Tattvodyota/Ullekha: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
__NOTOC__ | |||
<div class="gr-doc-title gr-ullekha-title">तत्त्वोद्योतम्-उल्लेखाः</div> | <div class="gr-doc-title gr-ullekha-title">तत्त्वोद्योतम्-उल्लेखाः</div> | ||
| Line 8: | Line 8: | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == Bhagavadgita == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B030" data-hl="‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् । अपरस्परसम्भूतं किमन्यत् कामहैतुकम् ॥ एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोल्पबुद्धयः । ">[[Tattvodyota#TVD_C01_B030|'‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् । अपरस्परसम्भूतं किमन्य......']]</span></li> | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == Brhmanda == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B080" data-hl="‘न च मायाविना माया दृश्यते विश्वमीश्वरः । सदा पश्यति तेनेदं न मायेत्यवधार्यताम् ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B080|'‘न च मायाविना माया दृश्यते विश्वमीश्वरः । सदा पश्यति तेनेदं......']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B081" data-hl="अपरोक्षदृशो मिथ्यादर्शनं न क्वचिद्भवेत् । सर्वापरोक्षविद्विष्णुर्विश्वदृक्तन्न तन्मृषा ॥’">[[Tattvodyota#TVD_C01_B081|'अपरोक्षदृशो मिथ्यादर्शनं न क्वचिद्भवेत् । सर्वापरोक्षविद्विष......']]</span></li> | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == Ishavasyopanishat == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B034" data-hl="‘कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधात् शाश्वतीभ्यः समाभ्यः’ (ईशावास्य.८)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B034|'‘कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधात् शाश्......']]</span></li> | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == Shwetashwataropanishat == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B110" data-hl="‘पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वेत.उ.६.८)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B110|'‘पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(......']]</span></li> | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == Smriti == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B082" data-hl="‘ईशोनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । एक आत्मा परब्रह्मभावो मुक्तिरिति ह्यपि ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B082|'‘ईशोनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । एक आत्मा परब्रह्म......']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B083" data-hl="एवमादि विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । प्रमाणैर्बहुभिः ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B083|'एवमादि विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । प्रमाणैर्बहुभिः ज्ञेया......']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B084" data-hl="वेदवेदानुसारेषु विरोघेन्यार्थकल्पना । इतराणि विरुद्धानि प्रलम्भभ्रमजान्यपि ॥’">[[Tattvodyota#TVD_C01_B084|'वेदवेदानुसारेषु विरोघेन्यार्थकल्पना । इतराणि विरुद्धानि प्रल......']]</span></li> | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == Smruti == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B015" data-hl="‘अद्भुतत्वादनिर्वाच्यं ब्रह्म चिच्चेत्यमेव च ।">[[Tattvodyota#TVD_C01_B015|'‘अद्भुतत्वादनिर्वाच्यं ब्रह्म चिच्चेत्यमेव च ।']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B016" data-hl="अचिन्त्यं तत एवैतद्">[[Tattvodyota#TVD_C01_B016|'अचिन्त्यं तत एवैतद्']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B017" data-hl="अतर्क्याज्ञेयमेव च ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B017|'अतर्क्याज्ञेयमेव च ॥']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B018" data-hl="ऋगतावितिधातोस्तु पूर्वावगतवत् सदा । स्थितेः, ‘ब्रह्मर्तम्’इत्युक्तमनृतं परिणामतः ॥ प्रकृतिप्राकृतं प्रोक्तम्">[[Tattvodyota#TVD_C01_B018|'ऋगतावितिधातोस्तु पूर्वावगतवत् सदा । स्थितेः, ‘ब्रह्मर्तम्’इत......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B019" data-hl="असत्तदशुभत्वतः ।">[[Tattvodyota#TVD_C01_B019|'असत्तदशुभत्वतः ।']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B020" data-hl="असतां बुद्धिगम्यत्वाद् असत्यमिति चोच्यते ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B020|'असतां बुद्धिगम्यत्वाद् असत्यमिति चोच्यते ॥']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B021" data-hl="नियमेन बहिश्चित्तास्तेसन्तो ब्रह्मणि स्थिताः ।">[[Tattvodyota#TVD_C01_B021|'नियमेन बहिश्चित्तास्तेसन्तो ब्रह्मणि स्थिताः ।']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B022" data-hl="विश्वं सत्यं">[[Tattvodyota#TVD_C01_B022|'विश्वं सत्यं']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B023" data-hl="वशे विष्णोः">[[Tattvodyota#TVD_C01_B023|'वशे विष्णोः']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B024" data-hl="नित्यमेव">[[Tattvodyota#TVD_C01_B024|'नित्यमेव']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B025" data-hl="प्रवाहतः ॥">[[Tattvodyota#TVD_C01_B025|'प्रवाहतः ॥']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B026" data-hl="न क्वाप्यनीदृशं विश्वं">[[Tattvodyota#TVD_C01_B026|'न क्वाप्यनीदृशं विश्वं']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B027" data-hl="तत्तत्कालानुसारतः ।">[[Tattvodyota#TVD_C01_B027|'तत्तत्कालानुसारतः ।']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B028" data-hl="असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ॥ त आसुरा">[[Tattvodyota#TVD_C01_B028|'असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ॥ त आसुरा']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B029" data-hl="स्वयं नष्टा जगतः क्षयकारिणः ॥’">[[Tattvodyota#TVD_C01_B029|'स्वयं नष्टा जगतः क्षयकारिणः ॥’']]</span></li> | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == ऋग्वेदः == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B011" data-hl="‘नासदासीन्नो सदासीत् तदानीं नासीद्रजो नो व्योमापरो यत्’(ऋ.१०.१२९.१)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B011|'‘नासदासीन्नो सदासीत् तदानीं नासीद्रजो नो व्योमापरो यत्’(ऋ.१०......']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B012" data-hl="‘आनीदवातं स्वधया तदेकम्’(ऋ.१०.१२९.२)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B012|'‘आनीदवातं स्वधया तदेकम्’(ऋ.१०.१२९.२)']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B031" data-hl="‘विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्च न प्रमिनन्ति व्रतं वाम् ।’ (ऋ.सं.२.२४.१२)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B031|'‘विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्च न प्रमिनन्ति व्रतं वाम् ।’......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B032" data-hl="‘प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्’ (ऋ.सं.२.१५.१)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B032|'‘प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्’ (ऋ.सं.२.......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B033" data-hl="‘सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्ररातज्ये’(ऋ.सं.८.३.४)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B033|'‘सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्ररातज्ये’(ऋ.सं.८.३......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B171" data-hl="‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B171|'‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.......']]</span></li> | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == प्रमाणम् == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
| Line 78: | Line 93: | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == ब्रह्मसूत्रम् == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B085" data-hl="‘नासतो दृष्टत्वात्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२६)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B085|'‘नासतो दृष्टत्वात्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२६)']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B085" data-hl="‘नाभाव उपलब्धेः’ (ब्रह्मसूत्रम् -२.२.२८)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B085|'‘नाभाव उपलब्धेः’ (ब्रह्मसूत्रम् -२.२.२८)']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B085" data-hl="‘वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२९)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B085|'‘वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२९)']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == भगवद्गीता == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B109" data-hl="‘उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः’ इति भगवद्राद्धान्तः ।(भ.गी.२४.१७)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B109|'‘उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमावि......']]</span></li> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B153" data-hl="‘तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥’ (भ.गी ४.५)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B153|'‘तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥’ (भ.गी ४.५)']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B154" data-hl="‘सुखं दुःखं भवोभावो भयं चाभयमेव च ॥ अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः । भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥’ (">[[Tattvodyota#TVD_C01_B154|'‘सुखं दुःखं भवोभावो भयं चाभयमेव च ॥ अहिंसा समता तुष्टिस्तप......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B155" data-hl="‘यस्माद् क्षरमतीतोहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥’ (भ.गी १५.१८ )">[[Tattvodyota#TVD_C01_B155|'‘यस्माद् क्षरमतीतोहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च......']]</span></li> | |||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B161" data-hl="‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथयन्ति च ॥’ (भ.गी १४.२)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B161|'‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्......']]</span></li> | |||
</ol> | </ol> | ||
== | == भागवतम् == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B108" data-hl="‘मय्यनन्तगुणेनन्ते गुणतोनन्तविग्रहे । यदासीत् तत एवाद्यः स्वयम्भूः समभूदजः ॥’(भाग.६.४.४८)">[[Tattvodyota#TVD_C01_B108|'‘मय्यनन्तगुणेनन्ते गुणतोनन्तविग्रहे । यदासीत् तत एवाद्यः......']]</span></li> | ||
</ol> | </ol> | ||
== | == महाभारतम् == | ||
<ol class="gr-ullekha-list"> | <ol class="gr-ullekha-list"> | ||
<li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor=" | <li><span class="gr-ullekha-ref-link" data-anchor="TVD_C01_B159" data-hl="‘उद्यतायुधदोर्दण्डाः पतितास्वशिरोक्षिभिः । पश्यन्तः पातयन्ति स्म कबन्धा अप्यरीन् युधि ॥’">[[Tattvodyota#TVD_C01_B159|'‘उद्यतायुधदोर्दण्डाः पतितास्वशिरोक्षिभिः । पश्यन्तः पातयन्......']]</span></li> | ||
</ol> | </ol> | ||
Revision as of 09:04, 29 April 2026
तत्त्वोद्योतम्-उल्लेखाः
Atharvanopanishat
Bhagavadgita
Brhmanda
- '‘न च मायाविना माया दृश्यते विश्वमीश्वरः । सदा पश्यति तेनेदं......'
- 'अपरोक्षदृशो मिथ्यादर्शनं न क्वचिद्भवेत् । सर्वापरोक्षविद्विष......'
Ishavasyopanishat
Shwetashwataropanishat
Smriti
- '‘ईशोनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । एक आत्मा परब्रह्म......'
- 'एवमादि विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । प्रमाणैर्बहुभिः ज्ञेया......'
- 'वेदवेदानुसारेषु विरोघेन्यार्थकल्पना । इतराणि विरुद्धानि प्रल......'
Smruti
- '‘अद्भुतत्वादनिर्वाच्यं ब्रह्म चिच्चेत्यमेव च ।'
- 'अचिन्त्यं तत एवैतद्'
- 'अतर्क्याज्ञेयमेव च ॥'
- 'ऋगतावितिधातोस्तु पूर्वावगतवत् सदा । स्थितेः, ‘ब्रह्मर्तम्’इत......'
- 'असत्तदशुभत्वतः ।'
- 'असतां बुद्धिगम्यत्वाद् असत्यमिति चोच्यते ॥'
- 'नियमेन बहिश्चित्तास्तेसन्तो ब्रह्मणि स्थिताः ।'
- 'विश्वं सत्यं'
- 'वशे विष्णोः'
- 'नित्यमेव'
- 'प्रवाहतः ॥'
- 'न क्वाप्यनीदृशं विश्वं'
- 'तत्तत्कालानुसारतः ।'
- 'असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ॥ त आसुरा'
- 'स्वयं नष्टा जगतः क्षयकारिणः ॥’'
ऋग्वेदः
- '‘नासदासीन्नो सदासीत् तदानीं नासीद्रजो नो व्योमापरो यत्’(ऋ.१०......'
- '‘आनीदवातं स्वधया तदेकम्’(ऋ.१०.१२९.२)'
- '‘विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्च न प्रमिनन्ति व्रतं वाम् ।’......'
- '‘प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्’ (ऋ.सं.२.......'
- '‘सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्ररातज्ये’(ऋ.सं.८.३......'
- '‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.......'
प्रमाणम्
- '‘सत्यं तु द्विविधं प्रोक्तं सांवृतं पारमार्थिकम् ।'
- 'सांवृतं व्यावहार्यं स्यान्निवृत्तौ पारमार्थिकम् ॥'
- 'विचार्यमाणे नो सत्त्वं सत्त्वं चापि प्रतीयते । यस्य तत्सांव......'
- 'व्यवहारपदञ्च यत् ॥’'
- '‘निर्विशेषं स्वयं भातं निर्लेपमजरामरम् । शून्यं तत्त्वम्'
- 'अविज्ञेयं'
- 'मनोवाचामगोचरम् ॥'
- 'जाड्यसंवृतिदुःखान्तपूर्वदोषविरोधि यत् ।'
- 'नित्यभावनया भातं तद्भावं योगिनं नयेत् ॥'
- 'भावार्थप्रतियोगित्वं भावत्वं वा न तत्त्वतः ।'
- 'विश्वाकारं च संवृत्त्या यस्य तत्पदमक्षयम् ॥’'
- '‘अनृतजडविरोधिरूपमन्तत्रयमलबन्धनदुःखताविरुद्धम्’'
- '‘नास्य सत्त्वमसत्त्वं वा न दोषो गुण एव वा । हेयोपादेयरहितं......'
- '‘अवाच्यं सर्वशब्दैस्तल्लक्ष्यते चाखिलैः पदैः । अज्ञेयं ज्ञा......'
- '‘यदखण्डपदं लक्ष्यं सर्वैरपि विशेषणैः । सर्वैर्विशेषणैर्मुक्......'
- '‘विरुद्धवत्प्रतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः । तत्र दृष्टानुसारे......'
ब्रह्मसूत्रम्
- '‘नासतो दृष्टत्वात्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२६)'
- '‘नाभाव उपलब्धेः’ (ब्रह्मसूत्रम् -२.२.२८)'
- '‘वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२९)'
भगवद्गीता
- '‘उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमावि......'
- '‘तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥’ (भ.गी ४.५)'
- '‘सुखं दुःखं भवोभावो भयं चाभयमेव च ॥ अहिंसा समता तुष्टिस्तप......'
- '‘यस्माद् क्षरमतीतोहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च......'
- '‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्......'