Jump to content

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S21: Difference between revisions

From Anandamakaranda
Newer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 9: Line 9:
}}
}}
== एकविंशोऽध्यायः ==
== एकविंशोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V12
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = मैत्रेय उवाच–
| verse_line2  = दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च ।
| verse_line3  = जातक्षोभाद् भगवतो महानासीद् गुणत्रयात् ॥ १२ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V12
| id      = BTN_C03_S21_V12_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'सृष्टौ लये तारतम्यं देवानां ज्ञायते स्फुटम् ।तारतम्यपरिज्ञाने महातात्पर्यमिष्यते ॥अतस्तद्बहुशस्तूक्तमन्यच्चैतत्प्रकाशकम्''॥ इति वामने ।'महतो ब्रह्मवायू च तद्भार्ये चाभिमानिनः ।अहमः शेषवीन्द्रौ च रुद्रेन्द्रौ कामतत्स्त्रियः ॥मनसस्त्वनिरुद्धश्च चन्द्रश्चान्ये यथोदितम् ।एवं क्रमो व्यत्ययस्तु सूक्ष्मस्थूलविभेदतः ॥सृष्टौ गुणे च ज्ञानादौ मुक्तिस्थे वाप्ययं क्रमः ।नियमेनान्यथोक्तिस्तु मोहायासुरजन्मनाम्''॥ इति वाराहे ॥ १२ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V13
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = रजः प्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् ।
| verse_line2  = जातः ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्च च ॥ १३ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V15
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सोऽशयिष्टाधिसलिल आण्डकोशो निरात्मकः ।
| verse_line2  = साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत् तमीश्वरः ॥ १५ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V15
| id      = BTN_C03_S21_V15_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
निरात्मकः न व्यक्तस्तत्रात्मा ॥ १५ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V17
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सोऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये ।
| verse_line2  = लोकसंस्थां यथापूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ॥ १७ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V17
| id      = BTN_C03_S21_V17_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
संस्थया स्वया भगवति स्थितसामर्थ्येन ॥ १७ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V21
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देवस्तानाह संविग्नो मा मा जक्षत रक्षत ।
| verse_line2  = अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं भविष्यथ ॥ २१ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V22
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देवताः प्रभया या या दिव्याः प्रमुखतोऽसृजत् ।
| verse_line2  = तेऽहार्षुर्देवयन्तोऽपि विसृष्टां तां प्रभामहः ॥ २२ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V23
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देवोऽदेवान् जघनतः सृजति स्मातिलोलुपान् ।
| verse_line2  = त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ॥ २३ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V24
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ततो हसन् स भगवानसुरैर्निरपत्रपैः ।
| verse_line2  = अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीतः परापतत् ॥ २४ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V24
| id      = BTN_C03_S21_V24_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'जानन्नपि समर्थोऽपि क्वचिद्ब्रह्मा हरेः प््रिायम् ।ज्ञात्वा करोति कर्माणि ह्यज्ञवच्चाप्यशक्तवत्''॥ इति च ॥ २१-२४ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V28
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शनः ।
| verse_line2  = विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ॥ २८ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V28
| id      = BTN_C03_S21_V28_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'व्यसृजन्मलवद्देहं बाह्यं न तु निजं पुरा ।ब्रह्मा तच्चाहरादित्वं प्राप देवादिदैवतम्''॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V42
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानजः ।
| verse_line2  = साध्यान् गणान् पितृगणान् परोक्षेणासृजत् प्रभुः ॥ ४२ ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V42
| id      = BTN_C03_S21_V42_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'ऊर्जं सारान्नमुद्दिष्टं तद्देवपितृभक्षणम्''। इति ब्राह्मे ॥ ४२ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V49
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = स आत्मानं मन्यमानः कृतकृत्यमिवात्मभूः ।
| verse_line2  = तदा मनून् ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ॥ ४९ ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V50
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तेभ्यः स व्यसृजद् देहं परः पुरुष आत्मनः ।
| verse_line2  = तां दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टाः प्रशशंसुः प्रजापतिम् ॥ ५० ॥
}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V50
| id      = BTN_C03_S21_V50_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
ये पुरा सृष्टा देवाः ।'दृष्ट्वा तु पौरुषीं सृष्टिं देवाः सुकृतमूचिरे'' इति च ॥ ४९-५० ॥
}}
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S21_V52
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C03
| section_id    = BTN_C03_S21
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना ।
| verse_line2  = आदावृषीन् हृषीकेशः ससर्जाभिमताः प्रजाः ॥ ५२ ॥
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये तृतीयस्कन्धे एकविंशोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C03_S21_V52
| id      = BTN_C03_S21_V52_B1
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
'यत्रापि तु हरेर्नाम तदन्यत्र प्रयुज्यते ।तदान्तरहरेस्तत्र गृहीतिर्नान्यथा भवेत् ॥स्वातन्त्र्यादवरत्वं च परस्यापि प्रयुज्यते ।स्थितस्यापि यथा राज्ञः स्वानां जयपराजयौ''॥ इति पाद्मे ॥अतो हृषीकेशो ब्रह्मान्तर्यामी ॥ ५२ ॥
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

Revision as of 05:33, 8 April 2026

एकविंशोऽध्यायः

मैत्रेय उवाच–दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च ।


'सृष्टौ लये तारतम्यं देवानां ज्ञायते स्फुटम् ।तारतम्यपरिज्ञाने महातात्पर्यमिष्यते ॥अतस्तद्बहुशस्तूक्तमन्यच्चैतत्प्रकाशकम्॥ इति वामने ।'महतो ब्रह्मवायू च तद्भार्ये चाभिमानिनः ।अहमः शेषवीन्द्रौ च रुद्रेन्द्रौ कामतत्स्त्रियः ॥मनसस्त्वनिरुद्धश्च चन्द्रश्चान्ये यथोदितम् ।एवं क्रमो व्यत्ययस्तु सूक्ष्मस्थूलविभेदतः ॥सृष्टौ गुणे च ज्ञानादौ मुक्तिस्थे वाप्ययं क्रमः ।नियमेनान्यथोक्तिस्तु मोहायासुरजन्मनाम्॥ इति वाराहे ॥ १२ ॥
रजः प्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् ।जातः ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्च च ॥ १३ ॥


सोऽशयिष्टाधिसलिल आण्डकोशो निरात्मकः ।साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत् तमीश्वरः ॥ १५ ॥


निरात्मकः न व्यक्तस्तत्रात्मा ॥ १५ ॥
सोऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये ।लोकसंस्थां यथापूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ॥ १७ ॥


संस्थया स्वया भगवति स्थितसामर्थ्येन ॥ १७ ॥
देवस्तानाह संविग्नो मा मा जक्षत रक्षत ।अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं भविष्यथ ॥ २१ ॥


देवताः प्रभया या या दिव्याः प्रमुखतोऽसृजत् ।तेऽहार्षुर्देवयन्तोऽपि विसृष्टां तां प्रभामहः ॥ २२ ॥


देवोऽदेवान् जघनतः सृजति स्मातिलोलुपान् ।त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ॥ २३ ॥


ततो हसन् स भगवानसुरैर्निरपत्रपैः ।अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीतः परापतत् ॥ २४ ॥


'जानन्नपि समर्थोऽपि क्वचिद्ब्रह्मा हरेः प््रिायम् ।ज्ञात्वा करोति कर्माणि ह्यज्ञवच्चाप्यशक्तवत्॥ इति च ॥ २१-२४ ॥
सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शनः ।विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ॥ २८ ॥


'व्यसृजन्मलवद्देहं बाह्यं न तु निजं पुरा ।ब्रह्मा तच्चाहरादित्वं प्राप देवादिदैवतम्॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥
ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानजः ।साध्यान् गणान् पितृगणान् परोक्षेणासृजत् प्रभुः ॥ ४२ ॥


'ऊर्जं सारान्नमुद्दिष्टं तद्देवपितृभक्षणम्। इति ब्राह्मे ॥ ४२ ॥
स आत्मानं मन्यमानः कृतकृत्यमिवात्मभूः ।तदा मनून् ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ॥ ४९ ॥


तेभ्यः स व्यसृजद् देहं परः पुरुष आत्मनः ।तां दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टाः प्रशशंसुः प्रजापतिम् ॥ ५० ॥


ये पुरा सृष्टा देवाः ।'दृष्ट्वा तु पौरुषीं सृष्टिं देवाः सुकृतमूचिरे इति च ॥ ४९-५० ॥
तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना ।आदावृषीन् हृषीकेशः ससर्जाभिमताः प्रजाः ॥ ५२ ॥


Template:AuthorNote

'यत्रापि तु हरेर्नाम तदन्यत्र प्रयुज्यते ।तदान्तरहरेस्तत्र गृहीतिर्नान्यथा भवेत् ॥स्वातन्त्र्यादवरत्वं च परस्यापि प्रयुज्यते ।स्थितस्यापि यथा राज्ञः स्वानां जयपराजयौ॥ इति पाद्मे ॥अतो हृषीकेशो ब्रह्मान्तर्यामी ॥ ५२ ॥
Retrieved from "https://anandamakaranda.in/index.php?title=Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S21&oldid=1490"