Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshana-tika: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| (One intermediate revision by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
= कथालक्षणटीका = | = कथालक्षणटीका = | ||
<div class="gr-page-nav">[[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div> | <div class="gr-page-nav">[[Kathalakshanam|Kathalakshanam]] · [[Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshana-tika|Kathalakshana-tika]]</div> | ||
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Kathalakshanam" data-slug="Kathalakshana-tika"> | <div class="gr-teeka-page" data-primary="Kathalakshanam" data-slug="Kathalakshana-tika" data-interleaved="1"> | ||
< | <span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="कथालक्षणम्"></span> | ||
<div class=" | == कथालक्षणम् == | ||
< | <div class="verse-block" id="KL_C01_V01" data-block-id="KL_C01_V01" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रणम्य प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमञ्जसा ॥1॥</span></span></div> | ||
<div class=" | |||
<div class=" | <div class="verse-block" id="KL_C01_V02" data-block-id="KL_C01_V02" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥</span></span></div> | ||
<span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span> | |||
<span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V03" data-block-id="KL_C01_V03" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span><span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
<div class=" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमिति प्रतिज्ञातं निरूपयितुमाह– | | verse_id = KL_C01_V03 | ||
| id = KL_C01_V03_ | |||
| name = | |||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमिति प्रतिज्ञातं निरूपयितुमाह– | |||
वादो जल्पो वितण्डेति ॥ | वादो जल्पो वितण्डेति ॥ | ||
| Line 21: | Line 25: | ||
केवलं तत्वनिर्णयं गुरुशिष्ययोरन्येषां वा सतां परस्परं पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहेण समिता मनोहरा कथाऽसौ वाद इत्युच्यते । सत्सिद्धान्तं उत्सादयितुं यत्रासतः स्वपक्षसाधनं कुर्युस्तत्रासत्सु तत्वस्याकथनीयत्वात् स्वपक्षसाधनमकृत्वा सन्तस्तत्पक्षदूषणमेव कुर्युः , सेयं स्वपक्षस्थापनरहिता परपक्षदूषणरूपा कथा वितण्डेत्यर्थः । वादे तु प्रतिवादिना सहैव तत्वं निर्णेतव्यमिति नियमो नास्ति ॥ 1-3॥</p> | केवलं तत्वनिर्णयं गुरुशिष्ययोरन्येषां वा सतां परस्परं पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहेण समिता मनोहरा कथाऽसौ वाद इत्युच्यते । सत्सिद्धान्तं उत्सादयितुं यत्रासतः स्वपक्षसाधनं कुर्युस्तत्रासत्सु तत्वस्याकथनीयत्वात् स्वपक्षसाधनमकृत्वा सन्तस्तत्पक्षदूषणमेव कुर्युः , सेयं स्वपक्षस्थापनरहिता परपक्षदूषणरूपा कथा वितण्डेत्यर्थः । वादे तु प्रतिवादिना सहैव तत्वं निर्णेतव्यमिति नियमो नास्ति ॥ 1-3॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V04" data-block-id="KL_C01_V04" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span><span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V04 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V04_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिवाद्यसामर्थ्ये प्राश्निकैः सहापि निर्णेतुं शक्यत्वादित्याह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रतिवाद्यसामर्थ्ये प्राश्निकैः सहापि निर्णेतुं शक्यत्वादित्याह– | |||
स्वयं वेति ॥</p> | स्वयं वेति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V05" data-block-id="KL_C01_V05" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span><span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V05 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V05_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकलक्षणमाह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकलक्षणमाह– | |||
रागद्वेषविहीना इत्यादिना ॥ | रागद्वेषविहीना इत्यादिना ॥ | ||
विषमसङ्ख्याका विषमा उच्यन्ते । सद्गुणानां समीचीनगुणवतां सर्वेषां चेतनानां विष्णुभक्तिरेव स्वलक्षणमव्यभिचरितलक्षणम् । विष्णुभक्त्यभावे सज्जना एव न सम्भवन्ति । अतो विष्णुभक्तिपरा एव प्राश्निका भाव्या इत्यर्थः ॥</p> | विषमसङ्ख्याका विषमा उच्यन्ते । सद्गुणानां समीचीनगुणवतां सर्वेषां चेतनानां विष्णुभक्तिरेव स्वलक्षणमव्यभिचरितलक्षणम् । विष्णुभक्त्यभावे सज्जना एव न सम्भवन्ति । अतो विष्णुभक्तिपरा एव प्राश्निका भाव्या इत्यर्थः ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V06" data-block-id="KL_C01_V06" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।</span><span class="shloka-line">एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V07" data-block-id="KL_C01_V07" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span><span class="shloka-line">विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥</span></span></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V08" data-block-id="KL_C01_V08" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span><span class="shloka-line">नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।</span><span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V08 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V08_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">चिन्तयेत्तत्वनिर्णयम् इत्युक्तम् । तच्चिन्ताप्रकारमाह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">चिन्तयेत्तत्वनिर्णयम् इत्युक्तम् । तच्चिन्ताप्रकारमाह– | |||
पृष्टेनेत्यादिना ॥ | पृष्टेनेत्यादिना ॥ | ||
प्रतिवादिना पृष्टेन वादिनेत्यर्थः । ‘नैषा तर्केण मतिरापनेया’ इति श्रुतेः परतत्वसिद्ध्यर्थमादावागम एव प्रयोक्तव्यः । गमानुगृहीतानुमानस्य प्रबलत्वेन प्रत्यनुमानासम्भवात् । आगमानन्तरमनुमानमपि प्रयोक्तुं शक्यते । प्रयुक्तस्यान्यार्थ एव प्रतिवादिना वक्तव्यः । न प्रत्यनुमानम् दुर्बलत्वादित्यर्थः ।</p> | प्रतिवादिना पृष्टेन वादिनेत्यर्थः । ‘नैषा तर्केण मतिरापनेया’ इति श्रुतेः परतत्वसिद्ध्यर्थमादावागम एव प्रयोक्तव्यः । गमानुगृहीतानुमानस्य प्रबलत्वेन प्रत्यनुमानासम्भवात् । आगमानन्तरमनुमानमपि प्रयोक्तुं शक्यते । प्रयुक्तस्यान्यार्थ एव प्रतिवादिना वक्तव्यः । न प्रत्यनुमानम् दुर्बलत्वादित्यर्थः ।</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V09" data-block-id="KL_C01_V09" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।</span><span class="shloka-line">मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V10" data-block-id="KL_C01_V10" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span><span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V10 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V10_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">आगमशब्दार्थमाह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">आगमशब्दार्थमाह– | |||
ऋग्यजुः इत्यादिना ॥</p> | ऋग्यजुः इत्यादिना ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V11" data-block-id="KL_C01_V11" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।</span><span class="shloka-line">तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V12" data-block-id="KL_C01_V12" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।</span><span class="shloka-line">उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥</span></span></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V13" data-block-id="KL_C01_V13" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span><span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V13 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V13_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्य योऽन्यार्थः उक्तः तस्मिन्नागमोऽन्यो वक्तव्यः प्रतिवादिना । प्रतिवाद्युक्तागमस्यान्यार्थतां वादिनां स्वपक्षसिद्ध्यर्थं साधयित्वा स्वागमस्यान्यार्थता निश्चयेन निराकार्या उपपत्तिबलात् । एवमुपक्रमोपसंहारादिभिः स्वागमं निर्णीय तथैव परप्रयुक्तागमोऽपि यदा निर्णीयते स्वपक्षानुसारेण तदा निश्शेषनिर्णयो भवतीत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्य योऽन्यार्थः उक्तः तस्मिन्नागमोऽन्यो वक्तव्यः प्रतिवादिना । प्रतिवाद्युक्तागमस्यान्यार्थतां वादिनां स्वपक्षसिद्ध्यर्थं साधयित्वा स्वागमस्यान्यार्थता निश्चयेन निराकार्या उपपत्तिबलात् । एवमुपक्रमोपसंहारादिभिः स्वागमं निर्णीय तथैव परप्रयुक्तागमोऽपि यदा निर्णीयते स्वपक्षानुसारेण तदा निश्शेषनिर्णयो भवतीत्याह | |||
स्वपक्ष इत्यादिना ॥</p> | स्वपक्ष इत्यादिना ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V14" data-block-id="KL_C01_V14" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V14 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V14_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवमागमैकवेद्यत्वचिन्तां निर्वर्त्य प्रत्यक्षादिसिद्धार्थनिर्णयचिन्तां निर्वर्तयति– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवमागमैकवेद्यत्वचिन्तां निर्वर्त्य प्रत्यक्षादिसिद्धार्थनिर्णयचिन्तां निर्वर्तयति– | |||
प्रत्यक्षसिद्धेष्विति ॥ | प्रत्यक्षसिद्धेष्विति ॥ | ||
घटादिसद्भावप्रत्यक्षेण प्रतिपादयेत् । सुखदुः खादिसद्भावमनुभवेन प्रतिपादयेत् । तद्दार्ढ्यायानन्तरमनुमानादिकमपि प्रयुञ्ज्यात् प्रतिवादिनं प्रतिवादीत्यर्थः ।</p> | घटादिसद्भावप्रत्यक्षेण प्रतिपादयेत् । सुखदुः खादिसद्भावमनुभवेन प्रतिपादयेत् । तद्दार्ढ्यायानन्तरमनुमानादिकमपि प्रयुञ्ज्यात् प्रतिवादिनं प्रतिवादीत्यर्थः ।</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V15" data-block-id="KL_C01_V15" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span><span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V15 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V15_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्वविषये यदागमवाक्यं वादी वा प्रतिवादी वा वदेत् तत्सतां तुष्टिकरमेव तावुभौ वदेतामित्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वविषये यदागमवाक्यं वादी वा प्रतिवादी वा वदेत् तत्सतां तुष्टिकरमेव तावुभौ वदेतामित्याह | |||
परतुष्टिकरमिति ॥</p> | परतुष्टिकरमिति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V16" data-block-id="KL_C01_V16" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span><span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V16 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V16_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवंविधवादकथायां एक एव वादी एक एव प्रतिवादीत्यपि नियमो नास्ति । बहवो वादिनो बहवः प्रतिवादिनो बहुतराश्च प्राश्निकाः सभ्यादयश्चिरकालं वा तत्वनिर्णयपर्यन्तं प्रयतेरन् । तत्वनिर्णयावसानत्वाद्वादस्य । जल्पस्तु वादिप्रतिवादिपक्षिणोरन्यतरपराजयमाह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवंविधवादकथायां एक एव वादी एक एव प्रतिवादीत्यपि नियमो नास्ति । बहवो वादिनो बहवः प्रतिवादिनो बहुतराश्च प्राश्निकाः सभ्यादयश्चिरकालं वा तत्वनिर्णयपर्यन्तं प्रयतेरन् । तत्वनिर्णयावसानत्वाद्वादस्य । जल्पस्तु वादिप्रतिवादिपक्षिणोरन्यतरपराजयमाह– | |||
एवं निर्णयपर्यन्तमिति ॥</p> | एवं निर्णयपर्यन्तमिति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V17" data-block-id="KL_C01_V17" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span><span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V17 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V17_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयानुपयुक्ताग्रहेण वादे साक्षात्प्रतिपक्षिपराजयः न तु न्यूनोक्त्यधिकोक्त्यादिदूषणेन । तत्र सभ्यैः प्रतिपक्षी पराजित इत्युक्ते यद्यसौ संवादं करोति तर्हि श्लाघ्यो भवेत् । न दण्ड्यः । संवादाकरणे निन्द्यो वा यथायोग्यं दण्ड्यो वा भवेत् । तदेतदाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयानुपयुक्ताग्रहेण वादे साक्षात्प्रतिपक्षिपराजयः न तु न्यूनोक्त्यधिकोक्त्यादिदूषणेन । तत्र सभ्यैः प्रतिपक्षी पराजित इत्युक्ते यद्यसौ संवादं करोति तर्हि श्लाघ्यो भवेत् । न दण्ड्यः । संवादाकरणे निन्द्यो वा यथायोग्यं दण्ड्यो वा भवेत् । तदेतदाह | |||
तत्वनिर्णयवैलोम्यमित्यादिना ॥</p> | तत्वनिर्णयवैलोम्यमित्यादिना ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V18" data-block-id="KL_C01_V18" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथवा भवेत् ।</span><span class="shloka-line">विरोधासङ्गतिन्यूनतूष्णीम्भावादिकैर्जितः ॥18॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V19" data-block-id="KL_C01_V19" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span><span class="shloka-line">संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥</span></span></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V20" data-block-id="KL_C01_V20" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span><span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V20 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V20_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वाद्युक्तस्य प्रतिवादिनं प्रति प्राश्निकैरनुवादः कर्तव्य इति वादजल्पयोः नियमो नास्ति । अननुवादेऽपि दूषणाभावात् । अनुवादाभावेऽपि वादिप्रतिवादिभ्या मेव जल्पकथायाः कर्तुं शक्यत्वादित्याह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वाद्युक्तस्य प्रतिवादिनं प्रति प्राश्निकैरनुवादः कर्तव्य इति वादजल्पयोः नियमो नास्ति । अननुवादेऽपि दूषणाभावात् । अनुवादाभावेऽपि वादिप्रतिवादिभ्या मेव जल्पकथायाः कर्तुं शक्यत्वादित्याह– | |||
अनुवादेति ॥</p> | अनुवादेति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V21" data-block-id="KL_C01_V21" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span><span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V21 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V21_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विरोधासङ्गतिन्यूनोक्त्यादिदूषणमिव विद्याहीनत्वलिङ्गमपि वादिनः प्रतिवादिपराजयनिमित्तं भवति । जल्पवितण्डाप्रवृत्तिच्छेदः । न हि हीनविद्यस्याधिकविद्येन जल्पो वा वितण्डा वा युज्यते । समानविद्ययोरेव तदर्हत्वादित्याह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विरोधासङ्गतिन्यूनोक्त्यादिदूषणमिव विद्याहीनत्वलिङ्गमपि वादिनः प्रतिवादिपराजयनिमित्तं भवति । जल्पवितण्डाप्रवृत्तिच्छेदः । न हि हीनविद्यस्याधिकविद्येन जल्पो वा वितण्डा वा युज्यते । समानविद्ययोरेव तदर्हत्वादित्याह– | |||
विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपीति ॥ | विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपीति ॥ | ||
| Line 219: | Line 170: | ||
तदभावादिति ॥</p> | तदभावादिति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V22" data-block-id="KL_C01_V22" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span><span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V22 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V22_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्विद्याहीनत्वं तद्वादिप्रतिवादिविद्यापरीक्षाकाले प्राश्निकैरेव मन्तव्यम् । न तु वादिना प्रतिवादिना वा उद्भाव्यम् । अतो न तन्निगृहस्थानान्तरमित्याशयवानाह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्विद्याहीनत्वं तद्वादिप्रतिवादिविद्यापरीक्षाकाले प्राश्निकैरेव मन्तव्यम् । न तु वादिना प्रतिवादिना वा उद्भाव्यम् । अतो न तन्निगृहस्थानान्तरमित्याशयवानाह– | |||
विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोरिति ॥ | विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोरिति ॥ | ||
यद्यप्यत्र जल्पवितण्डयोः न्यूनोक्त्याधिकोक्त्यादिदूषणं पराजयनिमित्तमुक्तं तदौत्सर्गिकं ज्ञातव्यम् ।</p> | यद्यप्यत्र जल्पवितण्डयोः न्यूनोक्त्याधिकोक्त्यादिदूषणं पराजयनिमित्तमुक्तं तदौत्सर्गिकं ज्ञातव्यम् ।</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V23" data-block-id="KL_C01_V23" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span><span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V23 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V23_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">क्वचिदपवादोऽस्तीत्याह– | |||
<p class="gr-vyakhya-para">क्वचिदपवादोऽस्तीत्याह– | |||
स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजय इति ॥ | स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजय इति ॥ | ||
| Line 259: | Line 198: | ||
वादजल्पवितण्डानामिति ॥</p> | वादजल्पवितण्डानामिति ॥</p> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V24" data-block-id="KL_C01_V24" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।</span><span class="shloka-line">कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥</span></span></div> | ||
</div> | |||
</div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V25" data-block-id="KL_C01_V25" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।</span><span class="shloka-line">नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V25" | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V25" data-teeka="Kathalakshana-tika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body">{{Teeka | ||
| verse_id = KL_C01_V25 | |||
<div class="teeka- | | id = KL_C01_V25_ | ||
<div class="teeka-body"> | | name = | ||
| label = कथालक्षणटीका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वादजल्पवितण्डाभिः भगवत्प्रतिपक्षनिरासाद्भगवत्पक्षस्थापनात् कथालक्षणकथनेन भगवत्प्रीतिः भवतीत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वादजल्पवितण्डाभिः भगवत्प्रतिपक्षनिरासाद्भगवत्पक्षस्थापनात् कथालक्षणकथनेन भगवत्प्रीतिः भवतीत्याह | |||
आनन्दतीर्थमुनिनेति ॥</p> | आनन्दतीर्थमुनिनेति ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीपद्मनाभतीर्थभट्टारकविरचिता श्रीकथालक्षणटीका समाप्ता ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति श्रीपद्मनाभतीर्थभट्टारकविरचिता श्रीकथालक्षणटीका समाप्ता ॥</div> | ||
</div> | }}</div></div></div> | ||
</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं कथालक्षणम् ॥</div> | ||
</div> | |||
</div> | |||
| Line 287: | Line 220: | ||
[[Category:Vyakhya]] | [[Category:Vyakhya]] | ||
[[Category:Kathalakshanam]] | [[Category:Kathalakshanam]] | ||
[[Category:Kathalakshana-tika]] | |||