Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C2/S6: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 3: Line 3:
| chapter_num  = 2
| chapter_num  = 2
| title        = सप्तमोऽध्यायः
| title        = सप्तमोऽध्यायः
}}
}}{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C02_S06_V02
| verse_id      = BTN_C02_S06_V02
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
Line 20: Line 19:
| id      = BTN_C02_S06_V02_B1
| id      = BTN_C02_S06_V02_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'क्रियाभिमानाद्यज्ञोऽसाविन्द्रसूनुः प्रकीर्तितः ।यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ।हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः ।'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥
'क्रियाभिमानाद्यज्ञोऽसाविन्द्रसूनुः प्रकीर्तितः ।
यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ।
हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः ।
'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥
}}
}}


Line 41: Line 42:
| id      = BTN_C02_S06_V04_B1
| id      = BTN_C02_S06_V04_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अमयीं विष्णुप्रधानाम् ॥ ४ ॥
अमयीं विष्णुप्रधानाम् ॥ ४ ॥
Line 62: Line 62:
| id      = BTN_C02_S06_V05_B1
| id      = BTN_C02_S06_V05_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मे तपतः सतः । सः नः अर्थे । सनात् पूर्वम् ।'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः ।सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् ।यश्च पाति सदा लोकानजितो जयतां वरः ।तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः ।एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः ।निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥
मे तपतः सतः । सः नः अर्थे । सनात् पूर्वम् ।
'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः ।
सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् ।
यश्च पाति सदा लोकानजितो जयतां वरः ।
तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः ।
एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः ।
निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥
}}
}}


Line 83: Line 88:
| id      = BTN_C02_S06_V06_B1
| id      = BTN_C02_S06_V06_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ।चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् ।विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । ।तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥
'नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ।
चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥
अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् ।
विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । ।
तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥
}}
}}


Line 104: Line 112:
| id      = BTN_C02_S06_V08_B1
| id      = BTN_C02_S06_V08_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'अवतारो महाविष्णोर्वासुदेव इतीरितः ।यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥
'अवतारो महाविष्णोर्वासुदेव इतीरितः ।
यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥
}}
}}


Line 125: Line 134:
| id      = BTN_C02_S06_V09_B1
| id      = BTN_C02_S06_V09_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'पृथुर्नाम महाराजस्तत्र विष्णुः स्वयं प्रभुः ।पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥
'पृथुर्नाम महाराजस्तत्र विष्णुः स्वयं प्रभुः ।
पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥
इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥
}}
}}


Line 146: Line 156:
| id      = BTN_C02_S06_V10_B1
| id      = BTN_C02_S06_V10_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यद्रूपं परमहंसप्राप्यं पदमामनन्ति ॥ १० ॥
यद्रूपं परमहंसप्राप्यं पदमामनन्ति ॥ १० ॥
Line 167: Line 176:
| id      = BTN_C02_S06_V11_B1
| id      = BTN_C02_S06_V11_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'छन्दांसि च मखाश्चैव देवा लोकाश्च सर्वशः ।सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥
'छन्दांसि च मखाश्चैव देवा लोकाश्च सर्वशः ।
सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥
इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥
}}
}}


Line 188: Line 198:
| id      = BTN_C02_S06_V12_B1
| id      = BTN_C02_S06_V12_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
क्षोणीमयनौकाश्रयत्वात् क्षोणीमयः ॥ १२ ॥
क्षोणीमयनौकाश्रयत्वात् क्षोणीमयः ॥ १२ ॥
Line 209: Line 218:
| id      = BTN_C02_S06_V16_B1
| id      = BTN_C02_S06_V16_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'हरिस्तापसनामाऽसौ जातस्तपसि वै मनुः ।गजेन्द्रं मोचयामास ससर्ज च जगद्विभुः ॥''इति मात्स्ये ॥ १६ ॥
'हरिस्तापसनामाऽसौ जातस्तपसि वै मनुः ।
गजेन्द्रं मोचयामास ससर्ज च जगद्विभुः ॥''इति मात्स्ये ॥ १६ ॥
}}
}}


Line 230: Line 239:
| id      = BTN_C02_S06_V18_B1
| id      = BTN_C02_S06_V18_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ऐन्द्रं पदं नान्तरीयं फलं तु हरितोषणम् ।जगद्दातुर्बलेर्यस्मादानन्दोद्रिक्तता भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ।शीर्षाख्यं मानम् ॥ १८ ॥
'ऐन्द्रं पदं नान्तरीयं फलं तु हरितोषणम् ।
जगद्दातुर्बलेर्यस्मादानन्दोद्रिक्तता भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ।
शीर्षाख्यं मानम् ॥ १८ ॥
}}
}}


Line 251: Line 261:
| id      = BTN_C02_S06_V19_B1
| id      = BTN_C02_S06_V19_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ऐतरेयो हरिः प्राह नारदाय स्वकां तनुम् ।यत्प्रापुर्वैष्णवा नान्ये यदृते न सुखं परम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥
'ऐतरेयो हरिः प्राह नारदाय स्वकां तनुम् ।
यत्प्रापुर्वैष्णवा नान्ये यदृते न सुखं परम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥
}}
}}


Line 272: Line 282:
| id      = BTN_C02_S06_V20_B1
| id      = BTN_C02_S06_V20_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'मन्वन्तरेषु भगवान् चक्रवर्तिषु संस्थितः ।चतुर्भुजो जुगोपैतद्दुष्टराजन्यनाशकः ॥राजराजेश्वरेत्याहुर्मुनयश्चक्रवर्तिनाम् ।वीर्यदं परमात्मानं शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥२०॥
'मन्वन्तरेषु भगवान् चक्रवर्तिषु संस्थितः ।
चतुर्भुजो जुगोपैतद्दुष्टराजन्यनाशकः ॥
राजराजेश्वरेत्याहुर्मुनयश्चक्रवर्तिनाम् ।
वीर्यदं परमात्मानं शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥२०॥
}}
}}


Line 315: Line 327:
| id      = BTN_C02_S06_V25_B1
| id      = BTN_C02_S06_V25_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
प्राणादिकलेशः । दूरस्था सुहृद्यस्य भगवतः स दूरेसुहृत् । सुशोषो अग्निः ।'अग्निः सुशोषः कक्षघ्नस्तिमिरारिर्हिरण्यदः''। इति ह्यभिधाने ।विनेष्यति विनाशम् एष्यति । दारहर्तुः भगवतः ॥'धनुर्विस्फूर्जितैर्नष्टो रावणः पूर्वमेव तु ।पुनः शरै राममुक्तैः सानुबन्धो विनेश्यति''॥ इति स्कान्दे ॥२३-२५ ॥
प्राणादिकलेशः । दूरस्था सुहृद्यस्य भगवतः स दूरेसुहृत् । सुशोषो अग्निः ।
'अग्निः सुशोषः कक्षघ्नस्तिमिरारिर्हिरण्यदः''। इति ह्यभिधाने ।
विनेष्यति विनाशम् एष्यति । दारहर्तुः भगवतः ॥
'धनुर्विस्फूर्जितैर्नष्टो रावणः पूर्वमेव तु ।
पुनः शरै राममुक्तैः सानुबन्धो विनेश्यति''॥ इति स्कान्दे ॥२३-२५ ॥
}}
}}


Line 336: Line 351:
| id      = BTN_C02_S06_V26_B1
| id      = BTN_C02_S06_V26_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'राम एको ह्यनन्तांशस्तत्र रामाभिधो हरिः ।शुक्लकेशात्मकस्तिष्ठन् रमयामास वै जगत्''॥ इति ब्राह्मे ।'विष्णोर्नान्येन कर्माणि परेषां तन्निबन्धनम्''॥ इति मात्स्ये ॥२६॥
'राम एको ह्यनन्तांशस्तत्र रामाभिधो हरिः ।
शुक्लकेशात्मकस्तिष्ठन् रमयामास वै जगत्''॥ इति ब्राह्मे ।
'विष्णोर्नान्येन कर्माणि परेषां तन्निबन्धनम्''॥ इति मात्स्ये ॥२६॥
}}
}}


Line 357: Line 373:
| id      = BTN_C02_S06_V27_B1
| id      = BTN_C02_S06_V27_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'सहस्रधनुषस्तूर्ध्वं द्युशब्देनापि भण्यते''। इति तन्त्रमालायाम् ।इतरथा विष्णुर्न चेत् । स्वमहिमनिबन्धनत्वेन न भाव्यम् ॥ २७ ॥
'सहस्रधनुषस्तूर्ध्वं द्युशब्देनापि भण्यते''। इति तन्त्रमालायाम् ।
इतरथा विष्णुर्न चेत् । स्वमहिमनिबन्धनत्वेन न भाव्यम् ॥ २७ ॥
}}
}}


Line 378: Line 394:
| id      = BTN_C02_S06_V29_B1
| id      = BTN_C02_S06_V29_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अन्येषां स्तुत्यमेव यत्तस्य तच्च दिव्यमिव ॥ २९ ॥
अन्येषां स्तुत्यमेव यत्तस्य तच्च दिव्यमिव ॥ २९ ॥
Line 399: Line 414:
| id      = BTN_C02_S06_V31_B1
| id      = BTN_C02_S06_V31_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'अन्यथाज्ञानहेतुर्या वाक् सा जल्पिः प्रकीर्तिता''॥इति तन्त्रमालायाम् ॥'यत्तु सर्वात्मनाऽज्ञानं निशा सा परिकीर्तिता''॥ इति कौर्मे ॥३१॥
'अन्यथाज्ञानहेतुर्या वाक् सा जल्पिः प्रकीर्तिता''॥
इति तन्त्रमालायाम् ॥
'यत्तु सर्वात्मनाऽज्ञानं निशा सा परिकीर्तिता''॥ इति कौर्मे ॥३१॥
}}
}}


Line 420: Line 436:
| id      = BTN_C02_S06_V33_B1
| id      = BTN_C02_S06_V33_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
कलपदं च आयतं च ।'सप्तस्वरसमाहारो मूर्च्छनेति प्रकीर्तिता''॥ इति गान्धर्वे ॥ ३३ ॥
कलपदं च आयतं च ।
'सप्तस्वरसमाहारो मूर्च्छनेति प्रकीर्तिता''॥ इति गान्धर्वे ॥ ३३ ॥
}}
}}


Line 452: Line 468:
| id      = BTN_C02_S06_V35_B1
| id      = BTN_C02_S06_V35_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'विद्वेषिणोऽप्युदासीना भक्ता अपि न संशयः ।हरेर्हि सदनं यान्ति व्यक्तं भक्तैस्तु गम्यते ॥आरभ्य तम आमुक्तेः कृष्णस्य सदनं यतः ।अव्यक्तहरिलोकत्वादन्येषामन्यलोकता''॥ इति बृहत्संहितायाम् ॥'रामभीमार्जुनादीनि विष्णोर्नामानि सर्वशः ।रमणाभयवर्णाद्याः शब्दवृत्तेर्हि हेतवः ॥हरिर्हि तत्र तत्रस्थो रमणादीन्करोत्यजः ।अतस्तस्यैव नामानि व्याजादन्यगतानि तु ।व्यवहारप्रवृत्त्यर्थं दुष्टानां मोहनाय च''॥ इति स्कान्दे ॥ ३४-३५ ॥
'विद्वेषिणोऽप्युदासीना भक्ता अपि न संशयः ।
हरेर्हि सदनं यान्ति व्यक्तं भक्तैस्तु गम्यते ॥
आरभ्य तम आमुक्तेः कृष्णस्य सदनं यतः ।
अव्यक्तहरिलोकत्वादन्येषामन्यलोकता''॥ इति बृहत्संहितायाम् ॥
'रामभीमार्जुनादीनि विष्णोर्नामानि सर्वशः ।
रमणाभयवर्णाद्याः शब्दवृत्तेर्हि हेतवः ॥
हरिर्हि तत्र तत्रस्थो रमणादीन्करोत्यजः ।
अतस्तस्यैव नामानि व्याजादन्यगतानि तु ।
व्यवहारप्रवृत्त्यर्थं दुष्टानां मोहनाय च''॥ इति स्कान्दे ॥ ३४-३५ ॥
}}
}}


Line 473: Line 496:
| id      = BTN_C02_S06_V36_B1
| id      = BTN_C02_S06_V36_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'तृतीये सप्तमे चैव षोडशे पञ्चविंशके ।अष्टाविंशे युगे कृष्णः सत्यवत्यामजायत ।व्यासाचार्यस्तु पूर्वेषु चरमे स्वयमेव तु ।विव्यास वेदांश्चक्रे च भारतं वेदसंमितम्''॥ इति च ॥ ३६ ॥
'तृतीये सप्तमे चैव षोडशे पञ्चविंशके ।
अष्टाविंशे युगे कृष्णः सत्यवत्यामजायत ।
व्यासाचार्यस्तु पूर्वेषु चरमे स्वयमेव तु ।
विव्यास वेदांश्चक्रे च भारतं वेदसंमितम्''॥ इति च ॥ ३६ ॥
}}
}}


Line 494: Line 519:
| id      = BTN_C02_S06_V39_B1
| id      = BTN_C02_S06_V39_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'हरीच्छया विभूतिर्या ब्रह्मादीनां सदा भवेत् ।इच्छया वा बहुविधस्तेषु विष्णुः स्वयं स्थितः ।अतो मायाविभूतित्वं तेषां मत्स्यादिकाः स्वयम्"इत्यध्यात्मे ॥ ३९ ॥
'हरीच्छया विभूतिर्या ब्रह्मादीनां सदा भवेत् ।
इच्छया वा बहुविधस्तेषु विष्णुः स्वयं स्थितः ।
अतो मायाविभूतित्वं तेषां मत्स्यादिकाः स्वयम्"
इत्यध्यात्मे ॥ ३९ ॥
}}
}}


Line 515: Line 542:
| id      = BTN_C02_S06_V41_B1
| id      = BTN_C02_S06_V41_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विदुः नान्तम् । अनन्तत्वात् ॥ ४१ ॥
विदुः नान्तम् । अनन्तत्वात् ॥ ४१ ॥
Line 536: Line 562:
| id      = BTN_C02_S06_V42_B1
| id      = BTN_C02_S06_V42_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
देवमायां विदन्ति संसारमतितरन्ति च ॥ ४२ ॥
देवमायां विदन्ति संसारमतितरन्ति च ॥ ४२ ॥
Line 557: Line 582:
| id      = BTN_C02_S06_V46_B1
| id      = BTN_C02_S06_V46_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तत्परायणास्तच्छीलास्तच्छिक्षाश्च ॥ ४६ ॥
तत्परायणास्तच्छीलास्तच्छिक्षाश्च ॥ ४६ ॥
Line 578: Line 602:
| id      = BTN_C02_S06_V47_B1
| id      = BTN_C02_S06_V47_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'अव्यक्ताद्यनहंमानादात्मतत्त्वं हरिः स्मृतः ।अशब्दश्चाप्रसिद्धत्वाच्छान्तः पूर्णसुखत्वतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४७॥
'अव्यक्ताद्यनहंमानादात्मतत्त्वं हरिः स्मृतः ।
अशब्दश्चाप्रसिद्धत्वाच्छान्तः पूर्णसुखत्वतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४७॥
}}
}}


Line 599: Line 623:
| id      = BTN_C02_S06_V49_B1
| id      = BTN_C02_S06_V49_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भावस्वभावो भक्तिस्वभावः । तेन निर्मितस्य सत्पुरुषस्य प्रसिद्धः ।'भावो भक्तिः प्रणामश्च प्रावण्यमपि चादरः''। इत्यभिधानात् ॥४९॥
भावस्वभावो भक्तिस्वभावः । तेन निर्मितस्य सत्पुरुषस्य प्रसिद्धः ।
'भावो भक्तिः प्रणामश्च प्रावण्यमपि चादरः''। इत्यभिधानात् ॥४९॥
}}
}}


Line 618: Line 642:
| id      = BTN_C02_S06_V50_B1
| id      = BTN_C02_S06_V50_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'सत्तादिर्यत्स्वतो विष्णोस्तस्मादन्यः स सर्वतः ।यत्सत्तादिरतोऽन्यस्य नान्यत्वं भेदिनोऽपि तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥५०॥
'सत्तादिर्यत्स्वतो विष्णोस्तस्मादन्यः स सर्वतः ।
यत्सत्तादिरतोऽन्यस्य नान्यत्वं भेदिनोऽपि तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥५०॥
}}
}}


Line 654: Line 678:
| id      = BTN_C02_S06_V54_B1
| id      = BTN_C02_S06_V54_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'आक्षिप्यते किमित्येतद्यतोऽल्पफलता भवेत् ।वस्तुनो यस्य चाल्पत्वं पुंसो वा नेति चोच्यते''॥इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ५३,५४ ॥
'आक्षिप्यते किमित्येतद्यतोऽल्पफलता भवेत् ।
वस्तुनो यस्य चाल्पत्वं पुंसो वा नेति चोच्यते''॥
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ५३,५४ ॥
}}
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
Retrieved from "https://anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C2/S6"