Bruhadaranyaka/C5/S20: Difference between revisions

Revision as of 05:37, 8 April 2026

विंशं ब्राह्मणम्

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।तत् त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १ ॥

सूर्यमंडलनाम्ना तु पात्रेण स्वमुखं हरिः ।

             पिधायैव जगत्सर्वं पश्यत्यमितविक्रमः ॥
             उदकं पीयते तेन तमसस्त्रायते जगत् ।
             यतोऽतः पात्रमुद्दिष्टं विद्वद्भिः सूर्यमंडलम् ॥
             पूषा पूर्णत्वतो विष्णुर्दृष्टये विष्णुधर्मिणः ।

स्वमुखं प्रकाशयेदेकं नान्यथा तु कथञ्चन ॥

पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् ।समूह तेजो यत् ते रूपं कल्याणतमं तत् ते पश्यामि ॥ २ ॥

नान्यो यत्तादृशो ज्ञाता तस्मादेकऋषिर्हरिः ।

             यमो नियमानात् प्रोक्तः सूर्य ऊरीकृतेरयम् ॥

ज्ञेयः प्रजापतेरेव प्राजापत्यस्ततः स्मृतः ।

योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥

प्राणे स्थितो यः पुरुषः सोऽसावहमिति स्मृतः ॥ अहेयत्वादसुत्वाच्च मेयत्वाच्चास्मिनामकः ॥

वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तं शरीरम् ॥ ३ ॥

अदोषत्वाद् अ इत्युक्तो वायुस्तन्निलयो यतः ॥

             अनिलं तत एवासावमृतं चेति कीर्त्यते ।

तदाश्रयोऽपि ह्यमृतः किमु साक्षात्स्वयं हरिः ॥

ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर ॥ ४ ॥

क्रतुश्च ज्ञानरूपत्वात् स एव हि जनार्दनः ।

अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥ ५ ॥

Template:AuthorNote

सोऽग्निरंगप्रणेतृत्वात् विश्वज्ञानविदां वरः ॥ इति च । जुहुराणं अल्पं कुर्वत् । न वा अहमिमं जानातीतिवत् । सर्वत्राप्यहंशब्दोऽहेयत्ववाच्येव ॥

@@ Line 9: / Line 9: @@
 }}
 == विंशं ब्राह्मणम् ==
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V01
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
+| verse_line2  = तत् त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V01
+| id       = BR_C05_S20_V01_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+सूर्यमंडलनाम्ना तु पात्रेण स्वमुखं हरिः ।
+              पिधायैव जगत्सर्वं पश्यत्यमितविक्रमः ॥
+              उदकं पीयते तेन तमसस्त्रायते जगत् ।
+              यतोऽतः पात्रमुद्दिष्टं विद्वद्भिः सूर्यमंडलम् ॥
+              पूषा पूर्णत्वतो विष्णुर्दृष्टये विष्णुधर्मिणः ।
+              स्वमुखं प्रकाशयेदेकं नान्यथा तु कथञ्चन ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V02
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् ।
+| verse_line2  = समूह तेजो यत् ते रूपं कल्याणतमं तत् ते पश्यामि ॥ २ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V02
+| id       = BR_C05_S20_V02_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+नान्यो यत्तादृशो ज्ञाता तस्मादेकऋषिर्हरिः ।
+              यमो नियमानात् प्रोक्तः सूर्य ऊरीकृतेरयम् ॥
+              ज्ञेयः प्रजापतेरेव प्राजापत्यस्ततः स्मृतः ।
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V03
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V03
+| id       = BR_C05_S20_V03_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+प्राणे स्थितो यः पुरुषः सोऽसावहमिति स्मृतः ॥
+              अहेयत्वादसुत्वाच्च मेयत्वाच्चास्मिनामकः ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V04
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तं शरीरम् ॥ ३ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V04
+| id       = BR_C05_S20_V04_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+अदोषत्वाद् अ इत्युक्तो वायुस्तन्निलयो यतः ॥
+              अनिलं तत एवासावमृतं चेति कीर्त्यते ।
+              तदाश्रयोऽपि ह्यमृतः किमु साक्षात्स्वयं हरिः ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V05
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर ॥ ४ ॥
+}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V05
+| id       = BR_C05_S20_V05_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+क्रतुश्च ज्ञानरूपत्वात् स एव हि जनार्दनः ।
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BR_C05_S20_V06
+| document_id   = BR
+| chapter_id    = BR_C05
+| section_id    = BR_C05_S20
+| adhikarana    =
+| verse_type    = mantra
+| verse_line1  = अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
+| verse_line2  = युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नम उक्तिं विधेम ॥ ५ ॥
+}}
+{{AuthorNote| text = ॥  इति बृहद्भाष्ये  विंशं ब्राह्मणम् ॥}}
+{{AuthorNote| text = इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये सप्तमोऽध्यायः ॥}}
+{{Commentary
+| verse_id = BR_C05_S20_V06
+| id       = BR_C05_S20_V06_B01
+| name     = Bhashyam
+| label    = Bhashyam
+| text     =
+सोऽग्निरंगप्रणेतृत्वात् विश्वज्ञानविदां वरः ॥ इति च ।
+              जुहुराणं अल्पं कुर्वत् । न वा अहमिमं जानातीतिवत् । सर्वत्राप्यहंशब्दोऽहेयत्ववाच्येव ॥
+}}
 [[Category:Bruhadaranyaka]]