Katha/Moola: Difference between revisions

<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V01" data-block-id="KKN_C02_S01_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराञ्चि खानि व्यतृणात् स्वयम्भूस्तस्मात् पराक् पश्यति नान्तरात्मन् ।</span><span class="shloka-line">कश्चिद् धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षत् आवृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V01|verse_type=mantra|verse_text=पराञ्चि खानि व्यतृणात् स्वयम्भूस्तस्मात् पराक् पश्यति नान्तरात्मन् ।|verse_lines=पराञ्चि खानि व्यतृणात् स्वयम्भूस्तस्मात् पराक् पश्यति नान्तरात्मन् ।¦कश्चिद् धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षत् आवृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V02" data-block-id="KKN_C02_S01_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराचः कामाननुयन्ति बालाः ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशान् ।</span><span class="shloka-line">अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V02|verse_type=mantra|verse_text=पराचः कामाननुयन्ति बालाः ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशान् ।|verse_lines=पराचः कामाननुयन्ति बालाः ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशान् ।¦अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V03" data-block-id="KKN_C02_S01_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।</span><span class="shloka-line">एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V03|verse_type=mantra|verse_text=येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।|verse_lines=येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।¦एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V04" data-block-id="KKN_C02_S01_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।</span><span class="shloka-line">महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V04|verse_type=mantra|verse_text=स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।|verse_lines=स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।¦महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V05" data-block-id="KKN_C02_S01_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य इदं मध्वदं वेदात्मानं जीवमन्तिकात् ।</span><span class="shloka-line">ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V05|verse_type=mantra|verse_text=य इदं मध्वदं वेदात्मानं जीवमन्तिकात् ।|verse_lines=य इदं मध्वदं वेदात्मानं जीवमन्तिकात् ।¦ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V06" data-block-id="KKN_C02_S01_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।</span><span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V06|verse_type=mantra|verse_text=यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।|verse_lines=यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।¦गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V07" data-block-id="KKN_C02_S01_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी ।</span><span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V07|verse_type=mantra|verse_text=या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी ।|verse_lines=या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी ।¦गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V08" data-block-id="KKN_C02_S01_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।</span><span class="shloka-line">दिवे दिव ईड्यो जागृवद्भिः हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V08|verse_type=mantra|verse_text=अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।|verse_lines=अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।¦दिवे दिव ईड्यो जागृवद्भिः हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V09" data-block-id="KKN_C02_S01_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यतश्चोदेति सूर्योस्तं यत्र च गच्छति ।</span><span class="shloka-line">तं देवास्सर्वे अर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V09|verse_type=mantra|verse_text=यतश्चोदेति सूर्योस्तं यत्र च गच्छति ।|verse_lines=यतश्चोदेति सूर्योस्तं यत्र च गच्छति ।¦तं देवास्सर्वे अर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V10" data-block-id="KKN_C02_S01_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।</span><span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १० ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V10|verse_type=mantra|verse_text=यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।|verse_lines=यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।¦मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १० ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V11" data-block-id="KKN_C02_S01_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।</span><span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V11|verse_type=mantra|verse_text=मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।|verse_lines=मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।¦मृत्योस्स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V12" data-block-id="KKN_C02_S01_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।</span><span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V12|verse_type=mantra|verse_text=अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।|verse_lines=अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।¦ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V13" data-block-id="KKN_C02_S01_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।</span><span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V13|verse_type=mantra|verse_text=अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।|verse_lines=अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।¦ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V14" data-block-id="KKN_C02_S01_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।</span><span class="shloka-line">एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V14|verse_type=mantra|verse_text=यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।|verse_lines=यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।¦एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V15" data-block-id="KKN_C02_S01_V15" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।</span><span class="shloka-line">एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S01_V15|verse_type=mantra|verse_text=यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।|verse_lines=यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।¦एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५ ॥}}<!--store only-->

<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयावल्ली"></span>

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V01" data-block-id="KKN_C02_S02_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।</span><span class="shloka-line">अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद् वै तत् ॥ १ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V01|verse_type=mantra|verse_text=पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।|verse_lines=पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।¦अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद् वै तत् ॥ १ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V02" data-block-id="KKN_C02_S02_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।</span><span class="shloka-line">नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V02|verse_type=mantra|verse_text=हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।|verse_lines=हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।¦नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V03" data-block-id="KKN_C02_S02_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।</span><span class="shloka-line">मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ ३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V03|verse_type=mantra|verse_text=ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।|verse_lines=ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।¦मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ ३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V04" data-block-id="KKN_C02_S02_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।</span><span class="shloka-line">देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V04|verse_type=mantra|verse_text=अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।|verse_lines=अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।¦देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ४ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V05" data-block-id="KKN_C02_S02_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।</span><span class="shloka-line">इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V05|verse_type=mantra|verse_text=न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।|verse_lines=न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।¦इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V06" data-block-id="KKN_C02_S02_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।</span><span class="shloka-line">यथा मरणं प्राप्यात्मा भवति गौतम ॥ ६ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V06|verse_type=mantra|verse_text=हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।|verse_lines=हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।¦यथा मरणं प्राप्यात्मा भवति गौतम ॥ ६ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V07" data-block-id="KKN_C02_S02_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।</span><span class="shloka-line">स्थाणुमन्ये नु संयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V07|verse_type=mantra|verse_text=योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।|verse_lines=योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।¦स्थाणुमन्ये नु संयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V08" data-block-id="KKN_C02_S02_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एषु सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।</span><span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।</span><span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।</span><span class="shloka-line">एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V08|verse_type=mantra|verse_text=य एषु सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।|verse_lines=य एषु सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।¦तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।¦तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।¦एतद्वै तत् ॥ ८ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V09" data-block-id="KKN_C02_S02_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V09|verse_type=mantra|verse_text=अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।|verse_lines=अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।¦एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V10" data-block-id="KKN_C02_S02_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ १० ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V10|verse_type=mantra|verse_text=वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।|verse_lines=वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।¦एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ १० ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V11" data-block-id="KKN_C02_S02_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V11|verse_type=mantra|verse_text=सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।|verse_lines=सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।¦एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V12" data-block-id="KKN_C02_S02_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।</span><span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ १२ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V12|verse_type=mantra|verse_text=एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।|verse_lines=एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।¦तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ १२ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V13" data-block-id="KKN_C02_S02_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।</span><span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरा स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ १३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V13|verse_type=mantra|verse_text=नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।|verse_lines=नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।¦तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरा स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ १३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V14" data-block-id="KKN_C02_S02_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।</span><span class="shloka-line">कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति न भाति वा ॥ १४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V14|verse_type=mantra|verse_text=तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।|verse_lines=तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।¦कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति न भाति वा ॥ १४ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V15" data-block-id="KKN_C02_S02_V15" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।</span><span class="shloka-line">तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S02_V15|verse_type=mantra|verse_text=न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।|verse_lines=न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।¦तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५ ॥}}<!--store only-->

<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयावल्ली"></span>

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V01" data-block-id="KKN_C02_S03_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।</span><span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ॥</span><span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ १ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V01|verse_type=mantra|verse_text=ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।|verse_lines=ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।¦तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ॥¦तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ १ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V02" data-block-id="KKN_C02_S03_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदिदं किञ्च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।</span><span class="shloka-line">महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V02|verse_type=mantra|verse_text=यदिदं किञ्च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।|verse_lines=यदिदं किञ्च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।¦महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V03" data-block-id="KKN_C02_S03_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भयादस्याग्निस्तपति भयात् तपति सूर्यः ।</span><span class="shloka-line">भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V03|verse_type=mantra|verse_text=भयादस्याग्निस्तपति भयात् तपति सूर्यः ।|verse_lines=भयादस्याग्निस्तपति भयात् तपति सूर्यः ।¦भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V04" data-block-id="KKN_C02_S03_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः ।</span><span class="shloka-line">ततः स्वर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥ ४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V04|verse_type=mantra|verse_text=इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः ।|verse_lines=इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः ।¦ततः स्वर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥ ४ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V05" data-block-id="KKN_C02_S03_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथादर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके । यथाप्सु परीव दृश्यते तथा गन्धर्वलोके । छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V05|verse_type=mantra|verse_text=यथादर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके । यथाप्सु परीव दृश्यते तथा गन्धर्वलोके । छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५ ॥|verse_lines=यथादर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके । यथाप्सु परीव दृश्यते तथा गन्धर्वलोके । छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V06" data-block-id="KKN_C02_S03_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।</span><span class="shloka-line">पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V06|verse_type=mantra|verse_text=इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।|verse_lines=इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।¦पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V07" data-block-id="KKN_C02_S03_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">सत्त्वादपि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V07|verse_type=mantra|verse_text=इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।|verse_lines=इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।¦सत्त्वादपि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V08" data-block-id="KKN_C02_S03_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अव्यक्तात् तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।</span><span class="shloka-line">तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥ ८ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V08|verse_type=mantra|verse_text=अव्यक्तात् तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।|verse_lines=अव्यक्तात् तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।¦तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥ ८ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V09" data-block-id="KKN_C02_S03_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ।</span><span class="shloka-line">हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V09|verse_type=mantra|verse_text=न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ।|verse_lines=न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ।¦हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V10" data-block-id="KKN_C02_S03_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।</span><span class="shloka-line">बुद्धिश्च न विचेष्टति तमाहुः परमां गतिम् ॥ १० ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V10|verse_type=mantra|verse_text=यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।|verse_lines=यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।¦बुद्धिश्च न विचेष्टति तमाहुः परमां गतिम् ॥ १० ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V11" data-block-id="KKN_C02_S03_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।</span><span class="shloka-line">अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥ ११ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V11|verse_type=mantra|verse_text=तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।|verse_lines=तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।¦अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥ ११ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V12" data-block-id="KKN_C02_S03_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।</span><span class="shloka-line">अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥ १२ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V12|verse_type=mantra|verse_text=नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।|verse_lines=नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।¦अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥ १२ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V13" data-block-id="KKN_C02_S03_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।</span><span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥ १३ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V13|verse_type=mantra|verse_text=अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।|verse_lines=अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।¦अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥ १३ ॥}}<!--store only-->

<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V14" data-block-id="KKN_C02_S03_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः ।</span><span class="shloka-line">अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यथ ब्रह्म समश्नुते ॥ १४ ॥</span></span></div>

{{VerseRow|document_id=KKN|chapter_id=KKN_C02|verse_id=KKN_C02_S03_V18|verse_type=mantra|verse_text=मृत्युप्रोक्तां नाचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।|verse_lines=मृत्युप्रोक्तां नाचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।¦ब्रह्म प्राप्तो विरजोऽभूद् विमृत्युः अन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥ १८ ॥}}<!--store only-->