Bruhadaranyaka/C1/S6 - Revision history

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-13T06:45:24Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T19:05:28Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 19:05, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
	~~__TOC__~~		== सप्तान्नब्राह्मणम् ==
	~~<div class~~=~~"gr-page-nav">[[Bruhadaranyaka\|बृहदारण्यकोपनिषत्]] · [[Bruhadaranyaka/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>~~
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BR		\| document_id = BR

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:43:23Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 09:43, 10 April 2026
Line 1:		Line 1:
			__TOC__
			<div class="gr-page-nav">[[Bruhadaranyaka\|बृहदारण्यकोपनिषत्]] · [[Bruhadaranyaka/Toc\|अनुक्रमणिका]]</div>
	{{Adhyaya		{{Adhyaya
	\| document_id = BR		\| document_id = BR

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-10T09:03:13Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 09:03, 10 April 2026
Line 12:		Line 12:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V01		\| verse_id = BR_C01_S06_V01
	\| id = BR_C01_S06_V01_B01		\| id = BR_C01_S06_V01_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	पिता विष्णुः । यत् यदा । तपसा प्राणिनां कर्मभिः । मेधया स्वेच्छया ।		पिता विष्णुः । यत् यदा । तपसा प्राणिनां कर्मभिः । मेधया स्वेच्छया ।
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V01		\| verse_id = BR_C01_S06_V01
	\| id = BR_C01_S06_V01_B01		\| id = BR_C01_S06_V01_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	स हीदमन्नं धिया धिया जनयते कर्मभिः इति वचनात् ।		स हीदमन्नं धिया धिया जनयते कर्मभिः इति वचनात् ।
Line 93:		Line 91:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V09		\| verse_id = BR_C01_S06_V09
	\| id = BR_C01_S06_V_B01		\| id = BR_C01_S06_V_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	सप्तान्नानि यदा विष्णुः परमः पुरुषो विभुः ।		सप्तान्नानि यदा विष्णुः परमः पुरुषो विभुः ।
Line 186:		Line 183:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V16		\| verse_id = BR_C01_S06_V16
	\| id = BR_C01_S06_V16_B01		\| id = BR_C01_S06_V16_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	लोकवेदसुरज्ञातपित्रादेश्चाभिमानिनः ।		लोकवेदसुरज्ञातपित्रादेश्चाभिमानिनः ।
Line 219:		Line 215:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V19		\| verse_id = BR_C01_S06_V19
	\| id = BR_C01_S06_V19_B01		\| id = BR_C01_S06_V19_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	द्युपृथिव्यग्निसूर्यापां सोमस्याप्यभिमानिनः ॥		द्युपृथिव्यग्निसूर्यापां सोमस्याप्यभिमानिनः ॥
Line 249:		Line 244:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V21		\| verse_id = BR_C01_S06_V21
	\| id = BR_C01_S06_V21_B01		\| id = BR_C01_S06_V21_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	वायुः प्रजापतिः सोऽसौ चन्द्रसंस्थो विशेषतः ॥		वायुः प्रजापतिः सोऽसौ चन्द्रसंस्थो विशेषतः ॥
Line 274:		Line 268:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V22		\| verse_id = BR_C01_S06_V22
	\| id = BR_C01_S06_V22_B01		\| id = BR_C01_S06_V22_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	....................... स एवं विदुषि स्थितः ॥		....................... स एवं विदुषि स्थितः ॥
Line 334:		Line 327:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V24		\| verse_id = BR_C01_S06_V24
	\| id = BR_C01_S06_V24_B01		\| id = BR_C01_S06_V24_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	ब्रह्मेति वेदः । स्वाध्यायादिकर्तृत्वात् पुत्रस्त्वं ब्रह्मेत्याद्युच्यते । आत्मा भवति व्यापको भवति ।		ब्रह्मेति वेदः । स्वाध्यायादिकर्तृत्वात् पुत्रस्त्वं ब्रह्मेत्याद्युच्यते । आत्मा भवति व्यापको भवति ।
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V24		\| verse_id = BR_C01_S06_V24
	\| id = BR_C01_S06_V24_B01		\| id = BR_C01_S06_V24_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	पुनः पुनः कर्मकृतिर्मानुष्यजय उच्यते ।		पुनः पुनः कर्मकृतिर्मानुष्यजय उच्यते ।
Line 381:		Line 372:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V27		\| verse_id = BR_C01_S06_V27
	\| id = BR_C01_S06_V27_B01		\| id = BR_C01_S06_V27_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	पृथिव्यादिस्थिता देवाः सरस्वत्यादिकास्त्रयः ॥		पृथिव्यादिस्थिता देवाः सरस्वत्यादिकास्त्रयः ॥
Line 437:		Line 427:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V30		\| verse_id = BR_C01_S06_V30
	\| id = BR_C01_S06_V30_B01		\| id = BR_C01_S06_V30_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	उत्तमः सर्वदेवेषु प्राण एव हरेरनु ।		उत्तमः सर्वदेवेषु प्राण एव हरेरनु ।
Line 481:		Line 470:
	}}		}}

	{{~~Commentary~~		{{Bhashyam
	\| verse_id = BR_C01_S06_V30		\| verse_id = BR_C01_S06_V30
	\| id = BR_C01_S06_V30_B01		\| id = BR_C01_S06_V30_B01
	~~\| name = Bhashyam~~
	\| text =		\| text =
	आनन्द्येव भवति । न शोचतीत्यतो मुक्त इत्यवगम्यते ॥		आनन्द्येव भवति । न शोचतीत्यतो मुक्त इत्यवगम्यते ॥

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T16:49:06Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T07:05:22Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

← Older revision		Revision as of 07:05, 9 April 2026
Line 4:		Line 4:
	\| title = सप्तान्नब्राह्मणम्		\| title = सप्तान्नब्राह्मणम्
	}}		}}
	~~== सप्तान्नब्राह्मणम् ==~~

	{{VerseBlock		{{VerseBlock
	\| verse_id = BR_C01_S06_V01		\| verse_id = BR_C01_S06_V01
Line 12:		Line 10:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाऽजनयत् पितैकमस्य साधारणं द्वे देवानभाजयत् । त्रीण्यात्मनेऽकुरुत पशुभ्य एकं प्रायच्छत् तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न कस्मात् तानि न क्षीयन्तेऽद्यमानानि सर्वदा । यो वै तामक्षितिं वेद । सोऽन्नमत्ति प्रतीकेन स देवानपि गच्छति स ऊर्जमुपजीवतीति श्लोकाः ॥ १ ॥		\| verse_line1 = यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाऽजनयत् पितैकमस्य साधारणं द्वे देवानभाजयत् । त्रीण्यात्मनेऽकुरुत पशुभ्य एकं प्रायच्छत् तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न कस्मात् तानि न क्षीयन्तेऽद्यमानानि सर्वदा । यो वै तामक्षितिं वेद । सोऽन्नमत्ति प्रतीकेन स देवानपि गच्छति स ऊर्जमुपजीवतीति श्लोकाः ॥ १ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 94:		Line 93:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = त्रीण्यात्मनेऽकुरुतेति मनो वाचं प्राणं तान्यात्मनेऽकुरुतान्यत्रमना अभूवं नादर्शमन्यत्रमना अभूवं नाश्रौषमिति मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीभीरित्येतत् सर्वं मन एव तस्मादपि पृष्ठत उपस्पृष्टो मनसा विजानाति यः कश्च शब्दो वागेव सैषा ह्यन्तमायत्तैषा हि नः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समानोऽन इत्येतत्सर्वं प्राण एवैतन्मयो वाऽयमात्मा वाङ्मयो मनोमयः प्राणमयः ॥ ९ ॥		\| verse_line1 = त्रीण्यात्मनेऽकुरुतेति मनो वाचं प्राणं तान्यात्मनेऽकुरुतान्यत्रमना अभूवं नादर्शमन्यत्रमना अभूवं नाश्रौषमिति मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीभीरित्येतत् सर्वं मन एव तस्मादपि पृष्ठत उपस्पृष्टो मनसा विजानाति यः कश्च शब्दो वागेव सैषा ह्यन्तमायत्तैषा हि नः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समानोऽन इत्येतत्सर्वं प्राण एवैतन्मयो वाऽयमात्मा वाङ्मयो मनोमयः प्राणमयः ॥ ९ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 187:		Line 187:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = यत्किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य तद्रूपं प्राणो ह्यविज्ञातः प्राण एनं तद्भूत्वाऽवति ॥ १६ ॥		\| verse_line1 = यत्किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य तद्रूपं प्राणो ह्यविज्ञातः प्राण एनं तद्भूत्वाऽवति ॥ १६ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 220:		Line 221:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = अथैतस्य प्राणस्यापः शरीरं ज्योतीरूपमसौ चन्द्रस्तद्यावानेव प्राणस्तावत्य आपस्तावानसौ चन्द्रस्त एते सर्व एव समास्सर्वेऽनन्तास्स यो हैतानन्तवत उपास्तेऽन्तवन्तं स लोकं जयत्यथ यो हैताननन्तानुपास्ते अनन्तं स लोकं जयति ॥ १९ ॥		\| verse_line1 = अथैतस्य प्राणस्यापः शरीरं ज्योतीरूपमसौ चन्द्रस्तद्यावानेव प्राणस्तावत्य आपस्तावानसौ चन्द्रस्त एते सर्व एव समास्सर्वेऽनन्तास्स यो हैतानन्तवत उपास्तेऽन्तवन्तं स लोकं जयत्यथ यो हैताननन्तानुपास्ते अनन्तं स लोकं जयति ॥ १९ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 250:		Line 252:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = स रात्रिभिरेवाच पूर्यते अप च क्षीयते । सोऽमावास्यां रात्रिमेतया षोडश्या कलया सर्वमिदं प्राणभृदनुप्रविश्य ततः प्रातर्जायते । तस्मादेतां रात्रिं प्राणभृतः प्राणं न विच्छिन्द्यादपि कृकलासस्यैतस्या एव देवताया अपचित्यै ॥ २१ ॥		\| verse_line1 = स रात्रिभिरेवाच पूर्यते अप च क्षीयते । सोऽमावास्यां रात्रिमेतया षोडश्या कलया सर्वमिदं प्राणभृदनुप्रविश्य ततः प्रातर्जायते । तस्मादेतां रात्रिं प्राणभृतः प्राणं न विच्छिन्द्यादपि कृकलासस्यैतस्या एव देवताया अपचित्यै ॥ २१ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 275:		Line 278:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = यो वै स संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकलोऽयमेव स योऽयमेवंवित् पुरुषस्तस्य वित्तमेव पञ्चदशकला आत्मैवास्य षोडशी कला स वित्तेनैवा च पूर्यतेऽप च क्षीयते तदेतन्नाभ्यं यदयमात्मा प्रधिर्वित्तं तस्माद्यद्यपि सर्वज्यानिं जीयत आत्मना चेज्जीवति प्रधिनाऽगादित्येवाहुः ॥ २२ ॥		\| verse_line1 = यो वै स संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकलोऽयमेव स योऽयमेवंवित् पुरुषस्तस्य वित्तमेव पञ्चदशकला आत्मैवास्य षोडशी कला स वित्तेनैवा च पूर्यतेऽप च क्षीयते तदेतन्नाभ्यं यदयमात्मा प्रधिर्वित्तं तस्माद्यद्यपि सर्वज्यानिं जीयत आत्मना चेज्जीवति प्रधिनाऽगादित्येवाहुः ॥ २२ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 335:		Line 339:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = अथातः सम्प्रत्तिर्यदा प्रैष्यन्मन्यतेऽथ पुत्रमाह त्वं ब्रह्म त्वं यज्ञस्त्वं लोक इति स पुत्रः प्रत्याहाहं ब्रह्माऽहं यज्ञोऽहं लोक इति यद्वै किञ्चानूक्तं तस्य सर्वस्य ब्रह्मेत्येकता ये वै के च यज्ञास्तेषां सर्वेषां यज्ञ इत्येकता ये वै के च लोकास्तेषां सर्वेषां लोक इत्येकता एतावद्वा इदं सर्वमेतस्मात् सर्वं सन्नयमितोऽभुनजदिति तस्मात् पुत्रमनुशिष्टं लोक्यमाहुः । तस्मादेनमनुशासति स यदैवंविदस्माल्लोकात् प्रैत्यथैभिरेव प्राणैः सह पुत्रमाविशति स यद्यनेन किञ्चिदक्ष्णया कृतं भवति तस्मादेनं सर्वस्मात् पुत्रो मुञ्चति तस्मात् पुत्रो नाम स पुत्रेणैवास्मिंल्लोके प्रतितिष्ठत्यथैनमेते देवाः प्राणाः अमृता आविशन्ति ॥ २४ ॥		\| verse_line1 = अथातः सम्प्रत्तिर्यदा प्रैष्यन्मन्यतेऽथ पुत्रमाह त्वं ब्रह्म त्वं यज्ञस्त्वं लोक इति स पुत्रः प्रत्याहाहं ब्रह्माऽहं यज्ञोऽहं लोक इति यद्वै किञ्चानूक्तं तस्य सर्वस्य ब्रह्मेत्येकता ये वै के च यज्ञास्तेषां सर्वेषां यज्ञ इत्येकता ये वै के च लोकास्तेषां सर्वेषां लोक इत्येकता एतावद्वा इदं सर्वमेतस्मात् सर्वं सन्नयमितोऽभुनजदिति तस्मात् पुत्रमनुशिष्टं लोक्यमाहुः । तस्मादेनमनुशासति स यदैवंविदस्माल्लोकात् प्रैत्यथैभिरेव प्राणैः सह पुत्रमाविशति स यद्यनेन किञ्चिदक्ष्णया कृतं भवति तस्मादेनं सर्वस्मात् पुत्रो मुञ्चति तस्मात् पुत्रो नाम स पुत्रेणैवास्मिंल्लोके प्रतितिष्ठत्यथैनमेते देवाः प्राणाः अमृता आविशन्ति ॥ २४ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 383:		Line 388:
	\| verse_type = mantra		\| verse_type = mantra
	\| verse_line1 = अद्भ्यश्चैनं चन्द्रमसश्च दैवः प्राण आविशति स वै दैवः प्राणो यः सञ्चरंश्चासञ्चरंश्च न व्यथतेऽथो न रिष्यति स य एवंवित् सर्वेषां भूतानामात्मा भवति यथैषा देवतैवं स यथैतां देवतां सर्वाणि भूतान्यवन्त्येवं हैवंविदं सर्वाणि भूतान्यवन्ति यदु किञ्चेमाः प्रजाः शोचन्त्यमैवासां तद्भवति पुण्यमेवामुं गच्छति न ह वै देवान् पापं गच्छति ॥ २७ ॥		\| verse_line1 = अद्भ्यश्चैनं चन्द्रमसश्च दैवः प्राण आविशति स वै दैवः प्राणो यः सञ्चरंश्चासञ्चरंश्च न व्यथतेऽथो न रिष्यति स य एवंवित् सर्वेषां भूतानामात्मा भवति यथैषा देवतैवं स यथैतां देवतां सर्वाणि भूतान्यवन्त्येवं हैवंविदं सर्वाणि भूतान्यवन्ति यदु किञ्चेमाः प्रजाः शोचन्त्यमैवासां तद्भवति पुण्यमेवामुं गच्छति न ह वै देवान् पापं गच्छति ॥ २७ ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Line 439:		Line 445:
	\| verse_line4 = तस्मादेकमेव व्रतं चरेत् प्राण्याच्चैवापान्याच्च नेन्मा पाप्मा मृत्युराप्नुवदिति ।		\| verse_line4 = तस्मादेकमेव व्रतं चरेत् प्राण्याच्चैवापान्याच्च नेन्मा पाप्मा मृत्युराप्नुवदिति ।
	\| verse_line5 = यद्युच्चरेत् समापिपयिषेत् तेनो एतस्यै देवतायै सायुज्यं सलोकतां जयति ॥ ३० ॥		\| verse_line5 = यद्युच्चरेत् समापिपयिषेत् तेनो एतस्यै देवतायै सायुज्यं सलोकतां जयति ॥ ३० ॥
			\| commentary1 = bruhadaranyaka
	}}		}}

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-09T04:44:02Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T05:36:25Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

Show changes

Chandrashekars: Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

2026-04-08T04:18:29Z

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)

New page

{{Adhyaya
| document_id = BR
| chapter_id = BR_C01
| chapter_num = 1
| chapter_name = तृतीयोऽध्यायः
| section_id = BR_C01_S06
| section_num = 6
| title = सप्तान्नब्राह्मणम्
}}
== सप्तान्नब्राह्मणम् ==

[[Category:Bruhadaranyaka]]