Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S28: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 4: Line 4:
| title        = अष्टाविंशोऽध्यायः
| title        = अष्टाविंशोऽध्यायः
}}
}}
== अष्टाविंशोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C11_S28_V01
| verse_id      = BTN_C11_S28_V01
Line 20: Line 18:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = परस्वभावकर्माणि यः प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रंशते स्थानादसत्याभिनिवेशतः ॥ २ ॥
| verse_line1  = परस्वभावकर्माणि यः प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रंशते स्थानादसत्याभिनिवेशतः ॥ २ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 38: Line 37:
| verse_line1  = तैजसे निद्रयाऽऽपन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतनः ।
| verse_line1  = तैजसे निद्रयाऽऽपन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतनः ।
| verse_line2  = मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्धि नानार्थदं मनः ॥ ३ ॥
| verse_line2  = मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्धि नानार्थदं मनः ॥ ३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 56: Line 56:
| verse_line1  = कि ं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् ।
| verse_line1  = कि ं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् ।
| verse_line2  = वाचोदितं तदनृतं मनसा ध्यातमेव च ॥ ४ ॥
| verse_line2  = वाचोदितं तदनृतं मनसा ध्यातमेव च ॥ ४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 74: Line 75:
| verse_line1  = छायाप्रत्युदकाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिणः ।
| verse_line1  = छायाप्रत्युदकाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिणः ।
| verse_line2  = एवं देहादयो भावा यच्छन्त्यामृत्युतो भयम् ॥ ५ ॥
| verse_line2  = एवं देहादयो भावा यच्छन्त्यामृत्युतो भयम् ॥ ५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 124: Line 126:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा निःसङ्गो विचरेदिह ॥ १० ॥
| verse_line1  = प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा निःसङ्गो विचरेदिह ॥ १० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 141: Line 144:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मनः सन्निकर्षणम् । संसारः फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिनः ॥ १३ ॥
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मनः सन्निकर्षणम् । संसारः फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिनः ॥ १३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 168: Line 172:
| verse_line1  = यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थकृत् ।
| verse_line1  = यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थकृत् ।
| verse_line2  = स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ १५ ॥
| verse_line2  = स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ १५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 186: Line 191:
| verse_line1  = शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादयः ।
| verse_line1  = शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादयः ।
| verse_line2  = अहङ्कारस्य दृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नाऽत्मनः ॥ १६ ॥
| verse_line2  = अहङ्कारस्य दृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नाऽत्मनः ॥ १६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 203: Line 209:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्तिः । सूत्रं महानित्युरुधेह गीतः संसार आधावति कालतन्त्रः ॥ १७ ॥
| verse_line1  = देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्तिः । सूत्रं महानित्युरुधेह गीतः संसार आधावति कालतन्त्रः ॥ १७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 220: Line 227:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अमूलमेतद् बहुरूपरूपं मनोवचःप्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्णः ॥ १८ ॥
| verse_line1  = अमूलमेतद् बहुरूपरूपं मनोवचःप्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्णः ॥ १८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 238: Line 246:
| verse_line1  = ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् ।
| verse_line1  = ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् ।
| verse_line2  = आद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालश्च हेतुश्च तदेव मध्ये ॥१९॥
| verse_line2  = आद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालश्च हेतुश्च तदेव मध्ये ॥१९॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 256: Line 265:
| verse_line1  = यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य ।
| verse_line1  = यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य ।
| verse_line2  = तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥ २० ॥
| verse_line2  = तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥ २० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 274: Line 284:
| verse_line1  = विज्ञानमेतत् त्रिपदस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ ।
| verse_line1  = विज्ञानमेतत् त्रिपदस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ ।
| verse_line2  = समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैव तुर्येण तदेव सत्यम् ॥ २१ ॥
| verse_line2  = समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैव तुर्येण तदेव सत्यम् ॥ २१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 291: Line 302:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद्यत् तदेव सत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २२ ॥
| verse_line1  = न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद्यत् तदेव सत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 308: Line 320:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एषः । ब्रह्म स्वयञ्ज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २३ ॥
| verse_line1  = अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एषः । ब्रह्म स्वयञ्ज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 325: Line 338:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नात्मा वपुः पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुजलं हुताशः । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृतिः स्वं कृतिरर्थसाम्यम् ॥ २५ ॥
| verse_line1  = नात्मा वपुः पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुजलं हुताशः । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृतिः स्वं कृतिरर्थसाम्यम् ॥ २५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 358: Line 372:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तथापि सङ्गः परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भक्तियोगेन दृढेन यावद् रजो निरस्येत तमःकषायम् ॥ २८ ॥
| verse_line1  = तथापि सङ्गः परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भक्तियोगेन दृढेन यावद् रजो निरस्येत तमःकषायम् ॥ २८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 375: Line 390:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुद्यन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३२ ॥
| verse_line1  = तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुद्यन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३२ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 392: Line 408:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३३ ॥
| verse_line1  = यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 409: Line 426:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३४ ॥
| verse_line1  = पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 426: Line 444:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूतिः । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामो येनेरिता वाग्रचनाश्चरन्ति ॥ ३६ ॥
| verse_line1  = एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूतिः । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामो येनेरिता वाग्रचनाश्चरन्ति ॥ ३६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 444: Line 463:
| verse_line1  = एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले ।
| verse_line1  = एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले ।
| verse_line2  = आत्माऽमृते स्वमात्मानमचलं यन्न पश्यति ॥ ३७ ॥
| verse_line2  = आत्माऽमृते स्वमात्मानमचलं यन्न पश्यति ॥ ३७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 462: Line 482:
| verse_line1  = यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् ।
| verse_line1  = यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् ।
| verse_line2  = व्यर्थो नाप्यर्थवादोऽयं द्वयं विन्दन्ति सूरयः ॥ ३८ ॥
| verse_line2  = व्यर्थो नाप्यर्थवादोऽयं द्वयं विन्दन्ति सूरयः ॥ ३८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Retrieved from "https://anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S28"