Brahmasutra: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 43: | Line 43: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V01"> | ||
| Line 62: | Line 55: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B02 | | id = BS_C01_S01_V01_B02 | ||
| text = उक्तं च गारुडे – अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि । प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥ कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः । एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥ | | text = उक्तं च गारुडे – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।<br/>प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥<br/>कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।<br/>एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥</span> | |||
}} | }} | ||
| Line 68: | Line 62: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B03 | | id = BS_C01_S01_V01_B03 | ||
| text = एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः । आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥ अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः । परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥ स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः । सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥ ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् । तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।<br/>आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥<br/>अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।<br/>परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥<br/>स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।<br/>सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥<br/>ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।<br/>तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 74: | Line 68: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B04 | | id = BS_C01_S01_V01_B04 | ||
| text = अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः । तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥ अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः । अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥ सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति। | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।<br/>तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥<br/>अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।<br/>अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥<br/>सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 80: | Line 74: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B05 | | id = BS_C01_S01_V01_B05 | ||
| text = अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे – मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः । तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥ मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः । इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥ भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः । अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥ आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् । विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥ स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति । | | text = अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatatantra-id">मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।<br/>तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥<br/>मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।<br/>इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥<br/>भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।<br/>अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥<br/>आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।<br/>विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥<br/>स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।</span> | |||
}} | }} | ||
| Line 86: | Line 81: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B06 | | id = BS_C01_S01_V01_B06 | ||
| text = ‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२) ‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३) इति चोपरि । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)</span> इति चोपरि । | ||
}} | }} | ||
| Line 92: | Line 87: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B07 | | id = BS_C01_S01_V01_B07 | ||
| text = ‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)। ‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२) ‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakaupanishad-id">‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।</span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 98: | Line 93: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B08 | | id = BS_C01_S01_V01_B08 | ||
| text = “ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३) इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Shwetashwataropanishad-id">“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।<br/>तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)</span> | ||
इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 104: | Line 100: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B09 | | id = BS_C01_S01_V01_B09 | ||
| text = व्योमसंहितायां च – ‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः । स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥ एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे । त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥ आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके । यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥ तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च । | | text = व्योमसंहितायां च – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।<br/>स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।<br/>त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।<br/>यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥<br/>तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।</span> | |||
}} | }} | ||
| Line 116: | Line 115: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B11 | | id = BS_C01_S01_V01_B11 | ||
| text = ‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् । वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’ इति बृहत्संहितायाम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।<br/>वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’</span></span>इति बृहत्संहितायाम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 122: | Line 121: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B12 | | id = BS_C01_S01_V01_B12 | ||
| text = ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 128: | Line 127: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B13 | | id = BS_C01_S01_V01_B13 | ||
| text = ‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 134: | Line 133: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B14 | | id = BS_C01_S01_V01_B14 | ||
| text = ‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 140: | Line 139: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B15 | | id = BS_C01_S01_V01_B15 | ||
| text = ‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६) इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span> | ||
इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः । | |||
}} | }} | ||
| Line 146: | Line 146: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B16 | | id = BS_C01_S01_V01_B16 | ||
| text = ‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥ प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । <br/>मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥<br/>प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । <br/>मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 152: | Line 152: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B17 | | id = BS_C01_S01_V01_B17 | ||
| text = श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥ न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’। इति नारदीये । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । <br/>साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥<br/>न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span> | ||
इति नारदीये । | |||
}} | }} | ||
| Line 164: | Line 165: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B19 | | id = BS_C01_S01_V01_B19 | ||
| text = ‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः । यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३) इत्युक्त्वा ‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६) इति हि शृतिः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।<br/>यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span></span><br/>इत्युक्त्वा<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span> इति हि शृतिः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 170: | Line 171: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B20 | | id = BS_C01_S01_V01_B20 | ||
| text = ‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६) इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span></span> इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः | ||
}} | }} | ||
| Line 176: | Line 177: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B21 | | id = BS_C01_S01_V01_B21 | ||
| text = ‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् । नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतिः | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।<br/>नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span></span> इति भाल्लवेयश्रुतिः | ||
}} | }} | ||
| Line 182: | Line 183: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B22 | | id = BS_C01_S01_V01_B22 | ||
| text = ‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३) इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता । | ||
}} | }} | ||
| Line 188: | Line 189: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B23 | | id = BS_C01_S01_V01_B23 | ||
| text = ‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६) इति विष्णोर्हि लिङ्गम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span></span> इति विष्णोर्हि लिङ्गम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 200: | Line 201: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B25 | | id = BS_C01_S01_V01_B25 | ||
| text = ‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् । तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’ इति स्कान्दे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।<br/> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span></span> इति स्कान्दे । | ||
}} | }} | ||
| Line 206: | Line 207: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B26 | | id = BS_C01_S01_V01_B26 | ||
| text = ‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५) इति समाख्याश्रुतौ ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span></span> इति समाख्याश्रुतौ ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 212: | Line 213: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B27 | | id = BS_C01_S01_V01_B27 | ||
| text = ‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५) इत्युक्त्वा ‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७) इत्याह । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span></span> इत्युक्त्वा <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span></span> इत्याह । | ||
}} | }} | ||
| Line 224: | Line 225: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B29 | | id = BS_C01_S01_V01_B29 | ||
| text = ‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’ इति हरिवंशेषु ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।<br/>आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span></span> इति हरिवंशेषु ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 236: | Line 237: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B31 | | id = BS_C01_S01_V01_B31 | ||
| text = ‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति । त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥ अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज । प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’ इति वाराह वचनात् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।<br/>त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥<br/>अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।<br/>प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span> इति वाराह वचनात् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 242: | Line 243: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B32 | | id = BS_C01_S01_V01_B32 | ||
| text = शैव च स्कान्दे – ‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः । तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्मुखः॥’ इति ॥ ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते – ‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः । बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’ इति ॥ | | text = शैव च स्कान्दे – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।<br/>तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्मुखः॥’</span> इति ॥ | |||
ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते – | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।<br/>बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span> इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 248: | Line 252: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V01 | | verse_id = BS_C01_S01_V01 | ||
| id = BS_C01_S01_V01_B33 | | id = BS_C01_S01_V01_B33 | ||
| text = न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥ इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥ | | text = न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥ | ||
इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 258: | Line 263: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V02"> | ||
| Line 277: | Line 275: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B2 | | id = BS_C01_S01_V02_B2 | ||
| text = ‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः । बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’ इति स्कान्दे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।<br/> बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’</span></span> इति स्कान्दे । | ||
}} | }} | ||
| Line 283: | Line 281: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B3 | | id = BS_C01_S01_V02_B3 | ||
| text = ‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१) इति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span></span> इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 289: | Line 287: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B4 | | id = BS_C01_S01_V02_B4 | ||
| text = ‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 295: | Line 293: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B5 | | id = BS_C01_S01_V02_B5 | ||
| text = ‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 301: | Line 299: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B6 | | id = BS_C01_S01_V02_B6 | ||
| text = ‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 307: | Line 305: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B7 | | id = BS_C01_S01_V02_B7 | ||
| text = ‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 313: | Line 311: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V02 | | verse_id = BS_C01_S01_V02 | ||
| id = BS_C01_S01_V02_B8 | | id = BS_C01_S01_V02_B8 | ||
| text = ‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३) इत्यादि च ॥02॥ ॥ इति जन्माधिकरणम् ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span> इत्यादि च ॥02॥<br/>॥ इति जन्माधिकरणम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 323: | Line 321: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V03"> | ||
| Line 336: | Line 327: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B1 | | id = BS_C01_S01_V03_B1 | ||
| text = ‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९) ‘औपनिषदः पुरुषः’ इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘औपनिषदः पुरुषः’</span> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 348: | Line 340: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B3 | | id = BS_C01_S01_V03_B3 | ||
| text = ‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् । निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।<br/>निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 354: | Line 346: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B4 | | id = BS_C01_S01_V03_B4 | ||
| text = श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् । प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।<br/>प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 360: | Line 352: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B5 | | id = BS_C01_S01_V03_B5 | ||
| text = पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् । इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’ इत्यादि कौर्मे॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।<br/>इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span></span> इत्यादि कौर्मे॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 372: | Line 364: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B7 | | id = BS_C01_S01_V03_B7 | ||
| text = ‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा । तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’ इति वाराहे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।<br/>तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’</span></span> इति वाराहे । | ||
}} | }} | ||
| Line 383: | Line 375: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B8 | | id = BS_C01_S01_V03_B8 | ||
| text = ‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् । जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् । मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१) इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।<br/>जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।<br/>मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span> | |||
इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते । | |||
}} | }} | ||
| Line 395: | Line 389: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B10 | | id = BS_C01_S01_V03_B10 | ||
| text = ‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्। मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥ यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् । अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥ इति स्कान्दे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।<br/> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥<br/>यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।<br/> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span></span>इति स्कान्दे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 401: | Line 395: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V03 | | verse_id = BS_C01_S01_V03 | ||
| id = BS_C01_S01_V03_B11 | | id = BS_C01_S01_V03_B11 | ||
| text = ‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥ इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥ | | text = ‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥ | ||
इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 411: | Line 406: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V04"> | ||
| Line 430: | Line 418: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V04 | | verse_id = BS_C01_S01_V04 | ||
| id = BS_C01_S01_V04_B2 | | id = BS_C01_S01_V04_B2 | ||
| text = ‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् । अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’ इति ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।<br/>अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’</span> इति ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 442: | Line 430: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V04 | | verse_id = BS_C01_S01_V04 | ||
| id = BS_C01_S01_V04_B6 | | id = BS_C01_S01_V04_B6 | ||
| text = ‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् । इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३) इति भागवते ॥ 04 ॥ ॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।<br/>इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)</span></span> इति भागवते ॥ 04 ॥<br/>॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 453: | Line 441: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V05"> | ||
| Line 466: | Line 447: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V05 | | verse_id = BS_C01_S01_V05 | ||
| id = BS_C01_S01_V05_B1 | | id = BS_C01_S01_V05_B1 | ||
| text = ‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५) , ‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३) , ‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१) इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id">‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)</span> इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 472: | Line 453: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V05 | | verse_id = BS_C01_S01_V05 | ||
| id = BS_C01_S01_V05_B2 | | id = BS_C01_S01_V05_B2 | ||
| text = ‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५) , ‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५) इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)</span></span>, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id">‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)</span></span> इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 484: | Line 465: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V05 | | verse_id = BS_C01_S01_V05 | ||
| id = BS_C01_S01_V05_B4 | | id = BS_C01_S01_V05_B4 | ||
| text = ‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’ इति वत् ॥ अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः । अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’ इति गारुडे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।<br/> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span></span> इति वत् ॥<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।<br/> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span></span> इति गारुडे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 494: | Line 475: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V06"> | ||
| Line 513: | Line 487: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V06 | | verse_id = BS_C01_S01_V06 | ||
| id = BS_C01_S01_V06_B2 | | id = BS_C01_S01_V06_B2 | ||
| text = ‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः । हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥ एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥ अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’ इति वामने ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।<br/> हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥<br/> एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥<br/> अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’</span></span> इति वामने ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 519: | Line 493: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V06 | | verse_id = BS_C01_S01_V06 | ||
| id = BS_C01_S01_V06_B3 | | id = BS_C01_S01_V06_B3 | ||
| text = ‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’ इति तलवकारब्राह्मणम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Talavakarabrahmanam-id">‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’</span></span>इति तलवकारब्राह्मणम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 529: | Line 503: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V07"> | ||
| Line 548: | Line 515: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V07 | | verse_id = BS_C01_S01_V07 | ||
| id = BS_C01_S01_V07_B2 | | id = BS_C01_S01_V07_B2 | ||
| text = ‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः । स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३) इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।<br/>स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span> | ||
इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते । | |||
}} | }} | ||
| Line 554: | Line 522: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V07 | | verse_id = BS_C01_S01_V07 | ||
| id = BS_C01_S01_V07_B3 | | id = BS_C01_S01_V07_B3 | ||
| text = ‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२) , ‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११) , ‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५) ॥ ‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो । जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥ इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥ तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span> ॥ | ||
‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो । | |||
जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥ | |||
इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥ | |||
तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 560: | Line 532: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V07 | | verse_id = BS_C01_S01_V07 | ||
| id = BS_C01_S01_V07_B4 | | id = BS_C01_S01_V07_B4 | ||
| text = ‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते । परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’ इति पाद्मे ॥ 07 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।<br/>परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 07 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V08"> | ||
| Line 577: | Line 542: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V08 | | verse_id = BS_C01_S01_V08 | ||
| id = BS_C01_S01_V08_B1 | | id = BS_C01_S01_V08_B1 | ||
| text = ‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishat-id">‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span> इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V09"> | ||
| Line 594: | Line 552: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V09 | | verse_id = BS_C01_S01_V09 | ||
| id = BS_C01_S01_V09_B1 | | id = BS_C01_S01_V09_B1 | ||
| text = ‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।<br/>पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 600: | Line 558: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V09 | | verse_id = BS_C01_S01_V09 | ||
| id = BS_C01_S01_V09_B2 | | id = BS_C01_S01_V09_B2 | ||
| text = ‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 606: | Line 564: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V09 | | verse_id = BS_C01_S01_V09 | ||
| id = BS_C01_S01_V09_B3 | | id = BS_C01_S01_V09_B3 | ||
| text = ‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः। एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’ इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् । | | text = ‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः। | ||
एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’ | |||
इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 620: | Line 580: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V10"> | ||
| Line 633: | Line 586: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V10 | | verse_id = BS_C01_S01_V10 | ||
| id = BS_C01_S01_V10_B1 | | id = BS_C01_S01_V10_B1 | ||
| text = ‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव । प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’ इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।<br/>प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’</span></span>इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V11"> | ||
| Line 650: | Line 596: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V11 | | verse_id = BS_C01_S01_V11 | ||
| id = BS_C01_S01_V11_B1 | | id = BS_C01_S01_V11_B1 | ||
| text = ‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१) इति ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Shwetashvataropanishat-id">‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।<br/>कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)</span> इति ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 689: | Line 635: | ||
| verse_id = BS_C01_S01 | | verse_id = BS_C01_S01 | ||
| id = BS_C01_S01_V12_I03 | | id = BS_C01_S01_V12_I03 | ||
| text = ‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२) इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते । | | text = ‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)</span></span> इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते । | ||
}} | }} | ||
| Line 698: | Line 644: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V12"> | ||
| Line 717: | Line 656: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V12 | | verse_id = BS_C01_S01_V12 | ||
| id = BS_C01_S01_V12_B2 | | id = BS_C01_S01_V12_B2 | ||
| text = ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि। ‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३) इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च । | | text = ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)</span></span> इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 729: | Line 668: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V12 | | verse_id = BS_C01_S01_V12 | ||
| id = BS_C01_S01_V12_B4 | | id = BS_C01_S01_V12_B4 | ||
| text = ‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६) , ‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२) , ‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते । असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’ ‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११) , ‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.) इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)</span> , | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।<br/>असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id">‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)</span> इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V13"> | ||
| Line 758: | Line 692: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V13 | | verse_id = BS_C01_S01_V13 | ||
| id = BS_C01_S01_V13_B3 | | id = BS_C01_S01_V13_B3 | ||
| text = ‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२) इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span></span> इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 764: | Line 698: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V13 | | verse_id = BS_C01_S01_V13 | ||
| id = BS_C01_S01_V13_B4 | | id = BS_C01_S01_V13_B4 | ||
| text = उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् । ‘स वा एषः’(तै.उ.२.२) इत्यन्यप्रारम्भात् ॥ | | text = उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span></span>इत्यन्यप्रारम्भात् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 770: | Line 704: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V13 | | verse_id = BS_C01_S01_V13 | ||
| id = BS_C01_S01_V13_B5 | | id = BS_C01_S01_V13_B5 | ||
| text = ‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२) इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)</span></span>इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 786: | Line 720: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V14"> | ||
| Line 799: | Line 726: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V14 | | verse_id = BS_C01_S01_V14 | ||
| id = BS_C01_S01_V14_B1 | | id = BS_C01_S01_V14_B1 | ||
| text = ‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७) इति ॥14॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)</span></span> इति ॥14॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V15"> | ||
| Line 816: | Line 736: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V15 | | verse_id = BS_C01_S01_V15 | ||
| id = BS_C01_S01_V15_B1 | | id = BS_C01_S01_V15_B1 | ||
| text = ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति सूचयित्वा ‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इति सूचयित्वा<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)</span></span> इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते । | ||
}} | }} | ||
| Line 822: | Line 742: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V15 | | verse_id = BS_C01_S01_V15 | ||
| id = BS_C01_S01_V15_B2 | | id = BS_C01_S01_V15_B2 | ||
| text = न चावयवत्वविरोधः । ‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’ इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम् | | text = न चावयवत्वविरोधः । <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’</span> | ||
इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम् | |||
}} | }} | ||
| Line 828: | Line 749: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V15 | | verse_id = BS_C01_S01_V15 | ||
| id = BS_C01_S01_V15_B3 | | id = BS_C01_S01_V15_B3 | ||
| text = ‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च । प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥ नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा । पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥ अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः । ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥ अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’ इति बृहत्संहितायाम् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।<br/>प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥<br/>नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।<br/>पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥<br/>अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।<br/>ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥<br/>अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 846: | Line 767: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V15 | | verse_id = BS_C01_S01_V15 | ||
| id = BS_C01_S01_V15_B6 | | id = BS_C01_S01_V15_B6 | ||
| text = ‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् । प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’ इति ब्रह्माण्डे । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।<br/>प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span> इति ब्रह्माण्डे । | ||
}} | }} | ||
| Line 856: | Line 777: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V16"> | ||
| Line 875: | Line 789: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V16 | | verse_id = BS_C01_S01_V16 | ||
| id = BS_C01_S01_V16_B2 | | id = BS_C01_S01_V16_B2 | ||
| text = ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति ह्युक्तम् ॥16॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)</span></span> इति ह्युक्तम् ॥16॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V17"> | ||
| Line 892: | Line 799: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B1 | | id = BS_C01_S01_V17_B1 | ||
| text = ‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८)) , ‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६) ‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७)) इत्यादिभेदव्यपदेशात् । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))</span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 898: | Line 806: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B2 | | id = BS_C01_S01_V17_B2 | ||
| text = न च ‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८) ‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४) इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ ‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’ इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥ | | text = न च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)</span></span> इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span> इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 904: | Line 812: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B3 | | id = BS_C01_S01_V17_B3 | ||
| text = ‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०) ‘असर्वः सर्व इत्यपि’ , ‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९) , ‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२) ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२) | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)</span> | |||
}} | }} | ||
| Line 910: | Line 819: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B4 | | id = BS_C01_S01_V17_B4 | ||
| text = ‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 916: | Line 825: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B5 | | id = BS_C01_S01_V17_B5 | ||
| text = ‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते । एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’ ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।<br/>एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’</span> ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 922: | Line 831: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B6 | | id = BS_C01_S01_V17_B6 | ||
| text = ‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२) इत्यादेश्च । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)</span></span> इत्यादेश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 928: | Line 837: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B7 | | id = BS_C01_S01_V17_B7 | ||
| text = उक्ता च प्राप्तिः । ‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४) इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः । | | text = उक्ता च प्राप्तिः ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhdaranyakopanishad-id">‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)</span></span> इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः । | ||
}} | }} | ||
| Line 940: | Line 849: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V17 | | verse_id = BS_C01_S01_V17 | ||
| id = BS_C01_S01_V17_B9 | | id = BS_C01_S01_V17_B9 | ||
| text = ‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६) इति हि भागवते ॥17॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)</span></span> इति हि भागवते ॥17॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 948: | Line 857: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V18"> | ||
| Line 967: | Line 869: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V18 | | verse_id = BS_C01_S01_V18 | ||
| id = BS_C01_S01_V18_B2 | | id = BS_C01_S01_V18_B2 | ||
| text = उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः । पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥ | | text = उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।<br/>पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 973: | Line 875: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V18 | | verse_id = BS_C01_S01_V18 | ||
| id = BS_C01_S01_V18_B3 | | id = BS_C01_S01_V18_B3 | ||
| text = ‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९) इति च ॥ 18 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)</span></span> इति च ॥ 18 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V19"> | ||
| Line 996: | Line 891: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V19 | | verse_id = BS_C01_S01_V19 | ||
| id = BS_C01_S01_V19_B2 | | id = BS_C01_S01_V19_B2 | ||
| text = ‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१) , ‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७) , ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ.२.८) इत्यादि ॥19॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ.२.८)</span> इत्यादि ॥19॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,018: | Line 913: | ||
<div class="gr-blockquote">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</div> | <div class="gr-blockquote">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V20"> | ||
| Line 1,037: | Line 925: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V20 | | verse_id = BS_C01_S01_V20 | ||
| id = BS_C01_S01_V20_B2 | | id = BS_C01_S01_V20_B2 | ||
| text = ‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१) । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)</span></span> । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,043: | Line 931: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V20 | | verse_id = BS_C01_S01_V20 | ||
| id = BS_C01_S01_V20_B3 | | id = BS_C01_S01_V20_B3 | ||
| text = ‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 1,049: | Line 937: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V20 | | verse_id = BS_C01_S01_V20 | ||
| id = BS_C01_S01_V20_B4 | | id = BS_C01_S01_V20_B4 | ||
| text = ‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४) इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)</span></span> इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,061: | Line 949: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V20 | | verse_id = BS_C01_S01_V20 | ||
| id = BS_C01_S01_V20_B6 | | id = BS_C01_S01_V20_B6 | ||
| text = ‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥ तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् । यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥ आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’ इति व्यासस्मृतौ । ‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmruti-id">‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।<br/>अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥<br/>तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।<br/>यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥<br/>आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।<br/>अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span> इति व्यासस्मृतौ । | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥</span> | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V21"> | ||
| Line 1,078: | Line 960: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V21 | | verse_id = BS_C01_S01_V21 | ||
| id = BS_C01_S01_V21_B1 | | id = BS_C01_S01_V21_B1 | ||
| text = ‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’ , ‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११) , ‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११) , ‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’ इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥ ॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’</span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥ | ||
॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,088: | Line 971: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V22"> | ||
| Line 1,101: | Line 977: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V22 | | verse_id = BS_C01_S01_V22 | ||
| id = BS_C01_S01_V22_B1 | | id = BS_C01_S01_V22_B1 | ||
| text = ‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९) इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span></span> इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,107: | Line 983: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V22 | | verse_id = BS_C01_S01_V22 | ||
| id = BS_C01_S01_V22_B2 | | id = BS_C01_S01_V22_B2 | ||
| text = ‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९) इत्यादि तल्लिङ्गात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)</span></span> इत्यादि तल्लिङ्गात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,113: | Line 989: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V22 | | verse_id = BS_C01_S01_V22 | ||
| id = BS_C01_S01_V22_B3 | | id = BS_C01_S01_V22_B3 | ||
| text = ‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१) , परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१) इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span> इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,119: | Line 995: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V22 | | verse_id = BS_C01_S01_V22 | ||
| id = BS_C01_S01_V22_B4 | | id = BS_C01_S01_V22_B4 | ||
| text = ‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः । प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’ इति ब्राह्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।<br/>प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span></span> इति ब्राह्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,125: | Line 1,001: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V22 | | verse_id = BS_C01_S01_V22 | ||
| id = BS_C01_S01_V22_B5 | | id = BS_C01_S01_V22_B5 | ||
| text = ‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’ इति चोक्तम् ॥ 22 ॥ ॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span> इति चोक्तम् ॥ 22 ॥<br/>॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,131: | Line 1,007: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V23"> | ||
| Line 1,144: | Line 1,013: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V23 | | verse_id = BS_C01_S01_V23 | ||
| id = BS_C01_S01_V23_B1 | | id = BS_C01_S01_V23_B1 | ||
| text = ‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः । भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४) इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः । अत एव ‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३) इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।<br/>भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)</span> | ||
इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः । | |||
अत एव <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)</span> इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,160: | Line 1,031: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V24"> | ||
| Line 1,173: | Line 1,037: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V24 | | verse_id = BS_C01_S01_V24 | ||
| id = BS_C01_S01_V24_B1 | | id = BS_C01_S01_V24_B1 | ||
| text = विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि ‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१) इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥ ॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥ | | text = विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span> इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥<br/>॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,179: | Line 1,043: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V25"> | ||
| Line 1,192: | Line 1,049: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V25 | | verse_id = BS_C01_S01_V25 | ||
| id = BS_C01_S01_V25_B1 | | id = BS_C01_S01_V25_B1 | ||
| text = ‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७) इत्युक्तस्य ज्योतिषो ‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१) इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span></span> इत्युक्तस्य ज्योतिषो <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)</span></span> इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,198: | Line 1,055: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V25 | | verse_id = BS_C01_S01_V25 | ||
| id = BS_C01_S01_V25_B2 | | id = BS_C01_S01_V25_B2 | ||
| text = तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं ‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१) इत्यादि । | | text = तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)</span></span> इत्यादि । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,204: | Line 1,061: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V25 | | verse_id = BS_C01_S01_V25 | ||
| id = BS_C01_S01_V25_B3 | | id = BS_C01_S01_V25_B3 | ||
| text = ‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) । सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’ इति वामने ॥ 25 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।<br/> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span></span> इति वामने ॥ 25 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V26"> | ||
| Line 1,221: | Line 1,071: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V26 | | verse_id = BS_C01_S01_V26 | ||
| id = BS_C01_S01_V26_B4 | | id = BS_C01_S01_V26_B4 | ||
| text = ‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६) इति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।<br/>पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span> इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,227: | Line 1,077: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V26 | | verse_id = BS_C01_S01_V26 | ||
| id = BS_C01_S01_V26_B5 | | id = BS_C01_S01_V26_B5 | ||
| text = ‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१) इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span></span> इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,233: | Line 1,083: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V26 | | verse_id = BS_C01_S01_V26 | ||
| id = BS_C01_S01_V26_B6 | | id = BS_C01_S01_V26_B6 | ||
| text = स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः ‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२) इति यज्ञशब्दात् । | | text = स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)</span></span> इति यज्ञशब्दात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,239: | Line 1,089: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V26 | | verse_id = BS_C01_S01_V26 | ||
| id = BS_C01_S01_V26_B9 | | id = BS_C01_S01_V26_B9 | ||
| text = ‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः । तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते । यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’ । इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।<br/>तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।<br/> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span></span>।<br/>इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V27"> | ||
| Line 1,256: | Line 1,099: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V27 | | verse_id = BS_C01_S01_V27 | ||
| id = BS_C01_S01_V27_B1 | | id = BS_C01_S01_V27_B1 | ||
| text = ‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६) इति पूर्वोपदेशः । ‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७) इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span> इति पूर्वोपदेशः । | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)</span> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,266: | Line 1,110: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V28"> | ||
| Line 1,279: | Line 1,116: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V28 | | verse_id = BS_C01_S01_V28 | ||
| id = BS_C01_S01_V28_B1 | | id = BS_C01_S01_V28_B1 | ||
| text = ‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५) ‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५) ‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२) , ’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८) इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)</span></span> इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,285: | Line 1,122: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V28 | | verse_id = BS_C01_S01_V28 | ||
| id = BS_C01_S01_V28_B2 | | id = BS_C01_S01_V28_B2 | ||
| text = ‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते । स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’ इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।<br/> स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’</span></span> इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V29"> | ||
| Line 1,302: | Line 1,132: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V29 | | verse_id = BS_C01_S01_V29 | ||
| id = BS_C01_S01_V29_B1 | | id = BS_C01_S01_V29_B1 | ||
| text = ‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३) इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । ‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३) इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span> इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span> इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V30"> | ||
| Line 1,319: | Line 1,142: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V30 | | verse_id = BS_C01_S01_V30 | ||
| id = BS_C01_S01_V30_B1 | | id = BS_C01_S01_V30_B1 | ||
| text = शास्त्रमन्तर्यामी ‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’ इति हि भागवते । | | text = शास्त्रमन्तर्यामी <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’</span></span> इति हि भागवते । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,325: | Line 1,148: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V30 | | verse_id = BS_C01_S01_V30 | ||
| id = BS_C01_S01_V30_B2 | | id = BS_C01_S01_V30_B2 | ||
| text = ‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः । न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’ इति(च) पाद्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।<br/>न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’</span></span>इति(च) पाद्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,331: | Line 1,154: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V30 | | verse_id = BS_C01_S01_V30 | ||
| id = BS_C01_S01_V30_B3 | | id = BS_C01_S01_V30_B3 | ||
| text = ‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१) इत्यादिवत् ॥ 30 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)</span></span> इत्यादिवत् ॥ 30 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V31"> | ||
| Line 1,348: | Line 1,164: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V31 | | verse_id = BS_C01_S01_V31 | ||
| id = BS_C01_S01_V31_B1 | | id = BS_C01_S01_V31_B1 | ||
| text = ‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४) इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)</span></span> इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,354: | Line 1,170: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V31 | | verse_id = BS_C01_S01_V31 | ||
| id = BS_C01_S01_V31_B2 | | id = BS_C01_S01_V31_B2 | ||
| text = ‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३) ‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३) ‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८) इत्यादिना । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)</span> इत्यादिना । | |||
}} | }} | ||
| Line 1,360: | Line 1,178: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V31 | | verse_id = BS_C01_S01_V31 | ||
| id = BS_C01_S01_V31_B3 | | id = BS_C01_S01_V31_B3 | ||
| text = ‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् । साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’ इति ब्रह्माण्डे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।<br/>साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’</span></span> इति ब्रह्माण्डे । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,366: | Line 1,184: | ||
| verse_id = BS_C01_S01_V31 | | verse_id = BS_C01_S01_V31 | ||
| id = BS_C01_S01_V31_B4 | | id = BS_C01_S01_V31_B4 | ||
| text = तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् । ‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः । केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’ इति ब्राह्मे ॥ ‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः । प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’ इति च ॥ 31 ॥ ॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥ | | text = तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।<br/>केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’</span></span> इति ब्राह्मे ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।<br/>प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’</span></span> इति च ॥ 31 ॥<br/>॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,382: | Line 1,200: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V01"> | ||
| Line 1,395: | Line 1,206: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V01 | | verse_id = BS_C01_S02_V01 | ||
| id = BS_C01_S02_V01_B1 | | id = BS_C01_S02_V01_B1 | ||
| text = ‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । ‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६) , ‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम) , ‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् । स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span>इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)</span></span>,<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।<br/>स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 1,405: | Line 1,216: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V02"> | ||
| Line 1,418: | Line 1,222: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V02 | | verse_id = BS_C01_S02_V02 | ||
| id = BS_C01_S02_V02_B1 | | id = BS_C01_S02_V02_B1 | ||
| text = ‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि । स हि ‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२) इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) । ‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’ इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span> इत्यादि । स हि<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span> इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span></span> इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,426: | Line 1,230: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V03"> | ||
| Line 1,443: | Line 1,240: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V04"> | ||
| Line 1,456: | Line 1,246: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V04 | | verse_id = BS_C01_S02_V04 | ||
| id = BS_C01_S02_V04_B1 | | id = BS_C01_S02_V04_B1 | ||
| text = ‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३) इत्यादि ॥04॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इत्यादि ॥04॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V05"> | ||
| Line 1,473: | Line 1,256: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V05 | | verse_id = BS_C01_S02_V05 | ||
| id = BS_C01_S02_V05_B1 | | id = BS_C01_S02_V05_B1 | ||
| text = ‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,479: | Line 1,262: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V05 | | verse_id = BS_C01_S02_V05 | ||
| id = BS_C01_S02_V05_B2 | | id = BS_C01_S02_V05_B2 | ||
| text = ‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’ इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span></span> इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V06"> | ||
| Line 1,496: | Line 1,272: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V06 | | verse_id = BS_C01_S02_V06 | ||
| id = BS_C01_S02_V06_B1 | | id = BS_C01_S02_V06_B1 | ||
| text = ‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०) , ‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३) इत्यादि । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)</span></span> इत्यादि । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,506: | Line 1,282: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V07"> | ||
| Line 1,531: | Line 1,300: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V07 | | verse_id = BS_C01_S02_V07 | ||
| id = BS_C01_S02_V07_B3 | | id = BS_C01_S02_V07_B3 | ||
| text = सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् । ‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः । सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’ इति स्कान्दे ॥ 07 ॥ | | text = सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।<br/>सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 07 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div> | ||
| Line 1,556: | Line 1,318: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V08 | | verse_id = BS_C01_S02_V08 | ||
| id = BS_C01_S02_V08_B2 | | id = BS_C01_S02_V08_B2 | ||
| text = उक्तं च गारुडे ‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः । स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’ इति च ॥08॥ | | text = उक्तं च गारुडे | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।<br/>स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span> इति च ॥08॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,570: | Line 1,333: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V09"> | ||
| Line 1,589: | Line 1,345: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V09 | | verse_id = BS_C01_S02_V09 | ||
| id = BS_C01_S02_V09_B2 | | id = BS_C01_S02_V09_B2 | ||
| text = ‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु । वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’ इति स्कान्दे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।<br/> वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’</span></span> इति स्कान्दे । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,595: | Line 1,351: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V09 | | verse_id = BS_C01_S02_V09 | ||
| id = BS_C01_S02_V09_B3 | | id = BS_C01_S02_V09_B3 | ||
| text = ‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः । यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’ इति श्रुतिः ॥ 09 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।<br/>यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’</span></span> इति श्रुतिः ॥ 09 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div> | ||
| Line 1,614: | Line 1,363: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V10 | | verse_id = BS_C01_S02_V10 | ||
| id = BS_C01_S02_V10_B1 | | id = BS_C01_S02_V10_B1 | ||
| text = अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) । ‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा । सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥ शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् । तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥ तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥ अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् । सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥ | | text = अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) । | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।<br/>सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।<br/>तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥<br/>तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।<br/>सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,628: | Line 1,380: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V11"> | ||
| Line 1,647: | Line 1,392: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V11 | | verse_id = BS_C01_S02_V11 | ||
| id = BS_C01_S02_V11_B2 | | id = BS_C01_S02_V11_B2 | ||
| text = ‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११) इत्यादिना तद्दर्शनात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)</span></span> इत्यादिना तद्दर्शनात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,653: | Line 1,398: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V11 | | verse_id = BS_C01_S02_V11 | ||
| id = BS_C01_S02_V11_B3 | | id = BS_C01_S02_V11_B3 | ||
| text = ‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः । निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम् इति बृहत्संहितायाम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।<br/>निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्</span></span>इति बृहत्संहितायाम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,659: | Line 1,404: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V11 | | verse_id = BS_C01_S02_V11 | ||
| id = BS_C01_S02_V11_B5 | | id = BS_C01_S02_V11_B5 | ||
| text = ‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् । पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’ इति पाद्मे ॥ ‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१) इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।<br/>पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’</span></span>इति पाद्मे ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div> | ||
| Line 1,678: | Line 1,416: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V12 | | verse_id = BS_C01_S02_V12 | ||
| id = BS_C01_S02_V12_B1 | | id = BS_C01_S02_V12_B1 | ||
| text = ‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२) इति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)</span></span> इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,684: | Line 1,422: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V12 | | verse_id = BS_C01_S02_V12 | ||
| id = BS_C01_S02_V12_B2 | | id = BS_C01_S02_V12_B2 | ||
| text = ‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः । यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥ एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् । अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥ इति ब्राह्मे । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।<br/>यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।<br/>अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥</span> इति ब्राह्मे । | |||
}} | }} | ||
| Line 1,696: | Line 1,435: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V12 | | verse_id = BS_C01_S02_V12 | ||
| id = BS_C01_S02_V12_B4 | | id = BS_C01_S02_V12_B4 | ||
| text = ‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’ इति पैङ्गिश्रुतिः । ‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’ इति च भाल्लवेयश्रुतिः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span></span> इति पैङ्गिश्रुतिः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’</span></span> इति च भाल्लवेयश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,702: | Line 1,441: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V12 | | verse_id = BS_C01_S02_V12 | ||
| id = BS_C01_S02_V12_B5 | | id = BS_C01_S02_V12_B5 | ||
| text = ‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् । एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥ ‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् । तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’ इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।<br/>एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।<br/>तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span> | |||
इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,720: | Line 1,461: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V13"> | ||
| Line 1,733: | Line 1,467: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V13 | | verse_id = BS_C01_S02_V13 | ||
| id = BS_C01_S02_V13_B1 | | id = BS_C01_S02_V13_B1 | ||
| text = चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव। ‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः। | | text = चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)</span></span>इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः। | ||
}} | }} | ||
| Line 1,739: | Line 1,473: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V13 | | verse_id = BS_C01_S02_V13 | ||
| id = BS_C01_S02_V13_B2 | | id = BS_C01_S02_V13_B2 | ||
| text = ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च । ‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१) इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया । | | text = ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)</span></span> इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,745: | Line 1,479: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V13 | | verse_id = BS_C01_S02_V13 | ||
| id = BS_C01_S02_V13_B3 | | id = BS_C01_S02_V13_B3 | ||
| text = ‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि । सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’ इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id">‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।<br/>सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’</span></span> इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V14"> | ||
| Line 1,762: | Line 1,489: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V14 | | verse_id = BS_C01_S02_V14 | ||
| id = BS_C01_S02_V14_B1 | | id = BS_C01_S02_V14_B1 | ||
| text = ‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१) इत्यादिस्थानशक्तिः, ‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४) इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्यादिस्थानशक्तिः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)</span></span> इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,768: | Line 1,495: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V14 | | verse_id = BS_C01_S02_V14 | ||
| id = BS_C01_S02_V14_B2 | | id = BS_C01_S02_V14_B2 | ||
| text = ‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span></span> इति चतुर्वेदशिखायाम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,774: | Line 1,501: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V14 | | verse_id = BS_C01_S02_V14 | ||
| id = BS_C01_S02_V14_B3 | | id = BS_C01_S02_V14_B3 | ||
| text = ‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः । स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’ इति वामने ॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।<br/> स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’</span></span> इति वामने ॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V15"> | ||
| Line 1,791: | Line 1,511: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V15 | | verse_id = BS_C01_S02_V15 | ||
| id = BS_C01_S02_V15_B1 | | id = BS_C01_S02_V15_B1 | ||
| text = ‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इति, ‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८) ‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६) इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span> इति, <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)</span> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,797: | Line 1,517: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V15 | | verse_id = BS_C01_S02_V15 | ||
| id = BS_C01_S02_V15_B4 | | id = BS_C01_S02_V15_B4 | ||
| text = ‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः । अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।<br/>अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span></span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 1,807: | Line 1,527: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V16"> | ||
| Line 1,820: | Line 1,533: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V16 | | verse_id = BS_C01_S02_V16 | ||
| id = BS_C01_S02_V16_B1 | | id = BS_C01_S02_V16_B1 | ||
| text = ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५) इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)</span></span> इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥</div> | ||
| Line 1,857: | Line 1,563: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V18"> | ||
| Line 1,870: | Line 1,569: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V18 | | verse_id = BS_C01_S02_V18 | ||
| id = BS_C01_S02_V18_B1 | | id = BS_C01_S02_V18_B1 | ||
| text = ‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३) , इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span>, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,876: | Line 1,575: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V18 | | verse_id = BS_C01_S02_V18 | ||
| id = BS_C01_S02_V18_B2 | | id = BS_C01_S02_V18_B2 | ||
| text = स हि ‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२) ‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥ | | text = स हि <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span> इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V19"> | ||
| Line 1,897: | Line 1,590: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div> | ||
| Line 1,912: | Line 1,598: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V20 | | verse_id = BS_C01_S02_V20 | ||
| id = BS_C01_S02_V20_B1 | | id = BS_C01_S02_V20_B1 | ||
| text = ‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’ ‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२) इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा<br/>शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’<br/>‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span></span><br/>इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,918: | Line 1,604: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V20 | | verse_id = BS_C01_S02_V20 | ||
| id = BS_C01_S02_V20_B2 | | id = BS_C01_S02_V20_B2 | ||
| text = ‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् । रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥ इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।<br/>रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥</span> | ||
इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 1,936: | Line 1,623: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V21"> | ||
| Line 1,949: | Line 1,629: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V21 | | verse_id = BS_C01_S02_V21 | ||
| id = BS_C01_S02_V21_B1 | | id = BS_C01_S02_V21_B1 | ||
| text = पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा ‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७) इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्, ‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६) इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः । | | text = पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span> इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,961: | Line 1,641: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V21 | | verse_id = BS_C01_S02_V21 | ||
| id = BS_C01_S02_V21_B3 | | id = BS_C01_S02_V21_B3 | ||
| text = ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७) । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)</span></span> । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,967: | Line 1,647: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V21 | | verse_id = BS_C01_S02_V21 | ||
| id = BS_C01_S02_V21_B4 | | id = BS_C01_S02_V21_B4 | ||
| text = ‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 1,973: | Line 1,653: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V21 | | verse_id = BS_C01_S02_V21 | ||
| id = BS_C01_S02_V21_B5 | | id = BS_C01_S02_V21_B5 | ||
| text = ‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५) इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)</span> इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V22"> | ||
| Line 1,990: | Line 1,663: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V22 | | verse_id = BS_C01_S02_V22 | ||
| id = BS_C01_S02_V22_B1 | | id = BS_C01_S02_V22_B1 | ||
| text = ‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९) इति विशेषणान्न प्रकृतिः । ‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९) इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति विशेषणान्न प्रकृतिः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः । | ||
}} | }} | ||
| Line 1,996: | Line 1,669: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V22 | | verse_id = BS_C01_S02_V22 | ||
| id = BS_C01_S02_V22_B2 | | id = BS_C01_S02_V22_B2 | ||
| text = ‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका । श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥ तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् । हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥ इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् ‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२) इत्यपि विशेषणमेव । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।<br/> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥<br/>तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।<br/> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span></span><br/>इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इत्यपि विशेषणमेव । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,002: | Line 1,675: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V22 | | verse_id = BS_C01_S02_V22 | ||
| id = BS_C01_S02_V22_B3 | | id = BS_C01_S02_V22_B3 | ||
| text = ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२) इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)</span> इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥</div> | ||
| Line 2,021: | Line 1,687: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V23 | | verse_id = BS_C01_S02_V23 | ||
| id = BS_C01_S02_V23_B1 | | id = BS_C01_S02_V23_B1 | ||
| text = ‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३) इति | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span></span> इति | ||
}} | }} | ||
| Line 2,027: | Line 1,693: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V23 | | verse_id = BS_C01_S02_V23 | ||
| id = BS_C01_S02_V23_B2 | | id = BS_C01_S02_V23_B2 | ||
| text = “एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः” इति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”</span></span> इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,033: | Line 1,699: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V23 | | verse_id = BS_C01_S02_V23 | ||
| id = BS_C01_S02_V23_B3 | | id = BS_C01_S02_V23_B3 | ||
| text = तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम् इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span></span> इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,047: | Line 1,713: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V24"> | ||
| Line 2,064: | Line 1,723: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V25"> | ||
| Line 2,077: | Line 1,729: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V25 | | verse_id = BS_C01_S02_V25 | ||
| id = BS_C01_S02_V25_B1 | | id = BS_C01_S02_V25_B1 | ||
| text = ‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४) | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 2,087: | Line 1,739: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V26"> | ||
| Line 2,100: | Line 1,745: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B1 | | id = BS_C01_S02_V26_B1 | ||
| text = ‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१) ‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१) इत्यादिशब्दः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)</span></span> इत्यादिशब्दः । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,106: | Line 1,751: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B2 | | id = BS_C01_S02_V26_B2 | ||
| text = ‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४) ‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२) इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span></span> इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्। | ||
}} | }} | ||
| Line 2,112: | Line 1,757: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B3 | | id = BS_C01_S02_V26_B3 | ||
| text = ‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१) ‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१) इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)</span></span> इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,118: | Line 1,763: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B4 | | id = BS_C01_S02_V26_B4 | ||
| text = ‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’ इति । ‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’ इति। ‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’ इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥ ‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः । अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’ ॥ इत्यादिना ‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१) इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’</span> इति । <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span> इति। <span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥ | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।<br/>अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’</span> ॥ | |||
इत्यादिना <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः । | |||
}} | }} | ||
| Line 2,124: | Line 1,771: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B5 | | id = BS_C01_S02_V26_B5 | ||
| text = ‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र ‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२) इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे – ‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् । तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’ इति ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span> इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।<br/>तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span> इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 2,130: | Line 1,778: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B6 | | id = BS_C01_S02_V26_B6 | ||
| text = चतुर्वेदशिखायां च ‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१) इति । ‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’ इति । बृहत्संहितायां च- ‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् । न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’ इत्यादि ॥ | | text = चतुर्वेदशिखायां च | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)</span> इति । | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span> इति । | |||
बृहत्संहितायां च- | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।<br/>न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’</span> इत्यादि ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 2,136: | Line 1,788: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V26 | | verse_id = BS_C01_S02_V26 | ||
| id = BS_C01_S02_V26_B7 | | id = BS_C01_S02_V26_B7 | ||
| text = ‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः । तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’ इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।<br/>तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span></span>इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V27"> | ||
| Line 2,157: | Line 1,802: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V28"> | ||
| Line 2,176: | Line 1,814: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V28 | | verse_id = BS_C01_S02_V28 | ||
| id = BS_C01_S02_V28_B2 | | id = BS_C01_S02_V28_B2 | ||
| text = ‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् । अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥ इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।<br/>अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥</span> | ||
इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V29"> | ||
| Line 2,197: | Line 1,829: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V30"> | ||
| Line 2,214: | Line 1,839: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V31"> | ||
| Line 2,227: | Line 1,845: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V31 | | verse_id = BS_C01_S02_V31 | ||
| id = BS_C01_S02_V31_B1 | | id = BS_C01_S02_V31_B1 | ||
| text = साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते- ‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’ (शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥ | | text = साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shatapathabrahmana-id">‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’</span></span>(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,235: | Line 1,853: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</div> | ||
| Line 2,252: | Line 1,863: | ||
| verse_id = BS_C01_S02_V32 | | verse_id = BS_C01_S02_V32 | ||
| id = BS_C01_S02_V32_B1 | | id = BS_C01_S02_V32_B1 | ||
| text = एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति । ‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५) , ‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’ इत्यादिना ॥ 32 ॥ | | text = एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’</span></span> इत्यादिना ॥ 32 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,268: | Line 1,879: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V01"> | ||
| Line 2,287: | Line 1,891: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V01 | | verse_id = BS_C01_S03_V01 | ||
| id = BS_C01_S03_V01_B2 | | id = BS_C01_S03_V01_B2 | ||
| text = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् । न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥ | | text = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।<br/>न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V02"> | ||
| Line 2,310: | Line 1,907: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V02 | | verse_id = BS_C01_S03_V02 | ||
| id = BS_C01_S03_V02_B2 | | id = BS_C01_S03_V02_B2 | ||
| text = ‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति । योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥ | | text = ‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।<br/>योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V03"> | ||
| Line 2,333: | Line 1,923: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V03 | | verse_id = BS_C01_S03_V03 | ||
| id = BS_C01_S03_V03_B2 | | id = BS_C01_S03_V03_B2 | ||
| text = ‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 2,339: | Line 1,929: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V03 | | verse_id = BS_C01_S03_V03 | ||
| id = BS_C01_S03_V03_B4 | | id = BS_C01_S03_V03_B4 | ||
| text = ब्रह्माण्डे च- ‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः । ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥ पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् । तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥ शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः । कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥ कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् । बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥ एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः । वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’ इति । | | text = ब्रह्माण्डे च- | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmandapurana-id">‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।<br/>ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥<br/>पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।<br/>तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥<br/>शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।<br/>कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥<br/>कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।<br/>बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥<br/>एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।<br/>वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’</span> इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 2,345: | Line 1,936: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V03 | | verse_id = BS_C01_S03_V03 | ||
| id = BS_C01_S03_V03_B14 | | id = BS_C01_S03_V03_B14 | ||
| text = वामने च – ‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’ इति ॥ | | text = वामने च –<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id">‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । <br/> अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’</span></span> इति ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,351: | Line 1,942: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V03 | | verse_id = BS_C01_S03_V03 | ||
| id = BS_C01_S03_V03_B17 | | id = BS_C01_S03_V03_B17 | ||
| text = स्कान्दे च – ‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः । प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’ इति । | | text = स्कान्दे च –<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id">‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।<br/>प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’</span></span>इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,357: | Line 1,948: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V03 | | verse_id = BS_C01_S03_V03 | ||
| id = BS_C01_S03_V03_B20 | | id = BS_C01_S03_V03_B20 | ||
| text = ‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति । उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च । विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥ | | text = ‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति । | ||
उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च । | |||
विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V04"> | ||
| Line 2,378: | Line 1,964: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V05"> | ||
| Line 2,395: | Line 1,974: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V06"> | ||
| Line 2,412: | Line 1,984: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V07"> | ||
| Line 2,425: | Line 1,990: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V07 | | verse_id = BS_C01_S03_V07 | ||
| id = BS_C01_S03_V07_B1 | | id = BS_C01_S03_V07_B1 | ||
| text = ‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१) इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥ | | text = ‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । | ||
तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१) | |||
इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 2,441: | Line 2,008: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V08"> | ||
| Line 2,460: | Line 2,020: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V08 | | verse_id = BS_C01_S03_V08 | ||
| id = BS_C01_S03_V08_B2 | | id = BS_C01_S03_V08_B2 | ||
| text = ‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् । विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥ विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११) इति श्रुतिः | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanisat-id">‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।<br/>विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥<br/>विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)</span></span> इति श्रुतिः | ||
}} | }} | ||
| Line 2,470: | Line 2,030: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V09"> | ||
| Line 2,495: | Line 2,048: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V10"> | ||
| Line 2,520: | Line 2,066: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V10 | | verse_id = BS_C01_S03_V10 | ||
| id = BS_C01_S03_V10_B7 | | id = BS_C01_S03_V10_B7 | ||
| text = ‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् । विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’ इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।<br/>विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’</span></span><br/> इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V11"> | ||
| Line 2,543: | Line 2,082: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V11 | | verse_id = BS_C01_S03_V11 | ||
| id = BS_C01_S03_V11_B3 | | id = BS_C01_S03_V11_B3 | ||
| text = ‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)। ‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः । | | text = ‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)। | ||
‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः । | |||
}} | }} | ||
| Line 2,549: | Line 2,089: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V11 | | verse_id = BS_C01_S03_V11 | ||
| id = BS_C01_S03_V11_B5 | | id = BS_C01_S03_V11_B5 | ||
| text = ‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’ ‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥ | | text = ‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’ | ||
‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V12"> | ||
| Line 2,578: | Line 2,112: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V12 | | verse_id = BS_C01_S03_V12 | ||
| id = BS_C01_S03_V12_B5 | | id = BS_C01_S03_V12_B5 | ||
| text = ‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च । विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।<br/>विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,598: | Line 2,132: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V13"> | ||
| Line 2,639: | Line 2,166: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(77)ओं दहर उत्तरेभ्यः ओम् ॥ 01-03-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V14"> | ||
| Line 2,664: | Line 2,184: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V14 | | verse_id = BS_C01_S03_V14 | ||
| id = BS_C01_S03_V14_B6 | | id = BS_C01_S03_V14_B6 | ||
| text = ‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः । अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’ इति पाद्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।<br/>अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’</span></span> इति पाद्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 2,676: | Line 2,196: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V14 | | verse_id = BS_C01_S03_V14 | ||
| id = BS_C01_S03_V14_B9 | | id = BS_C01_S03_V14_B9 | ||
| text = ‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् । सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’ इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।<br/> सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’</span></span> इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V15"> | ||
| Line 2,709: | Line 2,222: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V16"> | ||
| Line 2,740: | Line 2,246: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V16 | | verse_id = BS_C01_S03_V16 | ||
| id = BS_C01_S03_V16_B7 | | id = BS_C01_S03_V16_B7 | ||
| text = ‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’ इति च स्कान्दे ॥16॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’</span></span> इति च स्कान्दे ॥16॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V17"> | ||
| Line 2,767: | Line 2,266: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V18"> | ||
| Line 2,790: | Line 2,282: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V19"> | ||
| Line 2,813: | Line 2,298: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V20"> | ||
| Line 2,830: | Line 2,308: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V21"> | ||
| Line 2,849: | Line 2,320: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V21 | | verse_id = BS_C01_S03_V21 | ||
| id = BS_C01_S03_V21_B2 | | id = BS_C01_S03_V21_B2 | ||
| text = ‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३) इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id">‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)</span></span> इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,861: | Line 2,332: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V22"> | ||
| Line 2,890: | Line 2,354: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(86)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 01-03-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | ||
| Line 2,905: | Line 2,362: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V23 | | verse_id = BS_C01_S03_V23 | ||
| id = BS_C01_S03_V23_B1 | | id = BS_C01_S03_V23_B1 | ||
| text = ‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् । यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति | | text = ‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् । | ||
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति | |||
}} | }} | ||
| Line 2,911: | Line 2,369: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V23 | | verse_id = BS_C01_S03_V23 | ||
| id = BS_C01_S03_V23_B3 | | id = BS_C01_S03_V23_B3 | ||
| text = ‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः। यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥ | | text = ‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः। | ||
यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 2,929: | Line 2,388: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V24"> | ||
| Line 2,948: | Line 2,400: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V24 | | verse_id = BS_C01_S03_V24 | ||
| id = BS_C01_S03_V24_B2 | | id = BS_C01_S03_V24_B2 | ||
| text = ‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा । पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥ इति स्कान्दे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।<br/>पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥</span></span> इति स्कान्दे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 2,958: | Line 2,410: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div> | ||
| Line 2,983: | Line 2,428: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V26"> | ||
| Line 3,012: | Line 2,450: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V27"> | ||
| Line 3,025: | Line 2,456: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V27 | | verse_id = BS_C01_S03_V27 | ||
| id = BS_C01_S03_V27_B1 | | id = BS_C01_S03_V27_B1 | ||
| text = ‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न । अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥ | | text = ‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न । | ||
अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V28"> | ||
| Line 3,048: | Line 2,473: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V28 | | verse_id = BS_C01_S03_V28 | ||
| id = BS_C01_S03_V28_B2 | | id = BS_C01_S03_V28_B2 | ||
| text = ‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति । ‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा । तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥ इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् । | | text = ‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।<br/>‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।<br/>तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥<br/>इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 3,058: | Line 2,483: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(92)ओं अत एव च नित्यत्वम् ओम् ॥ 01-03-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V29"> | ||
| Line 3,075: | Line 2,493: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V30"> | ||
| Line 3,088: | Line 2,499: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V30 | | verse_id = BS_C01_S03_V30 | ||
| id = BS_C01_S03_V30_B1 | | id = BS_C01_S03_V30_B1 | ||
| text = अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् । ‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा । ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः । वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥ | | text = अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।<br/>‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।<br/>ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।<br/>वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V31"> | ||
| Line 3,109: | Line 2,513: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V32"> | ||
| Line 3,126: | Line 2,523: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</div> | ||
| Line 3,147: | Line 2,537: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V33 | | verse_id = BS_C01_S03_V33 | ||
| id = BS_C01_S03_V33_B2 | | id = BS_C01_S03_V33_B2 | ||
| text = ‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता । सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥ तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’ इति स्कान्दे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।<br/>सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥<br/>तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। <br/> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’</span></span> इति स्कान्दे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 3,159: | Line 2,549: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V33 | | verse_id = BS_C01_S03_V33 | ||
| id = BS_C01_S03_V33_B7 | | id = BS_C01_S03_V33_B7 | ||
| text = ‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् । स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’ इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।<br/>स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 3,169: | Line 2,559: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V34"> | ||
| Line 3,204: | Line 2,587: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V35"> | ||
| Line 3,233: | Line 2,609: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V36"> | ||
| Line 3,252: | Line 2,621: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V36 | | verse_id = BS_C01_S03_V36 | ||
| id = BS_C01_S03_V36_B2 | | id = BS_C01_S03_V36_B2 | ||
| text = उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् । ‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् । | | text = उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् । | ||
‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 3,258: | Line 2,628: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V36 | | verse_id = BS_C01_S03_V36 | ||
| id = BS_C01_S03_V36_B3 | | id = BS_C01_S03_V36_B3 | ||
| text = संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 3,264: | Line 2,634: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V36 | | verse_id = BS_C01_S03_V36 | ||
| id = BS_C01_S03_V36_B4 | | id = BS_C01_S03_V36_B4 | ||
| text = अस्ति च तासां संस्कारः । ‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’ इति ॥ 36 ॥ | | text = अस्ति च तासां संस्कारः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’</span></span>इति ॥ 36 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V37"> | ||
| Line 3,285: | Line 2,648: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥</div> | ||
| Line 3,306: | Line 2,662: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V38 | | verse_id = BS_C01_S03_V38 | ||
| id = BS_C01_S03_V38_B2 | | id = BS_C01_S03_V38_B2 | ||
| text = ‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः । केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’ इति स्मृतेश्च । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।<br/>केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’</span></span> इति स्मृतेश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 3,322: | Line 2,678: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</div> | ||
| Line 3,349: | Line 2,698: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V39 | | verse_id = BS_C01_S03_V39 | ||
| id = BS_C01_S03_V39_B3 | | id = BS_C01_S03_V39_B3 | ||
| text = ‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च ‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’ इति हि स्कान्दे ॥ | | text = ‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । <br/>किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’</span></span> इति हि स्कान्दे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 3,355: | Line 2,704: | ||
| verse_id = BS_C01_S03_V39 | | verse_id = BS_C01_S03_V39 | ||
| id = BS_C01_S03_V39_B4 | | id = BS_C01_S03_V39_B4 | ||
| text = ‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते । खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।<br/>खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’</span></span>इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 3,365: | Line 2,714: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥</div> | ||
| Line 3,396: | Line 2,738: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div> | ||
| Line 3,437: | Line 2,772: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V42"> | ||
| Line 3,470: | Line 2,798: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V43"> | ||
| Line 3,505: | Line 2,826: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V01"> | ||
| Line 3,536: | Line 2,850: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V01 | | verse_id = BS_C01_S04_V01 | ||
| id = BS_C01_S04_V01_B4 | | id = BS_C01_S04_V01_B4 | ||
| text = ‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥ इति पिप्पलादशाखायाम्। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippala-id">‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥</span></span>इति पिप्पलादशाखायाम्। | ||
}} | }} | ||
| Line 3,546: | Line 2,860: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(108)ओं सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ओम् ॥ 01-04-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V02"> | ||
| Line 3,565: | Line 2,872: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V02 | | verse_id = BS_C01_S04_V02 | ||
| id = BS_C01_S04_V02_B2 | | id = BS_C01_S04_V02_B2 | ||
| text = ‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति । यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’ ॥इति च पिप्पलादशाखायाम् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippalada-id">‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।<br/>यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’</span></span>॥इति च पिप्पलादशाखायाम् । | ||
}} | }} | ||
| Line 3,575: | Line 2,882: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V03"> | ||
| Line 3,594: | Line 2,894: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V03 | | verse_id = BS_C01_S04_V03 | ||
| id = BS_C01_S04_V03_B2 | | id = BS_C01_S04_V03_B2 | ||
| text = ‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’ इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । <br/>यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’</span></span> इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V04"> | ||
| Line 3,615: | Line 2,908: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V05"> | ||
| Line 3,638: | Line 2,924: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V06"> | ||
| Line 3,655: | Line 2,934: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V07"> | ||
| Line 3,678: | Line 2,950: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(114)ओं महद्वच्च ओम् ॥ 01-04-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V08"> | ||
| Line 3,695: | Line 2,960: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div> | ||
| Line 3,726: | Line 2,984: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V10"> | ||
| Line 3,743: | Line 2,994: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V11"> | ||
| Line 3,764: | Line 3,008: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V12"> | ||
| Line 3,785: | Line 3,022: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V13"> | ||
| Line 3,802: | Line 3,032: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div> | ||
| Line 3,827: | Line 3,050: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div> | ||
| Line 3,852: | Line 3,068: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V16"> | ||
| Line 3,871: | Line 3,080: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V16 | | verse_id = BS_C01_S04_V16 | ||
| id = BS_C01_S04_V16_B2 | | id = BS_C01_S04_V16_B2 | ||
| text = ‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि । व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’ इति पाद्मे ॥ 16 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।<br/>व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 3,879: | Line 3,088: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V17"> | ||
| Line 3,896: | Line 3,098: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V18"> | ||
| Line 3,909: | Line 3,104: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V18 | | verse_id = BS_C01_S04_V18 | ||
| id = BS_C01_S04_V18_B1 | | id = BS_C01_S04_V18_B1 | ||
| text = ‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् । ‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥ | | text = ‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् । | ||
‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V19"> | ||
| Line 3,942: | Line 3,131: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(126)ओं वाक्यान्वयात् ओम् ॥ 01-04-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V20"> | ||
| Line 3,959: | Line 3,141: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V21"> | ||
| Line 3,976: | Line 3,151: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V22"> | ||
| Line 3,993: | Line 3,161: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div> | ||
| Line 4,014: | Line 3,175: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V23 | | verse_id = BS_C01_S04_V23 | ||
| id = BS_C01_S04_V23_B2 | | id = BS_C01_S04_V23_B2 | ||
| text = ‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे । वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’ इति पाद्मे ॥ 23 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।<br/>वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’</span></span> इति पाद्मे ॥ 23 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,024: | Line 3,185: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V24"> | ||
| Line 4,041: | Line 3,195: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V25"> | ||
| Line 4,054: | Line 3,201: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V25 | | verse_id = BS_C01_S04_V25 | ||
| id = BS_C01_S04_V25_B1 | | id = BS_C01_S04_V25_B1 | ||
| text = ‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)। ‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥ | | text = ‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)। | ||
‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । | |||
प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 4,072: | Line 3,221: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V25 | | verse_id = BS_C01_S04_V25 | ||
| id = BS_C01_S04_V25_B7 | | id = BS_C01_S04_V25_B7 | ||
| text = ‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च । परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’ इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।<br/>परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’</span></span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V26"> | ||
| Line 4,099: | Line 3,241: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V27"> | ||
| Line 4,124: | Line 3,259: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V27 | | verse_id = BS_C01_S04_V27 | ||
| id = BS_C01_S04_V27_B4 | | id = BS_C01_S04_V27_B4 | ||
| text = ‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’ इति नारदीये । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । <br/>अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’</span></span> इति नारदीये । | ||
}} | }} | ||
| Line 4,134: | Line 3,269: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | ||
| Line 4,161: | Line 3,289: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V28 | | verse_id = BS_C01_S04_V28 | ||
| id = BS_C01_S04_V28_B3 | | id = BS_C01_S04_V28_B3 | ||
| text = ‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते । सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः । उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् । प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।<br/>सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।<br/>उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।<br/>प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥</span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,167: | Line 3,295: | ||
<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A039"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेव्याख्याताधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C01_S04_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A039"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेव्याख्याताधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥</div> | <div class="gr-author-note">एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥</div> | ||
| Line 4,192: | Line 3,313: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V29 | | verse_id = BS_C01_S04_V29 | ||
| id = BS_C01_S04_V29_B2 | | id = BS_C01_S04_V29_B2 | ||
| text = ‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’ इति महोपनिषदि। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishath-id">‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’</span></span>इति महोपनिषदि। | ||
}} | }} | ||
| Line 4,198: | Line 3,319: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V29 | | verse_id = BS_C01_S04_V29 | ||
| id = BS_C01_S04_V29_B3 | | id = BS_C01_S04_V29_B3 | ||
| text = ‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् । तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥ नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः । अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥ सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता । अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’ इति महाकौर्मे। | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id">‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।<br/>तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥<br/>नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।<br/>अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥<br/>सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।<br/>अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’</span> इति महाकौर्मे। | ||
}} | }} | ||
| Line 4,210: | Line 3,331: | ||
| verse_id = BS_C01_S04_V29 | | verse_id = BS_C01_S04_V29 | ||
| id = BS_C01_S04_V29_B11 | | id = BS_C01_S04_V29_B11 | ||
| text = ‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः । द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’ इति वाराहे ॥ 29 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-VarahaSamhitha-id">‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।<br/>द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’</span></span>इति वाराहे ॥ 29 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,224: | Line 3,345: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V01"> | ||
| Line 4,241: | Line 3,355: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V02"> | ||
| Line 4,258: | Line 3,365: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(138)ओम् एतेन योगः प्रत्युक्तः ओम् ॥ 02-01-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V03"> | ||
| Line 4,279: | Line 3,379: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">नविलक्षणत्वाधिकरणं</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">नविलक्षणत्वाधिकरणं</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(139)ओं न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ओम् ॥ 02-01-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V04"> | ||
| Line 4,316: | Line 3,409: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V04 | | verse_id = BS_C02_S01_V04 | ||
| id = BS_C02_S01_V04_B4 | | id = BS_C02_S01_V04_B4 | ||
| text = नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते ‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६) इत्यादेः । ‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३) इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥ | | text = नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)</span></span> इत्यादेः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)</span></span> इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(140)ओं दृश्यते तु ओम् ॥ 02-01-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V05"> | ||
| Line 4,339: | Line 3,425: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V05 | | verse_id = BS_C02_S01_V05 | ||
| id = BS_C02_S01_V05_B2 | | id = BS_C02_S01_V05_B2 | ||
| text = ‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा। भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥ पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः । स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥ यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् । नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥ इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन । अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’ इति ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id">‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।<br/>भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥<br/>पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।<br/>स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥<br/>यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।<br/>नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥<br/>इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।<br/>अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’</span> इति ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,351: | Line 3,437: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V06"> | ||
| Line 4,364: | Line 3,443: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V06 | | verse_id = BS_C02_S01_V06 | ||
| id = BS_C02_S01_V06_B1 | | id = BS_C02_S01_V06_B1 | ||
| text = मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥ | | text = मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(142)ओं दृश्यते च ओम् ॥ 02-01-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V07"> | ||
| Line 4,387: | Line 3,459: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V07 | | verse_id = BS_C02_S01_V07 | ||
| id = BS_C02_S01_V07_B2 | | id = BS_C02_S01_V07_B2 | ||
| text = ‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः। अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः । ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’ इति ॥ 07 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id">‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।<br/>अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।<br/>ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’</span> इति ॥ 07 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,399: | Line 3,471: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V08"> | ||
| Line 4,428: | Line 3,493: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V09"> | ||
| Line 4,445: | Line 3,503: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V10"> | ||
| Line 4,468: | Line 3,519: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V11"> | ||
| Line 4,485: | Line 3,529: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V12"> | ||
| Line 4,516: | Line 3,553: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V12 | | verse_id = BS_C02_S01_V12 | ||
| id = BS_C02_S01_V12_B4 | | id = BS_C02_S01_V12_B4 | ||
| text = ‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’ इति वामने ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । <br/>स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’</span></span> इति वामने ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V13"> | ||
| Line 4,539: | Line 3,569: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V13 | | verse_id = BS_C02_S01_V13 | ||
| id = BS_C02_S01_V13_B2 | | id = BS_C02_S01_V13_B2 | ||
| text = ‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति । प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥ ‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः । जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥ इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः । | | text = ‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।<br/>प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥<br/>‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।<br/>जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥<br/>इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः । | ||
}} | }} | ||
| Line 4,553: | Line 3,583: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V14"> | ||
| Line 4,572: | Line 3,595: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V14 | | verse_id = BS_C02_S01_V14 | ||
| id = BS_C02_S01_V14_B2 | | id = BS_C02_S01_V14_B2 | ||
| text = ‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५) इति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)</span></span> इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 4,584: | Line 3,607: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V14 | | verse_id = BS_C02_S01_V14 | ||
| id = BS_C02_S01_V14_B3 | | id = BS_C02_S01_V14_B3 | ||
| text = ‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् । न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥ एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना । प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति । ‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते । तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च । | | text = ‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् । | ||
न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥ | |||
एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना । | |||
प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति । | |||
‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते । | |||
तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च । | |||
}} | }} | ||
| Line 4,598: | Line 3,626: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V15"> | ||
| Line 4,623: | Line 3,644: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V15 | | verse_id = BS_C02_S01_V15 | ||
| id = BS_C02_S01_V15_B4 | | id = BS_C02_S01_V15_B4 | ||
| text = ‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते । साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥ | | text = ‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते । | ||
साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V16"> | ||
| Line 4,646: | Line 3,661: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V16 | | verse_id = BS_C02_S01_V16 | ||
| id = BS_C02_S01_V16_B2 | | id = BS_C02_S01_V16_B2 | ||
| text = ‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’ इति स्कान्दे ॥ 16 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । <br/>अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,654: | Line 3,669: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V17"> | ||
| Line 4,677: | Line 3,685: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V18"> | ||
| Line 4,696: | Line 3,697: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V18 | | verse_id = BS_C02_S01_V18 | ||
| id = BS_C02_S01_V18_B2 | | id = BS_C02_S01_V18_B2 | ||
| text = ‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)। ‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति । न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’। | | text = ‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)। | ||
‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति । | |||
न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’। | |||
}} | }} | ||
| Line 4,714: | Line 3,717: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V18 | | verse_id = BS_C02_S01_V18 | ||
| id = BS_C02_S01_V18_B11 | | id = BS_C02_S01_V18_B11 | ||
| text = ‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता। तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् । | | text = ‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता। | ||
तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् । | |||
}} | }} | ||
| Line 4,720: | Line 3,724: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V18 | | verse_id = BS_C02_S01_V18 | ||
| id = BS_C02_S01_V18_B13 | | id = BS_C02_S01_V18_B13 | ||
| text = ‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः । तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च । | | text = ‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः । | ||
तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च । | |||
}} | }} | ||
| Line 4,726: | Line 3,731: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V18 | | verse_id = BS_C02_S01_V18 | ||
| id = BS_C02_S01_V18_B15 | | id = BS_C02_S01_V18_B15 | ||
| text = ‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥ वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना । अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे । | | text = ‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । | ||
इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । | |||
प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥ | |||
वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना । | |||
अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे । | |||
}} | }} | ||
| Line 4,732: | Line 3,741: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V18 | | verse_id = BS_C02_S01_V18 | ||
| id = BS_C02_S01_V18_B20 | | id = BS_C02_S01_V18_B20 | ||
| text = ‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् । मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥ प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु । अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’ इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Purushottama-id">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।<br/>मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥<br/>प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।<br/>अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’</span> इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(154)ओं युक्तेः शब्दान्तराच्च ओम् ॥ 02-01-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V19"> | ||
| Line 4,749: | Line 3,751: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V19 | | verse_id = BS_C02_S01_V19 | ||
| id = BS_C02_S01_V19_B1 | | id = BS_C02_S01_V19_B1 | ||
| text = ‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते । तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता । | | text = ‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते । | ||
तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता । | |||
}} | }} | ||
| Line 4,759: | Line 3,762: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(155)ओं पटवच्च ओम् ॥ 02-01-20॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V20"> | ||
| Line 4,776: | Line 3,772: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V21"> | ||
| Line 4,795: | Line 3,784: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V21 | | verse_id = BS_C02_S01_V21 | ||
| id = BS_C02_S01_V21_B2 | | id = BS_C02_S01_V21_B2 | ||
| text = ‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः । क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’ इति कौर्मे ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।<br/>क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’</span></span> इति कौर्मे ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,807: | Line 3,796: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V22"> | ||
| Line 4,824: | Line 3,806: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V23"> | ||
| Line 4,847: | Line 3,822: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V24"> | ||
| Line 4,866: | Line 3,834: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V24 | | verse_id = BS_C02_S01_V24 | ||
| id = BS_C02_S01_V24_B2 | | id = BS_C02_S01_V24_B2 | ||
| text = ‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः। इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’ इति भारते ॥ 24 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।<br/>इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’</span></span> इति भारते ॥ 24 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V25"> | ||
| Line 4,899: | Line 3,860: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V26"> | ||
| Line 4,918: | Line 3,872: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V26 | | verse_id = BS_C02_S01_V26 | ||
| id = BS_C02_S01_V26_B2 | | id = BS_C02_S01_V26_B2 | ||
| text = ‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् । विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’ इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamitha-id">‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।<br/>विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’</span></span>इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V27"> | ||
| Line 4,947: | Line 3,894: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V27 | | verse_id = BS_C02_S01_V27 | ||
| id = BS_C02_S01_V27_B4 | | id = BS_C02_S01_V27_B4 | ||
| text = न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् । ‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥ | | text = न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।<br/>‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 4,955: | Line 3,902: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणं</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणं</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V28"> | ||
| Line 4,990: | Line 3,930: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V29"> | ||
| Line 5,009: | Line 3,942: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V29 | | verse_id = BS_C02_S01_V29 | ||
| id = BS_C02_S01_V29_B2 | | id = BS_C02_S01_V29_B2 | ||
| text = ‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः । एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’ ॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwethashwataropanishad-id">‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।<br/>एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’</span></span>॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V30"> | ||
| Line 5,026: | Line 3,952: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V30 | | verse_id = BS_C02_S01_V30 | ||
| id = BS_C02_S01_V30_B1 | | id = BS_C02_S01_V30_B1 | ||
| text = ‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः । न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे । | | text = ‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः । | ||
न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे । | |||
}} | }} | ||
| Line 5,032: | Line 3,959: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V30 | | verse_id = BS_C02_S01_V30 | ||
| id = BS_C02_S01_V30_B4 | | id = BS_C02_S01_V30_B4 | ||
| text = ‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’ इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kashayana-id">‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’</span></span>इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V31"> | ||
| Line 5,049: | Line 3,969: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V31 | | verse_id = BS_C02_S01_V31 | ||
| id = BS_C02_S01_V31_B1 | | id = BS_C02_S01_V31_B1 | ||
| text = ‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् । नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।<br/>नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’</span></span>इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 5,059: | Line 3,979: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V32"> | ||
| Line 5,078: | Line 3,991: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V32 | | verse_id = BS_C02_S01_V32 | ||
| id = BS_C02_S01_V32_B2 | | id = BS_C02_S01_V32_B2 | ||
| text = ‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः। स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)। | | text = ‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः। | ||
स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)। | |||
}} | }} | ||
| Line 5,084: | Line 3,998: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V32 | | verse_id = BS_C02_S01_V32 | ||
| id = BS_C02_S01_V32_B4 | | id = BS_C02_S01_V32_B4 | ||
| text = ‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते । पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः | | text = ‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते । | ||
पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः | |||
}} | }} | ||
| Line 5,102: | Line 4,017: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V33"> | ||
| Line 5,119: | Line 4,027: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V34"> | ||
| Line 5,138: | Line 4,039: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V34 | | verse_id = BS_C02_S01_V34 | ||
| id = BS_C02_S01_V34_B2 | | id = BS_C02_S01_V34_B2 | ||
| text = ‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु । कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥ पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः । मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥ | | text = ‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु । | ||
कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥ | |||
पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः । | |||
मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 5,156: | Line 4,060: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V35"> | ||
| Line 5,173: | Line 4,070: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V36"> | ||
| Line 5,198: | Line 4,088: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V36 | | verse_id = BS_C02_S01_V36 | ||
| id = BS_C02_S01_V36_B4 | | id = BS_C02_S01_V36_B4 | ||
| text = भविष्यत्पुराणे च – ‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा । अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥ | | text = भविष्यत्पुराणे च – | ||
‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा । | |||
अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V37"> | ||
| Line 5,221: | Line 4,106: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V37 | | verse_id = BS_C02_S01_V37 | ||
| id = BS_C02_S01_V37_B2 | | id = BS_C02_S01_V37_B2 | ||
| text = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्- | | text = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । | ||
यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्- | |||
}} | }} | ||
| Line 5,227: | Line 4,113: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V37 | | verse_id = BS_C02_S01_V37 | ||
| id = BS_C02_S01_V37_B5 | | id = BS_C02_S01_V37_B5 | ||
| text = ‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि । ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥ | | text = ‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि । | ||
ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 5,239: | Line 4,126: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V38"> | ||
| Line 5,252: | Line 4,132: | ||
| verse_id = BS_C02_S01_V38 | | verse_id = BS_C02_S01_V38 | ||
| id = BS_C02_S01_V38_B1 | | id = BS_C02_S01_V38_B1 | ||
| text = ‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का । चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥ | | text = ‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का । | ||
चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 5,272: | Line 4,153: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V01"> | ||
| Line 5,289: | Line 4,163: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(175)ओं प्रवृत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V02"> | ||
| Line 5,306: | Line 4,173: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V03"> | ||
| Line 5,329: | Line 4,189: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V04"> | ||
| Line 5,354: | Line 4,207: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V05"> | ||
| Line 5,367: | Line 4,213: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V05 | | verse_id = BS_C02_S02_V05 | ||
| id = BS_C02_S02_V05_B1 | | id = BS_C02_S02_V05_B1 | ||
| text = ‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५) | | text = ‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । | ||
अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५) | |||
}} | }} | ||
| Line 5,385: | Line 4,232: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V05 | | verse_id = BS_C02_S02_V05 | ||
| id = BS_C02_S02_V05_B7 | | id = BS_C02_S02_V05_B7 | ||
| text = ‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् । अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’ इति भागवते । चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।<br/>अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’</span></span>इति भागवते ।<br/>चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 5,397: | Line 4,244: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V06"> | ||
| Line 5,422: | Line 4,262: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V07"> | ||
| Line 5,439: | Line 4,272: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V08"> | ||
| Line 5,470: | Line 4,296: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V09"> | ||
| Line 5,487: | Line 4,306: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V10"> | ||
| Line 5,506: | Line 4,318: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V10 | | verse_id = BS_C02_S02_V10 | ||
| id = BS_C02_S02_V10_B2 | | id = BS_C02_S02_V10_B2 | ||
| text = ‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् । वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥ | | text = ‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् । | ||
वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 5,518: | Line 4,331: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V11"> | ||
| Line 5,535: | Line 4,341: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V12"> | ||
| Line 5,552: | Line 4,351: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V13"> | ||
| Line 5,575: | Line 4,367: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V14"> | ||
| Line 5,592: | Line 4,377: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V15"> | ||
| Line 5,609: | Line 4,387: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V16"> | ||
| Line 5,626: | Line 4,397: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V17"> | ||
| Line 5,657: | Line 4,421: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V18"> | ||
| Line 5,674: | Line 4,431: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V19"> | ||
| Line 5,703: | Line 4,453: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V20"> | ||
| Line 5,720: | Line 4,463: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V21"> | ||
| Line 5,737: | Line 4,473: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V22"> | ||
| Line 5,754: | Line 4,483: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V23"> | ||
| Line 5,771: | Line 4,493: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V24"> | ||
| Line 5,788: | Line 4,503: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V25"> | ||
| Line 5,813: | Line 4,521: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V26"> | ||
| Line 5,830: | Line 4,531: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V27"> | ||
| Line 5,853: | Line 4,547: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V28"> | ||
| Line 5,870: | Line 4,557: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V29"> | ||
| Line 5,895: | Line 4,575: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V30"> | ||
| Line 5,912: | Line 4,585: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V31"> | ||
| Line 5,929: | Line 4,595: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V32"> | ||
| Line 5,954: | Line 4,613: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(206)ओं नैकस्मिन्नसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-33 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V33"> | ||
| Line 5,971: | Line 4,623: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V34"> | ||
| Line 5,988: | Line 4,633: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V35"> | ||
| Line 6,005: | Line 4,643: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V36"> | ||
| Line 6,030: | Line 4,661: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V37"> | ||
| Line 6,043: | Line 4,667: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V37 | | verse_id = BS_C02_S02_V37 | ||
| id = BS_C02_S02_V37_B1 | | id = BS_C02_S02_V37_B1 | ||
| text = ‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५) ‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)। | | text = ‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५) | ||
‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)। | |||
}} | }} | ||
| Line 6,049: | Line 4,674: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V37 | | verse_id = BS_C02_S02_V37 | ||
| id = BS_C02_S02_V37_B3 | | id = BS_C02_S02_V37_B3 | ||
| text = ‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः । विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५। | | text = ‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः । | ||
विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५। | |||
}} | }} | ||
| Line 6,059: | Line 4,685: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V38"> | ||
| Line 6,076: | Line 4,695: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V39"> | ||
| Line 6,093: | Line 4,705: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V40"> | ||
| Line 6,116: | Line 4,721: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(214)ओम् अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ओम् ॥ 02-02-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V41"> | ||
| Line 6,141: | Line 4,739: | ||
| verse_id = BS_C02_S02_V41 | | verse_id = BS_C02_S02_V41 | ||
| id = BS_C02_S02_V41_B3 | | id = BS_C02_S02_V41_B3 | ||
| text = ‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः । किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः । ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥ | | text = ‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः । | ||
किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः । | |||
ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,153: | Line 4,753: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V42"> | ||
| Line 6,170: | Line 4,763: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V43"> | ||
| Line 6,187: | Line 4,773: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V44"> | ||
| Line 6,204: | Line 4,783: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V45"> | ||
| Line 6,233: | Line 4,805: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V01"> | ||
| Line 6,250: | Line 4,815: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(220)ओम् अस्ति तु ओम् ॥ 02-03-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V02"> | ||
| Line 6,267: | Line 4,825: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(221)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-03-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V03"> | ||
| Line 6,284: | Line 4,835: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(222)ओं शब्दाच्च ओम् ॥ 02-03-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V04"> | ||
| Line 6,319: | Line 4,863: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V05"> | ||
| Line 6,348: | Line 4,885: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V06"> | ||
| Line 6,371: | Line 4,901: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V07"> | ||
| Line 6,390: | Line 4,913: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V07 | | verse_id = BS_C02_S03_V07 | ||
| id = BS_C02_S03_V07_B2 | | id = BS_C02_S03_V07_B2 | ||
| text = ‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते । प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥ चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता । तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥ यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः । अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः । विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’। इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।<br/>प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥<br/>चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।<br/>तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥<br/>यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।<br/>अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।<br/>विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,418: | Line 4,941: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V08"> | ||
| Line 6,437: | Line 4,953: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V08 | | verse_id = BS_C02_S03_V08 | ||
| id = BS_C02_S03_V08_B2 | | id = BS_C02_S03_V08_B2 | ||
| text = ‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा । चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्। अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः । परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥ | | text = ‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा । | ||
चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्। | |||
अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः । | |||
परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,443: | Line 4,962: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V08 | | verse_id = BS_C02_S03_V08 | ||
| id = BS_C02_S03_V08_B6 | | id = BS_C02_S03_V08_B6 | ||
| text = ‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः । प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः । धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’ इति कौर्मे ॥ 08 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।<br/>प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।<br/>धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’</span></span>इति कौर्मे ॥ 08 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,451: | Line 4,970: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V09"> | ||
| Line 6,470: | Line 4,982: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | | verse_id = BS_C02_S03_V09 | ||
| id = BS_C02_S03_V09_B2 | | id = BS_C02_S03_V09_B2 | ||
| text = अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः । ‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’ इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची । | | text = अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’</span></span>इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची । | ||
}} | }} | ||
| Line 6,476: | Line 4,988: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | | verse_id = BS_C02_S03_V09 | ||
| id = BS_C02_S03_V09_B9 | | id = BS_C02_S03_V09_B9 | ||
| text = ‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’ इति च पैङ्गीश्रुतिः। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’</span></span>इति च पैङ्गीश्रुतिः। | ||
}} | }} | ||
| Line 6,482: | Line 4,994: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | | verse_id = BS_C02_S03_V09 | ||
| id = BS_C02_S03_V09_B11 | | id = BS_C02_S03_V09_B11 | ||
| text = ‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः । ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८) इति भागवते ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।<br/>ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)</span></span>इति भागवते ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,494: | Line 5,006: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | | verse_id = BS_C02_S03_V09 | ||
| id = BS_C02_S03_V09_B15 | | id = BS_C02_S03_V09_B15 | ||
| text = ‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन । पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥ विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् । परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥ | | text = ‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन । | ||
पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥ | |||
विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् । | |||
परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,500: | Line 5,015: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | | verse_id = BS_C02_S03_V09 | ||
| id = BS_C02_S03_V09_B19 | | id = BS_C02_S03_V09_B19 | ||
| text = ‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः । विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥ ‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन । अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’ इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।<br/>विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥<br/>‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।<br/>अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’</span> इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,508: | Line 5,023: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span><h4 class="gr-section-head">तेजोऽधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span><h4 class="gr-section-head">तेजोऽधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V10"> | ||
| Line 6,521: | Line 5,029: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V10 | | verse_id = BS_C02_S03_V10 | ||
| id = BS_C02_S03_V10_B1 | | id = BS_C02_S03_V10_B1 | ||
| text = ‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते । ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥ | | text = ‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते । ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,529: | Line 5,037: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अबधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अबधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(229)ओम् आपः ओम् ॥ 02-03-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V11"> | ||
| Line 6,548: | Line 5,049: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V11 | | verse_id = BS_C02_S03_V11 | ||
| id = BS_C02_S03_V11_B2 | | id = BS_C02_S03_V11_B2 | ||
| text = ‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च । | | text = ‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । | ||
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च । | |||
}} | }} | ||
| Line 6,554: | Line 5,056: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V11 | | verse_id = BS_C02_S03_V11 | ||
| id = BS_C02_S03_V11_B4 | | id = BS_C02_S03_V11_B4 | ||
| text = ‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः । इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’ इति भविष्यत्पुराणे॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishya-id">‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।<br/>इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’</span></span> इति भविष्यत्पुराणे॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,560: | Line 5,062: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V11 | | verse_id = BS_C02_S03_V11 | ||
| id = BS_C02_S03_V11_B6 | | id = BS_C02_S03_V11_B6 | ||
| text = वामने च- ‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् । एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥ | | text = वामने च- | ||
‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् । | |||
एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,578: | Line 5,082: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V12"> | ||
| Line 6,597: | Line 5,094: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V12 | | verse_id = BS_C02_S03_V12 | ||
| id = BS_C02_S03_V12_B2 | | id = BS_C02_S03_V12_B2 | ||
| text = ‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते । यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति । | | text = ‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते । | ||
यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 6,603: | Line 5,101: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V12 | | verse_id = BS_C02_S03_V12 | ||
| id = BS_C02_S03_V12_B4 | | id = BS_C02_S03_V12_B4 | ||
| text = रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः । नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते । क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः । शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥ | | text = रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः । | ||
नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते । | |||
क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः । | |||
शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,609: | Line 5,110: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V12 | | verse_id = BS_C02_S03_V12 | ||
| id = BS_C02_S03_V12_B8 | | id = BS_C02_S03_V12_B8 | ||
| text = विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते । स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः ॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhitha-id">विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।<br/>स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः</span></span>॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,621: | Line 5,122: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V13"> | ||
| Line 6,646: | Line 5,140: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V13 | | verse_id = BS_C02_S03_V13 | ||
| id = BS_C02_S03_V13_B7 | | id = BS_C02_S03_V13_B7 | ||
| text = ‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः । स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥ एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् । सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’ इति च स्कान्दे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।<br/>स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥<br/> एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।<br/>सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’</span></span><br/>इति च स्कान्दे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,652: | Line 5,146: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V13 | | verse_id = BS_C02_S03_V13 | ||
| id = BS_C02_S03_V13_B11 | | id = BS_C02_S03_V13_B11 | ||
| text = ‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः । हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥ | | text = ‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः । | ||
हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,674: | Line 5,169: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V14"> | ||
| Line 6,693: | Line 5,181: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V14 | | verse_id = BS_C02_S03_V14 | ||
| id = BS_C02_S03_V14_B2 | | id = BS_C02_S03_V14_B2 | ||
| text = ‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च । यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् । | | text = ‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च । | ||
यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 6,699: | Line 5,188: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V14 | | verse_id = BS_C02_S03_V14 | ||
| id = BS_C02_S03_V14_B5 | | id = BS_C02_S03_V14_B5 | ||
| text = ‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः । इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’ इति च पाद्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।<br/>इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’</span></span> इति च पाद्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 6,711: | Line 5,200: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V14 | | verse_id = BS_C02_S03_V14 | ||
| id = BS_C02_S03_V14_B8 | | id = BS_C02_S03_V14_B8 | ||
| text = वामने च – ‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् । सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा । व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥ | | text = वामने च – | ||
‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् । | |||
सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा । | |||
व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,719: | Line 5,211: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तराधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तराधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V15"> | ||
| Line 6,736: | Line 5,221: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V16"> | ||
| Line 6,755: | Line 5,233: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V16 | | verse_id = BS_C02_S03_V16 | ||
| id = BS_C02_S03_V16_B2 | | id = BS_C02_S03_V16_B2 | ||
| text = स्कान्दे च – ‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा । विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥ विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् । एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया । विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥ | | text = स्कान्दे च – | ||
‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा । | |||
विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥ | |||
विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् । | |||
एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया । | |||
विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 6,763: | Line 5,246: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V17"> | ||
| Line 6,800: | Line 5,276: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(236)ओं ज्ञोऽत एव ओम् ॥ 02-03-18॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V18"> | ||
| Line 6,817: | Line 5,286: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(237)ओं युक्तेश्च ओम् ॥ 02-03-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V19"> | ||
| Line 6,836: | Line 5,298: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V19 | | verse_id = BS_C02_S03_V19 | ||
| id = BS_C02_S03_V19_B2 | | id = BS_C02_S03_V19_B2 | ||
| text = ‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः । उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥ | | text = ‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।<br/>उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 6,852: | Line 5,314: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V20"> | ||
| Line 6,883: | Line 5,338: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V21"> | ||
| Line 6,900: | Line 5,348: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V22"> | ||
| Line 6,925: | Line 5,366: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V22 | | verse_id = BS_C02_S03_V22 | ||
| id = BS_C02_S03_V22_B3 | | id = BS_C02_S03_V22_B3 | ||
| text = ‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः । एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे । | | text = ‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः । | ||
एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे । | |||
}} | }} | ||
| Line 6,935: | Line 5,377: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V23"> | ||
| Line 6,948: | Line 5,383: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V23 | | verse_id = BS_C02_S03_V23 | ||
| id = BS_C02_S03_V23_B1 | | id = BS_C02_S03_V23_B1 | ||
| text = ‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः । पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः) | | text = ‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः । | ||
पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः) | |||
}} | }} | ||
| Line 6,960: | Line 5,396: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V23 | | verse_id = BS_C02_S03_V23 | ||
| id = BS_C02_S03_V23_B4 | | id = BS_C02_S03_V23_B4 | ||
| text = ‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः। वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’ इति च कौर्मे ॥ 23 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।<br/>वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’</span></span> इति च कौर्मे ॥ 23 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V24"> | ||
| Line 6,983: | Line 5,412: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V24 | | verse_id = BS_C02_S03_V24 | ||
| id = BS_C02_S03_V24_B2 | | id = BS_C02_S03_V24_B2 | ||
| text = ‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति । यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’ इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।<br/>यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’</span></span> इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V25"> | ||
| Line 7,010: | Line 5,432: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V26"> | ||
| Line 7,029: | Line 5,444: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V26 | | verse_id = BS_C02_S03_V26 | ||
| id = BS_C02_S03_V26_B2 | | id = BS_C02_S03_V26_B2 | ||
| text = ‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः। व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥ चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते। शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥ | | text = ‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः। | ||
व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥ | |||
चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते। | |||
शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,049: | Line 5,467: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V27"> | ||
| Line 7,068: | Line 5,479: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V27 | | verse_id = BS_C02_S03_V27 | ||
| id = BS_C02_S03_V27_B2 | | id = BS_C02_S03_V27_B2 | ||
| text = ‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः । आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’ इति च पाद्मे ॥ 27 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।<br/>आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’</span></span>इति च पाद्मे ॥ 27 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 7,080: | Line 5,491: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V28"> | ||
| Line 7,093: | Line 5,497: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V28 | | verse_id = BS_C02_S03_V28 | ||
| id = BS_C02_S03_V28_B1 | | id = BS_C02_S03_V28_B1 | ||
| text = ‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः । यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥ | | text = ‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।<br/>यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V29"> | ||
| Line 7,116: | Line 5,513: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V29 | | verse_id = BS_C02_S03_V29 | ||
| id = BS_C02_S03_V29_B2 | | id = BS_C02_S03_V29_B2 | ||
| text = ‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः । प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥ | | text = ‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः । | ||
प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,128: | Line 5,526: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V30"> | ||
| Line 7,147: | Line 5,538: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V30 | | verse_id = BS_C02_S03_V30 | ||
| id = BS_C02_S03_V30_B2 | | id = BS_C02_S03_V30_B2 | ||
| text = ‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः । अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’ इति च आग्निवेश्यश्रुतिः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshya-id">‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।<br/>अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’</span></span>इति च आग्निवेश्यश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 7,169: | Line 5,560: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V31"> | ||
| Line 7,188: | Line 5,572: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V31 | | verse_id = BS_C02_S03_V31 | ||
| id = BS_C02_S03_V31_B2 | | id = BS_C02_S03_V31_B2 | ||
| text = ‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् । स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’ इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।<br/>स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V32"> | ||
| Line 7,205: | Line 5,582: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V32 | | verse_id = BS_C02_S03_V32 | ||
| id = BS_C02_S03_V32_B1 | | id = BS_C02_S03_V32_B1 | ||
| text = व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते । ‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’ इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः । | | text = व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshyashruti-id">‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’</span></span> इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 7,211: | Line 5,588: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V32 | | verse_id = BS_C02_S03_V32 | ||
| id = BS_C02_S03_V32_B2 | | id = BS_C02_S03_V32_B2 | ||
| text = ‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः । दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥ तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् । विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥ सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् । विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥ | | text = ‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः । | ||
दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥ | |||
तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् । | |||
विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥ | |||
सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् । | |||
विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,223: | Line 5,605: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(251)ओं कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ओम् ॥ 02-03-33 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V33"> | ||
| Line 7,240: | Line 5,615: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V34"> | ||
| Line 7,257: | Line 5,625: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V35"> | ||
| Line 7,274: | Line 5,635: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V36"> | ||
| Line 7,297: | Line 5,651: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V37"> | ||
| Line 7,324: | Line 5,671: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V38"> | ||
| Line 7,341: | Line 5,681: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V39"> | ||
| Line 7,358: | Line 5,691: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V40"> | ||
| Line 7,375: | Line 5,701: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V41"> | ||
| Line 7,394: | Line 5,713: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V41 | | verse_id = BS_C02_S03_V41 | ||
| id = BS_C02_S03_V41_B2 | | id = BS_C02_S03_V41_B2 | ||
| text = ‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः । यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।<br/>यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’</span></span>इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V42"> | ||
| Line 7,417: | Line 5,729: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V42 | | verse_id = BS_C02_S03_V42 | ||
| id = BS_C02_S03_V42_B2 | | id = BS_C02_S03_V42_B2 | ||
| text = ‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु । ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥ अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’ इति भविष्यत्पर्वणि । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।<br/>ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥<br/>अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि । | ||
}} | }} | ||
| Line 7,443: | Line 5,755: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V43"> | ||
| Line 7,462: | Line 5,767: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V43 | | verse_id = BS_C02_S03_V43 | ||
| id = BS_C02_S03_V43_B5 | | id = BS_C02_S03_V43_B5 | ||
| text = ‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः । | | text = ‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । | ||
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः । | |||
}} | }} | ||
| Line 7,474: | Line 5,780: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V43 | | verse_id = BS_C02_S03_V43 | ||
| id = BS_C02_S03_V43_B9 | | id = BS_C02_S03_V43_B9 | ||
| text = ‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन । नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः । | | text = ‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन । | ||
नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः । | |||
}} | }} | ||
| Line 7,492: | Line 5,799: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V43 | | verse_id = BS_C02_S03_V43 | ||
| id = BS_C02_S03_V43_B14 | | id = BS_C02_S03_V43_B14 | ||
| text = ‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः । बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥ यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते । अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥ | | text = ‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः । | ||
बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥ | |||
यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते । | |||
अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(262)ओं मन्त्रवर्णात् ओम् ॥ 02-03-44॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V44"> | ||
| Line 7,513: | Line 5,816: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(263)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 02-03-45 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V45"> | ||
| Line 7,534: | Line 5,830: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V46"> | ||
| Line 7,551: | Line 5,840: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(265)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 02-03-47 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V47"> | ||
| Line 7,570: | Line 5,852: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V47 | | verse_id = BS_C02_S03_V47 | ||
| id = BS_C02_S03_V47_B2 | | id = BS_C02_S03_V47_B2 | ||
| text = ‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् । अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥ | | text = ‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् । | ||
अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,576: | Line 5,859: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V47 | | verse_id = BS_C02_S03_V47 | ||
| id = BS_C02_S03_V47_B4 | | id = BS_C02_S03_V47_B4 | ||
| text = ‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते । अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥ ‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् । विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’ ॥ इति वाराहे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।<br/>अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥<br/>‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।<br/>विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’</span></span> ॥ इति वाराहे । | ||
}} | }} | ||
| Line 7,586: | Line 5,869: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V48"> | ||
| Line 7,623: | Line 5,899: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V48 | | verse_id = BS_C02_S03_V48 | ||
| id = BS_C02_S03_V48_B4 | | id = BS_C02_S03_V48_B4 | ||
| text = ‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते । सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् । भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च । भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति । | | text = ‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते । | ||
सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥ | |||
ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् । | |||
भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च । | |||
भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 7,629: | Line 5,909: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V48 | | verse_id = BS_C02_S03_V48 | ||
| id = BS_C02_S03_V48_B10 | | id = BS_C02_S03_V48_B10 | ||
| text = ‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः । अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥ अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी । यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥ अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥ | | text = ‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः । | ||
अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥ | |||
अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी । | |||
यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥ | |||
अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V49"> | ||
| Line 7,656: | Line 5,933: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(268)ओम् आभास एव च ओम् ॥ 02-03-50 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥</div> | ||
| Line 7,677: | Line 5,947: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V50 | | verse_id = BS_C02_S03_V50 | ||
| id = BS_C02_S03_V50_B2 | | id = BS_C02_S03_V50_B2 | ||
| text = ‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः । प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥ प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः । प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥ | | text = ‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः । | ||
प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥ | |||
प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः । | |||
प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,683: | Line 5,956: | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V50 | | verse_id = BS_C02_S03_V50 | ||
| id = BS_C02_S03_V50_B7 | | id = BS_C02_S03_V50_B7 | ||
| text = ‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते । जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’ इति पैङ्गिश्रुतिः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishrutih-id">‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।<br/>जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’</span></span>इति पैङ्गिश्रुतिः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 7,699: | Line 5,972: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V51"> | ||
| Line 7,716: | Line 5,982: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V52"> | ||
| Line 7,733: | Line 5,992: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V53"> | ||
| Line 7,779: | Line 6,031: | ||
<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C02_S04_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V01"> | ||
| Line 7,796: | Line 6,041: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(273)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-04-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V02"> | ||
| Line 7,815: | Line 6,053: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V02 | | verse_id = BS_C02_S04_V02 | ||
| id = BS_C02_S04_V02_B2 | | id = BS_C02_S04_V02_B2 | ||
| text = ‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः । तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते । परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyathparva-id">‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।<br/>तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।<br/>परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V03"> | ||
| Line 7,844: | Line 6,075: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(275)ओं तत् प्राक्च्छृतेेश्च ओम् ॥ 02-04-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V04"> | ||
| Line 7,863: | Line 6,087: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V04 | | verse_id = BS_C02_S04_V04 | ||
| id = BS_C02_S04_V04_B2 | | id = BS_C02_S04_V04_B2 | ||
| text = ‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः । तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥ इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥ | | text = ‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः । | ||
तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥ | |||
इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 7,875: | Line 6,101: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(276)ओं तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ओं॥ 02-04-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V05"> | ||
| Line 7,894: | Line 6,113: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V05 | | verse_id = BS_C02_S04_V05 | ||
| id = BS_C02_S04_V05_B3 | | id = BS_C02_S04_V05_B3 | ||
| text = ‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता । उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।<br/>उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’</span></span> इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 7,914: | Line 6,133: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V06"> | ||
| Line 7,927: | Line 6,139: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V06 | | verse_id = BS_C02_S04_V06 | ||
| id = BS_C02_S04_V06_B1 | | id = BS_C02_S04_V06_B1 | ||
| text = ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्। ‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः । एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’ इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥ | | text = ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।<br/>‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।<br/>एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’<br/>इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V07"> | ||
| Line 7,950: | Line 6,155: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V07 | | verse_id = BS_C02_S04_V07 | ||
| id = BS_C02_S04_V07_B2 | | id = BS_C02_S04_V07_B2 | ||
| text = ‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः । तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’ इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।<br/>तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’</span></span> इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 7,966: | Line 6,171: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(279)ओम् अणवश्च ओम् ॥ 02-04-08॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V08"> | ||
| Line 7,991: | Line 6,189: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(280)ओं श्रेष्ठश्च ओम् ॥ 02-04-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V09"> | ||
| Line 8,008: | Line 6,199: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V10"> | ||
| Line 8,021: | Line 6,205: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V10 | | verse_id = BS_C02_S04_V10 | ||
| id = BS_C02_S04_V10_B1 | | id = BS_C02_S04_V10_B1 | ||
| text = ‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते । प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’ इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् । | | text = ‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते । | ||
प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’ | |||
इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 8,027: | Line 6,213: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V10 | | verse_id = BS_C02_S04_V10 | ||
| id = BS_C02_S04_V10_B4 | | id = BS_C02_S04_V10_B4 | ||
| text = ‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् । मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥ | | text = ‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् । | ||
मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,043: | Line 6,230: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V11"> | ||
| Line 8,062: | Line 6,242: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V11 | | verse_id = BS_C02_S04_V11 | ||
| id = BS_C02_S04_V11_B4 | | id = BS_C02_S04_V11_B4 | ||
| text = ‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः । कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् । अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’ | | text = ‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः । | ||
कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् । | |||
अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः । | |||
अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,072: | Line 6,255: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V12"> | ||
| Line 8,091: | Line 6,267: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V12 | | verse_id = BS_C02_S04_V12 | ||
| id = BS_C02_S04_V12_B2 | | id = BS_C02_S04_V12_B2 | ||
| text = माण्डव्यश्रुतिश्च- ‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥ | | text = माण्डव्यश्रुतिश्च- | ||
‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,115: | Line 6,292: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V13"> | ||
| Line 8,128: | Line 6,298: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V13 | | verse_id = BS_C02_S04_V13 | ||
| id = BS_C02_S04_V13_B1 | | id = BS_C02_S04_V13_B1 | ||
| text = ‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति | | text = ‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति | ||
}} | }} | ||
| Line 8,150: | Line 6,320: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(285)ओम् अणुश्च ओम् ॥ 02-04-14॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V14"> | ||
| Line 8,179: | Line 6,342: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V15"> | ||
| Line 8,200: | Line 6,356: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V16"> | ||
| Line 8,225: | Line 6,374: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V16 | | verse_id = BS_C02_S04_V16 | ||
| id = BS_C02_S04_V16_B2 | | id = BS_C02_S04_V16_B2 | ||
| text = ‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् । श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः । | | text = ‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् । | ||
श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः । | |||
}} | }} | ||
| Line 8,231: | Line 6,381: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V16 | | verse_id = BS_C02_S04_V16 | ||
| id = BS_C02_S04_V16_B4 | | id = BS_C02_S04_V16_B4 | ||
| text = न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः । केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’ इति च वाराहे ॥ 16 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।<br/>केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’</span></span> इति च वाराहे ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(288)ओं तस्य च नित्यत्वात् ओम् ॥ 02-04-17॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V17"> | ||
| Line 8,272: | Line 6,415: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V18"> | ||
| Line 8,291: | Line 6,427: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V18 | | verse_id = BS_C02_S04_V18 | ||
| id = BS_C02_S04_V18_B2 | | id = BS_C02_S04_V18_B2 | ||
| text = ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् । द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’ इति पौत्रायणश्रुतिः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poutrayana-id">‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।<br/>द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’</span></span> इति पौत्रायणश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 8,297: | Line 6,433: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V18 | | verse_id = BS_C02_S04_V18 | ||
| id = BS_C02_S04_V18_B4 | | id = BS_C02_S04_V18_B4 | ||
| text = ‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् । मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु । विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् । तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’ इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।<br/>मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।<br/>विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।<br/>तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V19"> | ||
| Line 8,318: | Line 6,447: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं वैलक्षण्याच्च ओम् ॥ 20-291 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V20"> | ||
| Line 8,355: | Line 6,477: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V21"> | ||
| Line 8,368: | Line 6,483: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V21 | | verse_id = BS_C02_S04_V21 | ||
| id = BS_C02_S04_V21_B1 | | id = BS_C02_S04_V21_B1 | ||
| text = नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२) इति श्रुतेः। | | text = नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२) इति श्रुतेः। | ||
}} | }} | ||
| Line 8,386: | Line 6,501: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V21 | | verse_id = BS_C02_S04_V21 | ||
| id = BS_C02_S04_V21_B4 | | id = BS_C02_S04_V21_B4 | ||
| text = ‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः । एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’ इति च पाद्मे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।<br/>एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’</span></span> इति च पाद्मे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,392: | Line 6,507: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V21 | | verse_id = BS_C02_S04_V21 | ||
| id = BS_C02_S04_V21_B7 | | id = BS_C02_S04_V21_B7 | ||
| text = ‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया । रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥ अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् । हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।<br/>रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥<br/>अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।<br/>हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’</span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,412: | Line 6,527: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V22"> | ||
| Line 8,437: | Line 6,545: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V22 | | verse_id = BS_C02_S04_V22 | ||
| id = BS_C02_S04_V22_B4 | | id = BS_C02_S04_V22_B4 | ||
| text = ‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया । एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके । | | text = ‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया । | ||
एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके । | |||
}} | }} | ||
| Line 8,443: | Line 6,552: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V22 | | verse_id = BS_C02_S04_V22 | ||
| id = BS_C02_S04_V22_B6 | | id = BS_C02_S04_V22_B6 | ||
| text = भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि । तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥22॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।<br/>तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’</span></span>इति वायुप्रोक्ते ॥22॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,451: | Line 6,560: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V23"> | ||
| Line 8,470: | Line 6,572: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V23 | | verse_id = BS_C02_S04_V23 | ||
| id = BS_C02_S04_V23_B2 | | id = BS_C02_S04_V23_B2 | ||
| text = ‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता। इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥ इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् । स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’ इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-BrahmaSamhitha-id">‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।<br/>इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥<br/>इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।<br/>स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’</span> इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,488: | Line 6,590: | ||
| verse_id = BS_C02_S04_V23 | | verse_id = BS_C02_S04_V23 | ||
| id = BS_C02_S04_V23_B9 | | id = BS_C02_S04_V23_B9 | ||
| text = ‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा । विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥ अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् । विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥ | | text = ‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा । | ||
विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥ | |||
अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् । | |||
विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,522: | Line 6,627: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">तदन्तराधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">तदन्तराधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V01"> | ||
| Line 8,549: | Line 6,647: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(296)ओं त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ओम् ॥ 03-01-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V02"> | ||
| Line 8,568: | Line 6,659: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V02 | | verse_id = BS_C03_S01_V02 | ||
| id = BS_C03_S01_V02_B1 | | id = BS_C03_S01_V02_B1 | ||
| text = भूयस्त्वाच्चापाम् । ‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५) इति च भागवते॥02॥ | | text = भूयस्त्वाच्चापाम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)</span></span>इति च भागवते॥02॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,576: | Line 6,667: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणागत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणागत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V03"> | ||
| Line 8,597: | Line 6,681: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अग्न्याद्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अग्न्याद्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V04"> | ||
| Line 8,616: | Line 6,693: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V04 | | verse_id = BS_C03_S01_V04 | ||
| id = BS_C03_S01_V04_B2 | | id = BS_C03_S01_V04_B2 | ||
| text = ‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु । अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् । पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’ इति ब्राह्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।<br/>अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।<br/>पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’</span></span>इति ब्राह्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 8,622: | Line 6,699: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V04 | | verse_id = BS_C03_S01_V04 | ||
| id = BS_C03_S01_V04_B5 | | id = BS_C03_S01_V04_B5 | ||
| text = ब्रह्माण्डे च- ‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च । भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥ | | text = ब्रह्माण्डे च- | ||
‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च । | |||
भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,630: | Line 6,709: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V05"> | ||
| Line 8,657: | Line 6,729: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अश्रुतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">अश्रुतत्वाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अश्रुतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">अश्रुतत्वाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V06"> | ||
| Line 8,682: | Line 6,747: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V07"> | ||
| Line 8,725: | Line 6,783: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V08"> | ||
| Line 8,744: | Line 6,795: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V08 | | verse_id = BS_C03_S01_V08 | ||
| id = BS_C03_S01_V08_B2 | | id = BS_C03_S01_V08_B2 | ||
| text = ‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः । कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’ | | text = ‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः । | ||
कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,750: | Line 6,802: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V08 | | verse_id = BS_C03_S01_V08 | ||
| id = BS_C03_S01_V08_B4 | | id = BS_C03_S01_V08_B4 | ||
| text = ‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु । दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥ अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥ | | text = ‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु । | ||
दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥ | |||
अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,762: | Line 6,816: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V09"> | ||
| Line 8,783: | Line 6,830: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चरणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">चरणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चरणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">चरणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V10"> | ||
| Line 8,802: | Line 6,842: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V10 | | verse_id = BS_C03_S01_V10 | ||
| id = BS_C03_S01_V10_B3 | | id = BS_C03_S01_V10_B3 | ||
| text = ‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः । अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥ | | text = ‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः । | ||
अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,812: | Line 6,853: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V11"> | ||
| Line 8,829: | Line 6,863: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V12"> | ||
| Line 8,860: | Line 6,887: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V13"> | ||
| Line 8,877: | Line 6,897: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V14"> | ||
| Line 8,900: | Line 6,913: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V15"> | ||
| Line 8,913: | Line 6,919: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V15 | | verse_id = BS_C03_S01_V15 | ||
| id = BS_C03_S01_V15_B1 | | id = BS_C03_S01_V15_B1 | ||
| text = ‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः । ‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् । ‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् । ‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च । ‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् । ‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥ | | text = ‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः । | ||
‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् । | |||
‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् । | |||
‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च । | |||
‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् । | |||
‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 8,921: | Line 6,932: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सप्ताधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सप्ताधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(310)ओम् अपि सप्त ओम् ॥ 16-310 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V16"> | ||
| Line 8,934: | Line 6,938: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V16 | | verse_id = BS_C03_S01_V16 | ||
| id = BS_C03_S01_V16_B1 | | id = BS_C03_S01_V16_B1 | ||
| text = ‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा । कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥ तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ । इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् । एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’ इति च भारते ॥ 16 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।<br/>कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥<br/>तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।<br/>इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।<br/>एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’</span> इति च भारते ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,946: | Line 6,950: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V17"> | ||
| Line 8,971: | Line 6,968: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V17 | | verse_id = BS_C03_S01_V17 | ||
| id = BS_C03_S01_V17_B3 | | id = BS_C03_S01_V17_B3 | ||
| text = ‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते । नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥ नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८) इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavathatantra-id">‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।<br/>नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥<br/>नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)</span></span> इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 8,983: | Line 6,980: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V18"> | ||
| Line 9,002: | Line 6,992: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V18 | | verse_id = BS_C03_S01_V18 | ||
| id = BS_C03_S01_V18_B2 | | id = BS_C03_S01_V18_B2 | ||
| text = ‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ । तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’ इति च भारते॥ 18 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।<br/>तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’</span></span>इति च भारते॥ 18 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,014: | Line 7,004: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V19"> | ||
| Line 9,027: | Line 7,010: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V19 | | verse_id = BS_C03_S01_V19 | ||
| id = BS_C03_S01_V19_B1 | | id = BS_C03_S01_V19_B1 | ||
| text = ‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति । द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥ | | text = ‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति । द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V20"> | ||
| Line 9,044: | Line 7,020: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V20 | | verse_id = BS_C03_S01_V20 | ||
| id = BS_C03_S01_V20_B1 | | id = BS_C03_S01_V20_B1 | ||
| text = ‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते । नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’ इति भविष्यत्पर्वणि । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।<br/>नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि । | ||
}} | }} | ||
| Line 9,056: | Line 7,032: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V20 | | verse_id = BS_C03_S01_V20 | ||
| id = BS_C03_S01_V20_B4 | | id = BS_C03_S01_V20_B4 | ||
| text = ‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् । अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’ इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।<br/>अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’</span></span>इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V21"> | ||
| Line 9,073: | Line 7,042: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V21 | | verse_id = BS_C03_S01_V21 | ||
| id = BS_C03_S01_V21_B1 | | id = BS_C03_S01_V21_B1 | ||
| text = ‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा । अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥ नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् । निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥ अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥ | | text = ‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा । | ||
अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥ | |||
नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् । | |||
निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥ | |||
अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V22"> | ||
| Line 9,094: | Line 7,060: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V23"> | ||
| Line 9,107: | Line 7,066: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V23 | | verse_id = BS_C03_S01_V23 | ||
| id = BS_C03_S01_V23_B1 | | id = BS_C03_S01_V23_B1 | ||
| text = ‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् । श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥ तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’ इति कौर्मे ॥ 23 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।<br/>श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥<br/>तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’</span></span> इति कौर्मे ॥ 23 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,119: | Line 7,078: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V24"> | ||
| Line 9,144: | Line 7,096: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V24 | | verse_id = BS_C03_S01_V24 | ||
| id = BS_C03_S01_V24_B2 | | id = BS_C03_S01_V24_B2 | ||
| text = गारुडे च- धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु । स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥ न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते । विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥ एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते । यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥ | | text = गारुडे च- | ||
धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु । | |||
स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥ | |||
न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते । | |||
विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥ | |||
एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते । | |||
यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,156: | Line 7,114: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V25"> | ||
| Line 9,169: | Line 7,120: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V25 | | verse_id = BS_C03_S01_V25 | ||
| id = BS_C03_S01_V25_B1 | | id = BS_C03_S01_V25_B1 | ||
| text = ‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७) इति विशेषान्नातिचिरेण ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)</span></span> इति विशेषान्नातिचिरेण ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,175: | Line 7,126: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V25 | | verse_id = BS_C03_S01_V25 | ||
| id = BS_C03_S01_V25_B2 | | id = BS_C03_S01_V25_B2 | ||
| text = ‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु । मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७) इति च नारदीये ॥ 25 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id">‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।<br/>मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)</span></span> इति च नारदीये ॥ 25 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,187: | Line 7,138: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V26"> | ||
| Line 9,218: | Line 7,162: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V26 | | verse_id = BS_C03_S01_V26 | ||
| id = BS_C03_S01_V26_B4 | | id = BS_C03_S01_V26_B4 | ||
| text = ‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः । अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’ इति वाराहे ॥ 26 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।<br/>अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’</span></span>इति वाराहे ॥ 26 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V27"> | ||
| Line 9,241: | Line 7,178: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V27 | | verse_id = BS_C03_S01_V27 | ||
| id = BS_C03_S01_V27_B6 | | id = BS_C03_S01_V27_B6 | ||
| text = ‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्। वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’ इति वाराहे॥ 27 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।<br/>वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’</span></span> इति वाराहे॥ 27 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,251: | Line 7,188: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V28"> | ||
| Line 9,282: | Line 7,212: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V29"> | ||
| Line 9,301: | Line 7,224: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V29 | | verse_id = BS_C03_S01_V29 | ||
| id = BS_C03_S01_V29_B2 | | id = BS_C03_S01_V29_B2 | ||
| text = ‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’ इति पौष्यायणश्रुतेः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poushyayana-id">‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’</span></span> इति पौष्यायणश्रुतेः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,307: | Line 7,230: | ||
| verse_id = BS_C03_S01_V29 | | verse_id = BS_C03_S01_V29 | ||
| id = BS_C03_S01_V29_B3 | | id = BS_C03_S01_V29_B3 | ||
| text = ‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् । पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥ देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः । विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥ स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा । गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’ इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।<br/>पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥</span> | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।<br/>विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।<br/>गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’</span> इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,323: | Line 7,248: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V01"> | ||
| Line 9,346: | Line 7,264: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V02"> | ||
| Line 9,367: | Line 7,278: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V03"> | ||
| Line 9,392: | Line 7,296: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V03 | | verse_id = BS_C03_S02_V03 | ||
| id = BS_C03_S02_V03_B3 | | id = BS_C03_S02_V03_B3 | ||
| text = ब्रह्माण्डे च – ‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः । प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥ यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता । अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’ इति ॥ 03 ॥ | | text = ब्रह्माण्डे च – | ||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।<br/>प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥</span> | |||
<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।<br/>अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’</span> इति ॥ 03 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V04"> | ||
| Line 9,415: | Line 7,314: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V04 | | verse_id = BS_C03_S02_V04 | ||
| id = BS_C03_S02_V04_B2 | | id = BS_C03_S02_V04_B2 | ||
| text = ‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति । समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः । हिशब्दाद्दर्शनाच्च। | | text = ‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति । | ||
समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः । | |||
हिशब्दाद्दर्शनाच्च। | |||
}} | }} | ||
| Line 9,421: | Line 7,322: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V04 | | verse_id = BS_C03_S02_V04 | ||
| id = BS_C03_S02_V04_B5 | | id = BS_C03_S02_V04_B5 | ||
| text = ‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा । स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’ इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥ | | text = ‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा । | ||
स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’ | |||
इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,429: | Line 7,332: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span><h4 class="gr-section-head">पराभिध्यानाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span><h4 class="gr-section-head">पराभिध्यानाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V05"> | ||
| Line 9,448: | Line 7,344: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V05 | | verse_id = BS_C03_S02_V05 | ||
| id = BS_C03_S02_V05_B2 | | id = BS_C03_S02_V05_B2 | ||
| text = ‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च । तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’ इति कौर्मे ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।<br/>तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’</span></span> इति कौर्मे ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,456: | Line 7,352: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A023"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A023"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V06"> | ||
| Line 9,483: | Line 7,372: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A024"></span><h4 class="gr-section-head">तदभावाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A024"></span><h4 class="gr-section-head">तदभावाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V07"> | ||
| Line 9,510: | Line 7,392: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रभोधाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A025"></span><h4 class="gr-section-head">प्रभोधाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रभोधाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A025"></span><h4 class="gr-section-head">प्रभोधाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V08"> | ||
| Line 9,523: | Line 7,398: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V08 | | verse_id = BS_C03_S02_V08 | ||
| id = BS_C03_S02_V08_B1 | | id = BS_C03_S02_V08_B1 | ||
| text = यतस्तस्मिन् सुप्तिः । ‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥ | | text = यतस्तस्मिन् सुप्तिः । | ||
‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,531: | Line 7,407: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A026"></span><h4 class="gr-section-head">कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A026"></span><h4 class="gr-section-head">कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V09"> | ||
| Line 9,544: | Line 7,413: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V09 | | verse_id = BS_C03_S02_V09 | ||
| id = BS_C03_S02_V09_B1 | | id = BS_C03_S02_V09_B1 | ||
| text = न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति । ‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९) इति कर्मण्यवधारणात् ॥ | | text = न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koushitakibrahmana-id">‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)</span></span> इति कर्मण्यवधारणात् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,550: | Line 7,419: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V09 | | verse_id = BS_C03_S02_V09 | ||
| id = BS_C03_S02_V09_B3 | | id = BS_C03_S02_V09_B3 | ||
| text = ‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु । परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥ ‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥ | | text = ‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु । | ||
परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥ | |||
‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,564: | Line 7,435: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V10"> | ||
| Line 9,583: | Line 7,447: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V10 | | verse_id = BS_C03_S02_V10 | ||
| id = BS_C03_S02_V10_B2 | | id = BS_C03_S02_V10_B2 | ||
| text = ‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥ यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः । अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’ इति वाराहे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥<br/>यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।<br/>अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’</span></span>इति वाराहे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,595: | Line 7,459: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V10 | | verse_id = BS_C03_S02_V10 | ||
| id = BS_C03_S02_V10_B7 | | id = BS_C03_S02_V10_B7 | ||
| text = ‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते । स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’ इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।<br/>स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’</span></span>इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,607: | Line 7,471: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V11"> | ||
| Line 9,632: | Line 7,489: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V11 | | verse_id = BS_C03_S02_V11 | ||
| id = BS_C03_S02_V11_B3 | | id = BS_C03_S02_V11_B3 | ||
| text = ‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः । ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’ इति मात्स्ये ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsyapurana-id">‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।<br/>ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’</span></span> इति मात्स्ये ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,642: | Line 7,499: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V12"> | ||
| Line 9,655: | Line 7,505: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V12 | | verse_id = BS_C03_S02_V12 | ||
| id = BS_C03_S02_V12_B1 | | id = BS_C03_S02_V12_B1 | ||
| text = ‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ । प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥ इति भेदवचनान्नेति चेत्, न । | | text = ‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ । | ||
प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥ | |||
इति भेदवचनान्नेति चेत्, न । | |||
}} | }} | ||
| Line 9,665: | Line 7,517: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V13"> | ||
| Line 9,678: | Line 7,523: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V13 | | verse_id = BS_C03_S02_V13 | ||
| id = BS_C03_S02_V13_B1 | | id = BS_C03_S02_V13_B1 | ||
| text = ‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः । ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति । | | text = ‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः । | ||
ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 9,690: | Line 7,536: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V13 | | verse_id = BS_C03_S02_V13 | ||
| id = BS_C03_S02_V13_B5 | | id = BS_C03_S02_V13_B5 | ||
| text = ‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः । निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥ | | text = ‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः । | ||
निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,702: | Line 7,549: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V14"> | ||
| Line 9,721: | Line 7,561: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V14 | | verse_id = BS_C03_S02_V14 | ||
| id = BS_C03_S02_V14_B2 | | id = BS_C03_S02_V14_B2 | ||
| text = ‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः । अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’ इति च मात्स्ये॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id">‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।<br/>अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’</span></span> इति च मात्स्ये॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V15"> | ||
| Line 9,748: | Line 7,581: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(339)ओम् आह च तन्मात्रम् ओम् ॥ 03-02-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V16"> | ||
| Line 9,761: | Line 7,587: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V16 | | verse_id = BS_C03_S02_V16 | ||
| id = BS_C03_S02_V16_B1 | | id = BS_C03_S02_V16_B1 | ||
| text = वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति । आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् । तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥ | | text = वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id">आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।<br/>तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’</span></span>इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(340)ओं दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-02-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V17"> | ||
| Line 9,778: | Line 7,597: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V17 | | verse_id = BS_C03_S02_V17 | ||
| id = BS_C03_S02_V17_B1 | | id = BS_C03_S02_V17_B1 | ||
| text = दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥ ‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् । चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’ इति च मात्स्ये॥ 17 ॥ | | text = दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id">‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।<br/>चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’</span></span> इति च मात्स्ये॥ 17 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,786: | Line 7,605: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V18"> | ||
| Line 9,811: | Line 7,623: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V18 | | verse_id = BS_C03_S02_V18 | ||
| id = BS_C03_S02_V18_B3 | | id = BS_C03_S02_V18_B3 | ||
| text = ‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले । एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥ | | text = ‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले । | ||
एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,829: | Line 7,642: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V19"> | ||
| Line 9,854: | Line 7,660: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V19 | | verse_id = BS_C03_S02_V19 | ||
| id = BS_C03_S02_V19_B4 | | id = BS_C03_S02_V19_B4 | ||
| text = ‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते । तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’ इति पाद्मे ॥ 19 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।<br/>तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’</span></span> इति पाद्मे ॥ 19 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,862: | Line 7,668: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A032"></span><h4 class="gr-section-head">वृद्धिह्रासाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A032"></span><h4 class="gr-section-head">वृद्धिह्रासाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V20"> | ||
| Line 9,887: | Line 7,686: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V20 | | verse_id = BS_C03_S02_V20 | ||
| id = BS_C03_S02_V20_B3 | | id = BS_C03_S02_V20_B3 | ||
| text = ‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः । ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’ इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।<br/>ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,895: | Line 7,694: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(344)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-02-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V21"> | ||
| Line 9,908: | Line 7,700: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V21 | | verse_id = BS_C03_S02_V21 | ||
| id = BS_C03_S02_V21_B1 | | id = BS_C03_S02_V21_B1 | ||
| text = अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् । चशब्दात् स्मृतिः- ‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे । तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥ | | text = अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् । | ||
चशब्दात् स्मृतिः- | |||
‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे । | |||
तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 9,920: | Line 7,715: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V22"> | ||
| Line 9,939: | Line 7,727: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V22 | | verse_id = BS_C03_S02_V22 | ||
| id = BS_C03_S02_V22_B3 | | id = BS_C03_S02_V22_B3 | ||
| text = च शब्दात् स्मृतिश्च । ‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा । एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’ इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥ | | text = च शब्दात् स्मृतिश्च ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।<br/>एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’</span></span>इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,951: | Line 7,739: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(346)ओं तदव्यक्तमाह हि ओम् ॥ 03-02-23॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V23"> | ||
| Line 9,964: | Line 7,745: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V23 | | verse_id = BS_C03_S02_V23 | ||
| id = BS_C03_S02_V23_B1 | | id = BS_C03_S02_V23_B1 | ||
| text = अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । ‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्। यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’ इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥ | | text = अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id">‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।<br/>यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’</span></span> इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V24"> | ||
| Line 9,987: | Line 7,761: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V24 | | verse_id = BS_C03_S02_V24 | ||
| id = BS_C03_S02_V24_B2 | | id = BS_C03_S02_V24_B2 | ||
| text = ‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति । नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।<br/>नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’</span></span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 9,995: | Line 7,769: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V25"> | ||
| Line 10,020: | Line 7,787: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V25 | | verse_id = BS_C03_S02_V25 | ||
| id = BS_C03_S02_V25_B4 | | id = BS_C03_S02_V25_B4 | ||
| text = ‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्वचित् परमेश्वरे । सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’ इति च गारुडे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्वचित् परमेश्वरे ।<br/>सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’</span></span> इति च गारुडे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,026: | Line 7,793: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V25 | | verse_id = BS_C03_S02_V25 | ||
| id = BS_C03_S02_V25_B6 | | id = BS_C03_S02_V25_B6 | ||
| text = ‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्वचित् परमेश्वरे । सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’ इति च कौर्मे ॥ 25 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्वचित् परमेश्वरे ।<br/>सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’</span></span> इति च कौर्मे ॥ 25 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,034: | Line 7,801: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V26"> | ||
| Line 10,047: | Line 7,807: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V26 | | verse_id = BS_C03_S02_V26 | ||
| id = BS_C03_S02_V26_B1 | | id = BS_C03_S02_V26_B1 | ||
| text = विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 10,053: | Line 7,813: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V26 | | verse_id = BS_C03_S02_V26 | ||
| id = BS_C03_S02_V26_B2 | | id = BS_C03_S02_V26_B2 | ||
| text = ‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतेः ॥ 26 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)</span></span>इति श्रुतेः ॥ 26 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,061: | Line 7,821: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V27"> | ||
| Line 10,080: | Line 7,833: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V27 | | verse_id = BS_C03_S02_V27 | ||
| id = BS_C03_S02_V27_B2 | | id = BS_C03_S02_V27_B2 | ||
| text = ‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् । युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् । | | text = ‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् । | ||
युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 10,086: | Line 7,840: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V27 | | verse_id = BS_C03_S02_V27 | ||
| id = BS_C03_S02_V27_B5 | | id = BS_C03_S02_V27_B5 | ||
| text = नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः। तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’ इति नारायणाध्यात्मे॥27॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।<br/>तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’</span></span>इति नारायणाध्यात्मे॥27॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,098: | Line 7,852: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V28"> | ||
| Line 10,111: | Line 7,858: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V28 | | verse_id = BS_C03_S02_V28 | ||
| id = BS_C03_S02_V28_B1 | | id = BS_C03_S02_V28_B1 | ||
| text = ‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते । | | text = ‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते । | ||
}} | }} | ||
| Line 10,121: | Line 7,868: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V29"> | ||
| Line 10,138: | Line 7,878: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(353)ओं पूर्ववद् वा ओम् ॥ 03-02-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V30"> | ||
| Line 10,163: | Line 7,896: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V30 | | verse_id = BS_C03_S02_V30 | ||
| id = BS_C03_S02_V30_B3 | | id = BS_C03_S02_V30_B3 | ||
| text = ‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् । ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’ इति नारायणाध्यात्मे। | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।<br/>ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’</span></span> इति नारायणाध्यात्मे। | ||
}} | }} | ||
| Line 10,169: | Line 7,902: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V30 | | verse_id = BS_C03_S02_V30 | ||
| id = BS_C03_S02_V30_B4 | | id = BS_C03_S02_V30_B4 | ||
| text = ‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्। कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’ इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।<br/>कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’</span></span> इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V31"> | ||
| Line 10,194: | Line 7,920: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V32"> | ||
| Line 10,207: | Line 7,926: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V32 | | verse_id = BS_C03_S02_V32 | ||
| id = BS_C03_S02_V32_B1 | | id = BS_C03_S02_V32_B1 | ||
| text = न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः। ‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’ इति भेदः ॥ अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥ | | text = न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च<br/>नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’</span></span> इति भेदः ॥<br/> अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(356)ओं दर्शनात् तु ओम् ॥ 03-02-33॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V33"> | ||
| Line 10,232: | Line 7,944: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V34"> | ||
| Line 10,251: | Line 7,956: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V34 | | verse_id = BS_C03_S02_V34 | ||
| id = BS_C03_S02_V34_B2 | | id = BS_C03_S02_V34_B2 | ||
| text = ‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते । ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’ इति च पाद्मे ॥ 34 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।<br/>ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’</span></span> इति च पाद्मे ॥ 34 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,263: | Line 7,968: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V35"> | ||
| Line 10,282: | Line 7,980: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V35 | | verse_id = BS_C03_S02_V35 | ||
| id = BS_C03_S02_V35_B2 | | id = BS_C03_S02_V35_B2 | ||
| text = ‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च । प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’ इति वाराहे ॥ 35 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।<br/>प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’</span></span> इति वाराहे ॥ 35 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(359)ओम् उपपत्तेश्च ओम् ॥ 03-02-36॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V36"> | ||
| Line 10,299: | Line 7,990: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V36 | | verse_id = BS_C03_S02_V36 | ||
| id = BS_C03_S02_V36_B1 | | id = BS_C03_S02_V36_B1 | ||
| text = ‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः । ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’ इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।<br/>ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’</span></span> इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,311: | Line 8,002: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V37"> | ||
| Line 10,330: | Line 8,014: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V37 | | verse_id = BS_C03_S02_V37 | ||
| id = BS_C03_S02_V37_B2 | | id = BS_C03_S02_V37_B2 | ||
| text = ‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६) इति प्रतिषेधात् । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kenopanishat-id">‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।<br/>तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)</span></span> इति प्रतिषेधात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 10,336: | Line 8,020: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V37 | | verse_id = BS_C03_S02_V37 | ||
| id = BS_C03_S02_V37_B4 | | id = BS_C03_S02_V37_B4 | ||
| text = ‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् । ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।<br/>ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥</span> | ||
}} | }} | ||
| Line 10,342: | Line 8,026: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V37 | | verse_id = BS_C03_S02_V37 | ||
| id = BS_C03_S02_V37_B6 | | id = BS_C03_S02_V37_B6 | ||
| text = तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।</span></span> | ||
}} | }} | ||
| Line 10,348: | Line 8,032: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V37 | | verse_id = BS_C03_S02_V37 | ||
| id = BS_C03_S02_V37_B6 | | id = BS_C03_S02_V37_B6 | ||
| text = दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् । उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।<br/>उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’</span></span>इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,360: | Line 8,044: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V38"> | ||
| Line 10,379: | Line 8,056: | ||
| verse_id = BS_C03_S02_V38 | | verse_id = BS_C03_S02_V38 | ||
| id = BS_C03_S02_V38_B2 | | id = BS_C03_S02_V38_B2 | ||
| text = ‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु । स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः। अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’ इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।<br/>स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।<br/> अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’</span></span>इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । <br/>आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,391: | Line 8,068: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(362)ओं फलमत उपपत्तेः ओम् ॥ 03-02-39॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V39"> | ||
| Line 10,408: | Line 8,078: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(363)ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 03-02-40 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V40"> | ||
| Line 10,425: | Line 8,088: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V41"> | ||
| Line 10,442: | Line 8,098: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V42"> | ||
| Line 10,471: | Line 8,120: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेवेदाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेवेदाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V01"> | ||
| Line 10,494: | Line 8,136: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V02"> | ||
| Line 10,517: | Line 8,152: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V03"> | ||
| Line 10,530: | Line 8,158: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V03 | | verse_id = BS_C03_S03_V03 | ||
| id = BS_C03_S03_V03_B1 | | id = BS_C03_S03_V03_B1 | ||
| text = ‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५) इति सामान्यविधेः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka--id">‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)</span></span> इति सामान्यविधेः । | ||
}} | }} | ||
| Line 10,536: | Line 8,164: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V03 | | verse_id = BS_C03_S03_V03 | ||
| id = BS_C03_S03_V03_B2 | | id = BS_C03_S03_V03_B2 | ||
| text = हिशब्दात् वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’ इति स्मृतेः । | | text = हिशब्दात् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’</span></span>इति स्मृतेः । | ||
}} | }} | ||
| Line 10,542: | Line 8,170: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V03 | | verse_id = BS_C03_S03_V03 | ||
| id = BS_C03_S03_V03_B3 | | id = BS_C03_S03_V03_B3 | ||
| text = ‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः । आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥ | | text = ‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः । | ||
आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 10,548: | Line 8,177: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V03 | | verse_id = BS_C03_S03_V03 | ||
| id = BS_C03_S03_V03_B5 | | id = BS_C03_S03_V03_B5 | ||
| text = ‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः । शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’ इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥ | | text = ‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः । | ||
शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’ | |||
इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V04"> | ||
| Line 10,571: | Line 8,195: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V04 | | verse_id = BS_C03_S03_V04 | ||
| id = BS_C03_S03_V04_B2 | | id = BS_C03_S03_V04_B2 | ||
| text = आग्नेये च – ‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् । एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥ | | text = आग्नेये च – | ||
‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् । | |||
एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(370)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V05"> | ||
| Line 10,588: | Line 8,207: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V05 | | verse_id = BS_C03_S03_V05 | ||
| id = BS_C03_S03_V05_B1 | | id = BS_C03_S03_V05_B1 | ||
| text = ‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् । तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् । ‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् । सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id">‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।<br/>तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’</span></span> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।<br/>सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,600: | Line 8,219: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V06"> | ||
| Line 10,619: | Line 8,231: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V06 | | verse_id = BS_C03_S03_V06 | ||
| id = BS_C03_S03_V06_B2 | | id = BS_C03_S03_V06_B2 | ||
| text = ‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः । सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallava-id">‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।<br/>सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’</span></span>इति भाल्लवेयश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 10,625: | Line 8,237: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V06 | | verse_id = BS_C03_S03_V06 | ||
| id = BS_C03_S03_V06_B5 | | id = BS_C03_S03_V06_B5 | ||
| text = आग्नेये च- विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि । यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥ एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः । योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥ | | text = आग्नेये च- | ||
विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि । | |||
यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥ | |||
एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः । | |||
योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 10,631: | Line 8,247: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V06 | | verse_id = BS_C03_S03_V06 | ||
| id = BS_C03_S03_V06_B10 | | id = BS_C03_S03_V06_B10 | ||
| text = समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् । गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन। गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥ | | text = समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।<br/>गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V07"> | ||
| Line 10,664: | Line 8,273: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V08"> | ||
| Line 10,687: | Line 8,289: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(374)ओं सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ओम् ॥ 03-03-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V09"> | ||
| Line 10,700: | Line 8,295: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V09 | | verse_id = BS_C03_S03_V09 | ||
| id = BS_C03_S03_V09_B1 | | id = BS_C03_S03_V09_B1 | ||
| text = सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः । ‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः । कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ | | text = सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।<br/>कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,720: | Line 8,315: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राप्त्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राप्त्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(375)ओं प्राप्तेश्च समञ्जसम् ओम् ॥ 03-03-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V10"> | ||
| Line 10,739: | Line 8,327: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V10 | | verse_id = BS_C03_S03_V10 | ||
| id = BS_C03_S03_V10_B2 | | id = BS_C03_S03_V10_B2 | ||
| text = ‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः । अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।<br/>अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,747: | Line 8,335: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वभेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A044"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वभेदाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वभेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A044"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वभेदाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V11"> | ||
| Line 10,766: | Line 8,347: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V11 | | verse_id = BS_C03_S03_V11 | ||
| id = BS_C03_S03_V11_B2 | | id = BS_C03_S03_V11_B2 | ||
| text = ‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् । इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’ इति पाद्मे ॥ 11 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।<br/>इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’</span></span> इति पाद्मे ॥ 11 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,778: | Line 8,359: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V12"> | ||
| Line 10,797: | Line 8,371: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V12 | | verse_id = BS_C03_S03_V12 | ||
| id = BS_C03_S03_V12_B2 | | id = BS_C03_S03_V12_B2 | ||
| text = ‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता । सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,805: | Line 8,379: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span><h4 class="gr-section-head">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span><h4 class="gr-section-head">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div> | ||
| Line 10,826: | Line 8,393: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V13 | | verse_id = BS_C03_S03_V13 | ||
| id = BS_C03_S03_V13_B2 | | id = BS_C03_S03_V13_B2 | ||
| text = ‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः । विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’ इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id">‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।<br/>विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’</span></span> इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,832: | Line 8,399: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A047"></span><h4 class="gr-section-head">इतराधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A047"></span><h4 class="gr-section-head">इतराधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V14"> | ||
| Line 10,857: | Line 8,417: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V15"> | ||
| Line 10,876: | Line 8,429: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V15 | | verse_id = BS_C03_S03_V15 | ||
| id = BS_C03_S03_V15_B2 | | id = BS_C03_S03_V15_B2 | ||
| text = ‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा । ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥ नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि । श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’ इति परमसंहितायाम् ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id">‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।<br/>ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥<br/>नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।<br/>श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’</span> इति परमसंहितायाम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,882: | Line 8,435: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V15 | | verse_id = BS_C03_S03_V15 | ||
| id = BS_C03_S03_V15_B6 | | id = BS_C03_S03_V15_B6 | ||
| text = ‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः । नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥ | | text = ‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः । | ||
नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 10,888: | Line 8,442: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V15 | | verse_id = BS_C03_S03_V15 | ||
| id = BS_C03_S03_V15_B8 | | id = BS_C03_S03_V15_B8 | ||
| text = ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् । मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।<br/>मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(381)ओम् आत्मशब्दाच्च ओम् ॥ 03-03-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V16"> | ||
| Line 10,913: | Line 8,460: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A049"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मगृहीत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A049"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मगृहीत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V17"> | ||
| Line 10,932: | Line 8,472: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V17 | | verse_id = BS_C03_S03_V17 | ||
| id = BS_C03_S03_V17_B2 | | id = BS_C03_S03_V17_B2 | ||
| text = ‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् । ‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते । नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’ इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥ | | text = ‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।<br/>नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’</span></span> इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 10,940: | Line 8,480: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A050"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A050"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V18"> | ||
| Line 10,967: | Line 8,500: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याख्यानाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याख्यानाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V19"> | ||
| Line 10,988: | Line 8,514: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span><h4 class="gr-section-head">समानाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span><h4 class="gr-section-head">समानाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V20"> | ||
| Line 11,007: | Line 8,526: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V21"> | ||
| Line 11,026: | Line 8,538: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V21 | | verse_id = BS_C03_S03_V21 | ||
| id = BS_C03_S03_V21_B2 | | id = BS_C03_S03_V21_B2 | ||
| text = ‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः । विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।<br/>विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,032: | Line 8,544: | ||
<div class="gr-author-note">॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V22"> | ||
| Line 11,049: | Line 8,554: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(388)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</div> | ||
| Line 11,072: | Line 8,570: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span><h4 class="gr-section-head">सम्भृत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span><h4 class="gr-section-head">सम्भृत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V24"> | ||
| Line 11,091: | Line 8,582: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V24 | | verse_id = BS_C03_S03_V24 | ||
| id = BS_C03_S03_V24_B2 | | id = BS_C03_S03_V24_B2 | ||
| text = ‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः । आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।<br/>आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,103: | Line 8,594: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V25"> | ||
| Line 11,122: | Line 8,606: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V25 | | verse_id = BS_C03_S03_V25 | ||
| id = BS_C03_S03_V25_B2 | | id = BS_C03_S03_V25_B2 | ||
| text = ‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः । तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।<br/>तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,130: | Line 8,614: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span><h4 class="gr-section-head">वेधाद्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span><h4 class="gr-section-head">वेधाद्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V26"> | ||
| Line 11,143: | Line 8,620: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V26 | | verse_id = BS_C03_S03_V26 | ||
| id = BS_C03_S03_V26_B1 | | id = BS_C03_S03_V26_B1 | ||
| text = ‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः । यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् । अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।<br/>यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।<br/>अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,155: | Line 8,632: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V27"> | ||
| Line 11,174: | Line 8,644: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V27 | | verse_id = BS_C03_S03_V27 | ||
| id = BS_C03_S03_V27_B2 | | id = BS_C03_S03_V27_B2 | ||
| text = ब्रह्मतर्के च- ‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः । नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥ | | text = ब्रह्मतर्के च- | ||
‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः । | |||
नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,184: | Line 8,656: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V28"> | ||
| Line 11,203: | Line 8,668: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V28 | | verse_id = BS_C03_S03_V28 | ||
| id = BS_C03_S03_V28_B2 | | id = BS_C03_S03_V28_B2 | ||
| text = ‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः । तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥ | | text = ‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः । | ||
ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः । | |||
तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,215: | Line 8,682: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V29"> | ||
| Line 11,232: | Line 8,692: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V30"> | ||
| Line 11,251: | Line 8,704: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V30 | | verse_id = BS_C03_S03_V30 | ||
| id = BS_C03_S03_V30_B2 | | id = BS_C03_S03_V30_B2 | ||
| text = ‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते । नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥ | | text = ‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते । | ||
नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,257: | Line 8,711: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V30 | | verse_id = BS_C03_S03_V30 | ||
| id = BS_C03_S03_V30_B4 | | id = BS_C03_S03_V30_B4 | ||
| text = तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः । प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’ इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।<br/>प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’</span></span>इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V31"> | ||
| Line 11,282: | Line 8,729: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span><h4 class="gr-section-head">अनियमाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span><h4 class="gr-section-head">अनियमाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V32"> | ||
| Line 11,295: | Line 8,735: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V32 | | verse_id = BS_C03_S03_V32 | ||
| id = BS_C03_S03_V32_B1 | | id = BS_C03_S03_V32_B1 | ||
| text = प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् । ‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् । | | text = प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।<br/>‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् । | ||
}} | }} | ||
| Line 11,315: | Line 8,755: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V33"> | ||
| Line 11,334: | Line 8,767: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V33 | | verse_id = BS_C03_S03_V33 | ||
| id = BS_C03_S03_V33_B2 | | id = BS_C03_S03_V33_B2 | ||
| text = ‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च । यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥ | | text = ‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च । | ||
यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V34"> | ||
| Line 11,357: | Line 8,784: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V34 | | verse_id = BS_C03_S03_V34 | ||
| id = BS_C03_S03_V34_B2 | | id = BS_C03_S03_V34_B2 | ||
| text = ‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः। दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥ | | text = ‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः। | ||
दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,365: | Line 8,793: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V35"> | ||
| Line 11,388: | Line 8,809: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V36"> | ||
| Line 11,411: | Line 8,825: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V37"> | ||
| Line 11,442: | Line 8,849: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V38"> | ||
| Line 11,461: | Line 8,861: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V38 | | verse_id = BS_C03_S03_V38 | ||
| id = BS_C03_S03_V38_B2 | | id = BS_C03_S03_V38_B2 | ||
| text = ‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् । तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥ | | text = ‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् । | ||
तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,473: | Line 8,874: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V39"> | ||
| Line 11,492: | Line 8,886: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V39 | | verse_id = BS_C03_S03_V39 | ||
| id = BS_C03_S03_V39_B2 | | id = BS_C03_S03_V39_B2 | ||
| text = ‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् । तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥ | | text = ‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् । | ||
तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,498: | Line 8,893: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V39 | | verse_id = BS_C03_S03_V39 | ||
| id = BS_C03_S03_V39_B4 | | id = BS_C03_S03_V39_B4 | ||
| text = ‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः । तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’ इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id">‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।<br/>तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’</span></span>इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,510: | Line 8,905: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V40"> | ||
| Line 11,529: | Line 8,917: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V40 | | verse_id = BS_C03_S03_V40 | ||
| id = BS_C03_S03_V40_B4 | | id = BS_C03_S03_V40_B4 | ||
| text = ‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च । उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥ श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् । नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।<br/>उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥<br/>श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।<br/>नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’</span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V41"> | ||
| Line 11,552: | Line 8,933: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V41 | | verse_id = BS_C03_S03_V41 | ||
| id = BS_C03_S03_V41_B2 | | id = BS_C03_S03_V41_B2 | ||
| text = ‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा । उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।<br/>उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V42"> | ||
| Line 11,581: | Line 8,955: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V43"> | ||
| Line 11,606: | Line 8,973: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V43 | | verse_id = BS_C03_S03_V43 | ||
| id = BS_C03_S03_V43_B3 | | id = BS_C03_S03_V43_B3 | ||
| text = श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः । ब्रह्मतर्के च – ‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ । संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥ | | text = श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः । | ||
ब्रह्मतर्के च – | |||
‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ । | |||
संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,614: | Line 8,984: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span><h4 class="gr-section-head">प्रदानाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span><h4 class="gr-section-head">प्रदानाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V44"> | ||
| Line 11,639: | Line 9,002: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V45"> | ||
| Line 11,658: | Line 9,014: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V45 | | verse_id = BS_C03_S03_V45 | ||
| id = BS_C03_S03_V45_B2 | | id = BS_C03_S03_V45_B2 | ||
| text = तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् । वाराहे च – ‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् । तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥ | | text = तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् । | ||
वाराहे च – | |||
‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् । | |||
तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,666: | Line 9,025: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V46"> | ||
| Line 11,685: | Line 9,037: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V46 | | verse_id = BS_C03_S03_V46 | ||
| id = BS_C03_S03_V46_B2 | | id = BS_C03_S03_V46_B2 | ||
| text = मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः । ‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि । गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥ | | text = मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः । | ||
‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि । | |||
गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,691: | Line 9,045: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V46 | | verse_id = BS_C03_S03_V46 | ||
| id = BS_C03_S03_V46_B3 | | id = BS_C03_S03_V46_B3 | ||
| text = समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् । ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।<br/>ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,697: | Line 9,051: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V46 | | verse_id = BS_C03_S03_V46 | ||
| id = BS_C03_S03_V46_B4 | | id = BS_C03_S03_V46_B4 | ||
| text = ‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि । कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥ ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् । एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’ इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Mahasamhitayam-id">‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।<br/>कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥<br/>ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।<br/>एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’</span> इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V47"> | ||
| Line 11,728: | Line 9,075: | ||
}} | }} | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V48"> | ||
| Line 11,745: | Line 9,085: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(414)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-49 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V49"> | ||
| Line 11,772: | Line 9,105: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"></span><h4 class="gr-section-head">अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"></span><h4 class="gr-section-head">अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V50"> | ||
| Line 11,785: | Line 9,111: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V50 | | verse_id = BS_C03_S03_V50 | ||
| id = BS_C03_S03_V50_B1 | | id = BS_C03_S03_V50_B1 | ||
| text = सावधारणा बलवति श्रुतिः । ‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥ न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’ इति बलवल्लिङ्गम् ॥ ‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च । | | text = सावधारणा बलवति श्रुतिः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Balavallingam-id">‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥<br/>न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’</span></span>इति बलवल्लिङ्गम् ॥<br/>‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 11,791: | Line 9,117: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V50 | | verse_id = BS_C03_S03_V50 | ||
| id = BS_C03_S03_V50_B2 | | id = BS_C03_S03_V50_B2 | ||
| text = ‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते । तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’ इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।<br/>तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’</span></span>इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,805: | Line 9,131: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span><h4 class="gr-section-head">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span><h4 class="gr-section-head">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V51"> | ||
| Line 11,824: | Line 9,143: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V51 | | verse_id = BS_C03_S03_V51 | ||
| id = BS_C03_S03_V51_B2 | | id = BS_C03_S03_V51_B2 | ||
| text = ‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः । यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥ तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः । लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥ | | text = ‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः । | ||
यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥ | |||
तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः । | |||
लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,830: | Line 9,152: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V51 | | verse_id = BS_C03_S03_V51 | ||
| id = BS_C03_S03_V51_B3 | | id = BS_C03_S03_V51_B3 | ||
| text = ‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् । दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥ तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥ | | text = ‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् । | ||
दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥ | |||
तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,838: | Line 9,162: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V52"> | ||
| Line 11,851: | Line 9,168: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V52 | | verse_id = BS_C03_S03_V52 | ||
| id = BS_C03_S03_V52_B1 | | id = BS_C03_S03_V52_B1 | ||
| text = उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ – ‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति । | | text = उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –<br/>‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति । | ||
}} | }} | ||
| Line 11,857: | Line 9,174: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V52 | | verse_id = BS_C03_S03_V52 | ||
| id = BS_C03_S03_V52_B3 | | id = BS_C03_S03_V52_B3 | ||
| text = आध्यात्मे च – ‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा । दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥ तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥ | | text = आध्यात्मे च – | ||
‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा । | |||
दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥ | |||
तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,865: | Line 9,185: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A073" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न सामान्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A073"></span><h4 class="gr-section-head">न सामान्याधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A073" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न सामान्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A073"></span><h4 class="gr-section-head">न सामान्याधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V53"> | ||
| Line 11,884: | Line 9,197: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V53 | | verse_id = BS_C03_S03_V53 | ||
| id = BS_C03_S03_V53_B2 | | id = BS_C03_S03_V53_B2 | ||
| text = ‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’ इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’</span></span>इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 11,900: | Line 9,213: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V54" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V54" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V54"> | ||
| Line 11,919: | Line 9,225: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V54 | | verse_id = BS_C03_S03_V54 | ||
| id = BS_C03_S03_V54_B2 | | id = BS_C03_S03_V54_B2 | ||
| text = मायावैभवे च ‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् । तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥ स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः । भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥ | | text = मायावैभवे च | ||
‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् । | |||
तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥ | |||
स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः । | |||
भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,931: | Line 9,241: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V55" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V55" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V55"> | ||
| Line 11,948: | Line 9,251: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V56" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V56" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V56"> | ||
| Line 11,967: | Line 9,263: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V56 | | verse_id = BS_C03_S03_V56 | ||
| id = BS_C03_S03_V56_B3 | | id = BS_C03_S03_V56_B3 | ||
| text = परमसंहितायां च – ‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा । पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥ | | text = परमसंहितायां च – | ||
‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा । | |||
पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 11,975: | Line 9,273: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span><h4 class="gr-section-head">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span><h4 class="gr-section-head">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V57" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V57" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V57"> | ||
| Line 11,994: | Line 9,285: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V57 | | verse_id = BS_C03_S03_V57 | ||
| id = BS_C03_S03_V57_B2 | | id = BS_C03_S03_V57_B2 | ||
| text = ‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् । उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’ इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।<br/>उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’</span></span>इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V58" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V58"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V58" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V58"> | ||
| Line 12,017: | Line 9,301: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V58 | | verse_id = BS_C03_S03_V58 | ||
| id = BS_C03_S03_V58_B2 | | id = BS_C03_S03_V58_B2 | ||
| text = ‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् । उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥ पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।<br/>उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥<br/>पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,025: | Line 9,309: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span><h4 class="gr-section-head">भूमाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span><h4 class="gr-section-head">भूमाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V59" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V59"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V59" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V59"> | ||
| Line 12,038: | Line 9,315: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V59 | | verse_id = BS_C03_S03_V59 | ||
| id = BS_C03_S03_V59_B1 | | id = BS_C03_S03_V59_B1 | ||
| text = सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः । ‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥ | | text = सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,046: | Line 9,323: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A078" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नानाशब्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A078"></span><h4 class="gr-section-head">नानाशब्दाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A078" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नानाशब्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A078"></span><h4 class="gr-section-head">नानाशब्दाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V60" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V60"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V60" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V60"> | ||
| Line 12,059: | Line 9,329: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V60 | | verse_id = BS_C03_S03_V60 | ||
| id = BS_C03_S03_V60_B1 | | id = BS_C03_S03_V60_B1 | ||
| text = ‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा । ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥ अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते । अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’ इति ब्रह्मतर्के । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।<br/>ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥<br/>अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।<br/>अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’</span> इति ब्रह्मतर्के । | ||
}} | }} | ||
| Line 12,073: | Line 9,343: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span><h4 class="gr-section-head">विकल्पाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span><h4 class="gr-section-head">विकल्पाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V61" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V61"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V61" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V61"> | ||
| Line 12,092: | Line 9,355: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V61 | | verse_id = BS_C03_S03_V61 | ||
| id = BS_C03_S03_V61_B2 | | id = BS_C03_S03_V61_B2 | ||
| text = ‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् । नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥ उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।<br/>नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥<br/>उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,100: | Line 9,363: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A080" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="काम्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A080"></span><h4 class="gr-section-head">काम्याधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A080" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="काम्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A080"></span><h4 class="gr-section-head">काम्याधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V62" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V62"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V62" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V62"> | ||
| Line 12,113: | Line 9,369: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V62 | | verse_id = BS_C03_S03_V62 | ||
| id = BS_C03_S03_V62_B1 | | id = BS_C03_S03_V62_B1 | ||
| text = ‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् । तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥ अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् । तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।<br/>तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥<br/>अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।<br/>तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’</span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,121: | Line 9,377: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A081" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A081"></span><h4 class="gr-section-head">यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A081" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A081"></span><h4 class="gr-section-head">यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V63" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V63"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V63" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V63"> | ||
| Line 12,138: | Line 9,387: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(429)ओं शिष्टेश्च ओम् ॥ 03-03-64 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V64" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V64"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V64" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V64"> | ||
| Line 12,155: | Line 9,397: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V65" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V65"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V65" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V65"> | ||
| Line 12,168: | Line 9,403: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V65 | | verse_id = BS_C03_S03_V65 | ||
| id = BS_C03_S03_V65_B1 | | id = BS_C03_S03_V65_B1 | ||
| text = ‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत। तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥ इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥ | | text = ‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत। | ||
तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥ | |||
इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V66" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V66"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V66" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V66"> | ||
| Line 12,193: | Line 9,423: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A082" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S03_A082" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V67" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V67"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V67" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V67"> | ||
| Line 12,210: | Line 9,433: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(433)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-68 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V68" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V68"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V68" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V68"> | ||
| Line 12,223: | Line 9,439: | ||
| verse_id = BS_C03_S03_V68 | | verse_id = BS_C03_S03_V68 | ||
| id = BS_C03_S03_V68_B1 | | id = BS_C03_S03_V68_B1 | ||
| text = ‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् । नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥ इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KamathaShruthi-id">‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।<br/>नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥</span></span> इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,239: | Line 9,455: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A083" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषार्थाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A083"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषार्थाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A083" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषार्थाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A083"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषार्थाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V01"> | ||
| Line 12,258: | Line 9,467: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V01 | | verse_id = BS_C03_S04_V01 | ||
| id = BS_C03_S04_V01_B2 | | id = BS_C03_S04_V01_B2 | ||
| text = ‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०) इति शब्दात् ॥ 01 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । <br/>तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)</span></span>इति शब्दात् ॥ 01 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V02"> | ||
| Line 12,285: | Line 9,487: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V03"> | ||
| Line 12,302: | Line 9,497: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V04"> | ||
| Line 12,319: | Line 9,507: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(438)ओं समन्वारम्भणात् ओम् ॥ 03-04-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V05"> | ||
| Line 12,332: | Line 9,513: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V05 | | verse_id = BS_C03_S04_V05 | ||
| id = BS_C03_S04_V05_B1 | | id = BS_C03_S04_V05_B1 | ||
| text = ‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः । भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’ इति माठरश्रुतेश्च । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id">‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।<br/>भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’</span></span>इति माठरश्रुतेश्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 12,342: | Line 9,523: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V06"> | ||
| Line 12,359: | Line 9,533: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V07"> | ||
| Line 12,372: | Line 9,539: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V07 | | verse_id = BS_C03_S04_V07 | ||
| id = BS_C03_S04_V07_B1 | | id = BS_C03_S04_V07_B1 | ||
| text = ‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥ | | text = ‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः । | ||
एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V08"> | ||
| Line 12,389: | Line 9,550: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V08 | | verse_id = BS_C03_S04_V08 | ||
| id = BS_C03_S04_V08_B1 | | id = BS_C03_S04_V08_B1 | ||
| text = ‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते । तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id">‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।<br/>तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’</span></span> इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(442)ओं तुल्यम् तु दर्शनम् ओम् ॥ 03-04-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V09"> | ||
| Line 12,412: | Line 9,566: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V09 | | verse_id = BS_C03_S04_V09 | ||
| id = BS_C03_S04_V09_B2 | | id = BS_C03_S04_V09_B2 | ||
| text = ‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् । स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥ स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः । ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥ अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते । इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥ यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् । यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा । प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥ स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् । अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥ ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् । इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’ इति भविष्यत्पर्वणि । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।<br/>स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥<br/>स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।<br/>ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥<br/>अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।<br/>इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥<br/>यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।<br/>यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।<br/>प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥<br/>स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।<br/>अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥<br/>ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।<br/>इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’</span> इति भविष्यत्पर्वणि । | ||
}} | }} | ||
| Line 12,418: | Line 9,572: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V09 | | verse_id = BS_C03_S04_V09 | ||
| id = BS_C03_S04_V09_B15 | | id = BS_C03_S04_V09_B15 | ||
| text = ‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् । चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।<br/>चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’</span></span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,430: | Line 9,584: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(443)ओम् असार्वत्रिकी ओम् ॥ 03-04-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V10"> | ||
| Line 12,447: | Line 9,594: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V11"> | ||
| Line 12,460: | Line 9,600: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V11 | | verse_id = BS_C03_S04_V11 | ||
| id = BS_C03_S04_V11_B1 | | id = BS_C03_S04_V11_B1 | ||
| text = ‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु । सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥ यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः । ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’ | | text = ‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु । | ||
सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥ | |||
यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः । | |||
ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’ | |||
}} | }} | ||
| Line 12,470: | Line 9,613: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V12"> | ||
| Line 12,483: | Line 9,619: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V12 | | verse_id = BS_C03_S04_V12 | ||
| id = BS_C03_S04_V12_B1 | | id = BS_C03_S04_V12_B1 | ||
| text = कस्याधिकारः? ‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते । गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥ न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः । ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥ | | text = कस्याधिकारः? | ||
‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते । | |||
गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥ | |||
न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः । | |||
ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 12,497: | Line 9,637: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V13"> | ||
| Line 12,516: | Line 9,649: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V13 | | verse_id = BS_C03_S04_V13 | ||
| id = BS_C03_S04_V13_B2 | | id = BS_C03_S04_V13_B2 | ||
| text = ‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् । तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koundinya-id">‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।<br/>तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’</span></span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,524: | Line 9,657: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V14"> | ||
| Line 12,547: | Line 9,673: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V15"> | ||
| Line 12,564: | Line 9,683: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(449)ओम् उपमर्दं च ओम् ॥ 03-04-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V16"> | ||
| Line 12,581: | Line 9,693: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V17"> | ||
| Line 12,600: | Line 9,705: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V17 | | verse_id = BS_C03_S04_V17 | ||
| id = BS_C03_S04_V17_B2 | | id = BS_C03_S04_V17_B2 | ||
| text = ‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् । न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’ इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id">‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।<br/>न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’</span></span>इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V18"> | ||
| Line 12,633: | Line 9,731: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V19"> | ||
| Line 12,652: | Line 9,743: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V19 | | verse_id = BS_C03_S04_V19 | ||
| id = BS_C03_S04_V19_B2 | | id = BS_C03_S04_V19_B2 | ||
| text = ‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७) इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavad-id">‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।<br/>आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)</span></span> इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V20"> | ||
| Line 12,681: | Line 9,765: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V20 | | verse_id = BS_C03_S04_V20 | ||
| id = BS_C03_S04_V20_B3 | | id = BS_C03_S04_V20_B3 | ||
| text = ‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना । नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना । इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’ इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।<br/>नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।<br/>इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’</span></span> इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V21"> | ||
| Line 12,710: | Line 9,787: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V21 | | verse_id = BS_C03_S04_V21 | ||
| id = BS_C03_S04_V21_B2 | | id = BS_C03_S04_V21_B2 | ||
| text = ‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ । परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।<br/>परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V22"> | ||
| Line 12,727: | Line 9,797: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V22 | | verse_id = BS_C03_S04_V22 | ||
| id = BS_C03_S04_V22_B1 | | id = BS_C03_S04_V22_B1 | ||
| text = ‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः । ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥ | | text = ‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।<br/> ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V23"> | ||
| Line 12,750: | Line 9,813: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V23 | | verse_id = BS_C03_S04_V23 | ||
| id = BS_C03_S04_V23_B2 | | id = BS_C03_S04_V23_B2 | ||
| text = ‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति । विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’ इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।<br/>विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’</span></span>इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V24"> | ||
| Line 12,771: | Line 9,827: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V25"> | ||
| Line 12,790: | Line 9,839: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V25 | | verse_id = BS_C03_S04_V25 | ||
| id = BS_C03_S04_V25_B2 | | id = BS_C03_S04_V25_B2 | ||
| text = ब्रह्मतर्के च – ‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः । शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥ स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा । देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥ | | text = ब्रह्मतर्के च – | ||
‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः । | |||
शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥ | |||
स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा । | |||
देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V26"> | ||
| Line 12,817: | Line 9,863: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V27"> | ||
| Line 12,842: | Line 9,881: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V27 | | verse_id = BS_C03_S04_V27 | ||
| id = BS_C03_S04_V27_B6 | | id = BS_C03_S04_V27_B6 | ||
| text = ‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा । तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥ अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’ इति च आग्नेये । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agneye-id">‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।<br/>तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥<br/>अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’</span></span>इति च आग्नेये । | ||
}} | }} | ||
| Line 12,852: | Line 9,891: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V28"> | ||
| Line 12,869: | Line 9,901: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V29"> | ||
| Line 12,882: | Line 9,907: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V29 | | verse_id = BS_C03_S04_V29 | ||
| id = BS_C03_S04_V29_B1 | | id = BS_C03_S04_V29_B1 | ||
| text = ‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् । अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’ इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।<br/>अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(463)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-30 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V30"> | ||
| Line 12,899: | Line 9,917: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V30 | | verse_id = BS_C03_S04_V30 | ||
| id = BS_C03_S04_V30_B1 | | id = BS_C03_S04_V30_B1 | ||
| text = ‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः । एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’ इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।<br/>एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’</span></span> इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V31"> | ||
| Line 12,926: | Line 9,937: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V32"> | ||
| Line 12,945: | Line 9,949: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V32 | | verse_id = BS_C03_S04_V32 | ||
| id = BS_C03_S04_V32_B2 | | id = BS_C03_S04_V32_B2 | ||
| text = ‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्। यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥ | | text = ‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्। | ||
यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V33"> | ||
| Line 12,962: | Line 9,960: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V33 | | verse_id = BS_C03_S04_V33 | ||
| id = BS_C03_S04_V33_B1 | | id = BS_C03_S04_V33_B1 | ||
| text = ‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् । एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥ इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च । | | text = ‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् । | ||
एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥ | |||
इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च । | |||
}} | }} | ||
| Line 12,968: | Line 9,968: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V33 | | verse_id = BS_C03_S04_V33 | ||
| id = BS_C03_S04_V33_B4 | | id = BS_C03_S04_V33_B4 | ||
| text = ‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु । आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’ इति च ब्रह्माण्डे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।<br/>आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’</span></span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,974: | Line 9,974: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V33 | | verse_id = BS_C03_S04_V33 | ||
| id = BS_C03_S04_V33_B6 | | id = BS_C03_S04_V33_B6 | ||
| text = ‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि । उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’ इति च बृहत्तन्त्रे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।<br/>उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’</span></span> इति च बृहत्तन्त्रे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,980: | Line 9,980: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V33 | | verse_id = BS_C03_S04_V33 | ||
| id = BS_C03_S04_V33_B8 | | id = BS_C03_S04_V33_B8 | ||
| text = ‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः । स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’ इति च पाद्मे ॥ 33 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।<br/>स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’</span></span> इति च पाद्मे ॥ 33 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 12,988: | Line 9,988: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span><h4 class="gr-section-head">उभयलिङ्गाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span><h4 class="gr-section-head">उभयलिङ्गाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V34"> | ||
| Line 13,001: | Line 9,994: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V34 | | verse_id = BS_C03_S04_V34 | ||
| id = BS_C03_S04_V34_B1 | | id = BS_C03_S04_V34_B1 | ||
| text = सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये । ‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥ | | text = सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये । | ||
‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) | |||
इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V35"> | ||
| Line 13,022: | Line 10,010: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(469)ओम् अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ओम् ॥ 03-04-36 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V36"> | ||
| Line 13,039: | Line 10,020: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(470)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-37 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V37"> | ||
| Line 13,052: | Line 10,026: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V37 | | verse_id = BS_C03_S04_V37 | ||
| id = BS_C03_S04_V37_B1 | | id = BS_C03_S04_V37_B1 | ||
| text = ‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥ देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥ नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ इति स्कान्दे ॥ 37 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । <br/> ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥<br/>देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । <br/> सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥<br/>नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । <br/> मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 37 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V38"> | ||
| Line 13,069: | Line 10,036: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V38 | | verse_id = BS_C03_S04_V38 | ||
| id = BS_C03_S04_V38_B1 | | id = BS_C03_S04_V38_B1 | ||
| text = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः । एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६) | | text = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः । | ||
एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६) | |||
}} | }} | ||
| Line 13,081: | Line 10,049: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V38 | | verse_id = BS_C03_S04_V38 | ||
| id = BS_C03_S04_V38_B4 | | id = BS_C03_S04_V38_B4 | ||
| text = ‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् । पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।<br/>पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’</span></span>इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V39"> | ||
| Line 13,114: | Line 10,075: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V40"> | ||
| Line 13,151: | Line 10,105: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V40 | | verse_id = BS_C03_S04_V40 | ||
| id = BS_C03_S04_V40_B6 | | id = BS_C03_S04_V40_B6 | ||
| text = देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः । असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥ | | text = देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः । | ||
असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,157: | Line 10,112: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V40 | | verse_id = BS_C03_S04_V40 | ||
| id = BS_C03_S04_V40_B7 | | id = BS_C03_S04_V40_B7 | ||
| text = ‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे । अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’ इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id">‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।<br/>अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’</span></span> इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,165: | Line 10,120: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारिकाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारिकाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V41"> | ||
| Line 13,184: | Line 10,132: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V41 | | verse_id = BS_C03_S04_V41 | ||
| id = BS_C03_S04_V41_B2 | | id = BS_C03_S04_V41_B2 | ||
| text = ‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् । इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’ इति ब्रह्माण्डे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।<br/>इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’</span></span> इति ब्रह्माण्डे । | ||
}} | }} | ||
| Line 13,190: | Line 10,138: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V41 | | verse_id = BS_C03_S04_V41 | ||
| id = BS_C03_S04_V41_B4 | | id = BS_C03_S04_V41_B4 | ||
| text = ‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि । एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।। | | text = ‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।<br/> एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।। | ||
}} | }} | ||
| Line 13,196: | Line 10,144: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V41 | | verse_id = BS_C03_S04_V41 | ||
| id = BS_C03_S04_V41_B7 | | id = BS_C03_S04_V41_B7 | ||
| text = ‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत । अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४) इति च श्रुतिः॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।<br/>अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)</span></span> इति च श्रुतिः॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V42"> | ||
| Line 13,219: | Line 10,160: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V42 | | verse_id = BS_C03_S04_V42 | ||
| id = BS_C03_S04_V42_B3 | | id = BS_C03_S04_V42_B3 | ||
| text = बृहत्संहितायां च – ‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् । प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥ ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥ | | text = बृहत्संहितायां च – | ||
‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् । | |||
प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥ | |||
ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V43"> | ||
| Line 13,242: | Line 10,179: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V43 | | verse_id = BS_C03_S04_V43 | ||
| id = BS_C03_S04_V43_B2 | | id = BS_C03_S04_V43_B2 | ||
| text = ‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् । अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’ इति स्मृतेः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।<br/>अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’</span></span> इति स्मृतेः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,248: | Line 10,185: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V43 | | verse_id = BS_C03_S04_V43 | ||
| id = BS_C03_S04_V43_B4 | | id = BS_C03_S04_V43_B4 | ||
| text = ‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते । अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥ | | text = ‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।<br/>अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,256: | Line 10,193: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A089" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A089"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A089" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A089"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V44"> | ||
| Line 13,279: | Line 10,209: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V45"> | ||
| Line 13,296: | Line 10,219: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V46"> | ||
| Line 13,315: | Line 10,231: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V46 | | verse_id = BS_C03_S04_V46 | ||
| id = BS_C03_S04_V46_B2 | | id = BS_C03_S04_V46_B2 | ||
| text = वाराहे च – ‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् । वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥ विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः । पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥ तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् । ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥ | | text = वाराहे च – | ||
‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् । | |||
वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥ | |||
विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः । | |||
पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥ | |||
तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् । | |||
ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,323: | Line 10,245: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span><h4 class="gr-section-head">कृत्स्नभावाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span><h4 class="gr-section-head">कृत्स्नभावाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V47"> | ||
| Line 13,336: | Line 10,251: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V47 | | verse_id = BS_C03_S04_V47 | ||
| id = BS_C03_S04_V47_B1 | | id = BS_C03_S04_V47_B1 | ||
| text = ‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते । | | text = ‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते । | ||
}} | }} | ||
| Line 13,346: | Line 10,261: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V48"> | ||
| Line 13,373: | Line 10,281: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span><h4 class="gr-section-head">अनाविष्काराधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span><h4 class="gr-section-head">अनाविष्काराधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V49"> | ||
| Line 13,386: | Line 10,287: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V49 | | verse_id = BS_C03_S04_V49 | ||
| id = BS_C03_S04_V49_B1 | | id = BS_C03_S04_V49_B1 | ||
| text = ‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते । तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः । | | text = ‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते । | ||
तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः । | |||
}} | }} | ||
| Line 13,392: | Line 10,294: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V49 | | verse_id = BS_C03_S04_V49 | ||
| id = BS_C03_S04_V49_B5 | | id = BS_C03_S04_V49_B5 | ||
| text = तच्च विषिद्धम् – ‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः। येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥ | | text = तच्च विषिद्धम् – | ||
‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः। | |||
येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,398: | Line 10,302: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V49 | | verse_id = BS_C03_S04_V49 | ||
| id = BS_C03_S04_V49_B7 | | id = BS_C03_S04_V49_B7 | ||
| text = अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः । आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति । | | text = अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः । | ||
आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 13,404: | Line 10,309: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V49 | | verse_id = BS_C03_S04_V49 | ||
| id = BS_C03_S04_V49_B9 | | id = BS_C03_S04_V49_B9 | ||
| text = विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि । अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥ | | text = विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि । | ||
अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,412: | Line 10,318: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span><h4 class="gr-section-head">ऐहिकाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span><h4 class="gr-section-head">ऐहिकाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V50"> | ||
| Line 13,431: | Line 10,330: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V50 | | verse_id = BS_C03_S04_V50 | ||
| id = BS_C03_S04_V50_B3 | | id = BS_C03_S04_V50_B3 | ||
| text = ‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् । यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् । | | text = ‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् । | ||
यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 13,437: | Line 10,337: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V50 | | verse_id = BS_C03_S04_V50 | ||
| id = BS_C03_S04_V50_B6 | | id = BS_C03_S04_V50_B6 | ||
| text = ‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् । यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥ यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि । इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥ श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च । परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥ एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’ इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamhitha-id">‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।<br/>यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥<br/>यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।<br/>इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥<br/>श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।<br/>परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥<br/>एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,445: | Line 10,345: | ||
<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A093" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्तिफलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A093"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्तिफलाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C03_S04_A093" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्तिफलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A093"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्तिफलाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V51"> | ||
| Line 13,470: | Line 10,363: | ||
| verse_id = BS_C03_S04_V51 | | verse_id = BS_C03_S04_V51 | ||
| id = BS_C03_S04_V51_B3 | | id = BS_C03_S04_V51_B3 | ||
| text = ‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा । अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥ न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥ | | text = ‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा । | ||
अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥ | |||
न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,498: | Line 10,393: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आवृत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आवृत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V01"> | ||
| Line 13,515: | Line 10,403: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(486)ओं लिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-01-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V02"> | ||
| Line 13,534: | Line 10,415: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V02 | | verse_id = BS_C04_S01_V02 | ||
| id = BS_C04_S01_V02_B3 | | id = BS_C04_S01_V02_B3 | ||
| text = ‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च । कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’ इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।<br/>कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’</span></span>इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,542: | Line 10,423: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मोपगमाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मोपगमाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V03"> | ||
| Line 13,555: | Line 10,429: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V03 | | verse_id = BS_C04_S01_V03 | ||
| id = BS_C04_S01_V03_B1 | | id = BS_C04_S01_V03_B1 | ||
| text = आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव । ‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’ इति ग्राहयन्ति च । | | text = आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’</span></span>इति ग्राहयन्ति च । | ||
}} | }} | ||
| Line 13,561: | Line 10,435: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V03 | | verse_id = BS_C04_S01_V03 | ||
| id = BS_C04_S01_V03_B2 | | id = BS_C04_S01_V03_B2 | ||
| text = ‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः । नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।<br/>नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,567: | Line 10,441: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V03 | | verse_id = BS_C04_S01_V03 | ||
| id = BS_C04_S01_V03_B4 | | id = BS_C04_S01_V03_B4 | ||
| text = ‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः । सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥ कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’ इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥<br/>कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’</span></span> इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,575: | Line 10,449: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">नप्रतीकाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">नप्रतीकाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V04"> | ||
| Line 13,594: | Line 10,461: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V04 | | verse_id = BS_C04_S01_V04 | ||
| id = BS_C04_S01_V04_B2 | | id = BS_C04_S01_V04_B2 | ||
| text = ब्रह्मतर्के च – ‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः । ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥ नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते । सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥ | | text = ब्रह्मतर्के च – | ||
‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः । | |||
ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥ | |||
नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते । | |||
सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,602: | Line 10,473: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V05"> | ||
| Line 13,621: | Line 10,485: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V05 | | verse_id = BS_C04_S01_V05 | ||
| id = BS_C04_S01_V05_B2 | | id = BS_C04_S01_V05_B2 | ||
| text = ‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् । महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि । सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥ | | text = ‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् । | ||
महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि । | |||
सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,627: | Line 10,493: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V05 | | verse_id = BS_C04_S01_V05 | ||
| id = BS_C04_S01_V05_B5 | | id = BS_C04_S01_V05_B5 | ||
| text = आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता । कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’ इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।<br/>कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’</span></span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,635: | Line 10,501: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V06"> | ||
| Line 13,654: | Line 10,513: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V06 | | verse_id = BS_C04_S01_V06 | ||
| id = BS_C04_S01_V06_B2 | | id = BS_C04_S01_V06_B2 | ||
| text = नारायणतन्त्रे च – ‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु । गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥ स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् । अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥ स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु । तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥ तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥ | | text = नारायणतन्त्रे च – | ||
‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु । | |||
गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥ | |||
स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् । | |||
अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥ | |||
स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु । | |||
तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥ | |||
तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,662: | Line 10,528: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आसनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आसनाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आसनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आसनाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V07"> | ||
| Line 13,679: | Line 10,538: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V08"> | ||
| Line 13,692: | Line 10,544: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V08 | | verse_id = BS_C04_S01_V08 | ||
| id = BS_C04_S01_V08_B1 | | id = BS_C04_S01_V08_B1 | ||
| text = ‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा । स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥ नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः । आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥ स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् । स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’ इति च नारायणतन्त्रे। | | text = <span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।<br/>स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥<br/>नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।<br/>आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥<br/>स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।<br/>स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’</span> इति च नारायणतन्त्रे। | ||
}} | }} | ||
| Line 13,702: | Line 10,554: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V09"> | ||
| Line 13,715: | Line 10,560: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V09 | | verse_id = BS_C04_S01_V09 | ||
| id = BS_C04_S01_V09_B1 | | id = BS_C04_S01_V09_B1 | ||
| text = ‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्। चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।<br/>चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’</span></span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(494)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 04-01-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V10"> | ||
| Line 13,732: | Line 10,570: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V10 | | verse_id = BS_C04_S01_V10 | ||
| id = BS_C04_S01_V10_B1 | | id = BS_C04_S01_V10_B1 | ||
| text = ‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥ | | text = ‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । | ||
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V11"> | ||
| Line 13,755: | Line 10,587: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V11 | | verse_id = BS_C04_S01_V11 | ||
| id = BS_C04_S01_V11_B2 | | id = BS_C04_S01_V11_B2 | ||
| text = ‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् । तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥ न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः । मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’ इति वाराहे ॥ 11 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।<br/>तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥<br/>न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।<br/>मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’</span> इति वाराहे ॥ 11 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,763: | Line 10,595: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">प्रायणाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">प्रायणाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V12"> | ||
| Line 13,794: | Line 10,619: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V12 | | verse_id = BS_C04_S01_V12 | ||
| id = BS_C04_S01_V12_B6 | | id = BS_C04_S01_V12_B6 | ||
| text = ‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता । ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥ दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते। भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा । आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’ इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।<br/>ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥<br/>दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।<br/>भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।<br/>आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’</span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,802: | Line 10,627: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V13"> | ||
| Line 13,821: | Line 10,639: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V13 | | verse_id = BS_C04_S01_V13 | ||
| id = BS_C04_S01_V13_B2 | | id = BS_C04_S01_V13_B2 | ||
| text = ‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३) इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Tadavyapadeshath-id">‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)</span></span> इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V14"> | ||
| Line 13,844: | Line 10,655: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V14 | | verse_id = BS_C04_S01_V14 | ||
| id = BS_C04_S01_V14_B2 | | id = BS_C04_S01_V14_B2 | ||
| text = ‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः । एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’ इति चाग्नेये ॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agnayapurana-id">‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।<br/>एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’</span></span> इति चाग्नेये ॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V15"> | ||
| Line 13,873: | Line 10,677: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V15 | | verse_id = BS_C04_S01_V15 | ||
| id = BS_C04_S01_V15_B4 | | id = BS_C04_S01_V15_B4 | ||
| text = ‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् । पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥ द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः । तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥ आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’ इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।<br/>पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥<br/>द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।<br/>तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥<br/>आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’</span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V16"> | ||
| Line 13,906: | Line 10,703: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V17"> | ||
| Line 13,919: | Line 10,709: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V17 | | verse_id = BS_C04_S01_V17 | ||
| id = BS_C04_S01_V17_B1 | | id = BS_C04_S01_V17_B1 | ||
| text = मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन ‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति । | | text = मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन | ||
‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति । | |||
}} | }} | ||
| Line 13,925: | Line 10,716: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V17 | | verse_id = BS_C04_S01_V17 | ||
| id = BS_C04_S01_V17_B3 | | id = BS_C04_S01_V17_B3 | ||
| text = ‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति । किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’ इति पाद्मे ॥ 17 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।<br/>किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 17 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V18"> | ||
| Line 13,948: | Line 10,732: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V18 | | verse_id = BS_C04_S01_V18 | ||
| id = BS_C04_S01_V18_B2 | | id = BS_C04_S01_V18_B2 | ||
| text = ‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५) इति च । | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)</span> इति च । | ||
}} | }} | ||
| Line 13,954: | Line 10,738: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V18 | | verse_id = BS_C04_S01_V18 | ||
| id = BS_C04_S01_V18_B4 | | id = BS_C04_S01_V18_B4 | ||
| text = ‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् । महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’ इति च भारते ॥ 18 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।<br/>महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’</span></span>इति च भारते ॥ 18 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V19"> | ||
| Line 13,977: | Line 10,754: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V19 | | verse_id = BS_C04_S01_V19 | ||
| id = BS_C04_S01_V19_B2 | | id = BS_C04_S01_V19_B2 | ||
| text = ‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु । प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥ | | text = ‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु । | ||
प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 13,983: | Line 10,761: | ||
| verse_id = BS_C04_S01_V19 | | verse_id = BS_C04_S01_V19 | ||
| id = BS_C04_S01_V19_B4 | | id = BS_C04_S01_V19_B4 | ||
| text = ‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः । नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’ इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantra-id">‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।<br/>नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’</span></span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 13,999: | Line 10,777: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">वाङ्मनसाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">वाङ्मनसाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(504)ओं वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ओम् ॥ 04-02-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V01"> | ||
| Line 14,012: | Line 10,783: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V01 | | verse_id = BS_C04_S02_V01 | ||
| id = BS_C04_S02_V01_B1 | | id = BS_C04_S02_V01_B1 | ||
| text = वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् । ‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१) इति शब्दाच्च । | | text = वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)</span></span> इति शब्दाच्च । | ||
}} | }} | ||
| Line 14,018: | Line 10,789: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V01 | | verse_id = BS_C04_S02_V01 | ||
| id = BS_C04_S02_V01_B2 | | id = BS_C04_S02_V01_B2 | ||
| text = ‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः । तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’ इति स्कान्दे ॥ 01 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।<br/>तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 01 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(505)ओम् अत एव च सर्वाण्यनु ओम् ॥ 04-02-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V02"> | ||
| Line 14,049: | Line 10,813: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">मनोऽधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">मनोऽधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(506)ओं तन्मनः प्राण उत्तरात् ओम् ॥ 04-02-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V03"> | ||
| Line 14,076: | Line 10,833: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">अध्यक्षाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">अध्यक्षाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V04"> | ||
| Line 14,101: | Line 10,851: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V04 | | verse_id = BS_C04_S02_V04 | ||
| id = BS_C04_S02_V04_B4 | | id = BS_C04_S02_V04_B4 | ||
| text = ‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते । अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु । आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥ | | text = ‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते । | ||
अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु । | |||
आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 14,107: | Line 10,859: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V04 | | verse_id = BS_C04_S02_V04 | ||
| id = BS_C04_S02_V04_B7 | | id = BS_C04_S02_V04_B7 | ||
| text = ‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन । किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’ | | text = ‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन । | ||
किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’ | |||
}} | }} | ||
| Line 14,113: | Line 10,866: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V04 | | verse_id = BS_C04_S02_V04 | ||
| id = BS_C04_S02_V04_B9 | | id = BS_C04_S02_V04_B9 | ||
| text = प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् । सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥ | | text = प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् । | ||
सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 14,121: | Line 10,875: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">भूताधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">भूताधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V05"> | ||
| Line 14,134: | Line 10,881: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V05 | | verse_id = BS_C04_S02_V05 | ||
| id = BS_C04_S02_V05_B1 | | id = BS_C04_S02_V05_B1 | ||
| text = भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥ | | text = भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,142: | Line 10,889: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(509)ओं नैकस्मिन् दर्शयतो हि ओम् ॥ 04-02-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V06"> | ||
| Line 14,169: | Line 10,909: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">समनाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">समनाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V07"> | ||
| Line 14,192: | Line 10,925: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V08"> | ||
| Line 14,209: | Line 10,935: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V09"> | ||
| Line 14,228: | Line 10,947: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V09 | | verse_id = BS_C04_S02_V09 | ||
| id = BS_C04_S02_V09_B2 | | id = BS_C04_S02_V09_B2 | ||
| text = ‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः । ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’ इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-ThuraShruthi-id">‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।<br/>ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’</span></span> इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V10"> | ||
| Line 14,251: | Line 10,963: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V10 | | verse_id = BS_C04_S02_V10 | ||
| id = BS_C04_S02_V10_B2 | | id = BS_C04_S02_V10_B2 | ||
| text = ‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे । उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः । स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥ प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना । नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’ इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।<br/>उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।<br/>स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥<br/>प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।<br/>नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’</span> इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V11"> | ||
| Line 14,272: | Line 10,977: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V12"> | ||
| Line 14,299: | Line 10,997: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V13"> | ||
| Line 14,316: | Line 11,007: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(517)ओं स्मर्यते च ओम् ॥ 04-02-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V14"> | ||
| Line 14,329: | Line 11,013: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V14 | | verse_id = BS_C04_S02_V14 | ||
| id = BS_C04_S02_V14_B1 | | id = BS_C04_S02_V14_B1 | ||
| text = ‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः । ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’ इति च वाराहे ॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।<br/>ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’</span></span> इति च वाराहे ॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,337: | Line 11,021: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम् " data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">परा(लया)धिकरणम् </h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम् " data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">परा(लया)धिकरणम् </h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(518)ओं तानि परे तथा ह्याह ओम् ॥ 04-02-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V15"> | ||
| Line 14,364: | Line 11,041: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V16"> | ||
| Line 14,389: | Line 11,059: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V16 | | verse_id = BS_C04_S02_V16 | ||
| id = BS_C04_S02_V16_B4 | | id = BS_C04_S02_V16_B4 | ||
| text = ‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु । कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’ इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।<br/>कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’</span></span> इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,397: | Line 11,067: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V17"> | ||
| Line 14,410: | Line 11,073: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V17 | | verse_id = BS_C04_S02_V17 | ||
| id = BS_C04_S02_V17_B1 | | id = BS_C04_S02_V17_B1 | ||
| text = उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति। ‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२) इति श्रुतेः । | | text = उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)</span></span> इति श्रुतेः । | ||
}} | }} | ||
| Line 14,422: | Line 11,085: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V17 | | verse_id = BS_C04_S02_V17 | ||
| id = BS_C04_S02_V17_B4 | | id = BS_C04_S02_V17_B4 | ||
| text = ‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च। | | text = ‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । | ||
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च। | |||
}} | }} | ||
| Line 14,434: | Line 11,098: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V17 | | verse_id = BS_C04_S02_V17 | ||
| id = BS_C04_S02_V17_B8 | | id = BS_C04_S02_V17_B8 | ||
| text = ‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु । उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’ इति चाध्यात्मे । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।<br/>उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’</span></span> इति चाध्यात्मे । | ||
}} | }} | ||
| Line 14,440: | Line 11,104: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V17 | | verse_id = BS_C04_S02_V17 | ||
| id = BS_C04_S02_V17_B10 | | id = BS_C04_S02_V17_B10 | ||
| text = ‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका । तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥ | | text = ‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका । | ||
तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V18"> | ||
| Line 14,467: | Line 11,125: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(522)ओं निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-02-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V19"> | ||
| Line 14,494: | Line 11,145: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V20"> | ||
| Line 14,517: | Line 11,161: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V21"> | ||
| Line 14,530: | Line 11,167: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V21 | | verse_id = BS_C04_S02_V21 | ||
| id = BS_C04_S02_V21_B1 | | id = BS_C04_S02_V21_B1 | ||
| text = ‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ । इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’ | | text = ‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।<br/> इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,536: | Line 11,173: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V21 | | verse_id = BS_C04_S02_V21 | ||
| id = BS_C04_S02_V21_B3 | | id = BS_C04_S02_V21_B3 | ||
| text = ‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः । तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥ ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् । महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः । निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥ उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते । न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥ ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते । अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’ इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।<br/>तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥<br/>ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।<br/>महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।<br/>निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥<br/>उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।<br/>न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥<br/>ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।<br/>अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’</span> इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,544: | Line 11,181: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V22"> | ||
| Line 14,563: | Line 11,193: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V22 | | verse_id = BS_C04_S02_V22 | ||
| id = BS_C04_S02_V22_B2 | | id = BS_C04_S02_V22_B2 | ||
| text = ‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५) इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती । | | text = ‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । | ||
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ | |||
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । | |||
तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५) | |||
इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती । | |||
}} | }} | ||
| Line 14,569: | Line 11,203: | ||
| verse_id = BS_C04_S02_V22 | | verse_id = BS_C04_S02_V22 | ||
| id = BS_C04_S02_V22_B7 | | id = BS_C04_S02_V22_B7 | ||
| text = ‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् । अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’ इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।<br/>अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’</span></span>इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,585: | Line 11,219: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span><h4 class="gr-section-head">अर्चिराद्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span><h4 class="gr-section-head">अर्चिराद्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V01"> | ||
| Line 14,610: | Line 11,237: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V01 | | verse_id = BS_C04_S03_V01 | ||
| id = BS_C04_S03_V01_B2 | | id = BS_C04_S03_V01_B2 | ||
| text = ‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् । धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥ | | text = ‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् । | ||
धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 14,616: | Line 11,244: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V01 | | verse_id = BS_C04_S03_V01 | ||
| id = BS_C04_S03_V01_B4 | | id = BS_C04_S03_V01_B4 | ||
| text = ‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः । अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’ इति च ब्रह्मतर्के॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।<br/>अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । <br/>एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’</span></span>इति च ब्रह्मतर्के॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,624: | Line 11,252: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span><h4 class="gr-section-head">वायुगत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span><h4 class="gr-section-head">वायुगत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V02"> | ||
| Line 14,651: | Line 11,272: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span><h4 class="gr-section-head">तटिदधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span><h4 class="gr-section-head">तटिदधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V03"> | ||
| Line 14,664: | Line 11,278: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V03 | | verse_id = BS_C04_S03_V03 | ||
| id = BS_C04_S03_V03_B1 | | id = BS_C04_S03_V03_B1 | ||
| text = ‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः । | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-koundinya-id">‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः । | ||
}} | }} | ||
| Line 14,670: | Line 11,284: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V03 | | verse_id = BS_C04_S03_V03 | ||
| id = BS_C04_S03_V03_B2 | | id = BS_C04_S03_V03_B2 | ||
| text = ‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpavana-id">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,690: | Line 11,304: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span><h4 class="gr-section-head">आतिवाहिकाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span><h4 class="gr-section-head">आतिवाहिकाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V04"> | ||
| Line 14,711: | Line 11,318: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V05"> | ||
| Line 14,724: | Line 11,324: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V05 | | verse_id = BS_C04_S03_V05 | ||
| id = BS_C04_S03_V05_B1 | | id = BS_C04_S03_V05_B1 | ||
| text = ‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः । पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः | | text = ‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः । | ||
पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः | |||
}} | }} | ||
| Line 14,730: | Line 11,331: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V05 | | verse_id = BS_C04_S03_V05 | ||
| id = BS_C04_S03_V05_B2 | | id = BS_C04_S03_V05_B2 | ||
| text = ब्रह्मतर्के च – ‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु । ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥ ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा । तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥ सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा । ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥ | | text = ब्रह्मतर्के च – | ||
‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु । | |||
ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥ | |||
ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा । | |||
तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥ | |||
सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा । | |||
ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 14,738: | Line 11,345: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span><h4 class="gr-section-head">वैद्युताधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span><h4 class="gr-section-head">वैद्युताधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V06"> | ||
| Line 14,757: | Line 11,357: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V06 | | verse_id = BS_C04_S03_V06 | ||
| id = BS_C04_S03_V06_B2 | | id = BS_C04_S03_V06_B2 | ||
| text = ‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः । कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’ इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।<br/> कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 14,765: | Line 11,365: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V07"> | ||
| Line 14,784: | Line 11,377: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V07 | | verse_id = BS_C04_S03_V07 | ||
| id = BS_C04_S03_V07_B2 | | id = BS_C04_S03_V07_B2 | ||
| text = ‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् । यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥ | | text = ‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् । | ||
यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V08"> | ||
| Line 14,805: | Line 11,392: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V09"> | ||
| Line 14,826: | Line 11,406: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V10"> | ||
| Line 14,843: | Line 11,416: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V11"> | ||
| Line 14,856: | Line 11,422: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V11 | | verse_id = BS_C04_S03_V11 | ||
| id = BS_C04_S03_V11_B1 | | id = BS_C04_S03_V11_B1 | ||
| text = ‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे । परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥ | | text = ‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे । | ||
परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V12"> | ||
| Line 14,877: | Line 11,437: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(538)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 04-03-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V13"> | ||
| Line 14,894: | Line 11,447: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V14"> | ||
| Line 14,913: | Line 11,459: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V14 | | verse_id = BS_C04_S03_V14 | ||
| id = BS_C04_S03_V14_B2 | | id = BS_C04_S03_V14_B2 | ||
| text = ‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति । यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’ इति पाद्मे ॥ 14 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।<br/>यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’</span></span> इति पाद्मे ॥ 14 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V15"> | ||
| Line 14,930: | Line 11,469: | ||
| verse_id = BS_C04_S03_V15 | | verse_id = BS_C04_S03_V15 | ||
| id = BS_C04_S03_V15_B1 | | id = BS_C04_S03_V15_B1 | ||
| text = ‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् । न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥ अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च । राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥ एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् । अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥ अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु । स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् । ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् । | | text = ‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् । | ||
न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥ | |||
अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च । | |||
राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥ | |||
एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् । | |||
अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥ | |||
अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु । | |||
स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् । | |||
ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 14,940: | Line 11,487: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V16"> | ||
| Line 14,969: | Line 11,509: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पद्याधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पद्याधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V01"> | ||
| Line 15,008: | Line 11,541: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्ताधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्ताधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V02"> | ||
| Line 15,035: | Line 11,561: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V03"> | ||
| Line 15,054: | Line 11,573: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V03 | | verse_id = BS_C04_S04_V03 | ||
| id = BS_C04_S04_V03_B2 | | id = BS_C04_S04_V03_B2 | ||
| text = ‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः । सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥ | | text = ‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः । | ||
सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,062: | Line 11,582: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V04"> | ||
| Line 15,087: | Line 11,600: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V04 | | verse_id = BS_C04_S04_V04 | ||
| id = BS_C04_S04_V04_B3 | | id = BS_C04_S04_V04_B3 | ||
| text = भविष्यत्पुराणे च – ‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् । बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥ | | text = भविष्यत्पुराणे च – | ||
‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् । | |||
बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,095: | Line 11,610: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span><h4 class="gr-section-head">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span><h4 class="gr-section-head">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V05"> | ||
| Line 15,120: | Line 11,628: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V05 | | verse_id = BS_C04_S04_V05 | ||
| id = BS_C04_S04_V05_B4 | | id = BS_C04_S04_V05_B4 | ||
| text = ‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति । गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’ इति स्मृतेः ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।<br/>गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’</span></span> इति स्मृतेः ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 15,126: | Line 11,634: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V05 | | verse_id = BS_C04_S04_V05 | ||
| id = BS_C04_S04_V05_B6 | | id = BS_C04_S04_V05_B6 | ||
| text = ‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् । इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’ इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।<br/>इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’</span></span> इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥ | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V06"> | ||
| Line 15,143: | Line 11,644: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V06 | | verse_id = BS_C04_S04_V06 | ||
| id = BS_C04_S04_V06_B1 | | id = BS_C04_S04_V06_B1 | ||
| text = चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते । सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥ | | text = चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते । | ||
सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V07"> | ||
| Line 15,178: | Line 11,673: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V07 | | verse_id = BS_C04_S04_V07 | ||
| id = BS_C04_S04_V07_B3 | | id = BS_C04_S04_V07_B3 | ||
| text = ‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः । चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥ तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् । कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥ यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥ | | text = ‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः । | ||
चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥ | |||
तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् । | |||
कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥ | |||
यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,186: | Line 11,685: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span><h4 class="gr-section-head">सङ्कल्पाधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span><h4 class="gr-section-head">सङ्कल्पाधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V08"> | ||
| Line 15,207: | Line 11,699: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V09"> | ||
| Line 15,226: | Line 11,711: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V09 | | verse_id = BS_C04_S04_V09 | ||
| id = BS_C04_S04_V09_B2 | | id = BS_C04_S04_V09_B2 | ||
| text = ‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः । ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥ ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् । आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् । एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’ इति वाराहे ॥ 09 ॥ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।<br/>ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥<br/>ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।<br/>आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।<br/> एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’</span> इति वाराहे ॥ 09 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 15,234: | Line 11,719: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V10"> | ||
| Line 15,257: | Line 11,735: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V11"> | ||
| Line 15,274: | Line 11,745: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V12"> | ||
| Line 15,295: | Line 11,759: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V13"> | ||
| Line 15,312: | Line 11,769: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(555)ओं भावे जाग्रद्वत् ओम् ॥ 04-04-14 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V14"> | ||
| Line 15,325: | Line 11,775: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V14 | | verse_id = BS_C04_S04_V14 | ||
| id = BS_C04_S04_V14_B1 | | id = BS_C04_S04_V14_B1 | ||
| text = ब्रह्मवैवर्ते च – ‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते । एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥ स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् । स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥ | | text = ब्रह्मवैवर्ते च – | ||
‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते । | |||
एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥ | |||
स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् । | |||
स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V15"> | ||
| Line 15,342: | Line 11,789: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V15 | | verse_id = BS_C04_S04_V15 | ||
| id = BS_C04_S04_V15_B1 | | id = BS_C04_S04_V15_B1 | ||
| text = शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि । ‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥ | | text = शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि । | ||
‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,352: | Line 11,800: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V16"> | ||
| Line 15,371: | Line 11,812: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V16 | | verse_id = BS_C04_S04_V16 | ||
| id = BS_C04_S04_V16_B2 | | id = BS_C04_S04_V16_B2 | ||
| text = ब्रह्मवैवर्ते च- ‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः । भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥ तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) । सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥ | | text = ब्रह्मवैवर्ते च- | ||
‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः । | |||
भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥ | |||
तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) । | |||
सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,379: | Line 11,824: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V17"> | ||
| Line 15,400: | Line 11,838: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V18"> | ||
| Line 15,419: | Line 11,850: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V18 | | verse_id = BS_C04_S04_V18 | ||
| id = BS_C04_S04_V18_B2 | | id = BS_C04_S04_V18_B2 | ||
| text = वाराहे च- ‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि । मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥ तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते । न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥ | | text = वाराहे च- | ||
‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि । | |||
मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥ | |||
तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते । | |||
न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V19"> | ||
| Line 15,448: | Line 11,876: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V19 | | verse_id = BS_C04_S04_V19 | ||
| id = BS_C04_S04_V19_B3 | | id = BS_C04_S04_V19_B3 | ||
| text = गारुडे च- ‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् । केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥ अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन । केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥ केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् । तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥ सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च । इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥ पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः । मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥ क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः । आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥ रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः । नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥ सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् । पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥ स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता । सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन । भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥ | | text = गारुडे च- | ||
‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् । | |||
केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥ | |||
अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन । | |||
केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥ | |||
केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् । | |||
तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥ | |||
सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च । | |||
इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥ | |||
पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः । | |||
मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥ | |||
क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः । | |||
आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥ | |||
रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः । | |||
नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥ | |||
सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् । | |||
पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥ | |||
स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता । | |||
सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः | |||
चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन । | |||
भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V20"> | ||
| Line 15,471: | Line 11,912: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V20 | | verse_id = BS_C04_S04_V20 | ||
| id = BS_C04_S04_V20_B3 | | id = BS_C04_S04_V20_B3 | ||
| text = वाराहे च – स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् । बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥ सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः । न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु । विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥ | | text = वाराहे च – | ||
स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् । | |||
बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥ | |||
सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः । | |||
न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु । | |||
विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,479: | Line 11,925: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034"></span><h4 class="gr-section-head">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034"></span><h4 class="gr-section-head">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V21"> | ||
| Line 15,504: | Line 11,943: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V21 | | verse_id = BS_C04_S04_V21 | ||
| id = BS_C04_S04_V21_B3 | | id = BS_C04_S04_V21_B3 | ||
| text = ‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते । न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’ इति मोक्षधर्मे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Moksha-id">‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।<br/> न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’</span></span> इति मोक्षधर्मे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 15,516: | Line 11,955: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V21 | | verse_id = BS_C04_S04_V21 | ||
| id = BS_C04_S04_V21_B5 | | id = BS_C04_S04_V21_B5 | ||
| text = ब्रह्मवैवर्ते च – ‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् । विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥ हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी । न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥ | | text = ब्रह्मवैवर्ते च – | ||
‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् । | |||
विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥ | |||
हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी । | |||
न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥ | |||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V22"> | ||
| Line 15,533: | Line 11,969: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V22 | | verse_id = BS_C04_S04_V22 | ||
| id = BS_C04_S04_V22_B1 | | id = BS_C04_S04_V22_B1 | ||
| text = न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८) इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् । | | text = न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८) | ||
इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् । | |||
}} | }} | ||
| Line 15,539: | Line 11,976: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V22 | | verse_id = BS_C04_S04_V22 | ||
| id = BS_C04_S04_V22_B4 | | id = BS_C04_S04_V22_B4 | ||
| text = ‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् । कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’ इति कौर्मे ॥ | | text = <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।<br/>कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’</span></span> इति कौर्मे ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 15,545: | Line 11,982: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V22 | | verse_id = BS_C04_S04_V22 | ||
| id = BS_C04_S04_V22_B6 | | id = BS_C04_S04_V22_B6 | ||
| text = ‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् । नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥ कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’ | | text = <span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।<br/>नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥<br/> कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’</span> {{!}}इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥ | ||
}} | }} | ||
| Line 15,553: | Line 11,990: | ||
<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">अनावृत्यधिकरणम्</h4> | <span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">अनावृत्यधिकरणम्</h4> | ||
<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V23"> | ||
| Line 15,572: | Line 12,002: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V23 | | verse_id = BS_C04_S04_V23 | ||
| id = BS_C04_S04_V23_B02 | | id = BS_C04_S04_V23_B02 | ||
| text = ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे । नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥ | | text = ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे । | ||
नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,578: | Line 12,009: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V23 | | verse_id = BS_C04_S04_V23 | ||
| id = BS_C04_S04_V23_B04 | | id = BS_C04_S04_V23_B04 | ||
| text = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् । वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥ | | text = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं | ||
बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् । | |||
वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः | |||
मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 15,584: | Line 12,018: | ||
| verse_id = BS_C04_S04_V23 | | verse_id = BS_C04_S04_V23 | ||
| id = BS_C04_S04_V23_B08 | | id = BS_C04_S04_V23_B08 | ||
| text = नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम । नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥ | | text = नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम । | ||
नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥ | |||
}} | }} | ||