Jump to content

Kathalakshanam/Moola: Difference between revisions

From Anandamakaranda
← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 2: Line 2:
<div class="gr-page-nav">← [[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div>
<div class="gr-page-nav">← [[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div>


<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।</span>
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">सम्प्रणम्य प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमञ्जसा ॥1॥</span>
| verse_id    = KL_C01_V01
</div>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V02"></span>
| verse_lines  = नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।¦सम्प्रणम्य प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमञ्जसा ॥1॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥</span>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V02
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V03"></span>
| verse_type  = shloka
<div class="shloka-block">
| verse_text  = वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।
<span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span>
| verse_lines  = वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।¦तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥
<span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V04"></span>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="shloka-block">
| verse_id    = KL_C01_V03
<span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span>
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span>
| verse_text  = कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।
</div>
| verse_lines  = कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।¦ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V05"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span>
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span>
| verse_id    = KL_C01_V04
</div>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V06"></span>
| verse_lines  = वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।¦स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥</span>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V05
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V07"></span>
| verse_type  = shloka
<div class="shloka-block">
| verse_text  = रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
<span class="shloka-line">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span>
| verse_lines  = रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।¦प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥
<span class="shloka-line">विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V08"></span>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="shloka-block">
| verse_id    = KL_C01_V06
<span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span>
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।</span>
| verse_text  = अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।
<span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span>
| verse_lines  = अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।¦एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V09"></span>
| document_id  = KL
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।</span>
| verse_id    = KL_C01_V07
<span class="shloka-line">मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥</span>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।
</div>
| verse_lines  = एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।¦विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V10"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span>
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V08
</div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V11"></span>
| verse_text  = पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।¦नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।¦अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥
<span class="shloka-line">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।</span>
}}
<span class="shloka-line">तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V12"></span>
| verse_id    = KL_C01_V09
<div class="shloka-block">
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।</span>
| verse_text  = ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।
<span class="shloka-line">उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥</span>
| verse_lines  = ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।¦मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V13"></span>
| document_id  = KL
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span>
| verse_id    = KL_C01_V10
<span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।
</div>
| verse_lines  = अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।¦अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V14"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span>
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V11
</div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V15"></span>
| verse_text  = स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।¦तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥
<span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span>
}}
<span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V16"></span>
| verse_id    = KL_C01_V12
<div class="shloka-block">
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span>
| verse_text  = अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।
<span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span>
| verse_lines  = अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।¦उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V17"></span>
| document_id  = KL
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span>
| verse_id    = KL_C01_V13
<span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।
</div>
| verse_lines  = वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।¦निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V18"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथवा भवेत् ।</span>
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">विरोधासङ्गतिन्यूनतूष्णीम्भावादिकैर्जितः ॥18॥</span>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V14
</div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V19"></span>
| verse_text  = प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।¦ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥
<span class="shloka-line">भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span>
}}
<span class="shloka-line">संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V20"></span>
| verse_id    = KL_C01_V15
<div class="shloka-block">
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span>
| verse_text  = परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।
<span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span>
| verse_lines  = परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।¦स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V21"></span>
| document_id  = KL
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>
| verse_id    = KL_C01_V16
<span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।
</div>
| verse_lines  = एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।¦घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V22"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span>
| document_id  = KL
<span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span>
| chapter_id  = KL_C01
</div>
| verse_id    = KL_C01_V17
</div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V23"></span>
| verse_text  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।¦संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥
<span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>
}}
<span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = KL
</div>
| chapter_id  = KL_C01
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V24"></span>
| verse_id    = KL_C01_V18
<div class="shloka-block">
| verse_type  = shloka
<span class="shloka-line">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।</span>
| verse_text  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथवा भवेत् ।
<span class="shloka-line">कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥</span>
| verse_lines  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथवा भवेत् ।¦विरोधासङ्गतिन्यूनतूष्णीम्भावादिकैर्जितः ॥18॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="shloka"><span id="KL_C01_V25"></span>
| document_id  = KL
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = KL_C01
<span class="shloka-line">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।</span>
| verse_id    = KL_C01_V19
<span class="shloka-line">नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥</span>
| verse_type  = shloka
</div>
| verse_text  = भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।
</div>
| verse_lines  = भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।¦संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।
| verse_lines  = पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।¦अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।
| verse_lines  = विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।¦तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।
| verse_lines  = अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।¦विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।
| verse_lines  = स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।¦वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।
| verse_lines  = आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।¦कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = KL
| chapter_id  = KL_C01
| verse_id    = KL_C01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।
| verse_lines  = सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।¦नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥
}}


[[Category:Kathalakshanam]]
[[Category:Kathalakshanam]]
[[Category:Moola]]
[[Category:Moola]]

Revision as of 20:53, 16 June 2026

कथालक्षणम् — मूलम्
← Kathalakshanam
नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।
वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।
कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।
वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।
रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।
एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।
पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।
ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।
अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।
स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।
अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।
वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।
प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।
परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।
एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।
तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।
तत्त्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथवा भवेत् ।
भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।
पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।
विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।
अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।
स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।
आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।
सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।
Retrieved from "https://anandamakaranda.in/index.php?title=Kathalakshanam/Moola&oldid=5784"