Brahmasutra/Ullekha: Difference between revisions

← Older edit Newer edit →

Revision as of 20:27, 29 April 2026

ब्रह्मसूत्रभाष्यम्-उल्लेखाः

Mahopanishad

'‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोक......'

NarayanaTantra

'‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।
नियमेन भवेन......'

Parasamhitayam

'‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।
विरिञ्चस्यैव......'
'‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।
ज्ञातव्याश्चै......'

Taittiriyaaranyaka

'‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)'

अग्निवेश्यशाखा

'‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।
अत उत्पद्यत......'

अग्निवेश्यश्रुतिः

'‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं......'

अध्यात्मश्रुतिः

'‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।
उत्क्रान्तिर्ब्र......'
'‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।
अननुस......'

आग्नेयपुराणम्

'‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।
एवं सुकर्मणश......'

आग्नेयम्

'‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।
तस्य शान्त्य......'

इन्द्रद्युम्नशाखा

'‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव......'

ऋग्वेदः

ऐतरेयारण्यकम्

ऐतरेयोपनिषत्

'‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)'

कठोपनिषत्

'‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।......'
'‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)'
'‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)'
'‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br......'
'‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)'
'‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)'

कठोपनिषत्

काठकश्रुतिः

'‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।<......'

काशायनशाखा

'‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सग......'

कूर्मपुराणम्

'‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।
निश्चयात् साधयेद......'
'श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।
प्रमाणपदवीं......'
'पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।
इत्याद्यमूह......'
'‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।
क्षोभयामास भ......'
'‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।
प्रतिव्यूह......'
'‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।
वदन्ति विष्णुम......'
'‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।
श्रवणादे......'
'‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।
तदिच्छया यतो......'
'‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।
स ईशः परमो ज्ञे......'
'‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।
सर्वत्राव्यक......'
'‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।
कादाचित्......'

केनोपनिषत्

'‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद......'

कौण्ठरव्यश्रुतिः

'‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।
यज्ज्ञात......'
'‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम......'

कौण्डिन्यसंहिता

'‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।
तत......'

कौण्डिन्यसंहिता

'‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापति......'

कौषीतकिब्राह्मणम्

'‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)'

गारुडपुराणम्

'अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।
प्रारभन्ते निय......'
'एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।
आनन्तर्येऽधिकार......'
'अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।
तथौ प्राणात्मकौ प्......'
'अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।
अतर्क्यं त......'
'‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।
स्वातन्त्......'
'‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।
सर्वत्रैक......'

गौपवनसंहिता

'‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।
स्वरूपाण्येव जीवस्य......'
'‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्मा......'
'‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।<br......'

गौपवनसंहिता

'‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’'

चतुर्वेदपरिशिष्टम्

'आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।
तमात्म......'
'‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद......'

चतुर्वेदशिखा

'‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्र......'
'‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः पर......'
'‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्......'
'‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन......'
'‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम......'
'‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।
स्वरूपभूतया......'

छाद्यात्मपुराणम्

'‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।
तस्मै नमो......'
'‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।
अतः सुगति......'

छान्दोग्योपनिषत्

'‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)'
'‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।
मातु......'

तदव्यपदेशसंहिता

'‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न......'

तलवकारब्राह्मणम्

'‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्म......'

तूरश्रुतिः

'‘असर्वः सर्व इत्यपि’'

तूरश्रुतिः

'‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।
ज्ञानानन्......'

तैत्तिरीयब्राह्मणम्

'‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै......'

तैत्तिरीयारण्यकम्

तैत्तिरीयोपनिषत्

नारदीयपुराणम्

'‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः ।
मध्यमो, ज......'
'श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च ।
साधनं ज्ञानसम्पत......'
'‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।
तन्नामवाच्यम......'
'‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् ।
अनुप्रविश्य ग......'
'‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(......'

नारायणतन्त्रम्

'‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’'
'‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।
स्मरणं सर्वदा य......'
'‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।
पश्यतो ब्र......'
'‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।
नाप्रि......'

नारायणाध्यात्मश्रुतिः

'नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।
तमृते परमात्म......'
'‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।
ब्रह्मणश्चैव मु......'
'‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।
तावन्त एव निर्दिष......'

पद्मपुराणम्

'‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।
परो हि......'
'‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।
न क्वा......'
'‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।
पूर्णानन्दम......'
'‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।
एवमेव हि मे......'
'‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।
अशनायादिकानन्ये त......'
'‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।
व्यवह्रियन्ते सत......'
'‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।
वदन्त्येते यथाप्रज......'
'‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।
इति क्रमेण भ......'
'‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।
आत्मानं बहुधा क......'
'‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।
एक एव यतः स्रष......'
'‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।
तयैव व्यज......'
'‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च
नित्यानन्दाव्य......'
'‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।
ज्ञापनार्थाय......'
'‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।
ब्रह्मादी......'
'‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।
इतरे......'
'‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।
स एव धर्मो विज्ञ......'
'‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।
किमु पापं परब्रह्......'
'‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।
यच्च पश......'

पिप्पलादशाखा

'‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्......'

पिप्पलादशाखा

'‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्त......'

पुरुषोत्तमसंहिता

'‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।
मध्यमं त......'

पैङ्गिश्रुतिः

'‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव......'
'‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, म......'

पैङ्गिश्रुतिः

'‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प......'
'‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।
यत्प्रसादादिम......'

पैङ्गिश्रुतिः

'‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।
जीव ईशस्यानुपा......'

पौत्रायणशाखा

'‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।<br/......'

पौष्यायनशाखा

'‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः......'

प्रमाणम्

'‘औपनिषदः पुरुषः’'
'‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।
पश्यन्तोऽपि......'
'‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’......'
'‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।
असम्पूर्......'
'‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’'
'‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बह......'
'‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।
एषोऽहं त्व......'
'‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।
स हि सर्वग......'
'‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।
सोऽत्मनो......'
'शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।
तत्र संवत्सरं......'
'‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।
यतोऽतो ब्......'
'‘यस्य पृथिवी शरीरम्’'
'‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।
रमते च पर......'
'“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्......'
'तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक......'
'‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’'
'‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः......'
'‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।
अब्रह्माणः परे स......'
'‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’'
'‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्यो......'
'‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।
तस्मात् कर्म......'
'‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि......'

बालवल्लिङ्गसंहिता

'‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचो......'

बाष्कलश्रुतिः

'‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)'

बृहत्तन्त्रम्

'गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।
गुणैरपि न तूपास्यो......'
'ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।
मुख्यं भवेन्न......'
'‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।
नित्यत्वाच्......'
'‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।
विरिञ्चस्......'
'समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।
ऋषभाद्यनुज्ञ......'

बृहत्संहिता

'‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।
वाक्यं वेति स......'
'‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।
अर्थवादोपपत्ती च ल......'

बृहत्संहिता

'‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।
प्रद्युम्नश्चानि......'
'‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।
निविष्टो हृ......'
'‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।
न तथा सर्ववेद......'
'‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।
प्रकृतिः पुरुषः......'

बृहत्संहिता

'‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।
विरोध......'

बृहत्संहिता

'‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।
मनोबुद्धिसहा......'
'‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।
यत्यादीनां ते......'
'‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।
उपास्त......'
'‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।
उपसंहृतिर्विशेषे तु......'
'‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।
तादृशानां ग......'
'‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।
उपासया कर्म......'
'‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।
कर्तव्यमेव पुरुषैर......'
'‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।
कुतोऽन्यस्......'
'‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।
इत्य......'

बृहत्संहिता

'‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।
यावत्या सेवय......'

बृहदारण्यकोपनिषत्

'‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मा......'

बृहदारण्यकोपनिषत्

'‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।......'
'‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)'
'‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेर......'
'‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)'
'‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य प......'
'‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)'
'‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा
श......'
'‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)'
'‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)'
'‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)'
'‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)'
'‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)'

बृहदारण्यकोपनिषत्

'‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)'
'‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)'
'‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्ट......'
'‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)'
'‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर......'

बृहदारण्यकोपनिषत्

'‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)'

बोधायनगृह्यसूक्तम्

'‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)'

ब्रह्मतर्कः

'‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।
ब्रह्मै......'
'तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।'
'दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।
उपासना त्वापरोक......'
'‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।
चीर्णीऽकृते......'
'‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।
परस्य......'

ब्रह्मपुराणम्

'एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।
अमिता हि गुण......'
'‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।
तथैव मे मनो न......'

ब्रह्मपुराणम्

'‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।
सपञ्च......'
'‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।
कार्यैव ब्रह......'
'‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।
सर्वेषां च......'
'‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।
आनन्दाद्......'
'‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।
तत्रापि नैव......'
'‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।
उभयोरप्यभावे......'
'‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।
उपसंहार्यम......'
'‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।
ब्रह्मादीनामेकम......'
'‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।
नृसिंहाद......'
'‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।
अतो विद्वानपि न्य......'
'आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।
कार्यैव सर्वथा......'
'‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।
अग्......'

ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

'‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।
बालः क्रीडन......'

ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

'अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।
सोऽसृजद्भ......'
'‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।
अव्यक्तादितृणान्ता......'
'‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।
खण्डनात् खड्ग......'
'‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।
नित्याव्यक्......'

ब्रह्मसंहिता

'‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।
इतरेऽर्धे त्रि......'

ब्रह्मसूत्रम्

ब्रह्माण्डपुराणम्

'‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।
प्रोच्यते भगवान्......'
'‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।
साक्षात् स भगवान्......'
'‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।
परमैश्वर्ययोगेन व......'
'‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।
सूतिरव......'
'‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।
यथा व्या......'
'‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।
रूपापेक्षं......'
'‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।
प्रदर्शयति......'
'यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।
अनभि......'
'‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।
एक एव करोतीशः सर......'
'तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।
प्रत्यवायस......'
'‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।
आनन्दो ह्......'
'‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।
इच्छन् पतति पूर......'
'‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।
चलने तु शरीरस्य......'
'‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।
ध्यानं च यावदी......'

ब्रह्माण्डपुराणम्

'‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।
ईशानादेव......'

ब्राह्मपुराणम्

'‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।
प्रोच्यते व......'
'‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।
केषाञ्चिद्......'
'‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।
प्रतिमास्......'
'‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।
विरुद्धर्मरूपोऽस......'
'‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।
स्वीकृत्य म......'
'‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।
अधिदैवं प्रा......'
'‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।
अत्यप्रिये सु......'
'‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।
पुरुषात......'
'देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।
विशेषवचनं(जननं) च......'
'स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।
गर्भे वा बहिर......'
'‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।
ब्रह्मादयः क......'
'‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।
कालवद् वा यथा का......'
'‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।
नाशङ्क्यं......'
'‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।
सर्वेषां च मु......'
'‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।
कामानुकूलक......'

भगवद्गीता

'‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.......'

भगवद्गीता

'‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च......'

भविष्यत्पर्वः

'‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।
तेष......'

भविष्यत्पुराणम्

'‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।
भारतं पञ्चरात्रं च......'
'‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।
अचिन्त्याः शक्......'

भविष्यत्पुराणम्

'‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।
इतरेषां तु सत्......'

भविष्यत्पुराणम्

'‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।
ईश्वरः क......'
'‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।
नान्धे तमसि मग्नान......'
'‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।
अन्यैर्यथाक......'
'‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।
स्यादेव......'
'‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।
पुनः पुनर्......'
'‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।
नानाक्लेशस......'
'‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।
उभयोरप्यबद्धत्वं त......'

भागवततन्त्रम्

'मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।
तत्र मन्दा मनु......'

भागवततन्त्रम्

'‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।
नीचोच्चतैव दुःखाद......'

भागवतम्

'‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।
इत्यस......'
'‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम्......'
'‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।<br......'
'‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।
विकारहेतुकं सर्व......'
'‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)'

भागवतम्

भाल्लवेयश्रुतिः

'‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।<br/......'
'‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’'
'‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽव......'

भाल्लवेयश्रुतिः

'‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’'

भाल्लवेयश्रुतिः

'‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।
सप......'

मत्स्यपुराणम्

'‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।
ऐश्वर्याद् रूपम......'

मत्स्यपुराणम्

'‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।
अरूपवानतः प्रो......'
'‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।
चिन्तयीति यतिर्......'

महाकूर्मपुराणम्

'‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।
सर्वे शब्दाः प......'
'‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।
तस्माच्छू......'

महानारायणोपनिषत्

'‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।
यतः प्......'
'‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६......'
'‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)'
'‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)'

महानारायणोपनिषत्

'‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)'

महानारायणोपनिषत्

'‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)'

महानारायणोपनिषत्

'‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।
विश्वं नारा......'

महाभारतम्

'‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।
जातिस्मृतिरयस्कान्......'
'प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्......'
'‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)'
'‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)'
'‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)'

महाभारतम्

'‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।
इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि......'
'‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।
कुम्भीपाक इति प्र......'
'‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।
तद्वर्जितस......'
'‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।
महानपि कृत......'

महासंहिता

'‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।
कुर्यात् पुनश्च......'

महोपनिषत्

'‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव......'

माठरश्रुतिः

'‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः......'
'‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।
न तथा विद्यते......'

मुण्डकोपनिषत्

'‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्......'

मुण्डकोपनिषत्

'‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(म......'

मुण्डकोपनिषत्

'‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१......'
'‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत......'
'‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<b......'
'‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)'
'‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)'
'‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा या......'
'‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)'
'‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)'
'‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)'
'‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२......'
'‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’......'
'‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्......'
'‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)'
'‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान......'

मोक्षसंहिता

'‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।
न हीयते यत्......'

वामनपुराणम्

'‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।
हेयोपादेयरहितः......'
'‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।
सर्......'
'‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।
स वामनः पर......'
'‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् ।
स्वीकुर्यान्नैव चा......'

वामनपुराणम्

'‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः ।
अन्यनाम्नां......'
'‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।
प्रादादन्यत्र भगवा......'

वायुप्रोक्तम्

'‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।
उत्पत्त......'
'‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।
तस्मादुद......'
'भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।
तेजिष्ठत्वात्......'

वाराहपुराणम्

'‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।
त्वं च रुद्र......'
'‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।
तस्मान्न सा शक......'
'‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।
अंशिनो य......'
'न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।
केवलात्मेच्छया......'
'‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।
अभुञ्जंस्तु क्......'
'‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।
वेदोक्तया......'
'‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्......'
'‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।<br/......'
'‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।
तानेव भोगान् सेव......'
'‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।
ब्रह्माद्यास्......'
'‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।
ब्रह्मादिमानुषान्......'

वाराहसंहिता

'‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।
द्विरुक्तिं......'

व्यासस्मृतिः

'‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)'

व्यासस्मृतिः

'‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।
अप......'

व्योमसंहिता

'‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।
स्त्रीशूद्रब्......'
'एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।
त्रैवर्णिकानां व......'
'आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।
यथोर्वशी यमी चैव......'

व्योमसंहिता

'विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।
स्वर्णवीर्यो......'

शतपथब्राह्मणम्

'‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’'

श्रुतिः

'‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।
यमप्ये......'
'विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।'
'‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’......'

श्वेताश्वतरोपनिषत्

'“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।
तस्यैते कथिता......'

श्वेताश्वतरोपनिषत्

'‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।<br/......'

श्वेताश्वतरोपनिषत्

'‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्यु......'

षट्प्रश्नोपनिषत्

'‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५......'

स्कान्दपुराणम्

'नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।
किञ्चित् त......'

स्कान्दपुराणम्

'‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।<......'
'‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।
तदैवाच्युत या......'
'‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।
बन्धमोक्षौ......'
'‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।
मूलरामायणं चैव......'
'‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।
तस्मिन् काले......'
'‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।
स एव सर्ववेद......'
'‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।
सर्वनाम......'
'‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।
वासुदेवः परः......'
'‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।
तेन सत्येन मां दे......'
'‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।
श्रीः परा प्रक......'
'‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।
अन्ये व्यवह......'
'‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।
विष्णुरेक......'
'‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।
सत्यकामत्वम......'
'‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’'
'‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।
पूर्वं पू......'
'‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।
सम्भवाच्च प्रकाशस......'
'‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः ।
किमुतान्यस......'
'‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते ।
यथा जीवः परात्मे......'
'‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन ।
अतो वेदत्......'
'‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।
स्रष्टृत्वादि......'
'‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा ।
ज्ञानेन विपरीतेन त......'
'‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।
तदेतन्मिथुन......'

स्मृतिः

'संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।'
'‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’'
'‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।
केवलैव तु श......'
'वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’'
'‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।
अवदस्यूँरधून......'
'‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।
अन्यत्र......'
'‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।
गच्छेच्च हरिपादे......'

हरिवंशः

'‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।
आदावन्ते च मध्ये च......'
'‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।
एतादृशोऽपि नाऽचा......'