Jump to content

Brahmasutra/C1/S3: Difference between revisions

From Anandamakaranda
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: New redirect
 
(7 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
#REDIRECT [[Brahmasutra#BS_C01_S03]]
| document_id  = BS
| chapter_id  = BS_C01
| chapter_num  = 1
| chapter_name = (समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः
| section_id  = BS_C01_S03
| section_num  = 3
| title        = तृतीयः पादः
}}
== तृतीयः पादः ==
 
=== द्युभ्वाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V01
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ॥ 01-64 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V01
| id      = BS_C01_S03_V01_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्याश्रयो विष्णुरेव ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V01
| id      = BS_C01_S03_V01_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V01
| id      = BS_C01_S03_V01_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V02
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ॐ ॥ 02-65 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V02
| id      = BS_C01_S03_V02_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अमृतस्यैष सेतुः’ इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’,‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’ ,‘मुक्तानां परमा गतिः’ ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’ इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V02
| id      = BS_C01_S03_V02_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V02
| id      = BS_C01_S03_V02_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः’॥ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V03
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ नानुमानमतच्छब्दात् ॐ ॥ 03-66 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
नानुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।ब्रह्माण्डे च
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।
                ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।
                तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः स्मृतः॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B8
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।
                कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B10
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।
                बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसावैश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B12
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।
                वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’ इति ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B14
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
वामने च –
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B15
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः ।  अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुरेक एव प्रकीर्तितः’ इति ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B17
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
स्कान्दे च –
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B18
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।
                प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्’इति
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B20
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।
                उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V03
| id      = BS_C01_S03_V03_B22
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः’इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V04
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ प्राणभृच्च ॐ ॥ 04-67 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V04
| id      = BS_C01_S03_V04_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
एतैरेव हेतुभिर्न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’ इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V05
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ भेदव्यपदेशात् ॐ ॥ 05-68 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V05
| id      = BS_C01_S03_V05_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानम्’ इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V06
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ 06-69 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V06
| id      = BS_C01_S03_V06_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’ इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V07
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = द्युभ्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ स्थित्यदनाभ्यां च ॐ ॥ 07-70 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V07
| id      = BS_C01_S03_V07_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
                तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्ननन्यो अभिचाकशीति’
                इति ईशजीवयोः स्धित्यदनोक्तेः ॥ 07 ॥
}}
 
=== भूमाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V08
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = भूमाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ॐ ॥ 08-71 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V08
| id      = BS_C01_S03_V08_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सम्प्रसादात्’ पूर्णसुखरूपत्वात् ‘अध्युपदेशात्’ सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V08
| id      = BS_C01_S03_V08_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥विश्वतः परमां नित्यम्’ इति श्रुतिः
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V08
| id      = BS_C01_S03_V08_B5
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’ इत्यादिना नोत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V09
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = भूमाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ धर्मोपपत्तेश्च ॐ ॥ 09-72 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V09
| id      = BS_C01_S03_V09_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥
}}
 
=== अक्षराधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V10
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अक्षराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अक्षरमम्बरान्तधृतेः ॐ ॥ 10-73 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V10
| id      = BS_C01_S03_V10_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’ इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेर्ब्रह्मैवाक्षरम् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V10
| id      = BS_C01_S03_V10_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’
                ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’ । ‘यस्मिन्निदं सञ्च वि चैदि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’ इत्यादि श्रुतेः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V10
| id      = BS_C01_S03_V10_B7
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ’ इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V11
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अक्षराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ सा च प्रशासनात् ॐ ॥ 11-74 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V11
| id      = BS_C01_S03_V11_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सा च धृतिः प्रशासादुच्यते ।’ एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’ इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V11
| id      = BS_C01_S03_V11_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ ।
                चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’ इत्यादिश्रुतेः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V11
| id      = BS_C01_S03_V11_B5
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’।
                यो हृच्छयस्तमहमिह ब्रवीमि’
                ‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’इत्यादेश्च ॥ 11 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V12
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अक्षराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्च ॐ ॥ 12-75 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V12
| id      = BS_C01_S03_V12_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अस्थूलमनणु’ इत्यादिना स्थूलाण्वादीनामन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V12
| id      = BS_C01_S03_V12_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V12
| id      = BS_C01_S03_V12_B5
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।विरुद्धर्मरूपोऽसावैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः’ । इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥
}}
 
=== सदधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V13
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = सदधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ॐ ॥ 13-76 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V13
| id      = BS_C01_S03_V13_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तदैक्षत’ इतीक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V13
| id      = BS_C01_S03_V13_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’,’नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’ इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V13
| id      = BS_C01_S03_V13_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तं’अजायमानो बहुधा विजायत’ इति ॥13॥
}}
 
=== दहराधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V14
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ दहर उत्तरेभ्यः ॐ ॥ 14-77 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V14
| id      = BS_C01_S03_V14_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’ इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V14
| id      = BS_C01_S03_V14_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’
                ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’
                इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V14
| id      = BS_C01_S03_V14_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि’ इति पाद्मे ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V14
| id      = BS_C01_S03_V14_B8
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सापेक्षनिरपेक्षयोश्च निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V14
| id      = BS_C01_S03_V14_B9
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् । सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता’ इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V15
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ॐ ॥ 15-78 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V15
| id      = BS_C01_S03_V15_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’ इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V15
| id      = BS_C01_S03_V15_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’ इति श्रुतेस्तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वैण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’ इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V15
| id      = BS_C01_S03_V15_B5
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V16
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ॐ ॥ 16-79 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V16
| id      = BS_C01_S03_V16_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘एष सेतुर्विधृतिः’ इति धृतेः’एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V16
| id      = BS_C01_S03_V16_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’
                ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’
                ‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’
                ‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’ इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V16
| id      = BS_C01_S03_V16_B7
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’ इति स्कान्दे ॥16॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V17
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ प्रसिद्धेश्च ॐ ॥ 17-80 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V17
| id      = BS_C01_S03_V17_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’ इति प्रसिद्धेश्च । तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V18
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ॐ ॥ 18-81 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V18
| id      = BS_C01_S03_V18_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्टद्यते’ ‘एष आत्मेति होवाच’ इति जीवपरामर्शात् स इति चेन्न ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V18
| id      = BS_C01_S03_V18_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V19
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ॐ ॥ 19-82 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V19
| id      = BS_C01_S03_V19_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’ इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेन्न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादादाविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V20
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अन्यार्थश्च परामर्शः ॐ ॥ 20-83 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V20
| id      = BS_C01_S03_V20_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽभिनिष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V21
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = दहराधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ॐ ॥ 21-84 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V21
| id      = BS_C01_S03_V21_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘दहर’ इत्यल्पश्रुतेर्नेति चेन्न ।’निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’ इत्युक्व्तात् ‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’ इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥
}}
 
=== अनुकृत्यधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V22
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अनुकृत्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अनुकृतेस्तस्य च ॐ ॥ 22-85 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V22
| id      = BS_C01_S03_V22_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’ इत्यनुकृतेः,
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V22
| id      = BS_C01_S03_V22_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’ इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V22
| id      = BS_C01_S03_V22_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत्तेजो रश्मीन्’ इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V23
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अनुकृत्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ आपि स्मर्यते ॐ ॥ 23-86 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V23
| id      = BS_C01_S03_V23_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
                यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’ इति
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V23
| id      = BS_C01_S03_V23_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।
                यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’ इति च ॥ 23 ॥
}}
 
=== वामनाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V24
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = वामनाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ शब्दादेव प्रमितः ॐ ॥ 24-87 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V24
| id      = BS_C01_S03_V24_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V24
| id      = BS_C01_S03_V24_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णय’ इति स्कान्दे ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V24
| id      = BS_C01_S03_V24_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः’तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V25
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = वामनाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ॐ ॥ 25-88 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V25
| id      = BS_C01_S03_V25_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥
}}
 
=== देवताधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V26
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ॐ ॥ 26-89 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V26
| id      = BS_C01_S03_V26_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
तदुपरि मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्युपरि । सम्भवति हि तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् । तिर्यगादीनां तदभावादभावः । तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V27
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ विरोधः कर्मणेति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ॐ॥ 27-90 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V27
| id      = BS_C01_S03_V27_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
मानुषा एव देवादयो भवन्तीति तदुपरीत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावाद्देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेन्न । अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् ।
                ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’ इति ॥27॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V28
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 28-91 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V28
| id      = BS_C01_S03_V28_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘वाचा विरूप नित्यया’ इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयान्नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य, स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद्वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोध इति चेन्न ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V28
| id      = BS_C01_S03_V28_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V28
| id      = BS_C01_S03_V28_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।
                तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥
                इत्यादेरत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात्,महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्तीतीतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V29
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अत एव च नित्यत्वम् ॐ ॥ 29-92 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V29
| id      = BS_C01_S03_V29_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V30
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ॐ ॥ 30-93 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V30
| id      = BS_C01_S03_V30_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’ इति दर्शनात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V30
| id      = BS_C01_S03_V30_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।
                ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V30
| id      = BS_C01_S03_V30_B5
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V31
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ॐ ॥ 31-94॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V31
| id      = BS_C01_S03_V31_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘वसूनामेवैको भूत्वा’ इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V32
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ ज्योतिषि भावाच्च ॐ ॥ 32-95॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V32
| id      = BS_C01_S03_V32_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
ज्योतिषि सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विध्यानाम् ॥ 32 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V33
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = देवताधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ॐ ॥33-96॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V33
| id      = BS_C01_S03_V33_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V33
| id      = BS_C01_S03_V33_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता । सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्।  सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’ इति स्कान्दे ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V33
| id      = BS_C01_S03_V33_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V33
| id      = BS_C01_S03_V33_B7
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’ इति ब्राह्मे ॥ 33 ॥
}}
 
=== अपशूद्राधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V34
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अपशूद्राधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ॐ ॥34-97॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V34
| id      = BS_C01_S03_V34_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
नासौ पौत्रायणः शूद्रः, शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् ।
                ‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’ इत्यनादरश्रवणात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V34
| id      = BS_C01_S03_V34_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘स ह सञ्ञिहान एव क्षत्तारमुवाच’ इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V35
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अपशूद्राधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ॐ ॥ 35-98 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V35
| id      = BS_C01_S03_V35_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
अयमश्वतरीरथ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V35
| id      = BS_C01_S03_V35_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V35
| id      = BS_C01_S03_V35_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V36
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अपशूद्राधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ॐ ॥ 36-99 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V36
| id      = BS_C01_S03_V36_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V36
| id      = BS_C01_S03_V36_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।
                ‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V36
| id      = BS_C01_S03_V36_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन । अस्ति च तासां संस्कारः ।‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’इति स्मृतेः ॥ 36 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V37
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अपशूद्राधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ॐ ॥ 37-100 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V37
| id      = BS_C01_S03_V37_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’ इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य’नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’ इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥
}}
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V38
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = अपशूद्राधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ॐ ॥ 38-101 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V38
| id      = BS_C01_S03_V38_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम् । अध्ययने जिह्वाच्छेदः अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’ इति प्रतिषेधात् ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V38
| id      = BS_C01_S03_V38_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’ इति स्मृतेश्च ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V38
| id      = BS_C01_S03_V38_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥
}}
 
=== कम्पनाधिकरणं ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V39
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = कम्पनाधिकरणं
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ कम्पनात् ॐ ॥ 39-102 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V39
| id      = BS_C01_S03_V39_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
एजतीति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V39
| id      = BS_C01_S03_V39_B2
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगत्यते इति हि श्रुतिः ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V39
| id      = BS_C01_S03_V39_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V39
| id      = BS_C01_S03_V39_B4
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’ इति स्कान्दे ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V39
| id      = BS_C01_S03_V39_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्रमुच्यते ।खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’इति ब्रह्म वैवर्ते ॥ 39 ॥
}}
 
=== ज्योतिरधिकरणं ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V40
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = ज्योतिरधिकरणं
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ ज्योतिर्दर्शनात् ॐ ॥ 40-103 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V40
| id      = BS_C01_S03_V40_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘विष्णुरेव ज्योतिर्विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनाच्चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् सस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥
}}
 
=== आकाशाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V41
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = आकाशाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ॐ ॥ 41-104 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V41
| id      = BS_C01_S03_V41_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’ इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाकाशो हरिरेव। ‘अवर्णं यतो वाचो निवर्तन्ते’ इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तलक्षणम्।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V41
| id      = BS_C01_S03_V41_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘अनामासोऽप्रसिद्धत्वादरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥
}}
 
=== सुषुप्त्यधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V42
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = सुषुप्त्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ॐ ॥ 42-105 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V42
| id      = BS_C01_S03_V42_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘प्राज्ञेनात्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’ ‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’
                इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥
}}
 
=== ब्राह्मणाधिकरणम् ===
 
{{VerseBlock
| verse_id      = BS_C01_S03_V43
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C01
| section_id    = BS_C01_S03
| adhikarana    = ब्राह्मणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ पत्यादिशब्देभ्यः ॐ ॥ 43-106 ॥
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V43
| id      = BS_C01_S03_V43_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः …. स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V43
| id      = BS_C01_S03_V43_B3
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’
                ‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’
                ‘स योऽतोऽश्रुतः’
}}
 
{{Commentary
| verse_id = BS_C01_S03_V43
| id      = BS_C01_S03_V43_B6
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥
}}
 
 
[[Category:Brahmasutra]]

Latest revision as of 06:40, 13 April 2026

Redirect to:

Retrieved from "https://anandamakaranda.in/index.php?title=Brahmasutra/C1/S3&oldid=4083"