Anandamakaranda

JSON:Pramanapaddati: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Line 1: Line 1:
__NOINDEX__
__NOTOC__
<pre class="gr-json-meta">
{
{
  "schema": 1,
"schema": 1,
  "doc": {
"doc": {
    "slug": "Pramanapaddati",
"slug": "Pramanapaddati",
    "title": "॥ प्रमाणपद्धतिः ॥",
"title": "॥ प्रमाणपद्धतिः ॥",
    "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
    "docId": "pp",
"docId": "pp",
    "parent": null,
"parent": null,
    "related": [],
"related": [],
    "nextId": 188
"nextId": 188
  },
},
  "blocks": [
"blocks": [
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-1",
"id": "Pramanapaddati-1",
      "oldKey": "PP_C01_B01",
"oldKey": "PP_C01_B01",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "यद्यपि भगवत्पादैरेव प्रमाणलक्षणादिकं अभिहितम्‌।  तथाऽपि गम्भीरया वाचा विक्षिप्य वर्णितं न मन्दैः शक्यते सुखेन बोद्धुमिति  तदर्थमिदं प्रकरणं आरभ्यते ।‌"
"text": "यद्यपि भगवत्पादैरेव प्रमाणलक्षणादिकं अभिहितम्‌।  तथाऽपि गम्भीरया वाचा विक्षिप्य वर्णितं न मन्दैः शक्यते सुखेन बोद्धुमिति  तदर्थमिदं प्रकरणं आरभ्यते ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-2",
"id": "Pramanapaddati-2",
      "oldKey": "PP_C01_B02",
"oldKey": "PP_C01_B02",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "यो धर्मो लक्ष्ये व्याप्त्या वर्तते, न वर्तते च अन्यत्र, स धर्मो लक्षणमित्युच्यते । यथा गोः सास्नादिमत्वम्‌। तद्धि गोषु सर्वत्र अस्ति, नास्ति च अगोषु ।‌"
"text": "यो धर्मो लक्ष्ये व्याप्त्या वर्तते, न वर्तते च अन्यत्र, स धर्मो लक्षणमित्युच्यते । यथा गोः सास्नादिमत्वम्‌। तद्धि गोषु सर्वत्र अस्ति, नास्ति च अगोषु ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-3",
"id": "Pramanapaddati-3",
      "oldKey": "PP_C01_B03",
"oldKey": "PP_C01_B03",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "अन्यथाभूतं तु अलक्षणम्‌। तत्‌ त्रिविधम्‌। असम्भवि, यल्लक्ष्ये सर्वथा न वर्तते । यथा गोरेकशफत्वम्‌। अव्यापकं, यल्लक्ष्यैकदेशे वर्तमानमपि तदेकदेशान्तरे न वर्तते । यथा गोः शबलत्वम्‌। अतिव्यापकं, यल्लक्ष्यादन्यत्रापि वर्तते । यथा विषाणित्वम्‌।‌"
"text": "अन्यथाभूतं तु अलक्षणम्‌। तत्‌ त्रिविधम्‌। असम्भवि, यल्लक्ष्ये सर्वथा न वर्तते । यथा गोरेकशफत्वम्‌। अव्यापकं, यल्लक्ष्यैकदेशे वर्तमानमपि तदेकदेशान्तरे न वर्तते । यथा गोः शबलत्वम्‌। अतिव्यापकं, यल्लक्ष्यादन्यत्रापि वर्तते । यथा विषाणित्वम्‌।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-4",
"id": "Pramanapaddati-4",
      "oldKey": "PP_C01_B04",
"oldKey": "PP_C01_B04",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "सजातीयविजातीयव्यावृत्ततया लक्ष्यावधारणं लक्षणज्ञानस्य प्रयोजनम्‌। 'अस्मिन्‌ग्रामे देवदत्तगृह'मिति वार्तां श्रुतवतो हि तद्ग्रामस्थेषु सर्वेष्वपि गृशेषु देवदत्तगृहबुद्धिः प्रसक्ता ।  ततो 'यत्र पताका तत्‌देवदत्तगृहमि'ति तल्लक्षणज्ञाने सति, इदमेव, नान्यदित्यवधारणं जायते । शब्दव्यवहारो वा लक्षणज्ञानस्य प्रयोजनम्‌।‌"
"text": "सजातीयविजातीयव्यावृत्ततया लक्ष्यावधारणं लक्षणज्ञानस्य प्रयोजनम्‌। 'अस्मिन्‌ग्रामे देवदत्तगृह'मिति वार्तां श्रुतवतो हि तद्ग्रामस्थेषु सर्वेष्वपि गृशेषु देवदत्तगृहबुद्धिः प्रसक्ता ।  ततो 'यत्र पताका तत्‌देवदत्तगृहमि'ति तल्लक्षणज्ञाने सति, इदमेव, नान्यदित्यवधारणं जायते । शब्दव्यवहारो वा लक्षणज्ञानस्य प्रयोजनम्‌।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-5",
"id": "Pramanapaddati-5",
      "oldKey": "PP_C01_B05",
"oldKey": "PP_C01_B05",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "'सास्नादिमान्‌ गौरि'ति लक्षणज्ञाने सति, यं यं सास्नादिमन्तं पिण्डं पश्यति, तं तं गोशब्दवाच्यं प्रत्येति । यावदन्यतो व्यावर्तनीयं, यावति चैकः शब्दो व्युत्पादनीयः, तदुच्यते लक्ष्यमिति ।"
"text": "'सास्नादिमान्‌ गौरि'ति लक्षणज्ञाने सति, यं यं सास्नादिमन्तं पिण्डं पश्यति, तं तं गोशब्दवाच्यं प्रत्येति । यावदन्यतो व्यावर्तनीयं, यावति चैकः शब्दो व्युत्पादनीयः, तदुच्यते लक्ष्यमिति ।"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-6",
"id": "Pramanapaddati-6",
      "oldKey": "PP_C01_B06",
"oldKey": "PP_C01_B06",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "तत्र आदौ तावत्‌प्रमाणसामान्यलक्षणमुच्यते । यथार्थं प्रमाणम्‌। प्रमाणमिति लक्ष्यनिर्देशः । यथार्थमिति लक्षणोक्तिः । एवं उत्तरत्रापि ज्ञातव्यम्‌। अत्र यथाशब्दोऽनतिक्रमे वर्तते । अर्थशब्दश्चार्थ्यते इति व्युत्पत्तया ज्ञेयवाची । ज्ञेयमनतिक्रम्य वर्तमानं, यथावस्थितमेव ज्ञेयं यद्विषयीकरोति, नान्यथा, तत्‌प्रमाणमित्यर्थः ।‌"
"text": "तत्र आदौ तावत्‌प्रमाणसामान्यलक्षणमुच्यते । यथार्थं प्रमाणम्‌। प्रमाणमिति लक्ष्यनिर्देशः । यथार्थमिति लक्षणोक्तिः । एवं उत्तरत्रापि ज्ञातव्यम्‌। अत्र यथाशब्दोऽनतिक्रमे वर्तते । अर्थशब्दश्चार्थ्यते इति व्युत्पत्तया ज्ञेयवाची । ज्ञेयमनतिक्रम्य वर्तमानं, यथावस्थितमेव ज्ञेयं यद्विषयीकरोति, नान्यथा, तत्‌प्रमाणमित्यर्थः ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-7",
"id": "Pramanapaddati-7",
      "oldKey": "PP_C01_B07",
"oldKey": "PP_C01_B07",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "ज्ञेयविषयीकारित्वं च साक्षाद्वा, साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारिसाधनत्वेन वा विवक्षितमिति न अनुप्रमाणेष्वव्याप्तिः । ज्ञेयविषयीकारित्वेनैव प्रमातृप्रमेययोर्व्यवच्छेदः । तयोः साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारित्वाभावात्‌। साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारिकारणत्वेऽपि तत्साधनत्वाभावाच्च ।‌"
"text": "ज्ञेयविषयीकारित्वं च साक्षाद्वा, साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारिसाधनत्वेन वा विवक्षितमिति न अनुप्रमाणेष्वव्याप्तिः । ज्ञेयविषयीकारित्वेनैव प्रमातृप्रमेययोर्व्यवच्छेदः । तयोः साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारित्वाभावात्‌। साक्षाज्ज्ञेयविषयीकारिकारणत्वेऽपि तत्साधनत्वाभावाच्च ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-8",
"id": "Pramanapaddati-8",
      "oldKey": "PP_C01_B08",
"oldKey": "PP_C01_B08",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "प्रमावान्‌प्रमाता । प्रमाविषयः प्रमेयम्‌। यथार्थज्ञानं प्रमा ।‌‌"
"text": "प्रमावान्‌प्रमाता । प्रमाविषयः प्रमेयम्‌। यथार्थज्ञानं प्रमा ।‌‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-9",
"id": "Pramanapaddati-9",
      "oldKey": "PP_C01_B09",
"oldKey": "PP_C01_B09",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "यथार्थग्रहणेन संशयविपर्ययतत्साधनानां निरासः ।‌‌"
"text": "यथार्थग्रहणेन संशयविपर्ययतत्साधनानां निरासः ।‌‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-10",
"id": "Pramanapaddati-10",
      "oldKey": "PP_C01_B10",
"oldKey": "PP_C01_B10",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "अनवधारणज्ञानं संशयः । अनवधारणग्रहणं सम्यज्जञानविपर्ययव्युदासार्थम्‌। घटादिनिवृत्त्यर्थं ज्ञानमिति । तस्य निर्णायकाभावसहकृताः साधारणधर्माऽसाधारणधर्मविप्रतिपत्तयुपलब्ध्यनुपलब्धयः पञ्च कारणानीति केचिदाहुः । तद्यथा स्थाणुपुरुषयोः साधारणमूर्ध्वतालक्षणं धर्मं पुरोवर्तिन्युपलभ्य स्थाणुपुरुषो स्मृत्वा, विशेषजिज्ञासायां स्थाणुत्वनिश्चायकं वक्रकोटरादिकं, पुरुषत्वनिश्चायकं शिरःपाण्यादिकं चानुपलभमानस्य डोलायमानं संशयज्ञानमुत्पद्यते, 'किमयं स्थाणुर्वा, पुरुशो वा' इति । शब्दे चाकाशविशेषगुणत्वमसाधारणधर्ममुपलभमानस्य निर्णायकमजानतः संशयो भवति, 'किं शब्दो नित्योऽनित्यो वे'ति ।‌"
"text": "अनवधारणज्ञानं संशयः । अनवधारणग्रहणं सम्यज्जञानविपर्ययव्युदासार्थम्‌। घटादिनिवृत्त्यर्थं ज्ञानमिति । तस्य निर्णायकाभावसहकृताः साधारणधर्माऽसाधारणधर्मविप्रतिपत्तयुपलब्ध्यनुपलब्धयः पञ्च कारणानीति केचिदाहुः । तद्यथा स्थाणुपुरुषयोः साधारणमूर्ध्वतालक्षणं धर्मं पुरोवर्तिन्युपलभ्य स्थाणुपुरुषो स्मृत्वा, विशेषजिज्ञासायां स्थाणुत्वनिश्चायकं वक्रकोटरादिकं, पुरुषत्वनिश्चायकं शिरःपाण्यादिकं चानुपलभमानस्य डोलायमानं संशयज्ञानमुत्पद्यते, 'किमयं स्थाणुर्वा, पुरुशो वा' इति । शब्दे चाकाशविशेषगुणत्वमसाधारणधर्ममुपलभमानस्य निर्णायकमजानतः संशयो भवति, 'किं शब्दो नित्योऽनित्यो वे'ति ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-11",
"id": "Pramanapaddati-11",
      "oldKey": "PP_C01_B11",
"oldKey": "PP_C01_B11",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "इन्द्रियेषु वैशेषिकसाङ्ख्ययोर्भौतिकत्वाभौतिकत्वविप्रतिपत्तिं पश्यतो निश्चायकमजानतः सन्देहो भवति, 'किमिन्द्रियाणि भौतिकान्युताऽभौतिकानी'ति । कूपखननानन्तरं जलोपलब्धौ सत्यां, निश्चायकाभावे संशयो जायते, 'किं प्राक्‌सदेवोदकं कूपखननेनाभिव्यक्तमुपलभ्यते, उतासत्तेनोत्पन्नमि'ति । 'अस्मिन्‌वटे पिशाचः अस्ती'ति वार्थां श्रुतवतो वटसमीपं गतस्य, तत्र पिशाचानुपलब्धौ सत्यां निर्णायकाभावे संशयो भवति, 'किं विद्यमान एव पिशाचोऽन्तर्धानशक्त्यानोपलभ्यते, किंवाऽविद्यमान एवे'ति । उपलब्ध्यनुपलब्ध्योः साधारणधर्म एवान्तर्भावात्‌त्रीण्येव कारणानीत्यपरे । उपलब्धिर्हि सतामेव घटादीनां प्रदीपारोपणेन दृष्टा । असतां च कुलालादिव्यापारानन्तरमिति । तथाऽनुपलब्धिः सतामीश्वरादीनामसतां च शशविषणादीनां दृष्टेति ।‌"
"text": "इन्द्रियेषु वैशेषिकसाङ्ख्ययोर्भौतिकत्वाभौतिकत्वविप्रतिपत्तिं पश्यतो निश्चायकमजानतः सन्देहो भवति, 'किमिन्द्रियाणि भौतिकान्युताऽभौतिकानी'ति । कूपखननानन्तरं जलोपलब्धौ सत्यां, निश्चायकाभावे संशयो जायते, 'किं प्राक्‌सदेवोदकं कूपखननेनाभिव्यक्तमुपलभ्यते, उतासत्तेनोत्पन्नमि'ति । 'अस्मिन्‌वटे पिशाचः अस्ती'ति वार्थां श्रुतवतो वटसमीपं गतस्य, तत्र पिशाचानुपलब्धौ सत्यां निर्णायकाभावे संशयो भवति, 'किं विद्यमान एव पिशाचोऽन्तर्धानशक्त्यानोपलभ्यते, किंवाऽविद्यमान एवे'ति । उपलब्ध्यनुपलब्ध्योः साधारणधर्म एवान्तर्भावात्‌त्रीण्येव कारणानीत्यपरे । उपलब्धिर्हि सतामेव घटादीनां प्रदीपारोपणेन दृष्टा । असतां च कुलालादिव्यापारानन्तरमिति । तथाऽनुपलब्धिः सतामीश्वरादीनामसतां च शशविषणादीनां दृष्टेति ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-12",
"id": "Pramanapaddati-12",
      "oldKey": "PP_C01_B12",
"oldKey": "PP_C01_B12",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "वयं तु ब्रूमः । असाधारणधर्मविप्रतिपत्त्योरपि साधारणधर्म एवान्तर्भावः । असाधारणो हि धर्मो न स्वरूपेण संशयहेतुः । विशेषस्मरणकारणत्वाभावात्‌। किन्तु व्यावृत्तिमुखेनैव । तथा च नित्यव्यावृत्तत्वमनित्यस्य, अनित्यव्यावृत्तत्वं च नित्यस्य धर्म इति साधारण एव ।‌"
"text": "वयं तु ब्रूमः । असाधारणधर्मविप्रतिपत्त्योरपि साधारणधर्म एवान्तर्भावः । असाधारणो हि धर्मो न स्वरूपेण संशयहेतुः । विशेषस्मरणकारणत्वाभावात्‌। किन्तु व्यावृत्तिमुखेनैव । तथा च नित्यव्यावृत्तत्वमनित्यस्य, अनित्यव्यावृत्तत्वं च नित्यस्य धर्म इति साधारण एव ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-13",
"id": "Pramanapaddati-13",
      "oldKey": "PP_C01_B13",
"oldKey": "PP_C01_B13",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "न चैकेनैव साधारणधर्मेण भाव्यमिति नियमोऽस्ति । तथा तथा प्रतिपन्नत्वं तस्य तस्य धर्म इति विप्रतिपत्तिरपि साधारणीति । विपरीतनिश्चयो विपर्ययः । विपरीतेति सम्यङ्निश्चयव्युदासः । निश्चयः इति संशयज्ञानस्य । स च प्रत्यक्षानुमानागमाभासेभ्यो जायते । यथा$-$'शुक्तिकायामिदं रजतमि'त्यादि ।‌"
"text": "न चैकेनैव साधारणधर्मेण भाव्यमिति नियमोऽस्ति । तथा तथा प्रतिपन्नत्वं तस्य तस्य धर्म इति विप्रतिपत्तिरपि साधारणीति । विपरीतनिश्चयो विपर्ययः । विपरीतेति सम्यङ्निश्चयव्युदासः । निश्चयः इति संशयज्ञानस्य । स च प्रत्यक्षानुमानागमाभासेभ्यो जायते । यथा$-$'शुक्तिकायामिदं रजतमि'त्यादि ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-14",
"id": "Pramanapaddati-14",
      "oldKey": "PP_C01_B14",
"oldKey": "PP_C01_B14",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "अयथार्थज्ञानमेव नास्तीति प्राभाकरादयः । तन्न । अनुभवसिद्धत्वात्‌। 'एतावन्तं कालमहं शुक्तिकामेव रजतत्वेन प्रतिपन्नोऽस्मी'त्युत्तरकाले परामर्शाच्च । प्रतीतं च रजतं देशान्तरे सदेवेति वैशेषिकादयः । ज्ञानस्वरूपमेवेति विज्ञानवादिनः । तत्रैव तात्कालिकमुत्पन्नं सदिति भास्करः । न सन्नासन्न सदसत्‌। किन्त्वनिर्वचनीयमेवेति मायावादिनः । 'असदेव रजतं प्रत्यभादि'त्युत्तरकालीनानुभवाच्छुतिरेव अत्यन्तासद्रजतात्मना प्रतिभातीत्याचार्याः । अनध्यवसायः स्वप्नश्चायथार्थज्ञानान्तरमस्तीति वैशेषिकाः ।‌"
"text": "अयथार्थज्ञानमेव नास्तीति प्राभाकरादयः । तन्न । अनुभवसिद्धत्वात्‌। 'एतावन्तं कालमहं शुक्तिकामेव रजतत्वेन प्रतिपन्नोऽस्मी'त्युत्तरकाले परामर्शाच्च । प्रतीतं च रजतं देशान्तरे सदेवेति वैशेषिकादयः । ज्ञानस्वरूपमेवेति विज्ञानवादिनः । तत्रैव तात्कालिकमुत्पन्नं सदिति भास्करः । न सन्नासन्न सदसत्‌। किन्त्वनिर्वचनीयमेवेति मायावादिनः । 'असदेव रजतं प्रत्यभादि'त्युत्तरकालीनानुभवाच्छुतिरेव अत्यन्तासद्रजतात्मना प्रतिभातीत्याचार्याः । अनध्यवसायः स्वप्नश्चायथार्थज्ञानान्तरमस्तीति वैशेषिकाः ।‌"
    },
},
    {
{
      "id": "Pramanapaddati-15",
"id": "Pramanapaddati-15",
      "oldKey": "PP_C01_B15",
"oldKey": "PP_C01_B15",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "PP_C01",
"parent": "PP_C01",
      "chapter": "PP_C01",
"chapter": "PP_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "'किं सङ्ज्ञकोऽयं वृक्ष' इत्यनध्यवसायः । स तु कोटीनामतिबाहुल्यादनिर्दिष्टकोटिकः संशय एव । वटादिव्यावृत्तिं
"text": "'किं सङ्ज्ञकोऽयं वृक्ष' इत्यनध्यवसायः । स तु कोटीनामतिबाहुल्यादनिर्दिष्टकोटिकः संशय एव । वटादिव्यावृत्तिं
}
}
</pre>
[[Category:JSON]]
[[Category:Pramanapaddati]]
Retrieved from "https://anandamakaranda.in/JSON:Pramanapaddati"