिषि भावाच्च ॐ ॥ 32-95॥'''
<section end="BS_C01_S03_V32" />

<section begin="BS_C01_S03_V32_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">ज्योतिषि सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विध्यानाम् ॥ 32 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V32_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V33" />
'''ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ॐ ॥33-96॥'''
<section end="BS_C01_S03_V33" />

<section begin="BS_C01_S03_V33_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।</div>
<section end="BS_C01_S03_V33_B1" />

<section begin="BS_C01_S03_V33_B2" />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Skanda|‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता । <br/>सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥<br/>तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। <br/> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’]]</blockquote> इति स्कान्दे ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V33_B2" />

<section begin="BS_C01_S03_V33_B6" />
<div class="bs-bhashya-text">उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।</div>
<section end="BS_C01_S03_V33_B6" />

<section begin="BS_C01_S03_V33_B7" />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Brahme|‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।<br/>स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’]]</blockquote> इति ब्राह्मे ॥ 33 ॥</div>
<section end="BS_C01_S03_V33_B7" />

ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/C01/S03/A026 - Revision history

Chandrashekars: 1 revision imported

BS>ImportBot: Initial import