Chandrashekars: 1 revision imported

2026-03-02T10:10:57Z

1 revision imported

← Older revision	Revision as of 10:10, 2 March 2026
(No difference)

BS>ImportBot: Initial import

2026-03-01T00:00:00Z

Initial import

New page

== अनुमानिकाधिकरणम् ==

<section begin="BS_C01_S04_V01_I01" />
<div class="bs-leading-bhashya">॥ ॐ श्रुतिलिङ्गादिभिरन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिर्विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V01_I01" />

<section begin="BS_C01_S04_V01" />
'''ॐ आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दशर्यति च ॐ ॥ 01-107 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V01" />

<section begin="BS_C01_S04_V01_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">‘तत्तु समन्वयात्’ इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’ इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमप्येकेषां शाखिनामुच्यत इति चेन्न, तस्यैव पारतन्त्र्याच्छिररीररूपके ऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । कप्रत्ययः कुत्सने । परमात्मना एवाव्यक्तॆशब्दः । । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वादितरस्याप्यव्यक्तशब्दः ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V01_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V01_B2" />
<div class="bs-bhashya-text">‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’ इति दर्शयति च ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V01_B2" />

<section begin="BS_C01_S04_V01_B3" />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Pippala|‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’]]</blockquote> ।इति पिप्पलादशाखायाम्।</div>
<section end="BS_C01_S04_V01_B3" />

<section begin="BS_C01_S04_V01_B6" />
<div class="bs-bhashya-text">‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा‘अव्यक्तो ऽक्षर इत्युक्तः’इति वचनाच्च ॥ 01 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V01_B6" />

<section begin="BS_C01_S04_V02" />
'''ॐ सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ॐ ॥ 02-108 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V02" />

<section begin="BS_C01_S04_V02_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">सूक्ष्ममेवाव्यक्तश्यब्देनोच्यते । तद्द्यव्यक्ततामर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V02_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V02_B2" />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Pippala|‘यत्तत्सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।<br/>यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’]]</blockquote>॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V02_B2" />

<section begin="BS_C01_S04_V02_B5" />
<div class="bs-bhashya-text">मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V02_B5" />

<section begin="BS_C01_S04_V03" />
'''ॐ तदधीनत्वादर्थवत् ॐ ॥ 03-109 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V03" />

<section begin="BS_C01_S04_V03_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">तददीनत्वाच्चाव्यक्तादीनां तस्यैवाव्यक्तत्वपरावरत्वादिकमर्थवत् ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V03_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V03_B2" />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Skanda|‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । <br/>यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’]]</blockquote> इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V03_B2" />

<section begin="BS_C01_S04_V04" />
'''ॐ ज्ञेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 04-110 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V04" />

<section begin="BS_C01_S04_V04_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">अन्यस्य न वाच्यत्वं युज्यते ॥ 04 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V04_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V05" />
'''ॐ वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ॐ ॥ 05-111 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V05" />

<section begin="BS_C01_S04_V05_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’ इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेन्न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V05_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V05_B3" />
<div class="bs-bhashya-text">‘अणोरणीयान्महतो महीयान्’ इति तस्यैव हि महतो महत्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V05_B3" />

<section begin="BS_C01_S04_V06" />
'''ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ 06-112 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V06" />

<section begin="BS_C01_S04_V06_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमम् पदम्’ इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V06_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V07" />
'''ॐ त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ॐ ॥ 07-113 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V07" />

<section begin="BS_C01_S04_V07_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">त्रयाणामेव पितृसौमनस्यस्वर्ग्याग्निपरमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।</div>
<section end="BS_C01_S04_V07_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V07_B2" />
<div class="bs-bhashya-text">‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’ ॥ इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V07_B2" />

<section begin="BS_C01_S04_V08" />
'''ॐ महद्वच्च ॐ ॥ 08-114 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V08" />

<section begin="BS_C01_S04_V08_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V08_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V09" />
'''ॐ चमसवदविशेषात् ॐ ॥ 09-115 ॥'''
<section end="BS_C01_S04_V09" />

<section begin="BS_C01_S04_V09_B1" />
<div class="bs-bhashya-text">यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष ह्यर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुद्नः’ इति श्रुतेः शिरोवाचकः एवमव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि,</div>
<section end="BS_C01_S04_V09_B1" />

<section begin="BS_C01_S04_V09_B2" />
<div class="bs-bhashya-text">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’

इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव । अविशेषाच्छ्चुतेः ॥ 09 ॥</div>
<section end="BS_C01_S04_V09_B2" />

ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/C01/S04/A033 - Revision history

Chandrashekars: 1 revision imported

BS>ImportBot: Initial import