Mayavadakhandanam: Difference between revisions

Revision as of 01:33, 29 April 2026

मायावादखण्डनम्

नरसिंहोखिलाज्ञानमतध्वान्तदिवाकरः । जयत्यमितसज्ज्ञानसुखशक्तिपयोनिधिः ॥

‘विमतम् अनारम्भणीयम् अन्यथाप्रतिपादकत्वात्, यदित्थं तत्तथा, यथा सम्प्रतिपन्नम्’ । न हि ब्रह्मात्मैक्यस्य याथार्थ्यं तत्पक्षे । अद्वैतहानेः स्वरूपातिरेके । अनतिरेके स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिद्धसाधनता । निर्विशेषत्वादात्मनो नानधिगतो विशेषः । सिद्धत्वाद् स्वरूपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् । ‘अनधिगतार्थगन्तृ प्रमाणम्’ इति च तन्मतम् । अज्ञानासम्भवादेव तन्मतम् अखिलमपाकृतम् । मिथ्यात्वे चैक्यस्यातत्त्वावेदकत्वमागमस्य स्यात् । सत्यता च भेदस्य । एवमेव प्रयोजनमपि निरस्तम् । स्वरूपत्वात् मोक्षस्य पूर्वमेव सिद्धत्वात् । अज्ञानासम्भवेन चतुर्थप्रकाराभावात् पञ्चमप्रकारताऽपि निरस्ता । विषयप्रयोजनाभावादेव अधिकारी च । तदभावादेव सम्बन्धोऽपि ।

‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।

क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥(भ.गी.१५.१६)

उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।

यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥(भ.गी.१५.१७)

यस्माद् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।

अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥(भ.गी.१५.१८)

यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।

स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥(भ.गी.१५.१९)

इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।

एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥(भ.गी.१५.२०)

‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।

मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः ॥’(कठ.१.३.१०)

‘महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः ।

पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः ॥’(कठ.१.३.१०)

‘भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति’(ब्र.सू.३.३.५९) । इति विष्णोः पुरुषोत्तमत्वमेव सर्वशास्त्रार्थत्वेन भगवता श्रुत्या चाभिहितम् ।

इति सर्वज्ञमुनिना मायावादतमोऽखलिम् ।

निरस्तं तत्त्ववादेन सतां संशयनुत्तये ॥

नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति । एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम् ॥(म.भा.१.१.३४)

इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं मायावादखण्डनम् ॥

@@ Line 2: / Line 2: @@
 __TOC__
-{{Adhyaya
+<div class="adhyaya-block" data-doc="MVK" data-chap="1">
-| document_id  = MVK
+<p class="adhyaya-trans">मायावादखण्डनम्</p>
-| chapter_num  = 1
+</div>
-| title        = मायावादखण्डनम्
+<div class="verse" id="MVK_C01_V01" type="shloka" data-doc="MVK">
-}}
+<div class="verse-text">
-{{VerseBlock
+<div class="shloka">
-| verse_id = MVK_C01_V01
+<span class="shloka-line">नरसिंहोखिलाज्ञानमतध्वान्तदिवाकरः ।</span>
-| document_id = MVK
+<span class="shloka-line">जयत्यमितसज्ज्ञानसुखशक्तिपयोनिधिः ॥</span>
-| chapter_id = MVK_C01
+</div>
-| verse_type = shloka
+</div>
-| verse_line1 = नरसिंहोखिलाज्ञानमतध्वान्तदिवाकरः ।
+</div>
-| verse_line2 = जयत्यमितसज्ज्ञानसुखशक्तिपयोनिधिः ॥
-}}
-{{Bhashyam
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B01" data-verse="MVK_C01">
-| verse_id = MVK_C01
+<p>‘विमतम् अनारम्भणीयम् अन्यथाप्रतिपादकत्वात्, यदित्थं तत्तथा, यथा सम्प्रतिपन्नम्’ । न हि ब्रह्मात्मैक्यस्य याथार्थ्यं तत्पक्षे । अद्वैतहानेः स्वरूपातिरेके । अनतिरेके स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिद्धसाधनता । निर्विशेषत्वादात्मनो नानधिगतो विशेषः । सिद्धत्वाद् स्वरूपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् । ‘अनधिगतार्थगन्तृ प्रमाणम्’ इति च तन्मतम् । अज्ञानासम्भवादेव तन्मतम् अखिलमपाकृतम् । मिथ्यात्वे चैक्यस्यातत्त्वावेदकत्वमागमस्य स्यात् । सत्यता च भेदस्य । एवमेव प्रयोजनमपि निरस्तम् । स्वरूपत्वात् मोक्षस्य पूर्वमेव सिद्धत्वात् । अज्ञानासम्भवेन चतुर्थप्रकाराभावात् पञ्चमप्रकारताऽपि निरस्ता । विषयप्रयोजनाभावादेव अधिकारी च । तदभावादेव सम्बन्धोऽपि ।</p>
-| id = MVK_C01_B01
+</div>
-| text =
-‘विमतम् अनारम्भणीयम् अन्यथाप्रतिपादकत्वात्, यदित्थं तत्तथा, यथा सम्प्रतिपन्नम्’ । न हि ब्रह्मात्मैक्यस्य याथार्थ्यं तत्पक्षे । अद्वैतहानेः स्वरूपातिरेके । अनतिरेके स्वप्रकाशत्वादात्मनः सिद्धसाधनता । निर्विशेषत्वादात्मनो नानधिगतो विशेषः । सिद्धत्वाद् स्वरूपस्य विशेषाभावाच्च नाज्ञानं कस्यचिदावरकम् । ‘अनधिगतार्थगन्तृ प्रमाणम्’ इति च तन्मतम् । अज्ञानासम्भवादेव तन्मतम् अखिलमपाकृतम् । मिथ्यात्वे चैक्यस्यातत्त्वावेदकत्वमागमस्य स्यात् । सत्यता च भेदस्य । एवमेव प्रयोजनमपि निरस्तम् । स्वरूपत्वात् मोक्षस्य पूर्वमेव सिद्धत्वात् । अज्ञानासम्भवेन चतुर्थप्रकाराभावात् पञ्चमप्रकारताऽपि निरस्ता । विषयप्रयोजनाभावादेव अधिकारी च । तदभावादेव सम्बन्धोऽपि ।
-}}
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B02
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B02" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
   क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥(भ.गी.१५.१६)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B03
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B03" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
   यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥(भ.गी.१५.१७)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B04
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B04" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">यस्माद् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
   अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥(भ.गी.१५.१८)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B05
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B05" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
   स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥(भ.गी.१५.१९)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B06
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B06" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
   एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥(भ.गी.१५.२०)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B07
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B07" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
   मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः ॥’(कठ.१.३.१०)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B08
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B08" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः ।
   पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः ॥’(कठ.१.३.१०)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B09
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B09" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति’(ब्र.सू.३.३.५९)</span></span> । इति विष्णोः पुरुषोत्तमत्वमेव सर्वशास्त्रार्थत्वेन भगवता श्रुत्या चाभिहितम् ।
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B10
-| text =
-इति सर्वज्ञमुनिना मायावादतमोऽखलिम् ।
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B10" data-verse="MVK_C01">
- निरस्तं तत्त्ववादेन सतां संशयनुत्तये ॥
+<p>इति सर्वज्ञमुनिना मायावादतमोऽखलिम् ।</p>
-}}
+<p>निरस्तं तत्त्ववादेन सतां संशयनुत्तये ॥</p>
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_B11
-| text =
+<div class="bhashya" id="MVK_C01_B11" data-verse="MVK_C01">
 <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति । एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम् ॥(म.भा.१.१.३४)</span></span>
-}}
+</div>
-{{Bhashyam
-| verse_id = MVK_C01
-| id = MVK_C01_author_note
-| text =
-इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं मायावादखण्डनम् ॥
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं मायावादखण्डनम् ॥</div>
-| extra_class = gr-author-note
-}}
 [[Category:Sanskrit Documents]]
 [[Category:Mayavadakhandanam]]