Brahmasutra/C4/S1 - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-13T06:40:57Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T18:59:02Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 18:59, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~__TOC__~~		== प्रथमः पादः ==
	~~<div class~~=~~"gr-page-nav">[[Brahmasutra\|ब्रह्मसूत्रभाष्यम्]] · [[Brahmasutra/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>~~
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BS		\| document_id = BS

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:39:07Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T08:59:35Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T16:45:14Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T06:54:40Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 06:54, 9 April 2026
Line 4:		Line 4:
	\| title = प्रथमः पादः		\| title = प्रथमः पादः
	}}		}}
	~~== प्रथमः पादः ==~~

	फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।		फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।

Line 20:		Line 18:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॐ ॥ 01-485 ॥		\| verse_line1 = ॐ आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॐ ॥ 01-485 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 46:		Line 45:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥		\| verse_line1 = ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 82:		Line 82:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥		\| verse_line1 = ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 127:		Line 128:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥		\| verse_line1 = ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 175:		Line 177:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥		\| verse_line1 = ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 222:		Line 225:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥		\| verse_line1 = ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 281:		Line 285:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ आसीनः सम्भवात् ॐ ॥ 07-491 ॥		\| verse_line1 = ॐ आसीनः सम्भवात् ॐ ॥ 07-491 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 298:		Line 303:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ ध्यानाच्च ॐ ॥ 08-492 ॥		\| verse_line1 = ॐ ध्यानाच्च ॐ ॥ 08-492 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 344:		Line 350:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ अचलत्वं चापेक्ष्य ॐ ॥ 09-493 ॥		\| verse_line1 = ॐ अचलत्वं चापेक्ष्य ॐ ॥ 09-493 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 361:		Line 368:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 10-494 ॥		\| verse_line1 = ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 10-494 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 379:		Line 387:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥		\| verse_line1 = ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 425:		Line 434:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥		\| verse_line1 = ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 489:		Line 499:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ॥13-497 ॥		\| verse_line1 = ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ॥13-497 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 515:		Line 526:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॐ ॥ 14-498 ॥		\| verse_line1 = ॐ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॐ ॥ 14-498 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 541:		Line 553:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ अनारब्दकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ॐ ॥ 15-499 ॥		\| verse_line1 = ॐ अनारब्दकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ॐ ॥ 15-499 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 577:		Line 590:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ॐ ॥ 16-500 ॥		\| verse_line1 = ॐ अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ॐ ॥ 16-500 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 603:		Line 617:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ॐ ॥ 17-501 ॥		\| verse_line1 = ॐ अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ॐ ॥ 17-501 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 630:		Line 645:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ यदेव विद्ययेति हि ॐ ॥ 18-502 ॥		\| verse_line1 = ॐ यदेव विद्ययेति हि ॐ ॥ 18-502 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Line 666:		Line 682:
	\| verse_type = sutra		\| verse_type = sutra
	\| verse_line1 = ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥		\| verse_line1 = ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥
			\| commentary1 = brahmasutra
	}}		}}

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T04:40:27Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T05:32:44Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 05:32, 8 April 2026
Line 55:		Line 55:
	\| verse_line1 = ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥		\| verse_line1 = ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 85:		Line 87:
	\| verse_line1 = ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥		\| verse_line1 = ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 124:		Line 128:
	\| verse_line1 = ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥		\| verse_line1 = ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 166:		Line 172:
	\| verse_line1 = ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥		\| verse_line1 = ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 207:		Line 215:
	\| verse_line1 = ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥		\| verse_line1 = ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 366:		Line 376:
	\| verse_line1 = ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥		\| verse_line1 = ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 406:		Line 418:
	\| verse_line1 = ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥		\| verse_line1 = ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary
Line 653:		Line 667:
	\| verse_line1 = ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥		\| verse_line1 = ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥
	}}		}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥}}

			{{AuthorNote\| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥}}

	{{Commentary		{{Commentary

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T04:14:59Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

{{Adhyaya
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| chapter_num = 4
| chapter_name = (फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥
| section_id = BS_C04_S01
| section_num = 1
| title = प्रथमः पादः
}}
== प्रथमः पादः ==

फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।

नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।

प्रायिकत्वाच्छाध्यायानां पादानां च न विरोधः ।

=== आवृत्यधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V01
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आवृत्यधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॐ ॥ 01-485 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V01
| id = BS_C04_S01_V01_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’ इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्त्वावृत्तिः कर्तव्या ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V01
| id = BS_C04_S01_V01_B3
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदं सर्वम्’ इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V02
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आवृत्त्यधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ 02-486 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V02
| id = BS_C04_S01_V02_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘स तपोऽतप्यत……. पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’ इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V02
| id = BS_C04_S01_V02_B3
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥
}}

=== आत्मोपगमाधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V03
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आत्मोपगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ 03-487 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V03
| id = BS_C04_S01_V03_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
आत्येत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मनमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्स्व आत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येवैष भवति’इति ग्राहयन्ति च ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V03
| id = BS_C04_S01_V03_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V03
| id = BS_C04_S01_V03_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’ इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥
}}

=== नप्रतीकाधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V04
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = नप्रतीकाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ 04-488 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V04
| id = BS_C04_S01_V04_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘नाम ब्रह्मेत्युपास्ते’ इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।
ब्रह्मतर्के च –
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V04
| id = BS_C04_S01_V04_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।
ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V04
| id = BS_C04_S01_V04_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।
सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो माता’ इति ॥ 04 ॥
}}

=== ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V05
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ 05-489 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V05
| id = BS_C04_S01_V05_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V05
| id = BS_C04_S01_V05_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।
महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।
सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत् ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V05
| id = BS_C04_S01_V05_B5
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥
}}

=== आदित्यादिमत्यधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V06
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आदित्यादिमत्यधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ 06-490 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V06
| id = BS_C04_S01_V06_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘चक्षोः सूर्यो अजायत’ इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।
नारायणतन्त्रे च –
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V06
| id = BS_C04_S01_V06_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।
गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V06
| id = BS_C04_S01_V06_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।
अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V06
| id = BS_C04_S01_V06_B6
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।
तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥
तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥
}}

=== आसनाधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V07
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आसनाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ आसीनः सम्भवात् ॐ ॥ 07-491 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V07
| id = BS_C04_S01_V07_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V08
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आसनाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ ध्यानाच्च ॐ ॥ 08-492 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V08
| id = BS_C04_S01_V08_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।
स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V08
| id = BS_C04_S01_V07_B3
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।
आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V08
| id = BS_C04_S01_V07_B5
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’इति च नारायणतन्त्रे।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V08
| id = BS_C04_S01_V07_B7
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
अतो ध्यानत्वाच्च ॥ 08 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V09
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आसनाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ अचलत्वं चापेक्ष्य ॐ ॥ 09-493 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V09
| id = BS_C04_S01_V09_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V10
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आसनाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 10-494 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V10
| id = BS_C04_S01_V10_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’ इत्यादि ॥ 10 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V11
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = आसनाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ यत्रैकाग्रता तत्रा विशेषात् ॐ ॥ 11-495 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V11
| id = BS_C04_S01_V11_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V11
| id = BS_C04_S01_V11_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।
तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V11
| id = BS_C04_S01_V11_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
न हि देशादिभिः कश्चिद्विशेषः समुदीरितः ।मनप्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’ इति वाराहे ॥ 11 ॥
}}

=== प्रायणाधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = प्रायणाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ 12-496 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| id = BS_C04_S01_V12_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| id = BS_C04_S01_V12_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘स यो ह वैतद्भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तमोङ्कारमभिध्यायीत’ इति हि श्रुतिः ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| id = BS_C04_S01_V12_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘सर्वदैनमुपासीत यावद्विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| id = BS_C04_S01_V12_B6
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘श्रुणुयाद्यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।
ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V12
| id = BS_C04_S01_V12_B8
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’ इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥
}}

=== तदधिगमाधिकरणम् ===

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V13
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ॥13-497 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V13
| id = BS_C04_S01_V13_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
ब्रह्मदर्शन उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V13
| id = BS_C04_S01_V13_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘तद्यथा पुष्करफलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’।‘तद्यथैषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’ इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V14
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॐ ॥ 14-498 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V14
| id = BS_C04_S01_V14_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V14
| id = BS_C04_S01_V14_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’ इति चाग्नेये ॥ 14 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V15
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ अनारब्दकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ॐ ॥ 15-499 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V15
| id = BS_C04_S01_V15_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः । ‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽत सम्पत्स्यते’ इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V15
| id = BS_C04_S01_V15_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘यदनारब्दपापं स्यात् तद्विनश्यति निश्चयात् ।
पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V15
| id = BS_C04_S01_V15_B6
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।तस्याप्यारब्दकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V16
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ॐ ॥ 16-500 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V16
| id = BS_C04_S01_V16_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव । तुशब्दाद्ब्रह्मदर्शनवतः ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V16
| id = BS_C04_S01_V16_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद्वा कर्माकृतम् यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत्पुण्यं कर्म करोति तद्दास्यान्ततः क्षीयत । एवात्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’ इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V17
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ॐ ॥ 17-501 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V17
| id = BS_C04_S01_V17_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
मुक्तावनुभवकारणाद्यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति, अप्रारब्दमनभीष्टं च तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन
‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V17
| id = BS_C04_S01_V17_B3
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘अनभीष्टमनारब्दं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’ इति पाद्मे ॥ 17 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V18
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ यदेव विद्ययेति हि ॐ ॥ 18-502 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V18
| id = BS_C04_S01_V18_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V18
| id = BS_C04_S01_V18_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’ इति श्रुतेः ।
‘न हास्य कर्म क्षीयते’ इति च ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V18
| id = BS_C04_S01_V18_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘अल्पमात्रकृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानं निष्फलो भवेत्’इति च भारते ॥ 18 ॥
}}

{{VerseBlock
| verse_id = BS_C04_S01_V19
| document_id = BS
| chapter_id = BS_C04
| section_id = BS_C04_S01
| adhikarana = तदधिगमाधिकरणम्
| verse_type = sutra
| verse_line1 = ॐ भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ॐ ॥ 19-503 ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V19
| id = BS_C04_S01_V19_B1
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V19
| id = BS_C04_S01_V19_B2
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।
प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः ॥
}}

{{Commentary
| verse_id = BS_C04_S01_V19
| id = BS_C04_S01_V19_B4
| name = Bhashyam
| label = Bhashyam
| text =
ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’ इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥
}}

[[Category:Brahmasutra]]