https://anandamakaranda.in/index.php?action=history&feed=atom&title=%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2FC02%2FS01%2FA006
ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/C02/S01/A006 - Revision history
2026-05-01T22:29:36Z
Revision history for this page on the wiki
MediaWiki 1.44.5
https://anandamakaranda.in/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A5%8D/C02/S01/A006&diff=111&oldid=prev
Chandrashekars: 1 revision imported
2026-03-02T10:10:58Z
<p>1 revision imported</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="en">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Older revision</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Revision as of 10:10, 2 March 2026</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="en"><div class="mw-diff-empty">(No difference)</div>
</td></tr></table>
Chandrashekars
https://anandamakaranda.in/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A5%8D/C02/S01/A006&diff=110&oldid=prev
BS>ImportBot: Initial import
2026-03-01T00:00:00Z
<p>Initial import</p>
<p><b>New page</b></p><div>== आरम्भणाधिकरणम् ==<br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V15" /><br />
'''ॐ तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ॐ ॥ 15-150 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V15" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V15_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">स्वतन्त्र बहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V15_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V15_B2" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथाऽऽसीत्’ इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V15_B2" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V15_B4" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।<br />
<br />
साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V15_B4" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V16" /><br />
'''ॐ भावे चोपलब्देः ॐ ॥ 16-151 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V16" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V16_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाण्यैरुपलभ्येत ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V16_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V16_B2" /><br />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Skanda|‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्तिकुतश्चन । <br/>अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’]]</blockquote> इति स्कान्दे ॥ 16 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V16_B2" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V17_I01" /><br />
<div class="bs-leading-bhashya">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’ इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V17_I01" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V17" /><br />
'''ॐ सत्वाच्चावरस्य ॐ ॥ 17-152 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V17" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V17_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V17_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V17_B2" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद्यदासीत् तदावृतमासीत् ततधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद्यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V17_B2" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18" /><br />
'''ॐ असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ॐ ॥ 18-153॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V18" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘नासदासीन्नो सदासीत्’ इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेन्न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।’तम आसीत्’ इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B2" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘अजे ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’।<br />
<br />
‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B2" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B4" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B4" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B5" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B5" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B6" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B6" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B7" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B7" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B8" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘अथैनमाहुः सत्यकर्मेति, सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B8" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B10" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘यच्चिकेत सत्यमित् तन्न मोघम्’ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B10" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B11" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।<br />
<br />
तथैवार्थ परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’<br />
<br />
इति बृहत्संहितायाम् ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B11" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B13" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।<br />
<br />
तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ इति च ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B13" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B15" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।<br />
<br />
इत्यादिवद्विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B15" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B17" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B17" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B18" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।<br />
<br />
अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’<br />
<br />
इति भागवततन्त्रे ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B18" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B20" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।<br />
<br />
मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B20" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V18_B22" /><br />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Purushottama|प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।<br/>अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’]]</blockquote>इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V18_B22" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V19" /><br />
'''ॐ युक्तेः शब्दान्तराच्च ॐ ॥ 19-154 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V19" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V19_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘साधनानां साधनत्वं यदात्माधीनमिष्यते ।<br />
<br />
तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’<br />
<br />
इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V19_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V19_B4" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’ इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V19_B4" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V20" /><br />
'''ॐ पटवच्च ॐ ॥ 20-155 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V20" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V20_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V20_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V21" /><br />
'''ॐ यथा प्राणादिः ॐ ॥ 21-156 ॥'''<br />
<section end="BS_C02_S01_V21" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V21_B1" /><br />
<div class="bs-bhashya-text">तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव यथा शरीरेन्द्रियादिः।</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V21_B1" /><br />
<br />
<section begin="BS_C02_S01_V21_B2" /><br />
<div class="bs-bhashya-text"><blockquote>[[ब्रह्मसूत्रभाष्यम्/Source/Koorma|‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।<br/>क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’]]</blockquote> इति कौर्मे ॥ 21 ॥</div><br />
<section end="BS_C02_S01_V21_B2" /></div>
BS>ImportBot