JSON:Nyayavivaranam: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
{ | { | ||
"schema": 1, | |||
"doc": { | |||
"slug": "Nyayavivaranam", | |||
"title": "न्यायविवरणम्", | |||
"type": "bhashya", | |||
"docId": "BSNV", | |||
"parent": null, | |||
"related": [], | |||
"nextId": 430 | |||
}, | |||
"blocks": [ | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-1", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": "paada", | |||
"text": "प्रथमः पादः" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-2", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_I01", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "चेतनाचेतनजगन्नियन्त्रेऽशेषसंविदे ।\nनमो नारायणायाजशर्वशक्रादिवन्दित ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-3", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_I02", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "कृत्वा भाष्यानुभाष्येऽहमपि वेदार्थसत्पतेः।\nकृष्णस्य सूत्रानुव्याख्यासन्न्यायविवृत्तिं स्फुटम् ॥2॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-4", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_I03", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "करोमि मन्दबुद्धीनां बुधानां चोपकारिकाम्।\nप्रीत्यै तस्यैव देवस्य तत्प्रसादपुरःसरः ॥3॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-5", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A001", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "जिज्ञासाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-6", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "जीवव्यतिरिक्तेश्वरस्याभावात् तस्य च स्वप्रकाशत्वान्न जिज्ञास्यतेति प्राप्ते ‘अथातो ब्रह्मजिज्ञासा’(ब्र.सू.१.१.१) इत्याह । ‘तद्विजिज्ञासस्व तद्ब्रह्म’() इति ‘ब्रह्म’शब्देन पूर्णगुणत्वोक्तेर्नानुभवसिद्धाल्पगुणजीवाभेदः । ‘अथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति। बृहन्तो ह्यस्मिन् गुणाः’() इति श्रुतेः(श्रुतेरिति) ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-7", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A002", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "जन्माधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-8", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V02_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न जीव एवायं ब्रह्मशब्दः । ‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते’() इत्यादिना जन्मादिकारणत्वस्यैव ब्रह्मलक्षणत्वोक्तेः ॥2॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-9", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A003", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-10", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V03_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च रुद्रादौ सममेतल्लक्षणम्। शास्त्रैकसमधिगम्यत्वात् कारणत्वस्य(कारणस्य) ॥3॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-11", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A004", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "समन्वयाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-12", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V04_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च पाशुपतशास्त्रोदितत्वादि शास्त्रप्रतिपाद्यत्वे कारणम्। किन्तूपक्रमादलिक्षणः समन्वय एव ॥4॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-13", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A005", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "ईक्षत्यधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-14", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V05_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च तस्यावाच्यत्वं श्रुत्यभिप्रायः । ‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति’() इत्यादि श्रुतिसहितानुभवस्य बलवत्वात् ॥5॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-15", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A006", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "आनन्दमयाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-16", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V06_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न चावयवत्वविरोधः ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इति(इत्यादि) श्रुतेरवयवाद्यभेदात् ॥6॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-17", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A007", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अन्तस्थत्वाधिकरणम" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-18", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V07_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च-\n‘ब्रह्मेन्द्रमग्निं जगतः प्रतिष्ठां दिव आत्मानं सवितारं बृहस्पतिम्।\nचतुर्होतारं प्रदिशोऽनुक्लृप्तं वाचो वीर्यं तपसाऽन्वविन्दत् ।’\nइत्यादि शब्दानामन्यविषयत्वम् । श्रुतिसन्देेहेऽनन्यथासिद्धलिङ्गेन निर्णयोपपत्तेः ॥7॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-19", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A011", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "छन्दोधिकरणम् (गायत्र्यधिकरणम्)" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-20", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V11_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अधिभूताध्यात्माधिवेदगतानामपि शब्दानाम् अचेतनत्वजीवान्वयव्यतिरेकित्वनित्यत्वेषु(चेतनजीवान्वयव्यतिरेकनित्यत्वेषु) विद्यमानेष्वपि भगवद्विषयत्वमेवानन्यथा सिद्धलिङ्गैः । ‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः’() इत्यादिशब्दसहितलिङ्गैश्च । सन्दिग्धश्रुतिलिङ्गाभ्याम् उक्ताभ्यामपि, असन्दिग्धयोः केवलयोरेव(केवलयोरपि) बलवत्वात् ॥8-11॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-21", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_A012", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "पादान्त्यप्राणाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-22", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S01_V12_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S01", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च चानन्यथासिद्धत्वमन्यत्र श्रुतिलिङ्गादेः । अन्यगतलिङ्गदीनामपि तद्गभगवदपेक्षया(तद्गतभगवदपेक्षया) युक्तेः ॥12॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-23", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": "paada", | |||
"text": "द्वितीयः पादः" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-24", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A001", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-25", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "बहुलिङ्गसहितश्रुतेरपि सावकाशायाः, निरवकाशश्रुत्यादीनामेव बलवत्वम् । बहवो ह्यत्रादित्यशब्दाः । क्षित्यादिषु उक्त्वाऽऽदित्येऽनुक्तिरित्यादिलिङ्गं च । तथाऽपि निरवकाशा एतमेवेत्यवधारणादयः ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-26", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A002", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अत्तृत्वाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-27", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V02_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "सन्दिग्धश्रुतिलिङ्गाभ्यां निश्चितलिङ्गप्रकरणयोरेव बलवत्वम् । सन्दिग्धश्रुतिर्लिङ्गं चादितिशब्दोदितत्वं च ॥2॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-28", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A003", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "गुहाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-29", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V03_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "द्विवचनश्रुतेरपि(द्विवचनश्रुतेरपि बलं) निरवकाशत्वं नास्ति । विष्णोरेव द्विरूपत्वात् ॥3॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-30", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A004", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अन्तराधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-31", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V04_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘सोहमस्मि’(), ‘स एवाहमस्मि’() इत्याद्यभ्यास-अर्थवादसहितबहुश्रुतिभ्योऽपि निरवकाशोपपत्तेरेव प्राबल्यम् ॥4॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-32", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A005", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अन्तर्याम्यधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-33", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V05_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "पृथिव्यादिशरीरत्वं च न निरवकाशम् । यौगिकशरीरत्वोपपत्तेः(यौगिकशरीरवत्वोपपत्तेः) विष्णोरपि ॥5॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-34", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A006", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अदृश्यत्वाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-35", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V06_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘अक्षरात् परतः परः’() इति श्रुतेरपि ‘नाक्षरात् सम्भवतीह विश्वं’() इत्यस्या निरवकाशत्वम् । अक्षरात् परतः परस्याप्यक्षरान्तरत्ववचनात् ॥6॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-36", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_A007", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "वैश्वानराधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-37", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S02_V07_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S02", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "श्रुतिसाधारण्येऽपि विशेषश्रुत्यादेः निश्चयः । उभयत्र विशेषश्रुत्यादौ पुनः स सावकाशत्व-निरवकाशत्वबलात् निश्चयः ॥7॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-38", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": "paada", | |||
"text": "तृतीयः पादः" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-39", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_A001", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "द्युभ्वाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-40", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S03", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘प्राणानां ग्रन्थिरसि’()। ‘रुद्रो वै लोकायतनम्’()। ‘वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्ति’ । ‘सर्वे वा एते प्राणाश्च प्राणिनश्च देवाश्च दिव्यानि च लोकाश्च लोकिनश्चालोकिनश्च विष्णावेवोताश्च प्रोताश्च भवन्ति’() इत्यादेः द्युभ्वाद्यायतनत्वमज्ञानां साधारणं लिङ्गम् ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-41", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_V01_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S03", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मन ओतं प्राणा ओताः’() इत्यत्रोक्तानां लिङ्गानामन्यत्र रुद्रादिविषयत्वे शब्दलिङ्गबाहुल्यम् । ‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो माऽऽविशान्तकः’() । ‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(), ‘मनो वै रुद्र ओतं च प्रोतं च’(), ‘रुद्रो वाव लोकाधारः’() इत्यादिकं शब्दबाहुल्यम् ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-42", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_V01_B03", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S03", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तेषामेव लिङ्गशब्दानां ‘प्राणानां ग्रन्थिरसि’() इत्यादीनां विष्णौ मुख्यवृत्तिरिति बलवत्वम् । तस्य हि रुग्द्रावणादिकर्तृत्वं मुख्यम् ॥1॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-43", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_A002", | |||
"type": "adhikarana", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "भूमाधिकरणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-44", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_V02_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S03", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘प्राणो वा आशाया भूयान्’(), ‘विष्णुर्वै देवेभ्यो भूयांस्तस्माद् भूयान्नाम’() इत्यादेर्भूमशब्दोऽज्ञानां साधारणः ॥2॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Nyayavivaranam-45", | |||
"oldKey": "BSNV_C01_S03_V02_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BSNV_C01_S03", | |||
"chapter": "BSNV_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘प्राणो वा आशाया भूयान्’() इत्युक्त्वा प्राणाद्भूयसोऽनुक्तिः ॥2॥" | |||
} | } | ||