Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C5/S6: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 3: Line 3:
| chapter_num  = 5
| chapter_num  = 5
| title        = षष्ठोऽध्यायः
| title        = षष्ठोऽध्यायः
}}
}}{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C05_S06_V01
| verse_id      = BTN_C05_S06_V01
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
Line 19: Line 18:
| id      = BTN_C05_S06_V01_B1
| id      = BTN_C05_S06_V01_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ऋषिरुवाच–सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके मनसो विस्रम्भमनवस्थानस्य घटकिराट इव न सङ्गच्छन्ति ॥ २ ॥
ऋषिरुवाच–
सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके मनसो विस्रम्भमनवस्थानस्य घटकिराट इव न सङ्गच्छन्ति ॥ २ ॥
}}
}}


Line 57: Line 56:
| id      = BTN_C05_S06_V05_B1
| id      = BTN_C05_S06_V05_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'महैश्वर्यस्वरूपो हि भगवान्नृषभो स्वराट् ।नैश्वर्याणि स्वकीयानि ख्यापयामास सर्ववित् ॥उत्तमानां ज्ञापनार्थं धर्मतत्त्वस्य केशवः ।तेषामैश्वर्यभोगे हि मनः सक्तिं व्रजेद्यदि ॥आनन्दो मुक्तिगो ह्रासं विकर्मकरणाद्व्रजेत् ।धर्माधर्मविहीनोऽपि भगवानृषभस्ततः ॥तेषां धर्मस्थापनार्थं नाविश्चक्रे परां स्थितिम् ।देवानां नाशुभाद्ध्रासः शुभात्काचित्सुखोन्नतिः ॥आधिकारिकजीवानामेवमन्येषु तद्द्वयम् ।अल्पाधिकारिणां तत्र ह्रासोऽपि भवति ध्रुवम् ॥अशुभाभावजोन्नाहो महाधीकारिणामपि ।अशुभे कृते न भवति तारतम्याच्च स स्मृतः ॥प्रजापाश्च तथा देवा महाधीकारिणः स्मृताः ।ऋष्यशीतिस्तथा सप्त पितरोऽप्सरसां शतम् ॥गन्धर्वाणां तथा राज्ञां विंशदन्यासु जातिषु ।अल्पाधिकारिणः प्रोक्ता अनधीकरिणः परे''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१-५॥
'महैश्वर्यस्वरूपो हि भगवान्नृषभो स्वराट् ।
नैश्वर्याणि स्वकीयानि ख्यापयामास सर्ववित् ॥
उत्तमानां ज्ञापनार्थं धर्मतत्त्वस्य केशवः ।
तेषामैश्वर्यभोगे हि मनः सक्तिं व्रजेद्यदि ॥
आनन्दो मुक्तिगो ह्रासं विकर्मकरणाद्व्रजेत् ।
धर्माधर्मविहीनोऽपि भगवानृषभस्ततः ॥
तेषां धर्मस्थापनार्थं नाविश्चक्रे परां स्थितिम् ।
देवानां नाशुभाद्ध्रासः शुभात्काचित्सुखोन्नतिः ॥
आधिकारिकजीवानामेवमन्येषु तद्द्वयम् ।
अल्पाधिकारिणां तत्र ह्रासोऽपि भवति ध्रुवम् ॥
अशुभाभावजोन्नाहो महाधीकारिणामपि ।
अशुभे कृते न भवति तारतम्याच्च स स्मृतः ॥
प्रजापाश्च तथा देवा महाधीकारिणः स्मृताः ।
ऋष्यशीतिस्तथा सप्त पितरोऽप्सरसां शतम् ॥
गन्धर्वाणां तथा राज्ञां विंशदन्यासु जातिषु ।
अल्पाधिकारिणः प्रोक्ता अनधीकरिणः परे''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१-५॥
}}
}}


Line 77: Line 90:
| id      = BTN_C05_S06_V06_B1
| id      = BTN_C05_S06_V06_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'विष्णोः कलेवरत्यागो भूत्यागोऽन्यो न विद्यते ।कलेवरत्यागोऽन्येषां पञ्चत्वं समुदीरितम्''॥ इति कौर्मे ॥अनर्थान्तरभावेन अर्थान्तरं नास्मीति मनसा ॥ ६ ॥
'विष्णोः कलेवरत्यागो भूत्यागोऽन्यो न विद्यते ।
कलेवरत्यागोऽन्येषां पञ्चत्वं समुदीरितम्''॥ इति कौर्मे ॥
अनर्थान्तरभावेन अर्थान्तरं नास्मीति मनसा ॥ ६ ॥
}}
}}


Line 95: Line 109:
| id      = BTN_C05_S06_V07_B1
| id      = BTN_C05_S06_V07_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अभिमानाभासेन अभितो ज्ञानप्रकाशेन ॥ ७ ॥
अभिमानाभासेन अभितो ज्ञानप्रकाशेन ॥ ७ ॥
Line 145: Line 158:
| id      = BTN_C05_S06_V12_B1
| id      = BTN_C05_S06_V12_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ज्ञानानन्दात्मको देह ऋषभस्य महात्मनः ।तादृशेनैव मनसा क्रमंस्तु कुटचाचले ॥दावाग्निमनुविश्याथ तत्रस्थः प्रादहज्जगत् ।एवमग्नेरभिव्यक्तस्तत्स्थो विष्णुः सनातनः ॥ऋषभत्वेन सङ्गोप्य धर्मानद्यापि तत्रगः ।आस्ते स वासुदेवात्मा वासुदेवोऽहमित्यजः ॥सदा स्थितः स्थितिं तां तु शुश्रावार्हो दुरात्मवान् ।पूर्वं तु पौण्ड्रको नाम वासुदेवः सुदुर्मतिः ॥जातिस्मरो द्विधा शास्त्रं पाषण्डं निर्ममे नृपः ।एकं तु वासुदेवाख्यं वासुदेवोऽहमित्यपि ॥कुत्सितं वासुदेवत्वप्रतिपादकमात्मनः ।लोकार्थं चापरमपि चकारार्हतनामकम् ॥'तत्प्रशिष्यः क्रमुर्नाम न जानंस्तन्मतं परम् ।वासुदेवात्मतां सर्वजीवानामवदत्कुधीः ॥क्रम्वाख्यं शास्त्रमकरोदभेदप्रतिपादकम् ।कुशास्त्रं सर्ववेदानां विरुद्धं तामसालयम् ॥तद्दृष्ट्वाऽद्यापि वर्तन्ते वर्तिष्यन्ति कलौ तथा ।अशौचा अव्रताचारा वासुदेवोऽहमित्यपि''॥ इति ब्राह्मे ॥८-१२॥
'ज्ञानानन्दात्मको देह ऋषभस्य महात्मनः ।
तादृशेनैव मनसा क्रमंस्तु कुटचाचले ॥
दावाग्निमनुविश्याथ तत्रस्थः प्रादहज्जगत् ।
एवमग्नेरभिव्यक्तस्तत्स्थो विष्णुः सनातनः ॥
ऋषभत्वेन सङ्गोप्य धर्मानद्यापि तत्रगः ।
आस्ते स वासुदेवात्मा वासुदेवोऽहमित्यजः ॥
सदा स्थितः स्थितिं तां तु शुश्रावार्हो दुरात्मवान् ।
पूर्वं तु पौण्ड्रको नाम वासुदेवः सुदुर्मतिः ॥
जातिस्मरो द्विधा शास्त्रं पाषण्डं निर्ममे नृपः ।
एकं तु वासुदेवाख्यं वासुदेवोऽहमित्यपि ॥
कुत्सितं वासुदेवत्वप्रतिपादकमात्मनः ।
लोकार्थं चापरमपि चकारार्हतनामकम् ॥
'तत्प्रशिष्यः क्रमुर्नाम न जानंस्तन्मतं परम् ।
वासुदेवात्मतां सर्वजीवानामवदत्कुधीः ॥
क्रम्वाख्यं शास्त्रमकरोदभेदप्रतिपादकम् ।
कुशास्त्रं सर्ववेदानां विरुद्धं तामसालयम् ॥
तद्दृष्ट्वाऽद्यापि वर्तन्ते वर्तिष्यन्ति कलौ तथा ।
अशौचा अव्रताचारा वासुदेवोऽहमित्यपि''॥ इति ब्राह्मे ॥८-१२॥
}}
}}


Line 166: Line 195:
| id      = BTN_C05_S06_V14_B1
| id      = BTN_C05_S06_V14_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'विशेषाद्भारते पुण्यं चरेयुः पापमप्यथ ।तथैव भगवद्भक्तिं पृथिव्यां नान्यवर्षगाः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४ ॥
'विशेषाद्भारते पुण्यं चरेयुः पापमप्यथ ।
तथैव भगवद्भक्तिं पृथिव्यां नान्यवर्षगाः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४ ॥
}}
}}


Line 187: Line 216:
| id      = BTN_C05_S06_V16_B1
| id      = BTN_C05_S06_V16_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
योगमायां योगमायाफलं बाह्यम् ।'नित्योदस्ता योगशक्तिरनपेक्ष्यं फलं यतः ॥नित्यस्वरूपभूताऽपि बहिःफलविवर्जनात् ।अकर्मेत्युच्यते यद्वन्मोक्षः फलविवर्जनात्''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥
योगमायां योगमायाफलं बाह्यम् ।
'नित्योदस्ता योगशक्तिरनपेक्ष्यं फलं यतः ॥
नित्यस्वरूपभूताऽपि बहिःफलविवर्जनात् ।
अकर्मेत्युच्यते यद्वन्मोक्षः फलविवर्जनात्''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥
}}
}}


Line 205: Line 236:
| id      = BTN_C05_S06_V18_B1
| id      = BTN_C05_S06_V18_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'नाद्रियन्ते तु ये मोक्षं पूर्वं तेषां परं सुखम् ।स्वयोग्यं व्यज्यते मुक्तौ तच्चोक्तं तारतम्ययुक्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १८ ॥
'नाद्रियन्ते तु ये मोक्षं पूर्वं तेषां परं सुखम् ।
स्वयोग्यं व्यज्यते मुक्तौ तच्चोक्तं तारतम्ययुक्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १८ ॥
}}
}}


Line 234: Line 265:
| id      = BTN_C05_S06_V19_B1
| id      = BTN_C05_S06_V19_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ब्रह्मणोऽन्यस्य नो पूर्णां दद्याद्भक्तिं जनार्दनः ।मुक्तिं ददाति सर्वेषां उच्चानां को ह्यधीशिता''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १९ ॥
'ब्रह्मणोऽन्यस्य नो पूर्णां दद्याद्भक्तिं जनार्दनः ।
मुक्तिं ददाति सर्वेषां उच्चानां को ह्यधीशिता''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १९ ॥
}}
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
Retrieved from "https://anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C5/S6"