Bhagavatatatparyanirnaya: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 9: | Line 9: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V01_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V01" data-block-id="BTN_C01_S01_V01_B1">श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णयः | |||
सृष्टिस्थित्यप्ययेहानियतिदृशितमोबन्धमोक्षाश्च यस्माद् | सृष्टिस्थित्यप्ययेहानियतिदृशितमोबन्धमोक्षाश्च यस्माद् | ||
अस्य श्रीब्रह्मरुद्रप्रभृतिसुरनरद्व्यीशशत्र्वात्मकस्य । | अस्य श्रीब्रह्मरुद्रप्रभृतिसुरनरद्व्यीशशत्र्वात्मकस्य । | ||
| Line 65: | Line 62: | ||
पुराणानां साररूपः साक्षाद्भगवतोदितः । | पुराणानां साररूपः साक्षाद्भगवतोदितः । | ||
द्वादशस्कन्धसंयुक्तः शतविच्छेदसंयुतः ॥ | द्वादशस्कन्धसंयुक्तः शतविच्छेदसंयुतः ॥ | ||
ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रः श्रीमद्भागवताभिधः''। इति ॥ १ ॥ | ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रः श्रीमद्भागवताभिधः''। इति ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 72: | Line 68: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V02" data-block-id="BTN_C01_S01_V02_B1">अधिकारिविषयफलान्युच्यन्ते धर्म इति । प्रोज्झितकैतवः फलानपेक्षया । ईश्वरार्पणेन परमः । | |||
'तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् । | 'तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् । | ||
अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ॥ | अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ॥ | ||
| Line 98: | Line 91: | ||
वामने च– | वामने च– | ||
'अधिकारं फलं चैव प्रतिपाद्यं च वस्तु यत् । | 'अधिकारं फलं चैव प्रतिपाद्यं च वस्तु यत् । | ||
स्मृत्वा प्रारभतो ग्रन्थं करोतीशो महत्फलम्''। इति ॥ २ ॥ | स्मृत्वा प्रारभतो ग्रन्थं करोतीशो महत्फलम्''। इति ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 105: | Line 97: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V03_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V03" data-block-id="BTN_C01_S01_V03_B1">ज्ञातफलस्यापि प्रशंसाविधिभ्यां क्षिप्रप्रवृत्तिर्भवतीति प्रशस्य विधत्ते । निगमकल्पतरोरिति । भगवता गलितम् । शुकेन द्रवीकृतम् । | |||
उक्तं च ब्रह्माण्डे- | उक्तं च ब्रह्माण्डे- | ||
'धर्मपुष्पस्त्वर्थपत्रः कामपल्लवसंयुतः । | 'धर्मपुष्पस्त्वर्थपत्रः कामपल्लवसंयुतः । | ||
| Line 119: | Line 108: | ||
व्याचक्षमाणो वेदार्थं भगवान् लोकपूजितः ॥ | व्याचक्षमाणो वेदार्थं भगवान् लोकपूजितः ॥ | ||
एतेषामथ तेषां वा रसान् पिबत सज्जनाः । | एतेषामथ तेषां वा रसान् पिबत सज्जनाः । | ||
आमोक्षान्महती तृप्तिरहो मे पश्यतो भवेत्''॥ इति ॥ ३ ॥ | आमोक्षान्महती तृप्तिरहो मे पश्यतो भवेत्''॥ इति ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 126: | Line 114: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V04" data-block-id="BTN_C01_S01_V04_B1">प्रकारान्तरेण पुरुषार्थशङ्कानिवृत्त्यर्थमाख्यायिका । | |||
पाद्मे च– | पाद्मे च– | ||
'आख्यायिकाः प्रदर्श्यन्ते सर्ववेदेषु सर्वशः । | 'आख्यायिकाः प्रदर्श्यन्ते सर्ववेदेषु सर्वशः । | ||
द्योतयन्त्यस्तु महतां तात्पर्यं तत्र तत्र ह ॥ | द्योतयन्त्यस्तु महतां तात्पर्यं तत्र तत्र ह ॥ | ||
अलाभः पुरुषार्थस्य प्रोक्तमर्थमृते त्विति । | अलाभः पुरुषार्थस्य प्रोक्तमर्थमृते त्विति । | ||
द्योतनाय महाराज श्रद्धावृद्ध्यर्थमेव च''॥ इति ॥ ४ ॥ | द्योतनाय महाराज श्रद्धावृद्ध्यर्थमेव च''॥ इति ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 141: | Line 125: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V08_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V08" data-block-id="BTN_C01_S01_V08_B1">यानि भगवज्ज्ञातान्यन्यैरप्यृषिभिः ज्ञायन्ते तानि वेत्थ । | |||
उक्तं हि ब्रह्माण्डे | उक्तं हि ब्रह्माण्डे | ||
'द्वैपायनेन यद्बुद्धं ब्रह्माद्यैस्तन्न बुध्यते । | 'द्वैपायनेन यद्बुद्धं ब्रह्माद्यैस्तन्न बुध्यते । | ||
सर्वबुद्धं स वै वेद तद्बुद्धं नान्यगोचरम्''इति ॥ ७-८ ॥ | सर्वबुद्धं स वै वेद तद्बुद्धं नान्यगोचरम्''इति ॥ ७-८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 154: | Line 134: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V14_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V14" data-block-id="BTN_C01_S01_V14_B1">विवशः बह्वभ्यासात् । | |||
उक्तं च ब्रह्मवैवर्ते– | उक्तं च ब्रह्मवैवर्ते– | ||
'शारीराद् वाचिकाभ्यासो वाचिकान्मानसो भवेत् । | 'शारीराद् वाचिकाभ्यासो वाचिकान्मानसो भवेत् । | ||
मानसाद् विवशान्मुच्येन्नान्यथा मुक्तिरिष्यते''। इति ॥ १४ ॥ | मानसाद् विवशान्मुच्येन्नान्यथा मुक्तिरिष्यते''। इति ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 169: | Line 145: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S01_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S01_V18_B1" data-verse="BTN_C01_S01_V18" data-block-id="BTN_C01_S01_V18_B1">आत्ममायया स्वरूपभूतेच्छया । | |||
'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । | 'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । | ||
प्रकृतिर्वासनेत्येव तवेच्छाऽनन्त कथ्यते''। इति स्कान्दे ॥ | प्रकृतिर्वासनेत्येव तवेच्छाऽनन्त कथ्यते''। इति स्कान्दे ॥ | ||
विष्णुसंहितायां च– | विष्णुसंहितायां च– | ||
'इच्छाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिरिति त्रिधा । | 'इच्छाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिरिति त्रिधा । | ||
शक्तिशक्तिमतोश्चापि न भेदः कश्चनेष्यते''॥ इति ॥ १८ ॥ | शक्तिशक्तिमतोश्चापि न भेदः कश्चनेष्यते''॥ इति ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 186: | Line 158: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V02" data-block-id="BTN_C01_S02_V02_B1">अनुपेतं देहादिभिः । अनभिमानात् । अकातरः कातरवददर्शयत् । | |||
उक्तं च स्कान्दे– | उक्तं च स्कान्दे– | ||
'नित्यतृप्तः परानन्दो योऽव्ययः परमेश्वरः । | 'नित्यतृप्तः परानन्दो योऽव्ययः परमेश्वरः । | ||
| Line 201: | Line 170: | ||
'देवत्वे देववच्चेष्टा मानुषत्वे च मानुषी''इति विष्णुधर्मे । | 'देवत्वे देववच्चेष्टा मानुषत्वे च मानुषी''इति विष्णुधर्मे । | ||
सर्वभूतहृदयम् अहङ्कारात्मकत्वात् । | सर्वभूतहृदयम् अहङ्कारात्मकत्वात् । | ||
'अहङ्कारात्मको रुद्रः शुको द्वैपायनात्मजः''। इति स्कान्दे ॥ २ ॥ | 'अहङ्कारात्मको रुद्रः शुको द्वैपायनात्मजः''। इति स्कान्दे ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 208: | Line 176: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V03_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V03" data-block-id="BTN_C01_S02_V03_B1">स्वानुभावं ब्रह्म ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 218: | Line 182: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V11_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V11" data-block-id="BTN_C01_S02_V11_B1">अद्वयं असमाधिकम् । तथा च भाल्लवेयश्रुतिः– | |||
'स पुरुषः सोऽद्वय इति । न ह्येनमभि कश्चन । न ह्येनमपि कश्चनेति''इति । | 'स पुरुषः सोऽद्वय इति । न ह्येनमभि कश्चन । न ह्येनमपि कश्चनेति''इति । | ||
'सोऽद्वयः पुरुषस्तस्मान्न समो नाधिको ह्यतः''। इति महासंहितायाम् । | 'सोऽद्वयः पुरुषस्तस्मान्न समो नाधिको ह्यतः''। इति महासंहितायाम् । | ||
तत्त्वशब्दार्थस्तत्रैवोक्तः– | तत्त्वशब्दार्थस्तत्रैवोक्तः– | ||
'अतीतानागते काले यत्तादृशमुदीर्यते । | 'अतीतानागते काले यत्तादृशमुदीर्यते । | ||
कुतश्चिदन्यथा नेयात् तत्तत्त्वं तत्त्वतो विदुः''॥ इति ॥ ११ ॥ | कुतश्चिदन्यथा नेयात् तत्तत्त्वं तत्त्वतो विदुः''॥ इति ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 233: | Line 193: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V12_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V12" data-block-id="BTN_C01_S02_V12_B1">सत्तामात्रम् आनन्दमात्रम् । | |||
तथा च पैङ्गिश्रुतिः– | तथा च पैङ्गिश्रुतिः– | ||
'अथ कस्मादुच्यते सत्तेति । नन्दति नन्दयति चेति''। इति । | 'अथ कस्मादुच्यते सत्तेति । नन्दति नन्दयति चेति''। इति । | ||
| Line 243: | Line 200: | ||
'विषयापेक्षि न ज्ञानं विषयैश्च विशेषितम् । | 'विषयापेक्षि न ज्ञानं विषयैश्च विशेषितम् । | ||
यत्तदानन्दमात्रं च तद् ब्रह्मेत्यवधार्यताम्''। इति । | यत्तदानन्दमात्रं च तद् ब्रह्मेत्यवधार्यताम्''। इति । | ||
यत्किञ्चित् अलोकसिद्धम् ॥ १२ ॥ | यत्किञ्चित् अलोकसिद्धम् ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 250: | Line 206: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V13_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V13" data-block-id="BTN_C01_S02_V13_B1">यस्मात् परमात्मैव तत्त्वं तस्मात् तमेव पश्यन्ति मुनयः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 260: | Line 212: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V22_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V22" data-block-id="BTN_C01_S02_V22_B1">आत्मनीश्वर इति न जीवैक्यमुच्यते । परेषामपि ब्रह्मादीनां यतोऽवरत्वं स परावरः । | |||
'भेददृष्ट्याभिमानेन''इति च कापिलेये । | 'भेददृष्ट्याभिमानेन''इति च कापिलेये । | ||
'ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्य-गताभिमानाः''इति च । | 'ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्य-गताभिमानाः''इति च । | ||
| Line 302: | Line 251: | ||
अतो भ्रमन्ति वचनैरासुरा मोहतत्परैः । | अतो भ्रमन्ति वचनैरासुरा मोहतत्परैः । | ||
तन्मोहने परा प्रीतिर्देवानां परमस्य च ॥ | तन्मोहने परा प्रीतिर्देवानां परमस्य च ॥ | ||
अतो महान्धकारेषु पतन्त्यज्ञानमोहिताः''। इत्यादि ॥ २२ ॥ | अतो महान्धकारेषु पतन्त्यज्ञानमोहिताः''। इत्यादि ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 309: | Line 257: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V24_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V24" data-block-id="BTN_C01_S02_V24_B1">विष्णोरेव त्रिसञ्ज्ञाः । वामनपुराणे च– | |||
'ब्रह्मविष्ण्वीशरूपाणि त्रीणि विष्णोर्महात्मनः । | 'ब्रह्मविष्ण्वीशरूपाणि त्रीणि विष्णोर्महात्मनः । | ||
ब्रह्मणि ब्रह्मरूपः स शिवरूपी शिवे स्थितः ॥ | ब्रह्मणि ब्रह्मरूपः स शिवरूपी शिवे स्थितः ॥ | ||
पृथगेव स्थितो देवो विष्णुरूपी जनार्दनः''। इति । | पृथगेव स्थितो देवो विष्णुरूपी जनार्दनः''। इति । | ||
त्रयोऽपि गुणा विष्ण्वाश्रयाः । तथाऽपि सत्त्वतनौ जीवे श्रेयांसि स्युः ॥ २४ ॥ | त्रयोऽपि गुणा विष्ण्वाश्रयाः । तथाऽपि सत्त्वतनौ जीवे श्रेयांसि स्युः ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 323: | Line 267: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V25_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V25" data-block-id="BTN_C01_S02_V25_B1">मेघरूपत्वात् धूम उत्तमः ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 333: | Line 273: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V26_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V26" data-block-id="BTN_C01_S02_V26_B1">सात्त्विकानां वासुदेवे भक्तिरुत्पद्यते ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 343: | Line 279: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V28_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V28" data-block-id="BTN_C01_S02_V28_B1">भूतेशप्रजेशादीन् ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 353: | Line 285: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V31" data-block-id="BTN_C01_S02_V31_B1">आत्ममायया स्वेच्छया । सदसद्रूपया प्रकृत्या च ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 363: | Line 291: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V32_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V32" data-block-id="BTN_C01_S02_V32_B1">तया सदसद्रूपया । विज्ञानेन विजृम्भितः विज्ञानेन सम्पूर्णः ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 375: | Line 299: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S02_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S02_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S02_V34_B1" data-verse="BTN_C01_S02_V34" data-block-id="BTN_C01_S02_V34_B1">तद्गुणान् एव भुङ्क्ते न दोषान् । | |||
'सर्वत्र सारभुग् देवो नासारं स कदाचन''इति वामनपुराणे । | 'सर्वत्र सारभुग् देवो नासारं स कदाचन''इति वामनपुराणे । | ||
'अनश्नन्''इत्यशुभापेक्षया परवशत्वापेक्षया क्ऌप्त्यपेक्षया च । | 'अनश्नन्''इत्यशुभापेक्षया परवशत्वापेक्षया क्ऌप्त्यपेक्षया च । | ||
| Line 384: | Line 305: | ||
अभोक्ता शुभभोक्तृत्वाद् भोक्तेत्येव च तं विदुः ॥ | अभोक्ता शुभभोक्तृत्वाद् भोक्तेत्येव च तं विदुः ॥ | ||
अन्यूनानधिकत्वाच्च पूर्णस्वानन्दभोजनात् । | अन्यूनानधिकत्वाच्च पूर्णस्वानन्दभोजनात् । | ||
विरागाच्च परस्यास्य भोक्तृत्वप्रतिषेधनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥ | विरागाच्च परस्यास्य भोक्तृत्वप्रतिषेधनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 393: | Line 313: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V01_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V01" data-block-id="BTN_C01_S03_V01_B1">व्यक्त्यपेक्षया जगृह इति । तथा हि तन्त्रभागवते– | |||
'ओयमनुपादेयं यद्रूपं नित्यमव्ययम् । | 'ओयमनुपादेयं यद्रूपं नित्यमव्ययम् । | ||
स एवापेक्ष्य रूपाणां व्यक्तिमेव जनार्दनः ॥ | स एवापेक्ष्य रूपाणां व्यक्तिमेव जनार्दनः ॥ | ||
| Line 439: | Line 356: | ||
न तत्र माया मायी वा तदीयौ तौ कुतो ह्यतः ॥ | न तत्र माया मायी वा तदीयौ तौ कुतो ह्यतः ॥ | ||
तस्मान्न मायया सर्वं सर्वमैश्वर्यसम्भवम् । | तस्मान्न मायया सर्वं सर्वमैश्वर्यसम्भवम् । | ||
अमायो हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः''॥ इति ॥ १ ॥ | अमायो हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः''॥ इति ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 446: | Line 362: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V03_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V03" data-block-id="BTN_C01_S03_V03_B1">यस्यावयवसंस्थानैः । 'नाभ्या आसीदन्तरिक्षम्''इत्यादि । सत्त्वं साधुगुणवत्त्वं ज्ञानबलरूपं वा । | |||
'बलज्ञानसमाहारः सत्त्वमित्यभिधीयते''इति मात्स्ये ॥ ३ ॥</div> | |||
'बलज्ञानसमाहारः सत्त्वमित्यभिधीयते''इति मात्स्ये ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 457: | Line 369: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V05_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V05" data-block-id="BTN_C01_S03_V05_B1">निधानं अत्रैकीभवन्त्यन्त इति । अंशांशेन सामर्थ्यैकदेशेन । | |||
ब्राह्मे च– 'यच्छक्त्यैकांशसम्भूतं जगदेतच्चराचरम्''इति ॥ ५ ॥</div> | |||
ब्राह्मे च– 'यच्छक्त्यैकांशसम्भूतं जगदेतच्चराचरम्''इति ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 468: | Line 376: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V06_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V06" data-block-id="BTN_C01_S03_V06_B1">'कुमारो नाम भगवान् स्वयं स्वस्मादजायत । | |||
दिदेश ब्रह्मणे ब्रह्म ब्रह्मचर्ये स्थितो विभुः ॥ | दिदेश ब्रह्मणे ब्रह्म ब्रह्मचर्ये स्थितो विभुः ॥ | ||
यस्मात् सनत्कुमारश्च ब्रह्मचर्यमपालयत् । | यस्मात् सनत्कुमारश्च ब्रह्मचर्यमपालयत् । | ||
यः स्थाणोः स्थाणुतां प्रादाद् भगवानव्ययो हरिः''। इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥ | यः स्थाणोः स्थाणुतां प्रादाद् भगवानव्ययो हरिः''। इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 481: | Line 385: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V08_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V08" data-block-id="BTN_C01_S03_V08_B1">'अवतारस्तृतीयोऽस्य देवर्षिः प्रथितो दिवि । | |||
महिदासस्त्वैतरेयो यस्तन्त्रं नारदेऽवदत्''। इति च ॥ ८ ॥</div> | |||
महिदासस्त्वैतरेयो यस्तन्त्रं नारदेऽवदत्''। इति च ॥ ८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 492: | Line 392: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V09_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V09" data-block-id="BTN_C01_S03_V09_B1">धर्मकलासर्गः धर्मे स्वांशावतारः । लोकदृष्ट्याऽऽत्मशमोपेतम् ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 502: | Line 398: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V10_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V10" data-block-id="BTN_C01_S03_V10_B1">तन्त्रं साङ्ख्यं वेदानुसारि । | |||
पाद्मे च– | पाद्मे च– | ||
'कपिलो वासुदेवाख्यस्तन्त्रं साङ्ख्यं जगाद ह । | 'कपिलो वासुदेवाख्यस्तन्त्रं साङ्ख्यं जगाद ह । | ||
| Line 511: | Line 404: | ||
तथैवाऽऽसुरये सर्ववेदार्थैरुपबृंहितम् । | तथैवाऽऽसुरये सर्ववेदार्थैरुपबृंहितम् । | ||
सर्ववेदविरुद्धं च कपिलोऽन्यो जगाद ह ॥ | सर्ववेदविरुद्धं च कपिलोऽन्यो जगाद ह ॥ | ||
साङ्ख्यमाऽऽसुरयेऽन्यस्मै कुतर्कपरिबृंहितम्''। इति ॥ १० ॥ | साङ्ख्यमाऽऽसुरयेऽन्यस्मै कुतर्कपरिबृंहितम्''। इति ॥ १० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 518: | Line 410: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V11_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V11" data-block-id="BTN_C01_S03_V11_B1">आन्वीक्षिकीं तत्त्वविद्याम्– | |||
'आन्वीक्षिकी कुतर्काख्या तथैवाऽऽन्वीक्षिकी परा''इति मात्स्ये ॥ ११ ॥</div> | |||
'आन्वीक्षिकी कुतर्काख्या तथैवाऽऽन्वीक्षिकी परा''इति मात्स्ये ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 529: | Line 417: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V14_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V14" data-block-id="BTN_C01_S03_V14_B1">पृथुशरीराविष्टरूपम्– | |||
'आविवेश पृथुं देवः शङ्खी चक्री चतुर्भुजः''इति पाद्मे । | 'आविवेश पृथुं देवः शङ्खी चक्री चतुर्भुजः''इति पाद्मे । | ||
उश इच्छायाम् । सत्यकामः ॥ १४ ॥ | उश इच्छायाम् । सत्यकामः ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 541: | Line 425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V21_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V21" data-block-id="BTN_C01_S03_V21_B1">रामात् पूर्वमप्यस्ति व्यासावतारः– | |||
'तृतीयं युगमारभ्य व्यासो बहुषु जज्ञिवान्''इति कौर्मे ॥ २१ ॥</div> | |||
'तृतीयं युगमारभ्य व्यासो बहुषु जज्ञिवान्''इति कौर्मे ॥ २१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 552: | Line 432: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V23_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V23" data-block-id="BTN_C01_S03_V23_B1">आवेशो बलभद्रे । | |||
'शङ्खचक्रभृदीशेशः श्वेतवर्णो महाभुजः । | 'शङ्खचक्रभृदीशेशः श्वेतवर्णो महाभुजः । | ||
आविष्टः श्वेतकेशात्मा शेषांशं रोहिणीसुतम्''। | आविष्टः श्वेतकेशात्मा शेषांशं रोहिणीसुतम्''। | ||
इति महावाराहे ॥ २३ ॥ | इति महावाराहे ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 565: | Line 441: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V24_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V24" data-block-id="BTN_C01_S03_V24_B1">'मोहनार्थं दानवानां बालरूपं पथि स्थितम् । | |||
पुत्रं तं कल्पयामास मूढबुद्धिर्जिनः स्वयम् ॥ | पुत्रं तं कल्पयामास मूढबुद्धिर्जिनः स्वयम् ॥ | ||
ततः सम्मोहयामास जिनाद्यानसुरांशकान् । | ततः सम्मोहयामास जिनाद्यानसुरांशकान् । | ||
भगवान् वाग्भिरुग्राभिरहिंसावाचिभिर्हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २४ ॥ | भगवान् वाग्भिरुग्राभिरहिंसावाचिभिर्हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 578: | Line 450: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V26_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V26" data-block-id="BTN_C01_S03_V26_B1">विदासिनः उन्नतात् भिन्नाद् वा । 'त्रिविधाः पुरुषा लोके नीचमध्य-विदासिनः''इति ब्राह्मे । | |||
'चतुर्धा वर्णरूपेण जगदेतद् विदासितम्''इति च ॥ २६ ॥</div> | |||
'चतुर्धा वर्णरूपेण जगदेतद् विदासितम्''इति च ॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 589: | Line 457: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V28_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V28" data-block-id="BTN_C01_S03_V28_B1">एते प्रोक्तावताराः । मूलरूपी कृष्णः स्वयमेव । | |||
'जीवास्तत्प्रतिबिम्बांशा वराहाद्याः स्वयं हरिः । | 'जीवास्तत्प्रतिबिम्बांशा वराहाद्याः स्वयं हरिः । | ||
दृश्यते बहुधा विष्णुरैश्वर्यादेक एव तु''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २८ ॥ | दृश्यते बहुधा विष्णुरैश्वर्यादेक एव तु''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 601: | Line 465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V30_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V30" data-block-id="BTN_C01_S03_V30_B1">एतत् जडरूपम् । | |||
'नारायणवराहाद्याः परमं रूपमीशितुः । | 'नारायणवराहाद्याः परमं रूपमीशितुः । | ||
जैवं तु प्रतिबिम्बाख्यं जडमारोपितं हरेः ॥ | जैवं तु प्रतिबिम्बाख्यं जडमारोपितं हरेः ॥ | ||
एवं हि त्रिविधं तस्य रूपं विष्णोर्महात्मनः''। इति पाद्मे ॥ ३० ॥ | एवं हि त्रिविधं तस्य रूपं विष्णोर्महात्मनः''। इति पाद्मे ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 614: | Line 474: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V31" data-block-id="BTN_C01_S03_V31_B1">दृश्यत्वं जडरूपत्वम् । | |||
'अविज्ञाय परं देहमानन्दात्मानमव्ययम् । | 'अविज्ञाय परं देहमानन्दात्मानमव्ययम् । | ||
आरोपयन्ति जनिमत् पञ्चभूतात्मकं जडम्''। इति स्कान्दे ॥ ३१ ॥ | आरोपयन्ति जनिमत् पञ्चभूतात्मकं जडम्''। इति स्कान्दे ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 626: | Line 482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V32_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V32" data-block-id="BTN_C01_S03_V32_B1">अतः परं जडेश्वररूपयोः परम् । अव्यूढगुणबृंहितंं अनादिकाले कदाचिदप्य-नपगतसत्वादिगुणबृंहितम् । अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् पुनर्भवः ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 636: | Line 488: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V33_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V33" data-block-id="BTN_C01_S03_V33_B1">अविद्यया जीवे कृते परमेश्वरे प्रतिषिद्धे इति ब्रह्मदर्शनम् ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 646: | Line 494: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V34_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V34" data-block-id="BTN_C01_S03_V34_B1">विशारदः परमेश्वरः । तन्मतिः माया । यदा नैनं शोचयामीत्युपरता तदा सम्पन्न एव ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 656: | Line 500: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V35_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V35" data-block-id="BTN_C01_S03_V35_B1">'अप्रयत्नात् स्वतन्त्रत्वात् फलानां च विवर्जनात् । | |||
क्रियायाश्च स्वरूपत्वादकर्तेति च तं विदुः ॥ | क्रियायाश्च स्वरूपत्वादकर्तेति च तं विदुः ॥ | ||
कर्तृत्वं भ्रान्तिजं प्राहुरतत्तत्त्वविदो जनाः । | कर्तृत्वं भ्रान्तिजं प्राहुरतत्तत्त्वविदो जनाः । | ||
ऐश्वर्यजं तु कर्तृत्वं सम्यक् तत्तत्त्ववेदिनः''। इति पाद्मे ३५ ॥ | ऐश्वर्यजं तु कर्तृत्वं सम्यक् तत्तत्त्ववेदिनः''। इति पाद्मे ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 671: | Line 511: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S03_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S03_V40_B1" data-verse="BTN_C01_S03_V40" data-block-id="BTN_C01_S03_V40_B1">'धर्मः कं शरणं गतः''इत्यस्य तमेव व्यासरूपिणमिति परिहार उच्यते– 'इदं भागवतम्''इत्यादिना ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 683: | Line 519: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V04" data-block-id="BTN_C01_S04_V04_B1">निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः । | |||
'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् । | 'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् । | ||
पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥ | पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 695: | Line 527: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V13_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V13" data-block-id="BTN_C01_S04_V13_B1">तृतीये द्वापरे युगे पर्यवसानं प्राप्ते सति ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 705: | Line 533: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V17_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V17" data-block-id="BTN_C01_S04_V17_B1">नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया– | |||
'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् । | 'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् । | ||
प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥ | प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 717: | Line 541: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V24_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V24" data-block-id="BTN_C01_S04_V24_B1">'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये । | |||
त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥</div> | |||
त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 730: | Line 550: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V26_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V26" data-block-id="BTN_C01_S04_V26_B1">अतोषोऽनलम्बुद्धिः । | |||
'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये । | 'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये । | ||
अप्रसादश्च स एव । | अप्रसादश्च स एव । | ||
'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥ | 'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 743: | Line 559: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V27_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V27" data-block-id="BTN_C01_S04_V27_B1">आचारापेक्षया धृतव्रतत्वादिपरिपूर्णस्य ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 753: | Line 565: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V29_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V29" data-block-id="BTN_C01_S04_V29_B1">दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः । | |||
'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन । | 'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन । | ||
देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥ | देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥ | ||
सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः । | सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः । | ||
ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् । | ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् । | ||
अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥ | अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 768: | Line 576: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V30_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V30" data-block-id="BTN_C01_S04_V30_B1">पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः । | |||
'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् । | 'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् । | ||
उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥ | उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 780: | Line 584: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S04_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S04_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S04_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S04_V31" data-block-id="BTN_C01_S04_V31_B1">खेदोऽनलम्बुद्धिः । | |||
'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च । | 'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च । | ||
अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे । | अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे । | ||
मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥ | मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 797: | Line 597: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V02" data-block-id="BTN_C01_S05_V02_B1">शारीरमानसयोरभेदादुभयथाऽपि युज्यते । स्वतन्त्रत्वादात्मनैव ह्यलम्बुद्धिः ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 807: | Line 603: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V04" data-block-id="BTN_C01_S05_V04_B1">शोचसि प्रकाशयसि । | |||
'अजस्रेण शोचिषा शोशुचानः''इति श्रुतिः ॥ ४ ॥</div> | |||
'अजस्रेण शोचिषा शोशुचानः''इति श्रुतिः ॥ ४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 818: | Line 610: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V05_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V05" data-block-id="BTN_C01_S05_V05_B1">'ज्ञानशक्तिस्वरूपोऽपि ह्यज्ञाशक्तं वदेद्धरिः । | |||
अज्ञानां मोहनायेशस्तेन मुह्यन्ति मोहिताः''। इति पाद्मे ॥ ५ ॥</div> | |||
अज्ञानां मोहनायेशस्तेन मुह्यन्ति मोहिताः''। इति पाद्मे ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 829: | Line 617: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V09_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V09" data-block-id="BTN_C01_S05_V09_B1">धर्मादीनामल्पकथनेन पूर्तिः । न वासुदेवमहिम्नोऽतिकथितस्यापि ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 839: | Line 623: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V10_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V10" data-block-id="BTN_C01_S05_V10_B1">वायसं तीर्थं वयोमात्रानुजीवि शास्त्रम् ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 849: | Line 629: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V12_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V12" data-block-id="BTN_C01_S05_V12_B1">परोक्षज्ञानं न शोभते । अपरोक्षज्ञानं न भक्त्या विनोत्पद्यते । | |||
'यस्य देवे परा भक्तिः'' | 'यस्य देवे परा भक्तिः'' | ||
'यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः'''यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव''इत्यादेः ॥ १२ ॥ | 'यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः'''यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव''इत्यादेः ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 861: | Line 637: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V13_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V13" data-block-id="BTN_C01_S05_V13_B1">शुचिश्रवाः विष्णुः । समाधिना समाधिभाषया । स्मरणं ग्रन्थकृतिः । | |||
'स्मरन्ति च''इत्यादेः ॥ १३ ॥</div> | |||
'स्मरन्ति च''इत्यादेः ॥ १३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 872: | Line 644: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V15_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V15" data-block-id="BTN_C01_S05_V15_B1">प्रवृत्तिधर्मकृते ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 882: | Line 650: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V16_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V16" data-block-id="BTN_C01_S05_V16_B1">अनन्तपारस्य विभोः सकाशाद् यत् सुखम् ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 892: | Line 656: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V20_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V20" data-block-id="BTN_C01_S05_V20_B1">इतरोऽपि भगवान् विश्वमिव । स्वातन्त्र्यात् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 902: | Line 662: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V27_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V27" data-block-id="BTN_C01_S05_V27_B1">मयि स्थिते ब्रह्मणि । स्थीयतामत्रेतीश्वरेच्छया कल्पितम् ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 914: | Line 670: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S05_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S05_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S05_V40_B1" data-verse="BTN_C01_S05_V40" data-block-id="BTN_C01_S05_V40_B1">त्वमीश्वरोऽपि ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 926: | Line 678: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S06_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S06_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S06_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S06_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S06_V11_B1" data-verse="BTN_C01_S06_V11" data-block-id="BTN_C01_S06_V11_B1">'मृगयाजीविनां खेटो वाटी पुष्पोपजीविनाम् । | |||
ग्रामो बहुजनाकीर्णो राजराजाश्रयं पुरम् ॥ | ग्रामो बहुजनाकीर्णो राजराजाश्रयं पुरम् ॥ | ||
जलस्थलायतिस्फीतं पट्टनं कीर्त्यते बुधैः''। इति स्कान्दे ॥ ११ ॥ | जलस्थलायतिस्फीतं पट्टनं कीर्त्यते बुधैः''। इति स्कान्दे ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 940: | Line 688: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S06_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S06_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S06_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S06_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S06_V21_B1" data-verse="BTN_C01_S06_V21" data-block-id="BTN_C01_S06_V21_B1">उभयं द्वितीयं नापश्यं तमेवापश्यम् ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 952: | Line 696: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S07_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S07_V02" data-block-id="BTN_C01_S07_V02_B1">शम्यां प्रास्य तत्र शालां कृत्वा यत्र यज्ञः क्रियते स शम्याप्रासः ॥२॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 962: | Line 702: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S07_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S07_V04" data-block-id="BTN_C01_S07_V04_B1">भक्तियोगेन सम्यक् प्रणिहिते लोकानां मनसि ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 976: | Line 712: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S07_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S07_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S07_V15_B1" data-verse="BTN_C01_S07_V15" data-block-id="BTN_C01_S07_V15_B1">स्वात्मन एव विप्रियं न भर्तुः । प्रयोजनाभावाद् विप्रियमिव च अस्य प्रियमिति हि प्रस्वापोक्तम् ॥ | |||
स्वप्नोऽयम्– | स्वप्नोऽयम्– | ||
'पार्थानुयातमात्मानं द्रौणिः स्वप्ने ददर्श ह । | 'पार्थानुयातमात्मानं द्रौणिः स्वप्ने ददर्श ह । | ||
बन्धनं चाऽत्मनस्तत्र द्रौपद्या चैव मोक्षणम् ॥ इति स्कान्दे । | बन्धनं चाऽत्मनस्तत्र द्रौपद्या चैव मोक्षणम् ॥ इति स्कान्दे । | ||
तस्मान्नैषीकविरोधः ॥ १४-१५ ॥ | तस्मान्नैषीकविरोधः ॥ १४-१५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 992: | Line 724: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S08_V23_B1" data-verse="BTN_C01_S08_V23" data-block-id="BTN_C01_S08_V23_B1">भक्तियोगविधानविषयम् ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,002: | Line 730: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S08_V28_B1" data-verse="BTN_C01_S08_V28" data-block-id="BTN_C01_S08_V28_B1">अपुनर्भवं दर्शयति ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,012: | Line 736: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S08_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S08_V31" data-block-id="BTN_C01_S08_V31_B1">तत्तद्योग्यतया समत्वम् ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,022: | Line 742: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S08_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S08_V41_B1" data-verse="BTN_C01_S08_V41" data-block-id="BTN_C01_S08_V41_B1">यर्हि भवतो दर्शनं तदा यदूनामस्माकं च नामरूपे ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,036: | Line 752: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S09_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S09_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S09_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S09_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S09_V05_B1" data-verse="BTN_C01_S09_V05" data-block-id="BTN_C01_S09_V05_B1">'यः पदातिं हन्ति स भवति चातुर्मास्ययाजी यः सादिनं सोऽग्निष्टोमस्य यो हन्ति गजरथौ सोऽश्वमेधराजसूयाभ्याम्''इत्यादि शाश्वतं वचः ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,046: | Line 758: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S09_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S09_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S09_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S09_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S09_V45_B1" data-verse="BTN_C01_S09_V45" data-block-id="BTN_C01_S09_V45_B1">'असङ्गश्चाव्यथोऽभेद्योऽनिग्राह्योऽशोष्य एव च । | |||
विद्धोऽसृगञ्चितो बद्ध इति विष्णुः प्रदृश्यते ॥ | विद्धोऽसृगञ्चितो बद्ध इति विष्णुः प्रदृश्यते ॥ | ||
असुरान् मोहयन् देवः क्रीडयैव सुरेष्वपि । | असुरान् मोहयन् देवः क्रीडयैव सुरेष्वपि । | ||
मानुषान् मध्यया दृष्ट्या न मुक्तेषु कथञ्चन''। इति स्कान्दे ॥ ४५ ॥ | मानुषान् मध्यया दृष्ट्या न मुक्तेषु कथञ्चन''। इति स्कान्दे ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,063: | Line 771: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V0" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V0"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V0" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V0"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V0" data-block-id="BTN_C01_S10_V04_B1">'अमात्या मन्त्रिणो दूताः श्रेणयश्च पुरोहिताः । | |||
पुरं जनपदं चेति सप्त प्रणिधयः स्मृताः''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥</div> | |||
पुरं जनपदं चेति सप्त प्रणिधयः स्मृताः''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,074: | Line 778: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V20_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V20" data-block-id="BTN_C01_S10_V20_B1">'पालनानुग्रहजयान् गौणेऽण्डे संस्थितो हरिः । | |||
करोत्यसौ बहिःसंस्थो न करोतीव निर्गुणः''। इति पाद्मे ॥ | करोत्यसौ बहिःसंस्थो न करोतीव निर्गुणः''। इति पाद्मे ॥ | ||
अतो नानुरूपानुरूपाश्च ॥ २० ॥ | अतो नानुरूपानुरूपाश्च ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,086: | Line 786: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V22_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V22" data-block-id="BTN_C01_S10_V22_B1">सत्वादिशक्तिषु ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,096: | Line 792: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V23_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V23" data-block-id="BTN_C01_S10_V23_B1">'श्रीर्भूर्दुर्गेति या भिन्ना जीवमाया महात्मनः । | |||
आत्ममाया तदिच्छा स्याद् गुणमाया जडात्मिका''। | आत्ममाया तदिच्छा स्याद् गुणमाया जडात्मिका''। | ||
इति महासंहितायाम् ॥ | इति महासंहितायाम् ॥ | ||
'अप्रसिद्धेस्तद्गुणानामनामाऽसौ प्रकीर्तितः । | 'अप्रसिद्धेस्तद्गुणानामनामाऽसौ प्रकीर्तितः । | ||
अप्राकृतत्वात् रूपस्याप्यरूपोऽसावुदीर्यते''। इति वासुदेवाध्यात्मे ॥२३॥ | अप्राकृतत्वात् रूपस्याप्यरूपोऽसावुदीर्यते''। इति वासुदेवाध्यात्मे ॥२३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,110: | Line 802: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V26_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V26" data-block-id="BTN_C01_S10_V26_B1">सात्त्विकानामनुग्राहकः । | |||
'अगुणोऽपि परो देवो ह्यनुगृह्णाति सात्त्विकान् । | 'अगुणोऽपि परो देवो ह्यनुगृह्णाति सात्त्विकान् । | ||
देवांस्तु मानवान् मध्यानुपेक्ष्य क्लेश्यतेऽसुरान्''। इति ब्रह्मदर्शने । | देवांस्तु मानवान् मध्यानुपेक्ष्य क्लेश्यतेऽसुरान्''। इति ब्रह्मदर्शने । | ||
| Line 1,120: | Line 809: | ||
सत्य आनन्दरूपत्वादृतो ज्ञानस्वरूपतः ॥ | सत्य आनन्दरूपत्वादृतो ज्ञानस्वरूपतः ॥ | ||
यशो ह्यलं प्रसिद्धत्वाद् दया हि करुणाकरः''। इति तन्त्रभागवते । | यशो ह्यलं प्रसिद्धत्वाद् दया हि करुणाकरः''। इति तन्त्रभागवते । | ||
एवंविधगुणस्वरूपाणि रूपाणि दधद् युगे युगे ॥ २६ ॥ | एवंविधगुणस्वरूपाणि रूपाणि दधद् युगे युगे ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,127: | Line 815: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V31" data-block-id="BTN_C01_S10_V31_B1">'अग्निपुत्रा महात्मानस्तपसा स्त्रीत्वमापिरे । | |||
भर्तारं च जगद्योनिं वासुदेवमजं विभुम्''। इति महाकौर्मे ॥ ३१ ॥</div> | |||
भर्तारं च जगद्योनिं वासुदेवमजं विभुम्''। इति महाकौर्मे ॥ ३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,138: | Line 822: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V33_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V33" data-block-id="BTN_C01_S10_V33_B1">स्नेहमात्रात् ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,148: | Line 828: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V37_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V37" data-block-id="BTN_C01_S10_V37_B1">गविष्ठ आदित्यः । | |||
'असौ वाव गविष्ठोऽप्सूदेत्यप्स्वस्तमेति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ ३७ ॥</div> | |||
'असौ वाव गविष्ठोऽप्सूदेत्यप्स्वस्तमेति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,159: | Line 835: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V46_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V46" data-block-id="BTN_C01_S10_V46_B1">कुरूणां मधूनां च नः ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,169: | Line 841: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V75" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V75"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V75" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V75"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V75_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V75" data-block-id="BTN_C01_S10_V75_B1">तदाश्रया बुद्धिः । तज्ज्ञानिनामपि प्रकृतिस्थानां न तत्सङ्गः । किमु तस्येति व्यत्यासदृष्टान्तः । | |||
'व्यत्यासोऽनन्वयश्चैव प्रसिद्धोऽभूत एव च । | 'व्यत्यासोऽनन्वयश्चैव प्रसिद्धोऽभूत एव च । | ||
सर्वसंहारिकश्चेति दृष्टान्तः पञ्चधा स्मृतः''। इति ब्राह्मे ॥ ७५ ॥ | सर्वसंहारिकश्चेति दृष्टान्तः पञ्चधा स्मृतः''। इति ब्राह्मे ॥ ७५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,181: | Line 849: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V76" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V76"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S10_V76" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S10_V76"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S10_V76_B1" data-verse="BTN_C01_S10_V76" data-block-id="BTN_C01_S10_V76_B1">मतयो यथा यथामति मेनिरे ॥ ७६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,195: | Line 859: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S11_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S11_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S11_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S11_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S11_V19_B1" data-verse="BTN_C01_S11_V19" data-block-id="BTN_C01_S11_V19_B1">रामो दाशरथिर्यथा । अधिकदृष्टान्तः । | |||
'ऊर्णनाभ्यादिको विष्णोर्विष्णुर्विष्णोस्तथैव च । | 'ऊर्णनाभ्यादिको विष्णोर्विष्णुर्विष्णोस्तथैव च । | ||
विष्णुर्जीवस्य दृष्टान्त ऊनसाम्याधिकः क्रमात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥ | विष्णुर्जीवस्य दृष्टान्त ऊनसाम्याधिकः क्रमात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,207: | Line 867: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S11_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S11_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S11_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S11_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S11_V31" data-verse="BTN_C01_S11_V31" data-block-id="BTN_C01_S11_V31">'पूरयन्ति दिशः सोमं देवा गावः सरस्वती''इति गारुडे ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,221: | Line 877: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V05_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V05" data-block-id="BTN_C01_S12_V05_B1">'तत्प्राणे प्रपन्न उदतिष्ठत्''इति श्रुतिः ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,231: | Line 883: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V12_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V12" data-block-id="BTN_C01_S12_V12_B1">यदुकुलक्षयं एष्यत् । | |||
'शापं श्रुत्वा ब्राह्मणानामुद्धवः खिन्नमानसः । | 'शापं श्रुत्वा ब्राह्मणानामुद्धवः खिन्नमानसः । | ||
उदासीनं तथा कृष्णमिव सुप्रीतमेव च ॥ | उदासीनं तथा कृष्णमिव सुप्रीतमेव च ॥ | ||
| Line 1,256: | Line 905: | ||
'तावच्छशास क्षितिमेकचक्रामेकातपत्रामजितेन पार्थः''। इति चोपरि । | 'तावच्छशास क्षितिमेकचक्रामेकातपत्रामजितेन पार्थः''। इति चोपरि । | ||
'विदुरं चागतं पुनः''। इति च । | 'विदुरं चागतं पुनः''। इति च । | ||
भारते चैकविंशद्वर्षात् पूर्वं विदुरस्य युधिष्ठिरभाव उक्तः ॥ १२ ॥ | भारते चैकविंशद्वर्षात् पूर्वं विदुरस्य युधिष्ठिरभाव उक्तः ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,263: | Line 911: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V15_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V15" data-block-id="BTN_C01_S12_V15_B1">योऽर्यमा दण्डमबिभ्रत् स वर्षशतं यावच्छूद्रत्वं बभार । | |||
'न देवानां न दैवीनां सामस्त्येन जनिर्भुवि । | 'न देवानां न दैवीनां सामस्त्येन जनिर्भुवि । | ||
अंशांशेनैव जायन्ते सर्वे त्वाजानजादयः''॥ १५ ॥ | अंशांशेनैव जायन्ते सर्वे त्वाजानजादयः''॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,275: | Line 919: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V20_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V20" data-block-id="BTN_C01_S12_V20_B1">'संहर्ता भगवान् विष्णुः काल इत्यभिधीयते । | |||
अथवा गुणसर्वस्वं कालशब्दो व्यनक्ति हि''। इति हि स्कान्दे ॥२०॥</div> | |||
अथवा गुणसर्वस्वं कालशब्दो व्यनक्ति हि''। इति हि स्कान्दे ॥२०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,286: | Line 926: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V28_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V28" data-block-id="BTN_C01_S12_V28_B1">स्वैरज्ञातगतिः विविक्तगतिः ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,296: | Line 932: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V31_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V31" data-block-id="BTN_C01_S12_V31_B1">पितरौ कुन्तीधृतराष्ट्रौ । न चापश्यत् । तस्य मनसि तेषां विपद्भावो बभूव । अन्यथा महाभारतविरोधात् । | |||
स्कान्दे च– | स्कान्दे च– | ||
'भीमसन्तर्जितो राज्ञस्त्वनुज्ञां प्राप्य यत्नतः । | 'भीमसन्तर्जितो राज्ञस्त्वनुज्ञां प्राप्य यत्नतः । | ||
| Line 1,308: | Line 941: | ||
श्रुत्वा कुन्तीं च चिन्तां ते प्रापुः पाण्डुसुतास्तदा''॥ | श्रुत्वा कुन्तीं च चिन्तां ते प्रापुः पाण्डुसुतास्तदा''॥ | ||
'तांस्तदा नारदो विद्वान् शमयामास धर्मवित् । | 'तांस्तदा नारदो विद्वान् शमयामास धर्मवित् । | ||
उक्त्वोत्तमां गतिं तेषां निष्ठां तात्कालिकीं तथा''। इत्यादि ॥ ३१ ॥ | उक्त्वोत्तमां गतिं तेषां निष्ठां तात्कालिकीं तथा''। इत्यादि ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,315: | Line 947: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V32_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V32" data-block-id="BTN_C01_S12_V32_B1">ब्रह्माण्डे च– | |||
'धृतराष्ट्रे मृते सूतः सञ्जयः पाण्डुसूनवे । | 'धृतराष्ट्रे मृते सूतः सञ्जयः पाण्डुसूनवे । | ||
गतिं शशंस कुन्त्याश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः''॥ इत्यादि ॥। | गतिं शशंस कुन्त्याश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः''॥ इत्यादि ॥। | ||
पितृव्योऽपि धृतराष्ट्र एव । द्विरुक्तिस्तात्पर्यार्था । | पितृव्योऽपि धृतराष्ट्र एव । द्विरुक्तिस्तात्पर्यार्था । | ||
'यत्राधिकं तत्परता बहुवारमपि ध्रुवम् । | 'यत्राधिकं तत्परता बहुवारमपि ध्रुवम् । | ||
तद्वदन्ति महाप्राज्ञा लोकवेदानुसारतः''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ३२ ॥ | तद्वदन्ति महाप्राज्ञा लोकवेदानुसारतः''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,330: | Line 958: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V34_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V34" data-block-id="BTN_C01_S12_V34_B1">पितृव्यौ गान्धारीधृतराष्ट्रौ ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,340: | Line 964: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V37_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V37" data-block-id="BTN_C01_S12_V37_B1">मुषितोऽस्मि इति प्रलापः ॥ ३७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,350: | Line 970: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V40_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V40" data-block-id="BTN_C01_S12_V40_B1">क्व गतावित्यदृष्टापेक्षया ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,360: | Line 976: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V44_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V44" data-block-id="BTN_C01_S12_V44_B1">अपरिहार्यत्वादशोच्याः ॥ ४४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,370: | Line 982: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V51_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V51" data-block-id="BTN_C01_S12_V51_B1">गमनकाले सह भ्रात्रा ॥ ५१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,380: | Line 988: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V53"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V53_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V53" data-block-id="BTN_C01_S12_V53_B1">आस्त इत्याद्यतीतार्थे । | |||
'स एष तर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम्''इत्यादिवत् । | 'स एष तर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम्''इत्यादिवत् । | ||
'सुप्तिङ्उपग्रहलिङ्गनराणां कालहलच्स्वरकर्तृयङां च । | 'सुप्तिङ्उपग्रहलिङ्गनराणां कालहलच्स्वरकर्तृयङां च । | ||
| Line 1,391: | Line 996: | ||
व्यत्यस्यापि वदन्त्यद्धा मोहनार्थं दुरात्मनाम् ॥ | व्यत्यस्यापि वदन्त्यद्धा मोहनार्थं दुरात्मनाम् ॥ | ||
पौर्वापर्यं यतो नैव सदैव परिवर्तनात् । | पौर्वापर्यं यतो नैव सदैव परिवर्तनात् । | ||
अतश्च व्यत्ययादेतद्वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति ब्राह्मे ॥ ५३ ॥ | अतश्च व्यत्ययादेतद्वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति ब्राह्मे ॥ ५३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,398: | Line 1,002: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V55_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V55" data-block-id="BTN_C01_S12_V55_B1">'विज्ञानात्मा विरिञ्चोऽयं यस्तस्मिंल्लीयते जगत् । | |||
यादांसि सागरे यद्वत् स क्षेत्रज्ञे जनार्दने ॥ | यादांसि सागरे यद्वत् स क्षेत्रज्ञे जनार्दने ॥ | ||
हृदिस्थे च स च व्याप्ते स्वात्मन्येकीभवत्युत । | हृदिस्थे च स च व्याप्ते स्वात्मन्येकीभवत्युत । | ||
| Line 1,421: | Line 1,022: | ||
उपाधेश्चैव नित्यत्वान्नैव जीवो विनश्यति । | उपाधेश्चैव नित्यत्वान्नैव जीवो विनश्यति । | ||
स्वरूपत्वादुपाधेश्च न भिन्नोपाधिकल्पनम् ॥ | स्वरूपत्वादुपाधेश्च न भिन्नोपाधिकल्पनम् ॥ | ||
न चाभिन्नत्वमीशेन चिन्मात्रत्वं च युज्यते''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ५५ ॥ | न चाभिन्नत्वमीशेन चिन्मात्रत्वं च युज्यते''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ५५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,428: | Line 1,028: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V56"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V56_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V56" data-block-id="BTN_C01_S12_V56_B1">'त्रिगुणात्मिका तथा ज्ञानं विष्णुशक्तिस्तथैव च । | |||
मायाशब्देन भण्यन्ते शब्दतत्त्वार्थवेदिभिः''। इति नाममहोदधौ ॥ | मायाशब्देन भण्यन्ते शब्दतत्त्वार्थवेदिभिः''। इति नाममहोदधौ ॥ | ||
अत्र सत्वादयो मायागुणाः ॥ ५६ ॥ | अत्र सत्वादयो मायागुणाः ॥ ५६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,440: | Line 1,036: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V57_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V57" data-block-id="BTN_C01_S12_V57_B1">'परावरे तथैवाऽरादुभयार्थाभिधायिनः''इति च ॥ ५७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,450: | Line 1,042: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V59"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S12_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S12_V59"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S12_V59_B1" data-verse="BTN_C01_S12_V59" data-block-id="BTN_C01_S12_V59_B1">एतत्सर्वं पूर्वमेव ज्ञात्वा तस्मादेव कारणात् विदुरस्तीर्थानि ययौ ॥ ५९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,464: | Line 1,052: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S13_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S13_V02" data-block-id="BTN_C01_S13_V02_B1">मासशब्देनाहान्युच्यन्ते । तथाहि महाभारते– | |||
'अहस्तु मासशब्दोक्तं यत्र चिन्तायुतं व्रजेत् । | 'अहस्तु मासशब्दोक्तं यत्र चिन्तायुतं व्रजेत् । | ||
एवं संवत्सराद्यं च विपरीते विपर्ययः''। इति नाममहोदधौ ॥ २ ॥ | एवं संवत्सराद्यं च विपरीते विपर्ययः''। इति नाममहोदधौ ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,476: | Line 1,060: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S13_V08_B1" data-verse="BTN_C01_S13_V08" data-block-id="BTN_C01_S13_V08_B1">अङ्गं पृथिवीम् । | |||
'यदा त्यागादिरुच्येत पृथिव्याद्यङ्गकल्पना । | 'यदा त्यागादिरुच्येत पृथिव्याद्यङ्गकल्पना । | ||
तदा ज्ञेया न हि स्वाङ्गं कदाचिद् विष्णुरुत्सृजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥८॥ | तदा ज्ञेया न हि स्वाङ्गं कदाचिद् विष्णुरुत्सृजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,488: | Line 1,068: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S13_V14_B1" data-verse="BTN_C01_S13_V14" data-block-id="BTN_C01_S13_V14_B1">अग्नौ पदं करोति । | |||
'यदुलूको वदति मोघमेतद् यत् कपोतः पदमग्नौ कृणोति''इति हि श्रुतिः ॥ १४ ॥</div> | |||
'यदुलूको वदति मोघमेतद् यत् कपोतः पदमग्नौ कृणोति''इति हि श्रुतिः ॥ १४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,499: | Line 1,075: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S13_V34_B1" data-verse="BTN_C01_S13_V34" data-block-id="BTN_C01_S13_V34_B1">यथाऽन्येषां सुखं भविष्यति तथा । नित्यसुखत्वाद्धरेः । | |||
'अत्युत्तमानां कुशलप्रश्नो लोकसुखेच्छया । | 'अत्युत्तमानां कुशलप्रश्नो लोकसुखेच्छया । | ||
नित्यदाऽऽप्तसुखत्वात्तु न तेषां युज्यते क्वचित्''। इति नारदीये ॥३४॥ | नित्यदाऽऽप्तसुखत्वात्तु न तेषां युज्यते क्वचित्''। इति नारदीये ॥३४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,511: | Line 1,083: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S13_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S13_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S13_V39_B1" data-verse="BTN_C01_S13_V39" data-block-id="BTN_C01_S13_V39_B1">पूर्वं चिरोषितः ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,525: | Line 1,093: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S14_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S14_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S14_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S14_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S14_V10_B1" data-verse="BTN_C01_S14_V10" data-block-id="BTN_C01_S14_V10_B1">यत् पादयोः पतिताश्रुप्रधानो यैः कबरं स्पृष्टं तत्स्त्रियः तत्पदयोः पतितत्वादेव । सविमुक्तकेश्यो न्यकृत ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,537: | Line 1,101: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S14_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S14_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S14_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S14_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S14_V21_B1" data-verse="BTN_C01_S14_V21" data-block-id="BTN_C01_S14_V21_B1">स रथो हयास्ते । तादृशा इत्यर्थः । त इषव इतिवत् । | |||
'सदृशे वा प्रधाने वा कारणे वा तदित्ययम् । | 'सदृशे वा प्रधाने वा कारणे वा तदित्ययम् । | ||
शब्दः सङ्घटते भेदे विद्यमानेऽपि तत्त्वतः''। इति ब्रह्मतर्के । | शब्दः सङ्घटते भेदे विद्यमानेऽपि तत्त्वतः''। इति ब्रह्मतर्के । | ||
तद्रथहयानां दाहोक्तेः ॥ २१ ॥ | तद्रथहयानां दाहोक्तेः ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,552: | Line 1,112: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V01_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V01" data-block-id="BTN_C01_S15_V01_B1">ज्ञानिनां प्रारब्धस्यैव निर्मथनं योग्यस्यैव । | |||
'महता कारणेनैव प्रारब्धान्यपि कानिचित् । | 'महता कारणेनैव प्रारब्धान्यपि कानिचित् । | ||
कर्माणि क्षयमायान्ति ब्रह्मदृष्टिमतः क्वचित्''। इति भविष्यत्पर्वणि । | कर्माणि क्षयमायान्ति ब्रह्मदृष्टिमतः क्वचित्''। इति भविष्यत्पर्वणि । | ||
तेषामपि काम्यकर्मफलदृष्टेश्च ॥ १ ॥ | तेषामपि काम्यकर्मफलदृष्टेश्च ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,565: | Line 1,121: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V02" data-block-id="BTN_C01_S15_V02_B1">तम आदिरोधश्च प्रारब्धकर्मणैव । | |||
'ज्ञानादिव्यक्तिरव्यक्तिः सुखदुःखादिकं तथा । | 'ज्ञानादिव्यक्तिरव्यक्तिः सुखदुःखादिकं तथा । | ||
सुदृष्टब्रह्मतत्त्वानां भवत्यारब्धकर्मणा । इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २ ॥ | सुदृष्टब्रह्मतत्त्वानां भवत्यारब्धकर्मणा । इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,577: | Line 1,129: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V03_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V03" data-block-id="BTN_C01_S15_V03_B1">ब्रह्मसम्पत्तिरवगतिः । | |||
'भगवन्तं विनाऽन्यत्र प्रवृत्त्यादिप्रकाशनम् । | 'भगवन्तं विनाऽन्यत्र प्रवृत्त्यादिप्रकाशनम् । | ||
प्रारब्धकर्मणैव स्यात् कदाचिज्ज्ञानिनामपि । | प्रारब्धकर्मणैव स्यात् कदाचिज्ज्ञानिनामपि । | ||
| Line 1,588: | Line 1,137: | ||
कर्माणि सूक्ष्मदेहं च जायमाना हरेर्दृशिः ॥ | कर्माणि सूक्ष्मदेहं च जायमाना हरेर्दृशिः ॥ | ||
दहेदथापि सन्दग्धेन्धनवत् तत्पुनः पुनः । | दहेदथापि सन्दग्धेन्धनवत् तत्पुनः पुनः । | ||
यावदारब्धकर्म स्यादाविर्वाऽपि तिरोव्रजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥ | यावदारब्धकर्म स्यादाविर्वाऽपि तिरोव्रजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,595: | Line 1,143: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V07_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V07" data-block-id="BTN_C01_S15_V07_B1">पौत्रत्वे योग्यत्वमनवमत्वम् । | |||
'इन्द्राद्युत्तमताऽन्येषां समता वा स्वके कुले । | 'इन्द्राद्युत्तमताऽन्येषां समता वा स्वके कुले । | ||
उत्तमत्वमुपास्त्यादियोग्यता वा निगद्यते''। इति च ब्रह्मतर्के ॥ ७ ॥ | उत्तमत्वमुपास्त्यादियोग्यता वा निगद्यते''। इति च ब्रह्मतर्के ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,609: | Line 1,153: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V11_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V11" data-block-id="BTN_C01_S15_V11_B1">प्राणमपाने । तं व्याने । समानोदानौ तेषु । तांश्च मूलप्राणे । आत्मा हृदिस्थो विष्णुः । ब्रह्म सर्वगतम् । | |||
'उमा वागात्मिका रुद्राज्जाता सा मनआत्मनः । | 'उमा वागात्मिका रुद्राज्जाता सा मनआत्मनः । | ||
प्राणाह्वयात् स वायोश्च सोऽपानादात्मरूपतः ॥ | प्राणाह्वयात् स वायोश्च सोऽपानादात्मरूपतः ॥ | ||
| Line 1,626: | Line 1,167: | ||
'अस्यास्मिन् विलयो भावीत्येवं विज्ञानमाहुतिः । | 'अस्यास्मिन् विलयो भावीत्येवं विज्ञानमाहुतिः । | ||
नतु तत्कालविलयस्त्वन्यो वा तस्य दर्शनात्''। | नतु तत्कालविलयस्त्वन्यो वा तस्य दर्शनात्''। | ||
इति ब्रह्मतर्के ॥ १०-११ ॥ | इति ब्रह्मतर्के ॥ १०-११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,633: | Line 1,173: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V13_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V13" data-block-id="BTN_C01_S15_V13_B1">नाऽवर्तेत वीरगतिं गतः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,643: | Line 1,179: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S15_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S15_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S15_V15_B1" data-verse="BTN_C01_S15_V15" data-block-id="BTN_C01_S15_V15_B1">आत्मनः स्वरूपम् आत्यन्तिकं ज्ञात्वा ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,657: | Line 1,189: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V05_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V05" data-block-id="BTN_C01_S16_V05_B1">कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,667: | Line 1,195: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V06_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V06" data-block-id="BTN_C01_S16_V06_B1">अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,677: | Line 1,201: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V07_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V07" data-block-id="BTN_C01_S16_V07_B1">अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः । | |||
'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥</div> | |||
'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,688: | Line 1,208: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V09_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V09" data-block-id="BTN_C01_S16_V09_B1">एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,698: | Line 1,214: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V17_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V17" data-block-id="BTN_C01_S16_V17_B1">स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,710: | Line 1,222: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V28_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V28" data-block-id="BTN_C01_S16_V28_B1">त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् । | |||
'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे ॥ | 'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे ॥ | ||
एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् । | एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् । | ||
| Line 1,721: | Line 1,230: | ||
'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रिये''इति च पाद्मे । | 'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रिये''इति च पाद्मे । | ||
'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् । | 'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् । | ||
स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥ | स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,728: | Line 1,236: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V29_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V29" data-block-id="BTN_C01_S16_V29_B1">मानः परेषाम् ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,740: | Line 1,244: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S16_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S16_V30_B1" data-verse="BTN_C01_S16_V30" data-block-id="BTN_C01_S16_V30_B1">'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः । | |||
न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ।</div> | |||
न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः''॥ इति ब्रह्मतर्के । | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,753: | Line 1,253: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S17_V02_B1" data-verse="BTN_C01_S17_V02" data-block-id="BTN_C01_S17_V02_B1">बिभ्यतमिव मेहन्तम् ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,765: | Line 1,261: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S17_V22_B1" data-verse="BTN_C01_S17_V22" data-block-id="BTN_C01_S17_V22_B1">असतां सूचकस्य न दोषः तथाऽपि सतां न सूचनीयमिति दर्शयितुम् । ज्ञातुं शक्यत्वाच्च राज्ञः । | |||
'यद्यधर्मः कृतः सद्भिर्न स वाच्यः कथञ्चन । | 'यद्यधर्मः कृतः सद्भिर्न स वाच्यः कथञ्चन । | ||
असत्कृतमधर्मं तु वदन् धर्ममवाप्नुयात्''। इति व्यासस्मृतौ । | असत्कृतमधर्मं तु वदन् धर्ममवाप्नुयात्''। इति व्यासस्मृतौ । | ||
तस्य गोचरत्वेऽपि भूतानामगोचरेति ज्ञापयितुं वा ॥ २१,२२ ॥ | तस्य गोचरत्वेऽपि भूतानामगोचरेति ज्ञापयितुं वा ॥ २१,२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 1,778: | Line 1,270: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S17_V32_B1" data-verse="BTN_C01_S17_V32" data-block-id="BTN_C01_S17_V32_B1">ब्रह्मयज्ञाः वितानयज्ञाश्च ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,788: | Line 1,276: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S17_V33_B1" data-verse="BTN_C01_S17_V33" data-block-id="BTN_C01_S17_V33_B1">इष्टात्ममूर्तिः इच्छातनुः ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,800: | Line 1,284: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S17_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S17_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S17_V40_B1" data-verse="BTN_C01_S17_V40" data-block-id="BTN_C01_S17_V40_B1">विहितातिरेकेण न सेवेत ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,812: | Line 1,292: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V03_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V03" data-block-id="BTN_C01_S18_V03_B1">'विज्ञानमात्मयोग्यं स्याज्ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''इति भागवततन्त्रे ॥३॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,822: | Line 1,298: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V13_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V13" data-block-id="BTN_C01_S18_V13_B1">'सम्यक्स्वरूपस्याव्यक्तिरभावो जननस्य च । | |||
अल्पयत्नात् ततो वृद्धिहेतोः सत्सङ्गतिर्वरा''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ १३ ॥</div> | |||
अल्पयत्नात् ततो वृद्धिहेतोः सत्सङ्गतिर्वरा''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ १३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,833: | Line 1,305: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V19_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V19" data-block-id="BTN_C01_S18_V19_B1">अनन्तः कालतो देशतश्च ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,843: | Line 1,311: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V22_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V22" data-block-id="BTN_C01_S18_V22_B1">परमहंसाश्रमप्राप्यं सत्यं ब्रह्म ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,853: | Line 1,317: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V26_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V26" data-block-id="BTN_C01_S18_V26_B1">'स्वतो मनःस्थितिर्विष्णौ ब्रह्मभाव उदाहृतः''इति ब्रह्माण्डे ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,863: | Line 1,323: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V29_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V29" data-block-id="BTN_C01_S18_V29_B1">'अप्रीतिर्मद्वशो नायमिति मत्सर ईरितः''इति नाममहोदधौ ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,873: | Line 1,329: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V36_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V36" data-block-id="BTN_C01_S18_V36_B1">कौशिकी कुशपाणिः ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,883: | Line 1,335: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V43_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V43" data-block-id="BTN_C01_S18_V43_B1">'सेना वरूथिनी प्रोक्ता वरूथो गुप्तिरुच्यते''इत्यभिधानम् ॥ ४३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,893: | Line 1,341: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V44_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V44" data-block-id="BTN_C01_S18_V44_B1">'विड्राष्ट्रं पशुरुत्सेको भ्रमरश्चेति कथ्यते''इति च ॥ ४४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,903: | Line 1,347: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S18_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S18_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S18_V50_B1" data-verse="BTN_C01_S18_V50" data-block-id="BTN_C01_S18_V50_B1">स्वकृतो गुणः स्वस्यैव यतः ॥ ५० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,919: | Line 1,359: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S19_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S19_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S19_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S19_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S19_V17_B1" data-verse="BTN_C01_S19_V17" data-block-id="BTN_C01_S19_V17_B1">गङ्गायामुदक एव किञ्चिद्दक्षिणभागे प्रासादे । तथाहि महाभारते ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,935: | Line 1,371: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S20_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S20_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C01_S20_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C01_S20_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C01_S20_V04_B1" data-verse="BTN_C01_S20_V04" data-block-id="BTN_C01_S20_V04_B1">'कैशोरयौवनाभ्यन्तः काल आपीच्यमुच्यते''इत्यभिधानात् ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,949: | Line 1,381: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V01_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V01" data-block-id="BTN_C02_S01_V01_B1">यः पर इति ॥ १ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,959: | Line 1,387: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V02_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V02" data-block-id="BTN_C02_S01_V02_B1">अपश्यताम् निद्रया ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,971: | Line 1,395: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V04_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V04" data-block-id="BTN_C02_S01_V04_B1">असत्सु अभद्रेषु । 'सद्भावे साधुभावे च''इति वचनात् ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,981: | Line 1,401: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V07_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V07" data-block-id="BTN_C02_S01_V07_B1">ध्यानापेक्षया प्रायेण । नैर्गुण्यस्था मुक्ताः । | |||
'एतत्सामगायन्नास्ते''इति श्रुतेः ॥ ७ ॥</div> | |||
'एतत्सामगायन्नास्ते''इति श्रुतेः ॥ ७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 1,992: | Line 1,408: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V08_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V08" data-block-id="BTN_C02_S01_V08_B1">द्वापरे आदौ च । कृष्णावतारापेक्षया । | |||
'व्यासः षट्शतवर्षीयो धृतराष्ट्रमजीजनत्''। इति स्कान्दे ॥ ८ ॥</div> | |||
'व्यासः षट्शतवर्षीयो धृतराष्ट्रमजीजनत्''। इति स्कान्दे ॥ ८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,003: | Line 1,415: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V09_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V09" data-block-id="BTN_C02_S01_V09_B1">परिनिष्ठितोऽपि मुक्तिरस्य भविष्यतीति निश्चितोऽपि । | |||
'उदरं संशयः प्रोक्तः परिनिष्ठा विनिश्चयः''। इत्यभिधाने ॥ | 'उदरं संशयः प्रोक्तः परिनिष्ठा विनिश्चयः''। इत्यभिधाने ॥ | ||
'ऋष्युत्तमा देवताश्च विमुक्तौ परिनिश्चिताः । | 'ऋष्युत्तमा देवताश्च विमुक्तौ परिनिश्चिताः । | ||
तथाप्यधिकसौख्यार्थं यतन्ते शुभकर्मसु । | तथाप्यधिकसौख्यार्थं यतन्ते शुभकर्मसु । | ||
विमुक्तास्तु स्वभावेन नित्यं ध्यानादितत्पराः''। इति गारुडे ॥ ९ ॥ | विमुक्तास्तु स्वभावेन नित्यं ध्यानादितत्पराः''। इति गारुडे ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,017: | Line 1,425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V18" data-block-id="BTN_C02_S01_V18_B1">शुभार्थे भगवति ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,027: | Line 1,431: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V19" data-block-id="BTN_C02_S01_V19_B1">विषयेभ्यो निर्गत्य तत्रैव मनो युंक्त्वाऽन्यन्न स्मरेत् ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,037: | Line 1,437: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V21_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V21" data-block-id="BTN_C02_S01_V21_B1">भद्रं हरिम् ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,047: | Line 1,443: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V22_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V22" data-block-id="BTN_C02_S01_V22_B1">यच्छब्दः प्रश्ने । 'यतश्चोदेति सूर्यः''। इत्यादिवत् । | |||
'यच्छब्दस्तु परामर्शे प्रश्नार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधाने ॥ २२ ॥</div> | |||
'यच्छब्दस्तु परामर्शे प्रश्नार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधाने ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,058: | Line 1,450: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V23_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V23" data-block-id="BTN_C02_S01_V23_B1">यथेत्यस्य जितासन इत्यादि । यत्र स्थूले । यादृशीत्यस्य विशेष इत्यादि ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,068: | Line 1,456: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V24_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V24" data-block-id="BTN_C02_S01_V24_B1">विशेष आण्डकोशः । | |||
'शिलावत्तस्य देहोऽयमाण्डकोशस्तु सावृतिः । | 'शिलावत्तस्य देहोऽयमाण्डकोशस्तु सावृतिः । | ||
तत्तन्त्रत्वान्न तत्संस्थदुःखभोगोऽस्य न क्वचित्''। | तत्तन्त्रत्वान्न तत्संस्थदुःखभोगोऽस्य न क्वचित्''। | ||
इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २४ ॥ | इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,081: | Line 1,465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V25" data-block-id="BTN_C02_S01_V25_B1">'आण्डकोशो विराट्प्रोक्तो विशेषेण प्रकाशनात् । | |||
वैराजस्तद्गतो विष्णुरथवा सर्वतो वरः''। इति भागवततन्त्रे ॥२५॥</div> | |||
वैराजस्तद्गतो विष्णुरथवा सर्वतो वरः''। इति भागवततन्त्रे ॥२५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,092: | Line 1,472: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V26_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V26" data-block-id="BTN_C02_S01_V26_B1">प्रतिमापेक्षयाऽङ्गानि स्वरूपापेक्षया तज्जानि तदाश्रितानि च ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,104: | Line 1,480: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S01_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S01_V31_B1" data-verse="BTN_C02_S01_V31" data-block-id="BTN_C02_S01_V31_B1">बहुरूपत्वाद्दंष्ट्रार्यमेन्दू इत्यादि । | |||
'प्रतिमापेक्षयाङ्गानि भूरादीनि स्वरूपतः । | 'प्रतिमापेक्षयाङ्गानि भूरादीनि स्वरूपतः । | ||
तदाश्रितानि तज्जानि बह्वङ्गत्वं बहुत्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥ | तदाश्रितानि तज्जानि बह्वङ्गत्वं बहुत्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,118: | Line 1,490: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V02_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V02" data-block-id="BTN_C02_S02_V02_B1">एष हरिः । यदपार्थैर्ध्यायति । तत्रार्थान्न विन्दते ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,128: | Line 1,496: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V03_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V03" data-block-id="BTN_C02_S02_V03_B1">'सर्वनामा यतो विष्णुस्तदन्यार्थान्न तु स्मरेत् । | |||
स्मरंस्तु यावदर्थः स्यादन्यथा स्वात्महा स्मृतः''। इति ब्रह्माण्डे ॥३॥</div> | |||
स्मरंस्तु यावदर्थः स्यादन्यथा स्वात्महा स्मृतः''। इति ब्रह्माण्डे ॥३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,139: | Line 1,503: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V06_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V06" data-block-id="BTN_C02_S02_V06_B1">'एतमितः प््रोत्याभिसम्भविताऽस्मि''इति नियतार्थः ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,149: | Line 1,509: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BBTN_C02_S02_V07_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V07" data-block-id="BBTN_C02_S02_V07_B1">'यथैकस्तु बहून्सुप्तानसुप्तः पश्यति प्रभुः । | |||
एवमीशो बहून् जीवानज्ञान्पश्यति नित्यदृक्''। इति व्योमसंहितायाम् । | एवमीशो बहून् जीवानज्ञान्पश्यति नित्यदृक्''। इति व्योमसंहितायाम् । | ||
'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''। इति च । | 'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''। इति च । | ||
'यथेष्टभवनाद्विष्णुरनुभूः परिकीर्तितः । | 'यथेष्टभवनाद्विष्णुरनुभूः परिकीर्तितः । | ||
उदधिः कर्मणामीशः सर्वः पूर्णगुणो यतः ॥ | उदधिः कर्मणामीशः सर्वः पूर्णगुणो यतः ॥ | ||
सत्यः केवलसारत्वान्नियमो नियतेरजः''। इति बृहत्संहितायाम् ॥७ ॥ | सत्यः केवलसारत्वान्नियमो नियतेरजः''। इति बृहत्संहितायाम् ॥७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,164: | Line 1,520: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V13_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V13" data-block-id="BTN_C02_S02_V13_B1">चिन्तामयं चिन्ताप्रधानम् । | |||
'यस्मात्सञ्चिन्तितो विष्णुश्चिन्तितं प्रददात्यजः । | 'यस्मात्सञ्चिन्तितो विष्णुश्चिन्तितं प्रददात्यजः । | ||
तस्माच्चिन्तामयं देवं वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति च ॥ १३ ॥ | तस्माच्चिन्तामयं देवं वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति च ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,176: | Line 1,528: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V15_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V15" data-block-id="BTN_C02_S02_V15_B1">स्थवीयः पातालमेतस्येत्यादि ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,186: | Line 1,534: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V16_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V16" data-block-id="BTN_C02_S02_V16_B1">'भक्त्या प्राणं वशं नीत्वा जितप्राणो भवत्युत''। इति षाड्गुण्ये ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,196: | Line 1,540: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V17_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V17" data-block-id="BTN_C02_S02_V17_B1">'जीवस्थो भगवान्विष्णुः क्षेत्रज्ञ इति गीयते । | |||
देहस्थोऽपि स एवात्मा व्याप्तोऽप्यात्मेति भण्यते''। इति तत्त्वनिर्णये । | देहस्थोऽपि स एवात्मा व्याप्तोऽप्यात्मेति भण्यते''। इति तत्त्वनिर्णये । | ||
'हरौ हरेर्भवेन्नीतिस्तदेकत्वस्य चिन्तनम् । | 'हरौ हरेर्भवेन्नीतिस्तदेकत्वस्य चिन्तनम् । | ||
अन्यत्र तन्नियम्यादिचिन्तनं नीतिरुच्यते''। इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥ | अन्यत्र तन्नियम्यादिचिन्तनं नीतिरुच्यते''। इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,209: | Line 1,549: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V18" data-block-id="BTN_C02_S02_V18_B1">कालो वायुः । | |||
'हरिश्च प्रकृतिश्चैव ब्रह्मवायू तथैव च । | 'हरिश्च प्रकृतिश्चैव ब्रह्मवायू तथैव च । | ||
सुपर्णशेषरुद्राश्च शक्रः सूर्ययमावपि ॥ | सुपर्णशेषरुद्राश्च शक्रः सूर्ययमावपि ॥ | ||
अग्निर्यमानुजश्चैव कालशब्देरिताः क्रमात् । | अग्निर्यमानुजश्चैव कालशब्देरिताः क्रमात् । | ||
पूर्वोक्तास्त्वपरोक्तानां प्रभवः सर्वशो मताः''।इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ १८ ॥ | पूर्वोक्तास्त्वपरोक्तानां प्रभवः सर्वशो मताः''।इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,225: | Line 1,561: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V22_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V22" data-block-id="BTN_C02_S02_V22_B1">उदानगत्या ब्रह्मनाड्या । 'अथैकयोर्ध्व उदानः''इति श्रुतेः । | |||
'प्राणापानाविडायां च पिङ्गलायां च वर्ततः । | 'प्राणापानाविडायां च पिङ्गलायां च वर्ततः । | ||
व्यानः सन्धिषु सर्वत्र उदानो ब्रह्मनाडिगः ॥ | व्यानः सन्धिषु सर्वत्र उदानो ब्रह्मनाडिगः ॥ | ||
सर्वत्रैव समानस्तु समं चरति सर्वगः''। इति भारते ॥ | सर्वत्रैव समानस्तु समं चरति सर्वगः''। इति भारते ॥ | ||
परं चिन्तयन् ॥ २१,२२ ॥॥ | परं चिन्तयन् ॥ २१,२२ ॥॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,241: | Line 1,573: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V24_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V24" data-block-id="BTN_C02_S02_V24_B1">'चिन्मात्राणीन्द्रियाण्याहुर्मुक्तानामन्यदैव तु । | |||
तान्येव जडयुक्तानि ह्यभिन्नानि स्वरूपतः''। इति ब्राह्मे ॥ | तान्येव जडयुक्तानि ह्यभिन्नानि स्वरूपतः''। इति ब्राह्मे ॥ | ||
पवनस्यापि अन्तरात्मा यः तम् । पवनश्चान्तरात्मा चेति वा । | पवनस्यापि अन्तरात्मा यः तम् । पवनश्चान्तरात्मा चेति वा । | ||
| Line 2,250: | Line 1,579: | ||
तत्र मुख्या हरिं यान्ति तदन्ये वायुमेव तु ॥ | तत्र मुख्या हरिं यान्ति तदन्ये वायुमेव तु ॥ | ||
अपक्वा ये न ते यान्ति वायुं वा हरिमेव वा । | अपक्वा ये न ते यान्ति वायुं वा हरिमेव वा । | ||
स्थानमात्राश्रितास्ते तु पुनर्जनिविवर्जिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २३,२४ ॥ | स्थानमात्राश्रितास्ते तु पुनर्जनिविवर्जिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २३,२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,257: | Line 1,585: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V25" data-block-id="BTN_C02_S02_V25_B1">हरेः शैंशुमारं चक्रम् । वैश्वानरोदस्तात् । | |||
'वैश्वानरे द्युनद्यां वा सूर्ये वा देह एव वा । | 'वैश्वानरे द्युनद्यां वा सूर्ये वा देह एव वा । | ||
विधूय सर्वपापानि यान्ति किंस्तुघ्नकेशवम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ २५ ॥ | विधूय सर्वपापानि यान्ति किंस्तुघ्नकेशवम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,269: | Line 1,593: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V26_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V26" data-block-id="BTN_C02_S02_V26_B1">'पितृयानं देवयानं ब्रह्मयानमिति त्रिधा । | |||
गच्छन्वैश्वानरं याति तस्मान्मार्गः स ईरितः''॥ २६ ॥</div> | |||
गच्छन्वैश्वानरं याति तस्मान्मार्गः स ईरितः''॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,280: | Line 1,600: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V27_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V27" data-block-id="BTN_C02_S02_V27_B1">'दक्षिणाः पिङ्गलाः सर्वा इडा वामाः प्रकीर्तिताः । | |||
नाड्योऽथ मध्यमा प्रोक्ता सुषुम्ना वेदपारगैः''। इति भागवततन्त्रे । | नाड्योऽथ मध्यमा प्रोक्ता सुषुम्ना वेदपारगैः''। इति भागवततन्त्रे । | ||
'देवयानस्यमार्गस्था अहःशब्दाभिसञ्ज्ञिताः । | 'देवयानस्यमार्गस्था अहःशब्दाभिसञ्ज्ञिताः । | ||
| Line 2,291: | Line 1,608: | ||
'विषुवत्ता ब्रह्मयानं विशेषेण सुखं यतः । | 'विषुवत्ता ब्रह्मयानं विशेषेण सुखं यतः । | ||
पिङ्गला देवयानं स्यात्पिङ्गाख्यसुखदं यतः ॥ | पिङ्गला देवयानं स्यात्पिङ्गाख्यसुखदं यतः ॥ | ||
इडाऽन्नदानात्पितृणामेवं मार्गाः प्रकीर्तिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥ | इडाऽन्नदानात्पितृणामेवं मार्गाः प्रकीर्तिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,298: | Line 1,614: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V28_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V28" data-block-id="BTN_C02_S02_V28_B1">'अशेषजगदाधारः शिंशुमारो हरिः परः । | |||
सर्वे ब्रह्मविदो नत्वा तं यान्ति परमं पदम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ | सर्वे ब्रह्मविदो नत्वा तं यान्ति परमं पदम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ | ||
तद्विष्णोर्विश्वाधारं रूपं प्रतिपद्य यत्र कल्पायुषः तं महर्लोकं उपैति । | तद्विष्णोर्विश्वाधारं रूपं प्रतिपद्य यत्र कल्पायुषः तं महर्लोकं उपैति । | ||
'मन्वन्तरायुषः स्वर्ग्या महर्लोके तु काल्पिकाः । | 'मन्वन्तरायुषः स्वर्ग्या महर्लोके तु काल्पिकाः । | ||
आब्रह्मणो जनाद्यास्तु महर्लोकेऽपि ये वराः''। इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥ | आब्रह्मणो जनाद्यास्तु महर्लोकेऽपि ये वराः''। इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,312: | Line 1,624: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V30_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V30" data-block-id="BTN_C02_S02_V30_B1">ऋते सत्यलोके । अनिदंविदाम् अब्रह्मविदाम् । दुरन्तदुःखं च प्रभवश्च । | |||
'सर्वदुःखविहीना ये मुक्ताः प्रायस्तु तादृशाः । | 'सर्वदुःखविहीना ये मुक्ताः प्रायस्तु तादृशाः । | ||
अमुक्तास्तु जनाद्येषु विशेषेण तु सत्यगाः''। इति वाराहे ॥ | अमुक्तास्तु जनाद्येषु विशेषेण तु सत्यगाः''। इति वाराहे ॥ | ||
'विष्णोर्लोकं तदैवैके यान्ति कालान्तरे परे । | 'विष्णोर्लोकं तदैवैके यान्ति कालान्तरे परे । | ||
आज्ञयैव हरेः केचिदपूर्तेः केचिदञ्जसा । | आज्ञयैव हरेः केचिदपूर्तेः केचिदञ्जसा । | ||
विहृत्यैवान्यलोकेषु मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''। इति वामने ॥ ३० ॥ | विहृत्यैवान्यलोकेषु मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''। इति वामने ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,327: | Line 1,635: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V31_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V31" data-block-id="BTN_C02_S02_V31_B1">ब्रह्मणा सह । विशेषं पृथिवीम् । तेनात्मना पृथिव्यात्मना । ज्योतिर्मय अग्निप्रधानः । | |||
'आकाशवत् सर्वगतश्च नित्यः''इति परमात्मसदृशं किञ्चित् । | 'आकाशवत् सर्वगतश्च नित्यः''इति परमात्मसदृशं किञ्चित् । | ||
'ज्ञानिनः प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह पार्थिवम् । | 'ज्ञानिनः प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह पार्थिवम् । | ||
| Line 2,347: | Line 1,652: | ||
आनन्दमव्यक्तगतं क्रमशो यान्ति देवताः । | आनन्दमव्यक्तगतं क्रमशो यान्ति देवताः । | ||
ब्रह्माद्याः केचिदेवात्र तदन्ये क्रमशोऽपरान्''। | ब्रह्माद्याः केचिदेवात्र तदन्ये क्रमशोऽपरान्''। | ||
इति बृहत्तन्त्रे ॥ ३१ ॥ | इति बृहत्तन्त्रे ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,354: | Line 1,658: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V32_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V32" data-block-id="BTN_C02_S02_V32_B1">'पञ्चेन्द्रियैर्ये विषया एष्टव्याः सर्वतो वराः । | |||
मानसांश्चाखिलान् प्राप्य मुक्तौ मोदन्ति देवताः । | मानसांश्चाखिलान् प्राप्य मुक्तौ मोदन्ति देवताः । | ||
तथोद्रिक्तनिजानन्दा नित्यानन्दा असंवृताः''। इति षाड्गुण्ये ॥ ३२ ॥ | तथोद्रिक्तनिजानन्दा नित्यानन्दा असंवृताः''। इति षाड्गुण्ये ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,366: | Line 1,666: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V33_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V33" data-block-id="BTN_C02_S02_V33_B1">भूतसूक्ष्मेन्द्रियैश्च सह अनादिर्भगवानाकाशगो मनोमयं याति । नादवत्त्वात् सनातनः । | |||
'नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः''। इति मोक्षधर्मे ॥ | 'नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः''। इति मोक्षधर्मे ॥ | ||
विविधकार्ययुक्तं विकार्यम् । देवमयं देवप्रधानम् । | विविधकार्ययुक्तं विकार्यम् । देवमयं देवप्रधानम् । | ||
| Line 2,377: | Line 1,674: | ||
'पञ्चभूतैश्च शब्दाद्यैरिन्द्रियैर्जीवराशिभिः । | 'पञ्चभूतैश्च शब्दाद्यैरिन्द्रियैर्जीवराशिभिः । | ||
युक्त आकाशगो विष्णुर्मनःस्थमुपगच्छति''। इति वामने । | युक्त आकाशगो विष्णुर्मनःस्थमुपगच्छति''। इति वामने । | ||
योऽसावनादिर्मनोमयस्तमिति वा । विपर्ययश्चेत्तस्यैव गन्तृत्वमिति ज्ञापयितुम् । मतिस्थेन तेन मनःस्थेन च सह विज्ञानतत्वं याति ॥३३॥ | योऽसावनादिर्मनोमयस्तमिति वा । विपर्ययश्चेत्तस्यैव गन्तृत्वमिति ज्ञापयितुम् । मतिस्थेन तेन मनःस्थेन च सह विज्ञानतत्वं याति ॥३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,386: | Line 1,682: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V35" data-block-id="BTN_C02_S02_V35_B1">गुणसन्निरोधं निर्गुणं वासुदेवम् । वासुदेवे एतां गतिं गतो न विषज्जते । | |||
'वासुदेवाश्रिता देवा ब्रह्माद्या मुक्तबन्धनाः । | 'वासुदेवाश्रिता देवा ब्रह्माद्या मुक्तबन्धनाः । | ||
भेददृष्ट्याभिमानेन चावृत्तिं नैव यान्ति ते ॥ | भेददृष्ट्याभिमानेन चावृत्तिं नैव यान्ति ते ॥ | ||
भुञ्जते तु पृथग्भोगान्नानन्दं तत्स्वरूपकम् । | भुञ्जते तु पृथग्भोगान्नानन्दं तत्स्वरूपकम् । | ||
स्वरूपं च पृथक्तेषामाविष्टग्रहवद्भवेत्''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३४,३५ ॥ | स्वरूपं च पृथक्तेषामाविष्टग्रहवद्भवेत्''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३४,३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,400: | Line 1,692: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V36_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V36" data-block-id="BTN_C02_S02_V36_B1">यद् भगवानाह । अतो भागवताख्याद्ग्रन्थात् शिवः पन्था न ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,410: | Line 1,698: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V37_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V37" data-block-id="BTN_C02_S02_V37_B1">तद्भागवतं पुराणम् अपश्यत् । | |||
'नित्यज्ञानेन सिद्धं च पुनः पुनरवेक्षते । | 'नित्यज्ञानेन सिद्धं च पुनः पुनरवेक्षते । | ||
लीलयैव हरिर्देवो दुष्टानां मोहनाय च''। | लीलयैव हरिर्देवो दुष्टानां मोहनाय च''। | ||
इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥ | इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,423: | Line 1,707: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V38_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V38" data-block-id="BTN_C02_S02_V38_B1">लक्षितश्चास्मिन् पुराणे बुद्ध्यादीनां पारवश्यदर्शनादन्यो नियन्ताऽस्तीति । | |||
'समाधावसमाधौ च निःस्वतन्त्रस्य देहिनः । | 'समाधावसमाधौ च निःस्वतन्त्रस्य देहिनः । | ||
अन्यो नियन्ता भगवान्वासुदेवः परः प्रभुः''इति ब्रह्मतर्के ॥ ३८ ॥ | अन्यो नियन्ता भगवान्वासुदेवः परः प्रभुः''इति ब्रह्मतर्के ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,437: | Line 1,717: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V39_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V39" data-block-id="BTN_C02_S02_V39_B1">यस्मात् भगवतैष एवोक्तः तस्मात् स एव श्रोतव्यादिः ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,449: | Line 1,725: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V10_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V10" data-block-id="BTN_C02_S02_V10_B1">'अकामो धर्मकामो वा मोक्षकामोऽपि यो भवेत् । | |||
अथवा सर्वकामो यः स विष्णुं पुरुषं यजेत्''। इति स्कान्दे ॥१०॥</div> | |||
अथवा सर्वकामो यः स विष्णुं पुरुषं यजेत्''। इति स्कान्दे ॥१०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,462: | Line 1,734: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S02_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S02_V17_B1" data-verse="BTN_C02_S02_V17" data-block-id="BTN_C02_S02_V17_B1">तस्यायुष उत्तमश्लोकवार्तया ऋते यः क्षणः स नीत एव वृथा ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,474: | Line 1,742: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S03_V02_B1" data-verse="BTN_C02_S03_V02" data-block-id="BTN_C02_S03_V02_B1">अन्येषां नित्यं निरूढा । तदा विशेषतो जहौ ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,484: | Line 1,748: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S03_V04_B1" data-verse="BTN_C02_S03_V04" data-block-id="BTN_C02_S03_V04_B1">'आप्तेः सर्वगुणानां य आत्मनामतया हरिम् । | |||
उपास्ते नित्यशो विद्वानाप्तकामस्तदा भवेत्''। इति वामने ॥ ४ ॥</div> | |||
उपास्ते नित्यशो विद्वानाप्तकामस्तदा भवेत्''। इति वामने ॥ ४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,495: | Line 1,755: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S03_V12_B1" data-verse="BTN_C02_S03_V12" data-block-id="BTN_C02_S03_V12_B1">गृहीतशक्तित्रितयायेति, | |||
'इच्छा ज्ञानं क्रिया चेति नित्याः शक्तय ईशितुः । | 'इच्छा ज्ञानं क्रिया चेति नित्याः शक्तय ईशितुः । | ||
स्वरूपभूता अपि तु भेदवद्व्यावहारिकाः''॥ | स्वरूपभूता अपि तु भेदवद्व्यावहारिकाः''॥ | ||
इति प्रकाशसंहितावचनान्नित्यगृहीतशक्तित्वमेव ॥ १२ ॥ | इति प्रकाशसंहितावचनान्नित्यगृहीतशक्तित्वमेव ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,508: | Line 1,764: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S03_V13_B1" data-verse="BTN_C02_S03_V13" data-block-id="BTN_C02_S03_V13_B1">अखिलसत्वमूर्तये पूर्णसाधुभावस्वरूपाय । | |||
'निःशेषगुणपूर्णत्वात्सत्व इत्येव तं विदुः''। इति महासंहितायाम् ॥ १३ ॥</div> | |||
'निःशेषगुणपूर्णत्वात्सत्व इत्येव तं विदुः''। इति महासंहितायाम् ॥ १३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,521: | Line 1,773: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S03_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S03_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S03_V19" data-block-id="BTN_C02_S03_V19_B1">'वेदानुसारिवशगः स्वेच्छया तु हरिर्यतः । | |||
अतः स्वतन्त्रमप्याहुः प्राज्ञा वेदमयेति ह''। इत्यध्यात्मे ॥ १९ ॥</div> | |||
अतः स्वतन्त्रमप्याहुः प्राज्ञा वेदमयेति ह''। इत्यध्यात्मे ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,534: | Line 1,782: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V01_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V01" data-block-id="BTN_C02_S04_V01_B1">विजानीहि विज्ञापय । 'व्यत्ययो भेदस्वातन्त्र्यकरणेषु''। इति वचनात् ॥ १ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,544: | Line 1,788: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V02_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V02" data-block-id="BTN_C02_S04_V02_B1">'तद्वशत्वादिदं रूपं हरेर्नैव स्वरूपतः''। इति मानससंहितायाम् । | |||
'अधिष्ठानमिति प्रोक्तं मूलाधारं विचक्षणैः । | 'अधिष्ठानमिति प्रोक्तं मूलाधारं विचक्षणैः । | ||
यत्स्थितं दृश्यते वस्तु संस्थानं तदुदीरितम् । | यत्स्थितं दृश्यते वस्तु संस्थानं तदुदीरितम् । | ||
| Line 2,554: | Line 1,795: | ||
अतस्तत्परमेवेदं वदन्ति मुनयोऽमलाः''॥ इति सात्वतसंहितायाम् । | अतस्तत्परमेवेदं वदन्ति मुनयोऽमलाः''॥ इति सात्वतसंहितायाम् । | ||
'यदधीना यस्य सत्ता तत्तदित्येव भण्यते । | 'यदधीना यस्य सत्ता तत्तदित्येव भण्यते । | ||
विद्यमाने विभेदेऽपि मिथो नित्यं स्वरूपतः''इति भविष्यत्पर्वणि ॥२॥ | विद्यमाने विभेदेऽपि मिथो नित्यं स्वरूपतः''इति भविष्यत्पर्वणि ॥२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,561: | Line 1,801: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V04_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V04" data-block-id="BTN_C02_S04_V04_B1">तदधिकं ज्ञातुं पूर्वपक्षं दर्शयति– | |||
'एकः सृजसि''इत्यादिना ॥ ४ ॥</div> | |||
'एकः सृजसि''इत्यादिना ॥ ४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,572: | Line 1,808: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V06_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V06" data-block-id="BTN_C02_S04_V06_B1">'त्वदधीना यतः सत्ता अवरस्यापि केशव । | |||
अतः स्वरूपतः सम्यक्सति भेदेऽपि तद्भवान्''इति मात्स्ये ॥ ६ ॥</div> | |||
अतः स्वरूपतः सम्यक्सति भेदेऽपि तद्भवान्''इति मात्स्ये ॥ ६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,583: | Line 1,815: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V10_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V10" data-block-id="BTN_C02_S04_V10_B1">नानृतमित्याक्षेपः ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,595: | Line 1,823: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V13_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V13" data-block-id="BTN_C02_S04_V13_B1">'मुख्या माया हरेः शक्तिरमुख्या प्रकृतिर्मता । | |||
अथामुख्यतमा चैव माया दीना प्रकीर्तिता''॥ १२-१३ ॥</div> | |||
अथामुख्यतमा चैव माया दीना प्रकीर्तिता''॥ १२-१३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,606: | Line 1,830: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V14_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V14" data-block-id="BTN_C02_S04_V14_B1">परः अधिकः । | |||
'तद्वदेव स्थितं यत्तु तात्वतं तत्प्रचक्षते''। इति कौर्मे ॥ १४ ॥</div> | |||
'तद्वदेव स्थितं यत्तु तात्वतं तत्प्रचक्षते''। इति कौर्मे ॥ १४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,617: | Line 1,837: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V15_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V15" data-block-id="BTN_C02_S04_V15_B1">वेदप्रतिपाद्येषु स पर इत्यादि । | |||
'गम्येज्यज्ञेयवाच्येषु योज्येषु च परो हरिः । | 'गम्येज्यज्ञेयवाच्येषु योज्येषु च परो हरिः । | ||
तपसा पूज्यमानानां सर्वलोकेभ्य एव च''॥ इति वाराहे ॥ १५ ॥ | तपसा पूज्यमानानां सर्वलोकेभ्य एव च''॥ इति वाराहे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,629: | Line 1,845: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V18" data-block-id="BTN_C02_S04_V18_B1">युगपत्क्रमशोऽपि वेत्यस्य परिहारः 'सत्वं रजस्तम''इति । | |||
'नित्यं गृहीताः सत्वाद्याः स्थित्यादिषु विशेषतः । | 'नित्यं गृहीताः सत्वाद्याः स्थित्यादिषु विशेषतः । | ||
युगपत् क्रमशश्चैव गृह्णाति भगवान्स्वयम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १८ ॥ | युगपत् क्रमशश्चैव गृह्णाति भगवान्स्वयम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,641: | Line 1,853: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V19" data-block-id="BTN_C02_S04_V19_B1">'ज्ञानेन्द्रियैश्च मनसा सत्वं बध्नाति पूरुषम् । | |||
रजः कर्मेन्द्रियैर्नित्यं शरीरेण तमस्तथा । | रजः कर्मेन्द्रियैर्नित्यं शरीरेण तमस्तथा । | ||
आन्तरं यत्तु कर्तृत्वं तत्सत्वेनाभिमन्यते ॥ | आन्तरं यत्तु कर्तृत्वं तत्सत्वेनाभिमन्यते ॥ | ||
| Line 2,654: | Line 1,863: | ||
न परः संसृतिं क्वापि स्वातन्त्र्यादधिकत्वतः ॥ | न परः संसृतिं क्वापि स्वातन्त्र्यादधिकत्वतः ॥ | ||
एवं जीवपरौ भिन्नौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि''॥ इति पाद्मे ॥ | एवं जीवपरौ भिन्नौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि''॥ इति पाद्मे ॥ | ||
मायिनं ज्ञानिनं स्वतः ॥ १९ ॥ | मायिनं ज्ञानिनं स्वतः ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,661: | Line 1,869: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V20_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V20" data-block-id="BTN_C02_S04_V20_B1">लिङ्गैः ज्ञापकैः । त्रिगुणैः । एतैर्लिङ्गैः । स्वप्रसादाज्जीवेन लक्षितगतिः । | |||
'स्वप्रसादादिमं जीवः पश्येत्तेन स्वलक्षितः''इति षाड्गुण्ये ॥ २० ॥</div> | |||
'स्वप्रसादादिमं जीवः पश्येत्तेन स्वलक्षितः''इति षाड्गुण्ये ॥ २० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,672: | Line 1,876: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V21_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V21" data-block-id="BTN_C02_S04_V21_B1">स्वया मायया स्वशक्त्या । | |||
'यत्रान्यहेत्वभावः स्यादीश्वरेच्छादिना विना । | 'यत्रान्यहेत्वभावः स्यादीश्वरेच्छादिना विना । | ||
तदिच्छा हि यदृच्छा स्यादतस्तत्र यदृच्छया''। इति ब्रह्मतर्के । | तदिच्छा हि यदृच्छा स्यादतस्तत्र यदृच्छया''। इति ब्रह्मतर्के । | ||
| Line 2,682: | Line 1,883: | ||
विबुभूषुः बहुधा बुभूषुः । | विबुभूषुः बहुधा बुभूषुः । | ||
'ईशो बह्वीः पुरः सृष्ट्वा तत्रैव बहुरूपताम् । | 'ईशो बह्वीः पुरः सृष्ट्वा तत्रैव बहुरूपताम् । | ||
तत्तन्नियामकतया प्राप्तुं कालाद्युपाददे''॥ इति च ॥ २१ ॥ | तत्तन्नियामकतया प्राप्तुं कालाद्युपाददे''॥ इति च ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,689: | Line 1,889: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V22_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V22" data-block-id="BTN_C02_S04_V22_B1">प्रकृतेः परिणामस्वभावतः । | |||
'गुणकालस्वभावेभ्य ईशेनाधिष्ठितत्वतः । | 'गुणकालस्वभावेभ्य ईशेनाधिष्ठितत्वतः । | ||
जगदादि महत्तत्त्वमभूत्तस्येच्छया हरेः ॥''इति षाड्गुण्ये ॥ २२ ॥ | जगदादि महत्तत्त्वमभूत्तस्येच्छया हरेः ॥''इति षाड्गुण्ये ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,701: | Line 1,897: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V23_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V23" data-block-id="BTN_C02_S04_V23_B1">'भूतानि द्रव्यनामानि ज्ञानं ज्ञानेन्द्रियाण्यपि । | |||
क्रिया कर्मेन्द्रियाण्याहुस्तन्मूलत्वादहं त्रिधा''। इति गारुडे ॥ २३ ॥</div> | |||
क्रिया कर्मेन्द्रियाण्याहुस्तन्मूलत्वादहं त्रिधा''। इति गारुडे ॥ २३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,712: | Line 1,904: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V24_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V24" data-block-id="BTN_C02_S04_V24_B1">'विशिष्टकार्यशक्तित्वाद्देवा वैकारिकाः स्मृताः । | |||
अतिजाज्वल्यमानत्वात्तैजसानीन्द्रियाण्यपि ॥ | अतिजाज्वल्यमानत्वात्तैजसानीन्द्रियाण्यपि ॥ | ||
तामसानि तु भूतानि यतस्तावन्न तूभयम्''॥ इति पाद्मे । | तामसानि तु भूतानि यतस्तावन्न तूभयम्''॥ इति पाद्मे । | ||
| Line 2,721: | Line 1,910: | ||
क्रिया कर्मेन्द्रियाणां च भूतानां द्रव्यशक्तिता''॥ इति स्कान्दे । | क्रिया कर्मेन्द्रियाणां च भूतानां द्रव्यशक्तिता''॥ इति स्कान्दे । | ||
'द्रव्यं तु द्रवणप्राप्यं द्वयोर्विवदमानयोः । | 'द्रव्यं तु द्रवणप्राप्यं द्वयोर्विवदमानयोः । | ||
पूर्वं वेगाभिसम्बन्धादाकाशस्तु प्रदेशतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २४ ॥ | पूर्वं वेगाभिसम्बन्धादाकाशस्तु प्रदेशतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,728: | Line 1,916: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V25" data-block-id="BTN_C02_S04_V25_B1">'पञ्चेन्द्रियाभिमेयत्वान्मात्रागुण इतीरितः''॥ इति मात्स्ये । | |||
'शब्देनैव परो द्रष्टा ज्ञायते जगदेव च ।" | 'शब्देनैव परो द्रष्टा ज्ञायते जगदेव च ।" | ||
इति विष्णुसंहितायाम् ॥ २५ ॥ | इति विष्णुसंहितायाम् ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,740: | Line 1,924: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V26_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V26" data-block-id="BTN_C02_S04_V26_B1">'सर्वचेष्टयितृत्वात्तु प्राणोऽभिभवशक्तितः । | |||
ओजस्त्वनभिभाव्यत्वात्सहश्च स्वेच्छया कृतेः ॥ | ओजस्त्वनभिभाव्यत्वात्सहश्च स्वेच्छया कृतेः ॥ | ||
बलं विधारकत्वाच्च विधृतिर्वायुरुच्यते''। इति भारते ॥ २६ ॥ | बलं विधारकत्वाच्च विधृतिर्वायुरुच्यते''। इति भारते ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,752: | Line 1,932: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V30_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V30" data-block-id="BTN_C02_S04_V30_B1">'अनाद्यनन्तोऽपि हरिर्वैकारिकगणेष्वजः । | |||
अवतीर्णः पदाङ्गुष्ठमध्यास्ते विश्वभुग्विभुः ॥ | अवतीर्णः पदाङ्गुष्ठमध्यास्ते विश्वभुग्विभुः ॥ | ||
पाददेवस्तु यज्ञोऽन्यस्तं प्रविश्य हरिः स्वयम् । | पाददेवस्तु यज्ञोऽन्यस्तं प्रविश्य हरिः स्वयम् । | ||
सर्वं विधारयन्देहे वर्ततेऽनन्तशक्तिधृक्''॥ इति वह्निपुराणे ॥ ३० ॥ | सर्वं विधारयन्देहे वर्ततेऽनन्तशक्तिधृक्''॥ इति वह्निपुराणे ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,765: | Line 1,941: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V33_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V33" data-block-id="BTN_C02_S04_V33_B1">सदसत्वं व्यक्ताव्यक्तत्वम् । नः भयम् । अदो ब्रह्माण्डम् । ब्रह्माण्डं हि वदन्तीति जीवानां भयकारणम् । तत्र हि संसृतिः । | |||
'आकाशवायू त्वव्यक्तावितरेऽण्डे प्रकाशिताः । | 'आकाशवायू त्वव्यक्तावितरेऽण्डे प्रकाशिताः । | ||
तथात्वाद्बाह्यभूतानामण्डस्थानां च सा गतिः''॥ इति मात्स्ये ॥३३॥ | तथात्वाद्बाह्यभूतानामण्डस्थानां च सा गतिः''॥ इति मात्स्ये ॥३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,777: | Line 1,949: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V34_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V34" data-block-id="BTN_C02_S04_V34_B1">कालकर्मस्वभावस्थ अजीवः परमेश्वरः । अजीवं स्वात्मानम् अजीजनत् । तदण्डं यथा स्वात्मानं प्रासूते तथा चकार । | |||
'यः प्रणधारणं प्रणप्रासादात्कुरुतेऽनिशम् । | 'यः प्रणधारणं प्रणप्रासादात्कुरुतेऽनिशम् । | ||
स जीव इति सन्दिष्टस्तदन्योऽजीव उच्यते । | स जीव इति सन्दिष्टस्तदन्योऽजीव उच्यते । | ||
| Line 2,789: | Line 1,958: | ||
'प्र•णं धारयते यस्मात्स जीवः परमेश्वरः । | 'प्र•णं धारयते यस्मात्स जीवः परमेश्वरः । | ||
अजीवोऽपि महातेजास्त्वथवा जीवयन् जगत्''॥ | अजीवोऽपि महातेजास्त्वथवा जीवयन् जगत्''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥ | इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,796: | Line 1,964: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V35" data-block-id="BTN_C02_S04_V35_B1">'अण्डे जातौ पुमांसौ द्वौ हरिर्ब्रह्मा तथैव च । | |||
अनादिस्तु हरिस्तत्र ब्रह्मा सादिरुदाहृतः''। इति च ॥ ३५ ॥</div> | |||
अनादिस्तु हरिस्तत्र ब्रह्मा सादिरुदाहृतः''। इति च ॥ ३५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,807: | Line 1,971: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V36_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V36" data-block-id="BTN_C02_S04_V36_B1">'हरेरवयवैर्लोकाः सृष्टा इति विकल्पनम् । | |||
साक्षात्सत्यमतोऽन्यस्मात् व्यावहारिकमुच्यते''॥ इति मात्स्ये ॥३६॥</div> | |||
साक्षात्सत्यमतोऽन्यस्मात् व्यावहारिकमुच्यते''॥ इति मात्स्ये ॥३६॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,820: | Line 1,980: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S04_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S04_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S04_V37_B1" data-verse="BTN_C02_S04_V37" data-block-id="BTN_C02_S04_V37_B1">'ब्राह्मणो मुखमित्येव मुखाज्जातत्वहेतुतः । | |||
यथावदत् श्रुतौ तद्वज्जीवो ब्रह्मेति वाग्भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३७ ॥</div> | |||
यथावदत् श्रुतौ तद्वज्जीवो ब्रह्मेति वाग्भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,833: | Line 1,989: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V03_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V03" data-block-id="BTN_C02_S05_V03_B1">तीर्थानां शास्त्राणाम् ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,843: | Line 1,995: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V05_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V05" data-block-id="BTN_C02_S05_V05_B1">'याज्ञिका रोममूलस्था रोमान्तस्थास्तु तत्परे । | |||
उद्भिजो वासुदेवस्य लिङ्गगास्तु जरायुजाः''। इति पाद्मे । | उद्भिजो वासुदेवस्य लिङ्गगास्तु जरायुजाः''। इति पाद्मे । | ||
'हरेः श्मश्वाश्रया विद्युच्छिलालोहा नखाश्रयाः''। इत्याग्नेये ॥ ५ ॥ | 'हरेः श्मश्वाश्रया विद्युच्छिलालोहा नखाश्रयाः''। इत्याग्नेये ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,855: | Line 2,003: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V06_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V06" data-block-id="BTN_C02_S05_V06_B1">ब्राह्मणवैश्यादीन् वर्जयितुं प्रायश इति । | |||
'मोक्षः शान्तिश्च शरणं निर्वाणं चाभिधीयते''इति ब्राह्मे । | 'मोक्षः शान्तिश्च शरणं निर्वाणं चाभिधीयते''इति ब्राह्मे । | ||
'भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम्''। इति च । | 'भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम्''। इति च । | ||
'स्वोत्पत्त्यङ्गेषु देवानामन्येषां पादमूलतः । | 'स्वोत्पत्त्यङ्गेषु देवानामन्येषां पादमूलतः । | ||
मुक्तिस्तु विहिता विष्णोर्निर्दिष्टेषु यथावचः''। इत्यध्यात्मे ॥ ६ ॥ | मुक्तिस्तु विहिता विष्णोर्निर्दिष्टेषु यथावचः''। इत्यध्यात्मे ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,869: | Line 2,013: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V11_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V11" data-block-id="BTN_C02_S05_V11_B1">'कुमारब्रह्मरुद्राद्या हरेर्मध्यात्समुद्गताः''। इति वामने । | |||
'आत्मेति मध्यदेहश्च सर्वदेहोऽपि वा भवेत् । | 'आत्मेति मध्यदेहश्च सर्वदेहोऽपि वा भवेत् । | ||
मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं जीवश्च कथ्यते ॥ | मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं जीवश्च कथ्यते ॥ | ||
| Line 2,878: | Line 2,019: | ||
मुख्यतो ब्रह्म परममात्मशब्देन भण्यते''॥ इति नाममहोदधौ । | मुख्यतो ब्रह्म परममात्मशब्देन भण्यते''॥ इति नाममहोदधौ । | ||
'देहेन्द्रियादिभेदेन निर्भेदोऽपि हरिः स्वयम् । | 'देहेन्द्रियादिभेदेन निर्भेदोऽपि हरिः स्वयम् । | ||
भण्यते केवलैश्वर्यादनाद्यानन्दचिद्घनः''॥ इति गारुडे । | भण्यते केवलैश्वर्यादनाद्यानन्दचिद्घनः''॥ इति गारुडे ।</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,885: | Line 2,025: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V15_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V15" data-block-id="BTN_C02_S05_V15_B1">'सर्वं पुरुष एवेति भण्यतेऽभेदवज्जगत् । | |||
तदधीनं तु सत्तादि यतो ह्यस्य सदा भवेत्''। इति ब्रह्मतर्के । | तदधीनं तु सत्तादि यतो ह्यस्य सदा भवेत्''। इति ब्रह्मतर्के । | ||
'वितस्तिमात्रं हृदयमास्थाय व्याप्नुते जगत्''। इति गारुडे ॥ १५ ॥ | 'वितस्तिमात्रं हृदयमास्थाय व्याप्नुते जगत्''। इति गारुडे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,897: | Line 2,033: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V16_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V16" data-block-id="BTN_C02_S05_V16_B1">'पश्यन् स्वधिष्ण्यं देहं स बहिष्ठान्विषयानपि । | |||
एवमण्डान्तरं पश्यन्बहिः सर्वं च पश्यति''। इति वामने ॥ १६ ॥</div> | |||
एवमण्डान्तरं पश्यन्बहिः सर्वं च पश्यति''। इति वामने ॥ १६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,908: | Line 2,040: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V17_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V17" data-block-id="BTN_C02_S05_V17_B1">'अव्यक्तमात्मनोऽन्नं च महदादि विनाशि च । | |||
यदतीतः परो विष्णुः स एवातो विमोक्षदः''॥ इति नारदीये ॥१७॥</div> | |||
यदतीतः परो विष्णुः स एवातो विमोक्षदः''॥ इति नारदीये ॥१७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,919: | Line 2,047: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V18" data-block-id="BTN_C02_S05_V18_B1">'स्वरूपांशो विभिन्नांश इति द्वेधांश इष्यते । | |||
अनन्तासनवैकुण्ठपद्मनाभाः स्वयं हरिः ॥ | अनन्तासनवैकुण्ठपद्मनाभाः स्वयं हरिः ॥ | ||
जीवा इमे विभिन्नांशा धर्माधर्मादिसंयुताः''॥ इति वामने । | जीवा इमे विभिन्नांशा धर्माधर्मादिसंयुताः''॥ इति वामने । | ||
| Line 2,928: | Line 2,053: | ||
'त्रिमूर्धा सन् हरिर्धत्ते द्युत्रयं मूर्धभिस्त्रिभिः । | 'त्रिमूर्धा सन् हरिर्धत्ते द्युत्रयं मूर्धभिस्त्रिभिः । | ||
अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु । | अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु । | ||
बहुलक्षोच्छ्रितेष्वेषु स वसत्यमृतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ १८ ॥ | बहुलक्षोच्छ्रितेष्वेषु स वसत्यमृतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,935: | Line 2,059: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V19" data-block-id="BTN_C02_S05_V19_B1">'अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु । | |||
त्रीणि धामानि वै विष्णोस्त्रिलोकाद्बहिरेव च ॥ | त्रीणि धामानि वै विष्णोस्त्रिलोकाद्बहिरेव च ॥ | ||
अदायादास्तु पुत्राणामुद्रिक्तज्ञानचक्षुषः । | अदायादास्तु पुत्राणामुद्रिक्तज्ञानचक्षुषः । | ||
| Line 2,946: | Line 2,067: | ||
यतीनां ध्रुवलोकस्थो वनिनां मेरुमध्यगः । | यतीनां ध्रुवलोकस्थो वनिनां मेरुमध्यगः । | ||
आदित्यमण्डलस्थस्तु ज्ञानिनां ब्रह्मचारिणाम्''॥ | आदित्यमण्डलस्थस्तु ज्ञानिनां ब्रह्मचारिणाम्''॥ | ||
इति ब्रह्माण्डे ॥ १९ ॥ | इति ब्रह्माण्डे ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,953: | Line 2,073: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V20_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V20" data-block-id="BTN_C02_S05_V20_B1">'त्रिपात्स एव भगवान् सर्वप्राणिषु संस्थितः । | |||
निरन्नेषु च विद्वत्सु त्रिदशेष्वितरेषु च''॥ इत्यध्यात्मे ॥ २० ॥</div> | |||
निरन्नेषु च विद्वत्सु त्रिदशेष्वितरेषु च''॥ इत्यध्यात्मे ॥ २० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,966: | Line 2,082: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V22_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V22" data-block-id="BTN_C02_S05_V22_B1">'तस्माद्धरेरण्डमभूदण्डादपि चतुर्मुखः । | |||
स विराण्नामकस्तस्मादधिको हरिरेव तु ॥ | स विराण्नामकस्तस्मादधिको हरिरेव तु ॥ | ||
अण्डाज्जातस्य तस्यान्यद्रूपं पद्मादभूद्धरेः । | अण्डाज्जातस्य तस्यान्यद्रूपं पद्मादभूद्धरेः । | ||
| Line 2,975: | Line 2,088: | ||
तदैव सोऽतिरिक्तोऽभूच्छर्वपूर्वापराज्जनात् । | तदैव सोऽतिरिक्तोऽभूच्छर्वपूर्वापराज्जनात् । | ||
त्रिलोकस्थानगं विष्णुमयजच्च समाहितः । | त्रिलोकस्थानगं विष्णुमयजच्च समाहितः । | ||
तद्रूपभूतांस्त्रींल्लोकान् पशून् कृत्वा महामनाः''॥ इति गारुडे ॥ २१-२२ ॥ | तद्रूपभूतांस्त्रींल्लोकान् पशून् कृत्वा महामनाः''॥ इति गारुडे ॥ २१-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 2,982: | Line 2,094: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V25" data-block-id="BTN_C02_S05_V25_B1">सूत्रं मीमांसासूत्रम् ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 2,992: | Line 2,100: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V30_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V30" data-block-id="BTN_C02_S05_V30_B1">यस्मात् तमेवायजन् तस्मादिदं तस्मिन्नाहितम् । | |||
'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या जीववज्जडवन्न तु । | 'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या जीववज्जडवन्न तु । | ||
मिथ्यामानात्स्वरूपत्वात्स्वातन्त्र्याद्बहिरेव तु''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३०॥ | मिथ्यामानात्स्वरूपत्वात्स्वातन्त्र्याद्बहिरेव तु''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,004: | Line 2,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V32_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V32" data-block-id="BTN_C02_S05_V32_B1">'सदिति व्यक्तमुद्दिष्टमसदव्यक्तमुच्यते । | |||
गम्यागम्यस्वरूपत्वात्तत्सत्तादिर्हरेर्यतः ॥ | गम्यागम्यस्वरूपत्वात्तत्सत्तादिर्हरेर्यतः ॥ | ||
अतस्तस्मादन्यदेव ह्यनन्यदिति भण्यते''॥ इति च ॥ ३२ ॥ | अतस्तस्मादन्यदेव ह्यनन्यदिति भण्यते''॥ इति च ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,016: | Line 2,116: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V35" data-block-id="BTN_C02_S05_V35_B1">'सर्वजीवनिकायेषु ब्रह्मवायू हरेर्विदौ । | |||
न चान्यस्तादृशो वेत्ता यावद्वेत्ति हरिः स्वयम् ॥ | न चान्यस्तादृशो वेत्ता यावद्वेत्ति हरिः स्वयम् ॥ | ||
तावत्तावपि नो विष्णुं जानीतो लोकवन्दितौ''॥ | तावत्तावपि नो विष्णुं जानीतो लोकवन्दितौ''॥ | ||
इति ब्रह्माण्डे ॥ ३५ ॥ | इति ब्रह्माण्डे ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,029: | Line 2,125: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V38_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V38" data-block-id="BTN_C02_S05_V38_B1">'स्वयमेव स्वरूपाणि मत्स्यकूर्मादिकान्यजः । | |||
स्वात्मन्येवेच्छया सृष्ट्वा तैर्देवादीन्प्रपात्यसौ ॥ | स्वात्मन्येवेच्छया सृष्ट्वा तैर्देवादीन्प्रपात्यसौ ॥ | ||
संयच्छत्यसुरान्विष्णुः कल्पे कल्पे जगत्प्रभुः । | संयच्छत्यसुरान्विष्णुः कल्पे कल्पे जगत्प्रभुः । | ||
तिरोहितं स्वरूपं च प्रकाशयति शास्त्रतः''॥ | तिरोहितं स्वरूपं च प्रकाशयति शास्त्रतः''॥ | ||
इति भागवततन्त्रे ॥ ३८ ॥ | इति भागवततन्त्रे ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,045: | Line 2,137: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V40_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V40" data-block-id="BTN_C02_S05_V40_B1">'ऋतं तदात्मना ज्ञप्तेः सत्यं साधुत्वतः परम् । | |||
सम्यक्संस्थमदूष्यत्वाच्छुद्धं दोषोज्झितत्वतः । | सम्यक्संस्थमदूष्यत्वाच्छुद्धं दोषोज्झितत्वतः । | ||
केवलं तादृशाभावात्प्रत्यगन्तरवस्थितेः । | केवलं तादृशाभावात्प्रत्यगन्तरवस्थितेः । | ||
एतदेतादृशं तत्त्वं यो वेद स विमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३९,४०॥ | एतदेतादृशं तत्त्वं यो वेद स विमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३९,४०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,068: | Line 2,156: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S05_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S05_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S05_V45_B1" data-verse="BTN_C02_S05_V45" data-block-id="BTN_C02_S05_V45_B1">'यः शेते प्रलये विष्णुः शून्यनामा महाकृतिः । | |||
स तु नारायणो नाम नराणामयनत्वतः । | स तु नारायणो नाम नराणामयनत्वतः । | ||
रूपं द्वितीयं भवति दीपाद्दीपान्तरं यथा ॥ | रूपं द्वितीयं भवति दीपाद्दीपान्तरं यथा ॥ | ||
| Line 3,102: | Line 2,187: | ||
'यज्ञशब्दोदितौ द्वौ तु देवौ लोकपुरस्कृतौ । | 'यज्ञशब्दोदितौ द्वौ तु देवौ लोकपुरस्कृतौ । | ||
एको नारायणस्तत्र रुद्रच्छिन्नस्तथापरः । | एको नारायणस्तत्र रुद्रच्छिन्नस्तथापरः । | ||
स तु यज्ञाभिमानी स्यात्तत्पतिः केशवः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ॥ ४१-४५ ॥ | स तु यज्ञाभिमानी स्यात्तत्पतिः केशवः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ॥ ४१-४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,111: | Line 2,195: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V02_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V02" data-block-id="BTN_C02_S06_V02_B1">'क्रियाभिमानाद्यज्ञोऽसाविन्द्रसूनुः प्रकीर्तितः । | |||
यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे । | यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे । | ||
हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः । | हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः । | ||
'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥ | 'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,124: | Line 2,204: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V04_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V04" data-block-id="BTN_C02_S06_V04_B1">अमयीं विष्णुप्रधानाम् ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,134: | Line 2,210: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V05_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V05" data-block-id="BTN_C02_S06_V05_B1">मे तपतः सतः । सः नः अर्थे । सनात् पूर्वम् । | |||
'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः । | 'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः । | ||
सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् । | सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् । | ||
| Line 3,143: | Line 2,216: | ||
तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः । | तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः । | ||
एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः । | एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः । | ||
निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥ | निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,150: | Line 2,222: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V06_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V06" data-block-id="BTN_C02_S06_V06_B1">'नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । | |||
चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥ | चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥ | ||
अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् । | अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् । | ||
विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । । | विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । । | ||
तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥ | तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,164: | Line 2,232: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V08_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V08" data-block-id="BTN_C02_S06_V08_B1">'अवतारो महाविष्णोर्वासुदेव इतीरितः । | |||
यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥ | यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥ | ||
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥ | इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,176: | Line 2,240: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V09_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V09" data-block-id="BTN_C02_S06_V09_B1">'पृथुर्नाम महाराजस्तत्र विष्णुः स्वयं प्रभुः । | |||
पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥ | पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥ | ||
इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥ | इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,188: | Line 2,248: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V10_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V10" data-block-id="BTN_C02_S06_V10_B1">यद्रूपं परमहंसप्राप्यं पदमामनन्ति ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,198: | Line 2,254: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V11_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V11" data-block-id="BTN_C02_S06_V11_B1">'छन्दांसि च मखाश्चैव देवा लोकाश्च सर्वशः । | |||
सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥ | सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥ | ||
इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥ | इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,210: | Line 2,262: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V12_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V12" data-block-id="BTN_C02_S06_V12_B1">क्षोणीमयनौकाश्रयत्वात् क्षोणीमयः ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,220: | Line 2,268: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V16_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V16" data-block-id="BTN_C02_S06_V16_B1">'हरिस्तापसनामाऽसौ जातस्तपसि वै मनुः । | |||
गजेन्द्रं मोचयामास ससर्ज च जगद्विभुः ॥''इति मात्स्ये ॥ १६ ॥</div> | |||
गजेन्द्रं मोचयामास ससर्ज च जगद्विभुः ॥''इति मात्स्ये ॥ १६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,231: | Line 2,275: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V18" data-block-id="BTN_C02_S06_V18_B1">'ऐन्द्रं पदं नान्तरीयं फलं तु हरितोषणम् । | |||
जगद्दातुर्बलेर्यस्मादानन्दोद्रिक्तता भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के । | जगद्दातुर्बलेर्यस्मादानन्दोद्रिक्तता भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के । | ||
शीर्षाख्यं मानम् ॥ १८ ॥ | शीर्षाख्यं मानम् ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,243: | Line 2,283: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V19" data-block-id="BTN_C02_S06_V19_B1">'ऐतरेयो हरिः प्राह नारदाय स्वकां तनुम् । | |||
यत्प्रापुर्वैष्णवा नान्ये यदृते न सुखं परम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥</div> | |||
यत्प्रापुर्वैष्णवा नान्ये यदृते न सुखं परम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,254: | Line 2,290: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V20_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V20" data-block-id="BTN_C02_S06_V20_B1">'मन्वन्तरेषु भगवान् चक्रवर्तिषु संस्थितः । | |||
चतुर्भुजो जुगोपैतद्दुष्टराजन्यनाशकः ॥ | चतुर्भुजो जुगोपैतद्दुष्टराजन्यनाशकः ॥ | ||
राजराजेश्वरेत्याहुर्मुनयश्चक्रवर्तिनाम् । | राजराजेश्वरेत्याहुर्मुनयश्चक्रवर्तिनाम् । | ||
वीर्यदं परमात्मानं शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥२०॥ | वीर्यदं परमात्मानं शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥२०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,271: | Line 2,303: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V25" data-block-id="BTN_C02_S06_V25_B1">प्राणादिकलेशः । दूरस्था सुहृद्यस्य भगवतः स दूरेसुहृत् । सुशोषो अग्निः । | |||
'अग्निः सुशोषः कक्षघ्नस्तिमिरारिर्हिरण्यदः''। इति ह्यभिधाने । | 'अग्निः सुशोषः कक्षघ्नस्तिमिरारिर्हिरण्यदः''। इति ह्यभिधाने । | ||
विनेष्यति विनाशम् एष्यति । दारहर्तुः भगवतः ॥ | विनेष्यति विनाशम् एष्यति । दारहर्तुः भगवतः ॥ | ||
'धनुर्विस्फूर्जितैर्नष्टो रावणः पूर्वमेव तु । | 'धनुर्विस्फूर्जितैर्नष्टो रावणः पूर्वमेव तु । | ||
पुनः शरै राममुक्तैः सानुबन्धो विनेश्यति''॥ इति स्कान्दे ॥२३-२५ ॥ | पुनः शरै राममुक्तैः सानुबन्धो विनेश्यति''॥ इति स्कान्दे ॥२३-२५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,285: | Line 2,313: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V26_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V26" data-block-id="BTN_C02_S06_V26_B1">'राम एको ह्यनन्तांशस्तत्र रामाभिधो हरिः । | |||
शुक्लकेशात्मकस्तिष्ठन् रमयामास वै जगत्''॥ इति ब्राह्मे । | शुक्लकेशात्मकस्तिष्ठन् रमयामास वै जगत्''॥ इति ब्राह्मे । | ||
'विष्णोर्नान्येन कर्माणि परेषां तन्निबन्धनम्''॥ इति मात्स्ये ॥२६॥ | 'विष्णोर्नान्येन कर्माणि परेषां तन्निबन्धनम्''॥ इति मात्स्ये ॥२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,297: | Line 2,321: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V27_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V27" data-block-id="BTN_C02_S06_V27_B1">'सहस्रधनुषस्तूर्ध्वं द्युशब्देनापि भण्यते''। इति तन्त्रमालायाम् । | |||
इतरथा विष्णुर्न चेत् । स्वमहिमनिबन्धनत्वेन न भाव्यम् ॥ २७ ॥</div> | |||
इतरथा विष्णुर्न चेत् । स्वमहिमनिबन्धनत्वेन न भाव्यम् ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,308: | Line 2,328: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V29_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V29" data-block-id="BTN_C02_S06_V29_B1">अन्येषां स्तुत्यमेव यत्तस्य तच्च दिव्यमिव ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,318: | Line 2,334: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V31_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V31" data-block-id="BTN_C02_S06_V31_B1">'अन्यथाज्ञानहेतुर्या वाक् सा जल्पिः प्रकीर्तिता''॥ | |||
इति तन्त्रमालायाम् ॥ | इति तन्त्रमालायाम् ॥ | ||
'यत्तु सर्वात्मनाऽज्ञानं निशा सा परिकीर्तिता''॥ इति कौर्मे ॥३१॥ | 'यत्तु सर्वात्मनाऽज्ञानं निशा सा परिकीर्तिता''॥ इति कौर्मे ॥३१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,330: | Line 2,342: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V33_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V33" data-block-id="BTN_C02_S06_V33_B1">कलपदं च आयतं च । | |||
'सप्तस्वरसमाहारो मूर्च्छनेति प्रकीर्तिता''॥ इति गान्धर्वे ॥ ३३ ॥</div> | |||
'सप्तस्वरसमाहारो मूर्च्छनेति प्रकीर्तिता''॥ इति गान्धर्वे ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,343: | Line 2,351: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V35" data-block-id="BTN_C02_S06_V35_B1">'विद्वेषिणोऽप्युदासीना भक्ता अपि न संशयः । | |||
हरेर्हि सदनं यान्ति व्यक्तं भक्तैस्तु गम्यते ॥ | हरेर्हि सदनं यान्ति व्यक्तं भक्तैस्तु गम्यते ॥ | ||
आरभ्य तम आमुक्तेः कृष्णस्य सदनं यतः । | आरभ्य तम आमुक्तेः कृष्णस्य सदनं यतः । | ||
| Line 3,354: | Line 2,359: | ||
हरिर्हि तत्र तत्रस्थो रमणादीन्करोत्यजः । | हरिर्हि तत्र तत्रस्थो रमणादीन्करोत्यजः । | ||
अतस्तस्यैव नामानि व्याजादन्यगतानि तु । | अतस्तस्यैव नामानि व्याजादन्यगतानि तु । | ||
व्यवहारप्रवृत्त्यर्थं दुष्टानां मोहनाय च''॥ इति स्कान्दे ॥ ३४-३५ ॥ | व्यवहारप्रवृत्त्यर्थं दुष्टानां मोहनाय च''॥ इति स्कान्दे ॥ ३४-३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,361: | Line 2,365: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V36_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V36" data-block-id="BTN_C02_S06_V36_B1">'तृतीये सप्तमे चैव षोडशे पञ्चविंशके । | |||
अष्टाविंशे युगे कृष्णः सत्यवत्यामजायत । | अष्टाविंशे युगे कृष्णः सत्यवत्यामजायत । | ||
व्यासाचार्यस्तु पूर्वेषु चरमे स्वयमेव तु । | व्यासाचार्यस्तु पूर्वेषु चरमे स्वयमेव तु । | ||
विव्यास वेदांश्चक्रे च भारतं वेदसंमितम्''॥ इति च ॥ ३६ ॥ | विव्यास वेदांश्चक्रे च भारतं वेदसंमितम्''॥ इति च ॥ ३६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,374: | Line 2,374: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V39_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V39" data-block-id="BTN_C02_S06_V39_B1">'हरीच्छया विभूतिर्या ब्रह्मादीनां सदा भवेत् । | |||
इच्छया वा बहुविधस्तेषु विष्णुः स्वयं स्थितः । | इच्छया वा बहुविधस्तेषु विष्णुः स्वयं स्थितः । | ||
अतो मायाविभूतित्वं तेषां मत्स्यादिकाः स्वयम्" | अतो मायाविभूतित्वं तेषां मत्स्यादिकाः स्वयम्" | ||
इत्यध्यात्मे ॥ ३९ ॥ | इत्यध्यात्मे ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,387: | Line 2,383: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V41_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V41" data-block-id="BTN_C02_S06_V41_B1">विदुः नान्तम् । अनन्तत्वात् ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,397: | Line 2,389: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V42_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V42" data-block-id="BTN_C02_S06_V42_B1">देवमायां विदन्ति संसारमतितरन्ति च ॥ ४२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,407: | Line 2,395: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V46_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V46" data-block-id="BTN_C02_S06_V46_B1">तत्परायणास्तच्छीलास्तच्छिक्षाश्च ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,417: | Line 2,401: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V47_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V47" data-block-id="BTN_C02_S06_V47_B1">'अव्यक्ताद्यनहंमानादात्मतत्त्वं हरिः स्मृतः । | |||
अशब्दश्चाप्रसिद्धत्वाच्छान्तः पूर्णसुखत्वतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४७॥</div> | |||
अशब्दश्चाप्रसिद्धत्वाच्छान्तः पूर्णसुखत्वतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,428: | Line 2,408: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V49_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V49" data-block-id="BTN_C02_S06_V49_B1">भावस्वभावो भक्तिस्वभावः । तेन निर्मितस्य सत्पुरुषस्य प्रसिद्धः । | |||
'भावो भक्तिः प्रणामश्च प्रावण्यमपि चादरः''। इत्यभिधानात् ॥४९॥</div> | |||
'भावो भक्तिः प्रणामश्च प्रावण्यमपि चादरः''। इत्यभिधानात् ॥४९॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,439: | Line 2,415: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V50_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V50" data-block-id="BTN_C02_S06_V50_B1">'सत्तादिर्यत्स्वतो विष्णोस्तस्मादन्यः स सर्वतः । | |||
यत्सत्तादिरतोऽन्यस्य नान्यत्वं भेदिनोऽपि तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥५०॥</div> | |||
यत्सत्तादिरतोऽन्यस्य नान्यत्वं भेदिनोऽपि तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥५०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,454: | Line 2,426: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S06_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S06_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S06_V54_B1" data-verse="BTN_C02_S06_V54" data-block-id="BTN_C02_S06_V54_B1">'आक्षिप्यते किमित्येतद्यतोऽल्पफलता भवेत् । | |||
वस्तुनो यस्य चाल्पत्वं पुंसो वा नेति चोच्यते''॥ | वस्तुनो यस्य चाल्पत्वं पुंसो वा नेति चोच्यते''॥ | ||
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ५३,५४ ॥ | इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ५३,५४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,468: | Line 2,436: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V11_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V11" data-block-id="BTN_C02_S07_V11_B1">निजावयवेभ्यः सृष्टाः । बाह्यावयवा लोकैः कल्प्यन्ते ॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,478: | Line 2,442: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V14_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V14" data-block-id="BTN_C02_S07_V14_B1">जीवे कर्मसमावापः । परमेश्वरेण गृह्यते । गुणिनां महदादिजीवानां सामर्थ्ये परिमाणम् 'देवासुरेभ्यो मघवान्''इत्यादि ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,488: | Line 2,448: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V18_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V18" data-block-id="BTN_C02_S07_V18_B1">श्रेणीनाम् अङ्गरक्षकाणां युद्धेषूच्यते ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,498: | Line 2,454: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V19_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V19" data-block-id="BTN_C02_S07_V19_B1">हेतुलक्षणं ब्रह्मलक्षणम् ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,508: | Line 2,460: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V20_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V20" data-block-id="BTN_C02_S07_V20_B1">योगतो लिङ्गभङ्गः पूर्वोक्तः । 'पानेन ते देव''इत्यादि पश्चात् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,518: | Line 2,466: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V23_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V23" data-block-id="BTN_C02_S07_V23_B1">'द्वेधा वावात्ममाया तद्रूपा तद्वशा च''इति । तद्वशया संसारयति । स्वरूपया विमोचयत्युदास्ते तद्वशां विमुक्तस्थ इतरयैनं रमयत्येष आत्मैष आनन्दः''। इति सौकारायणश्रुतिः ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,528: | Line 2,472: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V25_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V25" data-block-id="BTN_C02_S07_V25_B1">यस्मात् अनुतिष्ठन्ति तस्मात् परमेष्ठी प्रमाणम् ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,538: | Line 2,478: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V27_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V27" data-block-id="BTN_C02_S07_V27_B1">'बालोऽपि स गुरुत्वेन मुनिभ्यो ब्रह्मणा यतः । | |||
दत्तोऽतो ब्रह्मरातेति नाम वैयासकेरभूत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २७ ॥</div> | |||
दत्तोऽतो ब्रह्मरातेति नाम वैयासकेरभूत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,551: | Line 2,487: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S07_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S07_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S07_V28_B1" data-verse="BTN_C02_S07_V28" data-block-id="BTN_C02_S07_V28_B1">'यत्र ब्रह्मान्तरोत्पत्तिः ब्रह्मकल्पः स ईरितः''॥ इति च ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,567: | Line 2,499: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V03_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V03" data-block-id="BTN_C02_S08_V03_B1">परस्य अर्थव्यतिरिक्तस्य । 'यदधातुमतः''इत्यस्य ह्युत्तरम् । | |||
'अशरीरस्य जीवस्य शरीरोत्पत्तिकारणम् । | 'अशरीरस्य जीवस्य शरीरोत्पत्तिकारणम् । | ||
ईश्वरेच्छा प्राथमिका तां विना न हि किञ्चन ॥ | ईश्वरेच्छा प्राथमिका तां विना न हि किञ्चन ॥ | ||
| Line 3,581: | Line 2,510: | ||
मानुषादिरिवाभाति नित्यचैतन्यरूपवान् । | मानुषादिरिवाभाति नित्यचैतन्यरूपवान् । | ||
यदा स्वरूपं जानाति कालप्रकृतिवर्जितम् । । | यदा स्वरूपं जानाति कालप्रकृतिवर्जितम् । । | ||
वासुदेवप्रसादेन तदा मुक्तो भवत्यसौ''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥१-३॥ | वासुदेवप्रसादेन तदा मुक्तो भवत्यसौ''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥१-३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,588: | Line 2,516: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V04_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V04" data-block-id="BTN_C02_S08_V04_B1">यतो भगवदुक्तं प्रमाणमतस्तदुक्तं पुराणं त्वत्प्रश्नानामुत्तरत्वेन वक्ष्ये ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,598: | Line 2,522: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V08_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V08" data-block-id="BTN_C02_S08_V08_B1">तपो ब्रह्म । | |||
'तपसोऽध्यजायत''। इति श्रुतेः । | 'तपसोऽध्यजायत''। इति श्रुतेः । | ||
अखिललोकप्रकाशनं यत् तदाऽऽलोचयामास । तपतां तपीयानित्यनेनात्युत्तमोत्तमत्वमुक्तं भवति । | अखिललोकप्रकाशनं यत् तदाऽऽलोचयामास । तपतां तपीयानित्यनेनात्युत्तमोत्तमत्वमुक्तं भवति । | ||
'महन्महीयसामादिं ब्रूयादत्युत्तमोत्तमम् । | 'महन्महीयसामादिं ब्रूयादत्युत्तमोत्तमम् । | ||
यत्राधिकं वदेत्किञ्चिज्ज्ञेयोऽर्थस्तत्र चाधिकः''। इति व्यासनिरुक्ते ॥ | यत्राधिकं वदेत्किञ्चिज्ज्ञेयोऽर्थस्तत्र चाधिकः''। इति व्यासनिरुक्ते ॥ | ||
'तपोरूपं परं ब्रह्म ब्रह्माऽचिन्तयदञ्जसा''। इति षाड्गुण्ये ॥ ८ ॥ | 'तपोरूपं परं ब्रह्म ब्रह्माऽचिन्तयदञ्जसा''। इति षाड्गुण्ये ॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,613: | Line 2,533: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V09_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V09" data-block-id="BTN_C02_S08_V09_B1">यत् यतः । 'यत्तदित्यादयः शब्दाः पञ्चम्यन्ताः प्रकीर्तिताः''।इति च ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,623: | Line 2,539: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V10_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V10" data-block-id="BTN_C02_S08_V10_B1">मायातीतत्वात् ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,633: | Line 2,545: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V13_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V13" data-block-id="BTN_C02_S08_V13_B1">प््रोङ्खश्रिताः याः विभूतयः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,643: | Line 2,551: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V14_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V14" data-block-id="BTN_C02_S08_V14_B1">'सत्वं तु शोभनत्वं स्यात्तद्युक्ताः सात्वता मताः''। इत्यध्यात्मे ॥ | |||
'मुक्तैः स्वपार्षदैः पूर्वैर्ब्रह्माद्यैश्चैव संयुतम् । | 'मुक्तैः स्वपार्षदैः पूर्वैर्ब्रह्माद्यैश्चैव संयुतम् । | ||
ब्रह्मा ददर्श तपसा भगवन्तं हरिं प्रभुम्''॥ इति गारुडे ॥ १४ ॥ | ब्रह्मा ददर्श तपसा भगवन्तं हरिं प्रभुम्''॥ इति गारुडे ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,655: | Line 2,559: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V16_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V16" data-block-id="BTN_C02_S08_V16_B1">'इच्छाद्या मोचिकाद्याश्च अणिमाद्याश्च शक्तयः । | |||
प्रदिष्टा वासुदेवाद्या दामोदरपरास्तथा ॥ | प्रदिष्टा वासुदेवाद्या दामोदरपरास्तथा ॥ | ||
अङ्गानि विमलाद्यास्तु प्रह्व्याद्यात्मादिका मताः । | अङ्गानि विमलाद्यास्तु प्रह्व्याद्यात्मादिका मताः । | ||
एवं षोडशभिश्चैव पञ्चभिश्च हरिः स्वयम् ॥ | एवं षोडशभिश्चैव पञ्चभिश्च हरिः स्वयम् ॥ | ||
चतुर्भिश्च वृतो नित्यं तत्स्वरूपाश्च शक्तयः''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १६ ॥ | चतुर्भिश्च वृतो नित्यं तत्स्वरूपाश्च शक्तयः''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,669: | Line 2,569: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V21_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V21" data-block-id="BTN_C02_S08_V21_B1">मनीषितं तपः ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,681: | Line 2,577: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V23_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V23" data-block-id="BTN_C02_S08_V23_B1">कर्मविमोहिते इदं कार्यमित्यजानति । हृदयं प््रिायम् । | |||
'प््रिायं हृदयमुद्रिक्तं कान्तमित्यभिधीयते''। इत्यभिधानात् । | 'प््रिायं हृदयमुद्रिक्तं कान्तमित्यभिधीयते''। इत्यभिधानात् । | ||
'तपः प््रिायं सदा विष्णोस्तपसैवाप्यते हरिः । | 'तपः प््रिायं सदा विष्णोस्तपसैवाप्यते हरिः । | ||
| Line 3,690: | Line 2,583: | ||
तपःशब्दाभिधं प्रोक्तं ज्ञानरूपो हरिर्यतः । | तपःशब्दाभिधं प्रोक्तं ज्ञानरूपो हरिर्यतः । | ||
ज्ञानवीर्यो ज्ञानबलो ज्ञानानन्द उदाहृतः''॥ | ज्ञानवीर्यो ज्ञानबलो ज्ञानानन्द उदाहृतः''॥ | ||
इति बृहत्संहितायाम् ॥ २२,२३ ॥ | इति बृहत्संहितायाम् ॥ २२,२३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,697: | Line 2,589: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V30_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V30" data-block-id="BTN_C02_S08_V30_B1">'येन येन यथा ज्ञात्वा नियतं मुक्तिराप्यते । | |||
तद्विज्ञानमिति प्रोक्तं ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''॥ इति वामने ॥३०॥</div> | |||
तद्विज्ञानमिति प्रोक्तं ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''॥ इति वामने ॥३०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,708: | Line 2,596: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V32_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V32" data-block-id="BTN_C02_S08_V32_B1">परं स्वतन्त्रं न । | |||
विष्णोरधीनं प्राक् सृष्टेस्तथैव च लयादनु । | विष्णोरधीनं प्राक् सृष्टेस्तथैव च लयादनु । | ||
अस्य सत्वप्रवृत्त्यादि विशेषेणाधिगम्यते ॥ | अस्य सत्वप्रवृत्त्यादि विशेषेणाधिगम्यते ॥ | ||
| Line 3,722: | Line 2,607: | ||
विद्यन्ते हि तदा जीवाः कालकर्मादिकं तथा । | विद्यन्ते हि तदा जीवाः कालकर्मादिकं तथा । | ||
क्वान्यथा हि पुनः सृष्टिः पूर्वकर्मानुसारिणी''॥ इति ब्रह्मतर्के । | क्वान्यथा हि पुनः सृष्टिः पूर्वकर्मानुसारिणी''॥ इति ब्रह्मतर्के । | ||
त्वमेतच्च परं न भवेत् । स्वतन्त्रं न ॥ ३२ ॥ | त्वमेतच्च परं न भवेत् । स्वतन्त्रं न ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,731: | Line 2,615: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V34_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V34" data-block-id="BTN_C02_S08_V34_B1">अर्थवदिव प्रतीयते । न च परमात्मन्यर्थवत् प्रतीयते । अर्थं प्रयोजनमृते । न हि जीवप्रकृतिभ्यामीश्वरस्यार्थः । | |||
'मुख्यतो विष्णुशक्तिर्हि मायाशब्देन भण्यते । | 'मुख्यतो विष्णुशक्तिर्हि मायाशब्देन भण्यते । | ||
उपचारतस्तु प्रकृतिर्जीवश्चैव हि भण्यते''॥ इति च । | उपचारतस्तु प्रकृतिर्जीवश्चैव हि भण्यते''॥ इति च । | ||
| Line 3,746: | Line 2,627: | ||
'यथा महान्ति भूतानि शरीरेषु बहिस्तथा । | 'यथा महान्ति भूतानि शरीरेषु बहिस्तथा । | ||
एवं हरिश्च भूतेषु बहिश्च व्याप्तिहेतुतः । | एवं हरिश्च भूतेषु बहिश्च व्याप्तिहेतुतः । | ||
तस्मात्तत्स्थो न तत्स्थश्च प्रोच्यते हरिरीश्वरः''इति च ॥ ३३,३४ ॥ | तस्मात्तत्स्थो न तत्स्थश्च प्रोच्यते हरिरीश्वरः''इति च ॥ ३३,३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,753: | Line 2,633: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V35" data-block-id="BTN_C02_S08_V35_B1">अन्यभावाभावकाले देशे च तद्विद्यमानाविद्यमानशक्तिमांश्चेत्यन्वय-व्यतिरकौ ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,763: | Line 2,639: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V38_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V38" data-block-id="BTN_C02_S08_V38_B1">'सर्वस्यापि प्रधानत्वात् स सर्वमय ईर्यते''॥ इति च ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,773: | Line 2,645: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V41_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V41" data-block-id="BTN_C02_S08_V41_B1">मायां माहात्म्यं विविदिषुः । अन्येषां माहात्म्यपतेः । | |||
'मुख्यतो विष्णुमाहात्म्यं मायाशब्दोदितं भवेत् । | 'मुख्यतो विष्णुमाहात्म्यं मायाशब्दोदितं भवेत् । | ||
प्रधानत्वाच्च मातृत्वान्मेयत्वं चैव तस्य हि''॥ इति च ॥ ४१ ॥ | प्रधानत्वाच्च मातृत्वान्मेयत्वं चैव तस्य हि''॥ इति च ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,785: | Line 2,653: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V44_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V44" data-block-id="BTN_C02_S08_V44_B1">'हरिर्व्यासादिरूपेण सर्वज्ञोऽपि स्वयं प्रभुः । | |||
शृृणोति नारदादिभ्यो मोहायैषां प्रसिद्धये''॥ इति पाद्मे ॥ ४४ ॥</div> | |||
शृृणोति नारदादिभ्यो मोहायैषां प्रसिद्धये''॥ इति पाद्मे ॥ ४४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,798: | Line 2,662: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S08_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S08_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S08_V45_B1" data-verse="BTN_C02_S08_V45" data-block-id="BTN_C02_S08_V45_B1">'विराड्ब्रह्मा समुद्दिष्टस्तद्गतः परमो यतः । | |||
अतो वैराजमित्येनमाहुरीशत्वतो विराट्''॥ | अतो वैराजमित्येनमाहुरीशत्वतो विराट्''॥ | ||
इति बृहत्संहितायाम् ॥ ४५ ॥ | इति बृहत्संहितायाम् ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,812: | Line 2,672: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V03_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V03" data-block-id="BTN_C02_S09_V03_B1">महदाद्यण्डपर्यन्तः सर्गोऽण्डे ब्रह्मणस्तु यः । | |||
अनुसर्ग इति प्रोक्तः पौरुषश्चेति कथ्यते ॥ | अनुसर्ग इति प्रोक्तः पौरुषश्चेति कथ्यते ॥ | ||
पञ्चभूतसमूहेन जातः पुरुष उच्यते । | पञ्चभूतसमूहेन जातः पुरुष उच्यते । | ||
बहुत्वात्तत्र भूतानां तावत्त्वात्तत्त्वमेकजम्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ ३ ॥ | बहुत्वात्तत्र भूतानां तावत्त्वात्तत्त्वमेकजम्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,825: | Line 2,681: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V06_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V06" data-block-id="BTN_C02_S09_V06_B1">'अनुप्राविश्य परमं जीवस्य शयनं तु यत् । | |||
सहैव शक्तिभिः स्वीयैरिच्छाद्यैरप्राकाशितैः । | सहैव शक्तिभिः स्वीयैरिच्छाद्यैरप्राकाशितैः । | ||
सन्निरोध इति प्रक्तो विमुक्तिर्यत्र मोक्षणम्''॥ इति नारदीये ॥६॥ | सन्निरोध इति प्रक्तो विमुक्तिर्यत्र मोक्षणम्''॥ इति नारदीये ॥६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,837: | Line 2,689: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V07_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V07" data-block-id="BTN_C02_S09_V07_B1">'सृष्टिस्थित्यप्ययाभासा यद्बलाद्यत्र च स्थिताः । | |||
तद् ब्रह्म जगदाधारं वासुदेवेति तद्विदुः''॥ इति भागवततन्त्रे ॥७॥</div> | |||
तद् ब्रह्म जगदाधारं वासुदेवेति तद्विदुः''॥ इति भागवततन्त्रे ॥७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,848: | Line 2,696: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V08_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V08" data-block-id="BTN_C02_S09_V08_B1">आधिभौतिकेन रूपेण हि चक्षुःप्रकाशयोः सम्यक् परिज्ञानम् ॥ ८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,858: | Line 2,702: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V09_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V09" data-block-id="BTN_C02_S09_V09_B1">सुप्तावपि यः सर्वं वेत्ति जीवानां स परः । | |||
'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''॥ इति श्रुतेः । | 'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''॥ इति श्रुतेः । | ||
सुष्ट्वाश्रयाणामप्याश्रयः ॥ ९ ॥ | सुष्ट्वाश्रयाणामप्याश्रयः ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,872: | Line 2,712: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V11_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V11" data-block-id="BTN_C02_S09_V11_B1">विनिर्गतः प्रकाशितः । | |||
'अण्डं प्रविष्टो यो विष्णुः सोऽण्डं भित्त्वा प्रकाशितः । | 'अण्डं प्रविष्टो यो विष्णुः सोऽण्डं भित्त्वा प्रकाशितः । | ||
सोऽपोऽसृजत्ततो नारा नरोऽनाशात्परो यतः''॥ | सोऽपोऽसृजत्ततो नारा नरोऽनाशात्परो यतः''॥ | ||
इति नारायणाध्यात्मे ॥ १०,११ ॥ | इति नारायणाध्यात्मे ॥ १०,११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,885: | Line 2,721: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V13_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V13" data-block-id="BTN_C02_S09_V13_B1">'तत्तन्नियामकत्वेन बहुत्वं प्राप्तुमीश्वरः । | |||
अण्डं स्ववीर्यं तत्स्थः सन् कामादन्तस्त्रिधा व्यधात्''॥ इति च । | अण्डं स्ववीर्यं तत्स्थः सन् कामादन्तस्त्रिधा व्यधात्''॥ इति च । | ||
'अन्तःस्थितहरेः कामादण्डे ब्रह्मतनोर्जनिः । | 'अन्तःस्थितहरेः कामादण्डे ब्रह्मतनोर्जनिः । | ||
तत्र देवाश्च सञ्जाताः पुनस्तत्त्वात्मकाः प्रभोेः''॥ इति च ॥ १३ ॥ | तत्र देवाश्च सञ्जाताः पुनस्तत्त्वात्मकाः प्रभोेः''॥ इति च ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,898: | Line 2,730: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V27_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V27" data-block-id="BTN_C02_S09_V27_B1">'मलादिकं कदाचित्तु ब्रह्मा लोकाभिपत्तये । | |||
आत्मनो निर्ममे कामात्सर्वेषामभवत्ततः । | आत्मनो निर्ममे कामात्सर्वेषामभवत्ततः । | ||
वशित्वात्तस्य दिव्यत्वादिच्छया भवति प्रभोः''॥ इति च ॥ २७ ॥ | वशित्वात्तस्य दिव्यत्वादिच्छया भवति प्रभोः''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,910: | Line 2,738: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V33_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V33" data-block-id="BTN_C02_S09_V33_B1">'स्थूलं भगवतो रूपं ब्रह्मदेह उदाहृतः । | |||
तत्तन्त्रत्वाच्च सूक्ष्मं च शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति चाध्यात्मे ॥ ३३ ॥</div> | |||
तत्तन्त्रत्वाच्च सूक्ष्मं च शङ्खचक्रगदाधरम्''॥ इति चाध्यात्मे ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,921: | Line 2,745: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V34_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V34" data-block-id="BTN_C02_S09_V34_B1">निर्विशेषणं निरतिशयम् । 'अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे''इतिवत् ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,931: | Line 2,751: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V35_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V35" data-block-id="BTN_C02_S09_V35_B1">मायासृष्टे जगति ये अविपश्चितः ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,941: | Line 2,757: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V36_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V36" data-block-id="BTN_C02_S09_V36_B1">'नामैव वाचकत्वेन नामरूपक्रिया अपि । | |||
वाच्यत्वेन हरिर्देवो नियामयति चैकराट्''॥ इति च । | वाच्यत्वेन हरिर्देवो नियामयति चैकराट्''॥ इति च । | ||
'कर्तृत्वात्तु सकर्माऽसौ निष्फलत्वादकर्मकः''। इति च ॥ ३६ ॥ | 'कर्तृत्वात्तु सकर्माऽसौ निष्फलत्वादकर्मकः''। इति च ॥ ३६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,953: | Line 2,765: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V37_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V37" data-block-id="BTN_C02_S09_V37_B1">प्रजापत्यादीन् धत्ते ॥ ३७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 3,963: | Line 2,771: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V41_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V41" data-block-id="BTN_C02_S09_V41_B1">तामसास्तामसा दैत्याः प्रधाना देवशत्रवः । | |||
तामसा राजसास्तेषामनुगास्तेषु सात्विकाः । | तामसा राजसास्तेषामनुगास्तेषु सात्विकाः । | ||
अनाख्यातासुराः प्रोक्ता मानुषा दुष्टचारिणः । | अनाख्यातासुराः प्रोक्ता मानुषा दुष्टचारिणः । | ||
| Line 3,975: | Line 2,780: | ||
सात्विकाः सात्विकास्तत्र तात्विकाः परिकीर्तिताः । | सात्विकाः सात्विकास्तत्र तात्विकाः परिकीर्तिताः । | ||
तेषां च सात्विकाः शेषगरुत्मद्रुद्रतत्स्त्रियः ॥ | तेषां च सात्विकाः शेषगरुत्मद्रुद्रतत्स्त्रियः ॥ | ||
ततोऽपि देवी ब्रह्माणी ब्रह्मा चैव ततः स्वयम् ॥ ४१ ॥ | ततोऽपि देवी ब्रह्माणी ब्रह्मा चैव ततः स्वयम् ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,982: | Line 2,786: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V42_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V42" data-block-id="BTN_C02_S09_V42_B1">'सात्विकेषु त्रिषु यदा त्वेकस्य प्रतिबाधनम् । | |||
रजस्तमोभ्यां विष्णुर्हि तदा प्रादुर्भवत्यजः ॥ | रजस्तमोभ्यां विष्णुर्हि तदा प्रादुर्भवत्यजः ॥ | ||
राजसांस्तामसान् हत्वा सात्विकान् वर्धयिष्यति''॥ | राजसांस्तामसान् हत्वा सात्विकान् वर्धयिष्यति''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ ४२ ॥ | इति स्कान्दे ॥ ४२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 3,995: | Line 2,795: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V43_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V43" data-block-id="BTN_C02_S09_V43_B1">मत्स्यादिरूपी पोषयति नृसिंहो रुद्रसंस्थितः । | |||
विलापयेद्विरिञ्चस्थः सृजते विष्णुरव्ययः ॥ इति वामने ॥ ४३ ॥</div> | |||
विलापयेद्विरिञ्चस्थः सृजते विष्णुरव्ययः ॥ इति वामने ॥ ४३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,006: | Line 2,802: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V44_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V44" data-block-id="BTN_C02_S09_V44_B1">भगवत्तमः ना पुरुषः ॥ ४४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,016: | Line 2,808: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V45_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V45" data-block-id="BTN_C02_S09_V45_B1">जन्मकर्माणि विधीयत इति क्रियाविशेषणम् । | |||
'प्रतिषेधाय बन्धस्य जीवानां परमेशितुः । | 'प्रतिषेधाय बन्धस्य जीवानां परमेशितुः । | ||
स्वेच्छयैव तु कर्तृत्वं नित्यारूढं चिदात्मकम्''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ | स्वेच्छयैव तु कर्तृत्वं नित्यारूढं चिदात्मकम्''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ | ||
रूप उपरिभाव इति धातुः । 'सुभद्रां रथमारोप्य''इत्यादिवच्च । | रूप उपरिभाव इति धातुः । 'सुभद्रां रथमारोप्य''इत्यादिवच्च । | ||
'स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च''॥ इति च ॥ ४५ ॥ | 'स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च''॥ इति च ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,034: | Line 2,822: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C02_S09_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C02_S09_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C02_S09_V46_B1" data-verse="BTN_C02_S09_V46" data-block-id="BTN_C02_S09_V46_B1">अन्यकल्पानां साधारणः । यत्रैव प्राकृतवैकृताः सर्वसर्गाः । अन्यब्रह्मकल्पानां च साधारणः ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,050: | Line 2,834: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V02_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V02" data-block-id="BTN_C03_S01_V02_B01">'युद्धकाले तु विदुरस्तीर्थयात्रां गतोऽपि सन् । | |||
प्राय आस्ते गजपुरे पाण्डवानां व्यपेक्षया''॥ | प्राय आस्ते गजपुरे पाण्डवानां व्यपेक्षया''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ १,२ ॥ | इति स्कान्दे ॥ १,२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,064: | Line 2,844: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V07_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V07" data-block-id="BTN_C03_S01_V07_B01">यदा ददाह । यदा केशाभिमर्शः प्राप्त इति यदाशब्दो हेत्वर्थः । 'यदा तदेति हेत्वर्थे कालार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधानम् ॥ ६,७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,076: | Line 2,852: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V21_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V21" data-block-id="BTN_C03_S01_V21_B01">सुहृद्विनष्टिं यदुकुलविनष्टिमेष्याम् । | |||
'विदुरस्तु प्रभासस्थः शापं सङ्क्षेपतोऽशृृणोत् । | 'विदुरस्तु प्रभासस्थः शापं सङ्क्षेपतोऽशृृणोत् । | ||
यदूनां विस्तरात्पश्चादुद्धवाद्यमुनामनु''॥ इति स्कान्दे । | यदूनां विस्तरात्पश्चादुद्धवाद्यमुनामनु''॥ इति स्कान्दे । | ||
भारतविरोधाच्चान्यथा ॥ २०,२१ ॥ | भारतविरोधाच्चान्यथा ॥ २०,२१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,089: | Line 2,861: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V23_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V23" data-block-id="BTN_C03_S01_V23_B01">प्रत्यङ्कमुख्यो विष्णुः । | |||
'ब्रह्मा प्रत्यङ्कवान् विष्णुः सम्यग्लक्षणवत्तमः''इति तन्त्रमालायाम् ॥२३॥</div> | |||
'ब्रह्मा प्रत्यङ्कवान् विष्णुः सम्यग्लक्षणवत्तमः''इति तन्त्रमालायाम् ॥२३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,100: | Line 2,868: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V26_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V26" data-block-id="BTN_C03_S01_V26_B01">'पद्मो ब्रह्मा समुद्दिष्टः पद्मा श्रीरपि चोच्यते''इति ब्राह्मे । | |||
'लोकानां सुखकर्तृत्वमपेक्ष्य कुशलं विभोः । | 'लोकानां सुखकर्तृत्वमपेक्ष्य कुशलं विभोः । | ||
पृच्छ्यते सततानन्दात्कथं तस्यैव पृच्छ्यते''। इति पाद्मे ॥ २६ ॥ | पृच्छ्यते सततानन्दात्कथं तस्यैव पृच्छ्यते''। इति पाद्मे ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,112: | Line 2,876: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V27_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V27" data-block-id="BTN_C03_S01_V27_B01">वरतर्पणेन भर्तृतर्पणेन ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,122: | Line 2,882: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V29_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V29" data-block-id="BTN_C03_S01_V29_B01">'आधिर्मनोवरूथं च आत्मा स्वमिति चोच्यते''इत्यभिधानम् ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,132: | Line 2,888: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V37_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V37" data-block-id="BTN_C03_S01_V37_B01">अघं व्यमुञ्चत् । पुनरपराधबुद्धिं हित्वाऽऽस्ते ॥ ३७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,144: | Line 2,896: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S01_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S01_V44_B01" data-verse="BTN_C03_S01_V44" data-block-id="BTN_C03_S01_V44_B01">'न देहयोगो हि जनिर्विष्णोर्व्यक्तिर्जनिः स्मृता''इत्याग्नेये । | |||
'हरिः कर्ताऽप्यकर्तेति फलाभावेन भण्यते''इति च ॥ ४४ ॥</div> | |||
'हरिः कर्ताऽप्यकर्तेति फलाभावेन भण्यते''इति च ॥ ४४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,157: | Line 2,905: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S02_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S02_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S02_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S02_V13" data-block-id="BTN_C03_S02_V13_B1">त्रिलोकस्याज्ञानं बत । | |||
'आनन्दरूपं दृष्ट्वाऽपि लोको भौतिकमेव तु । | 'आनन्दरूपं दृष्ट्वाऽपि लोको भौतिकमेव तु । | ||
मन्यते विष्णुरूपं च अहो भ्रान्तिर्बहुस्थिता''॥ इति स्कान्दे ॥१३॥ | मन्यते विष्णुरूपं च अहो भ्रान्तिर्बहुस्थिता''॥ इति स्कान्दे ॥१३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,171: | Line 2,915: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S02_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S02_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S02_V24" data-block-id="BTN_C03_S02_V24_B1">'असुरा अपि ये विष्णुं शङ्खचक्रगदाधरम् । | |||
भक्तिपूर्वमवेक्षन्ते ज्ञेया भागवता इति ॥ | भक्तिपूर्वमवेक्षन्ते ज्ञेया भागवता इति ॥ | ||
विद्विषन्ति तु ये विष्णुमृषिपुत्रा अपि स्फुटम् । | विद्विषन्ति तु ये विष्णुमृषिपुत्रा अपि स्फुटम् । | ||
| Line 4,183: | Line 2,924: | ||
जीवद्वयसमायोगाद्गतिद्वयजिगीषवः ॥ | जीवद्वयसमायोगाद्गतिद्वयजिगीषवः ॥ | ||
सर्वथा भक्तितो मुक्तिर्द्वेषात्तम उदीरितम् । | सर्वथा भक्तितो मुक्तिर्द्वेषात्तम उदीरितम् । | ||
नियमस्त्वनयोर्नित्यं मोहायान्यवचो भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २४ ॥ | नियमस्त्वनयोर्नित्यं मोहायान्यवचो भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,192: | Line 2,932: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V03_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V03" data-block-id="BTN_C03_S03_V03_B1">भीष्मककन्याया अर्थे सवर्णमात्रतया आहूताः । एषां श्रियोजिहीर्ष-याऽऽह्वानबुद्धिर्भगवता कृता । | |||
'सुपर्णः सुपरानन्दात्काकुत्स्थो वाचि संस्थितः''। इति पाद्मे ॥ ३ ॥</div> | |||
'सुपर्णः सुपरानन्दात्काकुत्स्थो वाचि संस्थितः''। इति पाद्मे ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,203: | Line 2,939: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V09" data-block-id="BTN_C03_S03_V09_B1">'उत्तमैः सर्वतः साम्यं किञ्चित्साम्यमुदीर्यते''इत्याग्नेये ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,213: | Line 2,945: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V19" data-block-id="BTN_C03_S03_V19_B1">'केवलं भगवज्ज्ञानं साङ्ख्यमित्यभिधीयते''इत्यध्यात्मे ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,223: | Line 2,951: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V22_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V22" data-block-id="BTN_C03_S03_V22_B1">'सर्वदाऽपि विरक्तः सन् भासयीत विरागिवत् । | |||
कादाचित्कः कुतस्तस्य लोकशिक्षार्थमिष्यते''॥ इति पाद्मे ॥ २२ ॥</div> | |||
कादाचित्कः कुतस्तस्य लोकशिक्षार्थमिष्यते''॥ इति पाद्मे ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,234: | Line 2,958: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V23" data-block-id="BTN_C03_S03_V23_B1">तेनापि विरागः प्रदर्शितः । अतः कोऽन्यो विस्रम्भं कुर्यात् तेनापि विरागः प्रदर्शितः ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,252: | Line 2,972: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S03_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S03_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S03_V28" data-block-id="BTN_C03_S03_V28_B1">'एष्यच्च निश्चितं यत्तदतीतत्वेन भण्यते । | |||
चक्रवत्परिवृत्तेर्वा दुष्टानां मोहनाय वा ॥" | चक्रवत्परिवृत्तेर्वा दुष्टानां मोहनाय वा ॥" | ||
इति स्कान्दे ॥ २५-२८ ॥ | इति स्कान्दे ॥ २५-२८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,270: | Line 2,986: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S04_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S04_V05" data-block-id="BTN_C03_S04_V05_B1">आत्ममायायाः आत्मसामर्थ्यस्य । गतिं पूर्वमेवावलोक्य । | |||
'ज्ञात्वा कतिपयैर्वर्षैः पूर्वमेव जनार्दनः । | 'ज्ञात्वा कतिपयैर्वर्षैः पूर्वमेव जनार्दनः । | ||
मौसलं ज्ञानसन्तत्या उद्धवं बदरीं नयत् ॥ | मौसलं ज्ञानसन्तत्या उद्धवं बदरीं नयत् ॥ | ||
| Line 4,280: | Line 2,993: | ||
स्वर्गारोहणकाले तु पुनः पप्रच्छ केशवम् । | स्वर्गारोहणकाले तु पुनः पप्रच्छ केशवम् । | ||
पुनः श्रुत्वा बदर्यां तु वर्षत्रयमुवास ह ॥ | पुनः श्रुत्वा बदर्यां तु वर्षत्रयमुवास ह ॥ | ||
ज्ञानं संस्थाप्य पश्चाच्च स्वेच्छया स्वर्गतः प्रभुः''॥ इति गारुडे ॥५॥ | ज्ञानं संस्थाप्य पश्चाच्च स्वेच्छया स्वर्गतः प्रभुः''॥ इति गारुडे ॥५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,289: | Line 3,001: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S04_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S04_V29" data-block-id="BTN_C03_S04_V29_B1">आकृतिं पृथिवीम् । | |||
'शरीरमाकृतिर्देहः कुः पृथ्वी च मही तथा''॥ इत्यभिधानम् । | 'शरीरमाकृतिर्देहः कुः पृथ्वी च मही तथा''॥ इत्यभिधानम् । | ||
'पृथिवीलोकसन्त्यागो देहत्यागो हरेः स्मृतः । | 'पृथिवीलोकसन्त्यागो देहत्यागो हरेः स्मृतः । | ||
| Line 4,299: | Line 3,008: | ||
नटवद्भगवान्विष्णुः परज्ञानाकृतिस्स्वयम्''॥ इति स्कान्धे । | नटवद्भगवान्विष्णुः परज्ञानाकृतिस्स्वयम्''॥ इति स्कान्धे । | ||
'राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनमवैहि यथा नटस्य''। | 'राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनमवैहि यथा नटस्य''। | ||
इति च ॥ २९ ॥ | इति च ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,308: | Line 3,016: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S04_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S04_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S04_V31" data-block-id="BTN_C03_S04_V31_B1">'उत्तमैरधिकत्वं वा साम्यं वा विजयोऽपि वा । | |||
उच्यतेऽपि तु नीचानां मोहार्थं वाप्युपेक्षया । | उच्यतेऽपि तु नीचानां मोहार्थं वाप्युपेक्षया । | ||
मूढदृष्ट्यनुसाराद्वा किञ्चित्साम्येन वा क्वचित्''॥ | मूढदृष्ट्यनुसाराद्वा किञ्चित्साम्येन वा क्वचित्''॥ | ||
इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥ | इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,323: | Line 3,027: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S05_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S05_V10" data-block-id="BTN_C03_S05_V10_B1">ऋते अवगमे । ऋ गताविति धातोः । तेषां तात्पर्यावगमे कृष्ण-कथामृतौघ एवासौ यतः ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,333: | Line 3,033: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S05_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S05_V12" data-block-id="BTN_C03_S05_V12_B1">यस्मिन् भारते हरेः कथायां ग्राम्यसुखानुवादैर्मतिर्न गृहीता । | |||
'भारतान्नाधिकं विष्णोर्महिमावाचकं क्वचित् । | 'भारतान्नाधिकं विष्णोर्महिमावाचकं क्वचित् । | ||
भारतान्न विरागाय भारतान्न विमुक्तये ॥''इति पाद्मे ॥ १२ ॥ | भारतान्न विरागाय भारतान्न विमुक्तये ॥''इति पाद्मे ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,347: | Line 3,043: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S05_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S05_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S05_V13" data-block-id="BTN_C03_S05_V13_B1">या ग्राम्यसुखानुवादैर्न गृहीता हरेः कथायां विवर्धमाना मतिः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,359: | Line 3,051: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V01" data-block-id="BTN_C03_S06_V01_B1">आत्मनां विभुः जीवाधिपतिः ॥ १ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,369: | Line 3,057: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V02" data-block-id="BTN_C03_S06_V02_B1">'परमात्मा यतो जीवं मेनेऽसन्तमशक्तितः । | |||
असन्नसावतो नित्यं सत्यज्ञानो यतो हरिः''॥ इत्याग्नेये ॥ | असन्नसावतो नित्यं सत्यज्ञानो यतो हरिः''॥ इत्याग्नेये ॥ | ||
'शक्यत्वाच्छक्तयो भार्याः शक्तिः सामर्थ्यमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | 'शक्यत्वाच्छक्तयो भार्याः शक्तिः सामर्थ्यमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
'सुप्तिस्तु प्रकृतेः प्रोक्ता अतीव भगवद्रतिः । | 'सुप्तिस्तु प्रकृतेः प्रोक्ता अतीव भगवद्रतिः । | ||
अनास्थाऽन्यत्र च प्रोक्ता विष्णोश्चक्षुर्निमीलनम्''॥ | अनास्थाऽन्यत्र च प्रोक्ता विष्णोश्चक्षुर्निमीलनम्''॥ | ||
इति व्योमसंहितायाम् ॥ २ ॥ | इति व्योमसंहितायाम् ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,384: | Line 3,068: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V06_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V06" data-block-id="BTN_C03_S06_V06_B1">अंशो जीवः । | |||
'कालजीवगुणादीनामभिमानी चतुर्मुखः । | 'कालजीवगुणादीनामभिमानी चतुर्मुखः । | ||
सर्वजीवाभिमानित्वादंश इत्येव चोच्यते''॥ इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥ | सर्वजीवाभिमानित्वादंश इत्येव चोच्यते''॥ इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,402: | Line 3,082: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V14" data-block-id="BTN_C03_S06_V14_B1">कालमायांशयोगतः । कालात्परिणामात्, प्रकृतेर्हिरण्यगर्भाच्च ॥ ११-१४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,412: | Line 3,088: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V16" data-block-id="BTN_C03_S06_V16_B1">कालमायांशलिङ्गिनः तन्निमित्तशरीराः । हिरण्यगर्भस्यैव कालाभि-मानी जीवाभिमानीति द्विविधं रूपम् । | |||
'कालजीवाभिमानेन रूपद्वन्द्वी चतुर्Pमुखः''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥</div> | |||
'कालजीवाभिमानेन रूपद्वन्द्वी चतुर्Pमुखः''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,423: | Line 3,095: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V18" data-block-id="BTN_C03_S06_V18_B1">'ब्रह्मविद्या हरेश्छाया तदंशो हि सुरेष्वपि । | |||
सर्वविद्याः श्रियः प्रोक्ताः प्रधानांशश्चतुर्मुखे''॥ इति ब्राह्मे ॥ १८ ॥</div> | |||
सर्वविद्याः श्रियः प्रोक्ताः प्रधानांशश्चतुर्मुखे''॥ इति ब्राह्मे ॥ १८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,434: | Line 3,102: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V19" data-block-id="BTN_C03_S06_V19_B1">द्युसरितो धरायाश्च ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,444: | Line 3,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V25_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V25" data-block-id="BTN_C03_S06_V25_B1">'वायोश्च प्रकृतेर्विष्णोर्जयो भक्त्यैव नान्यथा''। | |||
इति दत्तात्रेययोगे ॥ २५ ॥</div> | |||
इति दत्तात्रेययोगे ॥ २५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,455: | Line 3,115: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V26" data-block-id="BTN_C03_S06_V26_B1">त्रिभिरात्मभिः कालमायांशैः ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,467: | Line 3,123: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S06_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S06_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S06_V29" data-block-id="BTN_C03_S06_V29_B1">सत्प्रमुखा महदादयः ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,479: | Line 3,131: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V01" data-block-id="BTN_C03_S07_V01_B1">'शक्यत्वाच्छक्तयो विष्णोर्महदाद्या रमा तथा । | |||
स्वरूपशक्तिः शक्तित्वान्मुख्यशक्तिर्हि सा यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | स्वरूपशक्तिः शक्तित्वान्मुख्यशक्तिर्हि सा यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
समेत्य आसतीनां असमेतानां, प्रसुप्तलोकतन्त्राणाम् अनाविर्भूतलोक-सृष्टिशक्तीनाम् । | समेत्य आसतीनां असमेतानां, प्रसुप्तलोकतन्त्राणाम् अनाविर्भूतलोक-सृष्टिशक्तीनाम् । | ||
'तनुते येन कार्यं यत्तन्त्रं साधनमुच्यते । | 'तनुते येन कार्यं यत्तन्त्रं साधनमुच्यते । | ||
कारणानां स्वशक्तिर्वा प्रधानं साधनं यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १ ॥ | कारणानां स्वशक्तिर्वा प्रधानं साधनं यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,493: | Line 3,141: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V02" data-block-id="BTN_C03_S07_V02_B1">'शब्दाद्या नभ आद्याश्च मनोयुक्तेन्द्रियाणि च । | |||
अहङ्कारो महांश्चैव त्रयोविंशतिको गणः ॥ | अहङ्कारो महांश्चैव त्रयोविंशतिको गणः ॥ | ||
देवतेन्द्रिययोरैक्यान्न पृथग्गणनं तयोः । | देवतेन्द्रिययोरैक्यान्न पृथग्गणनं तयोः । | ||
| Line 4,503: | Line 3,148: | ||
षडिं्वशको महाविष्णुः श्रिया वा सप्तविंशकः''॥ इति तत्त्वनिर्णये । | षडिं्वशको महाविष्णुः श्रिया वा सप्तविंशकः''॥ इति तत्त्वनिर्णये । | ||
त्रयोविंशति तत्त्वानि प्राविशद्रमया सह । | त्रयोविंशति तत्त्वानि प्राविशद्रमया सह । | ||
कालाख्यया स्वयं विष्णुः शक्यत्वाच्छक्तिरूपया ॥ २ ॥ | कालाख्यया स्वयं विष्णुः शक्यत्वाच्छक्तिरूपया ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,510: | Line 3,154: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V03_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V03" data-block-id="BTN_C03_S07_V03_B1">'सर्वचेष्टकरूपेण स्वसामर्थ्येन केशवः । | |||
तानि भिन्नानि तत्त्वानि योजयामास चांशतः''इति च ॥ ३ ॥</div> | |||
तानि भिन्नानि तत्त्वानि योजयामास चांशतः''इति च ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,521: | Line 3,161: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V04" data-block-id="BTN_C03_S07_V04_B1">मात्राभिः अंशैः ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,531: | Line 3,167: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V07_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V07" data-block-id="BTN_C03_S07_V07_B1">'ईश्वरो दैवमुद्दिष्टं सर्वस्यापि प्रभुत्वतः''॥ इति च । | |||
आत्मशक्तिः प्रकृतिः ॥ ७ ॥</div> | |||
आत्मशक्तिः प्रकृतिः ॥ ७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,542: | Line 3,174: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V08_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V08" data-block-id="BTN_C03_S08_V08_B1">'पुरुषेणाऽत्मभूतेन''इति योऽण्डमसृजत् स एष इत्युक्तः । | |||
'आद्योऽवतारो विष्णोस्तु पुरुषो नाम कीर्तितः । | 'आद्योऽवतारो विष्णोस्तु पुरुषो नाम कीर्तितः । | ||
असृजत् स महत्तत्त्वं स एवाण्डं समाविशत्''॥ ८ ॥ | असृजत् स महत्तत्त्वं स एवाण्डं समाविशत्''॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,554: | Line 3,182: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V09" data-block-id="BTN_C03_S07_V09_B1">'स ब्रह्मणो हृदिस्थत्वाद्धृदयं चेति कीर्त्यते''॥ इति च । | |||
'प्राणादिपञ्चकं चैव तथा नागादिपञ्चकम् । | 'प्राणादिपञ्चकं चैव तथा नागादिपञ्चकम् । | ||
सनागकूर्मकृकलदेवदत्तधनञ्जयाः । | सनागकूर्मकृकलदेवदत्तधनञ्जयाः । | ||
एवं तु दशधा प्राण अध्यात्मादित्रिधाऽखिलाः''॥ | एवं तु दशधा प्राण अध्यात्मादित्रिधाऽखिलाः''॥ | ||
इति च व्योमसंहितायाम् ॥ ९ ॥ | इति च व्योमसंहितायाम् ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,568: | Line 3,192: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V16" data-block-id="BTN_C03_S07_V16_B1">'प्राणः प्रथमजो यस्तु प्रधानो वायुरीरितः । | |||
त्वगात्माद्यास्तु तत्पुत्रा द्विधाभूतमुदाहृतम्''॥ | त्वगात्माद्यास्तु तत्पुत्रा द्विधाभूतमुदाहृतम्''॥ | ||
इति तत्त्वनिर्णये ॥ १६ ॥ | इति तत्त्वनिर्णये ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,584: | Line 3,204: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V26" data-block-id="BTN_C03_S07_V26_B1">'अहं सत्वमिति द्वेधा ब्रह्मनाड्या अवान्तरम् । | |||
कर्तृनामा ह्यहङ्कारस्त्वहंनाड्यां व्यवस्थितः ॥ | कर्तृनामा ह्यहङ्कारस्त्वहंनाड्यां व्यवस्थितः ॥ | ||
सत्त्वनाड्यां तथा चित्तमभिमानो हरस्तथा । | सत्त्वनाड्यां तथा चित्तमभिमानो हरस्तथा । | ||
अहंनाड्यां सत्वनाड्यां ब्रह्मा चैव व्यवस्थितः ॥ | अहंनाड्यां सत्वनाड्यां ब्रह्मा चैव व्यवस्थितः ॥ | ||
आत्मनाड्यां तथा बुद्धिस्तत्रस्थश्च बृहस्पतिः''॥ इति ॥ २६ ॥ | आत्मनाड्यां तथा बुद्धिस्तत्रस्थश्च बृहस्पतिः''॥ इति ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,604: | Line 3,220: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V33" data-block-id="BTN_C03_S07_V33_B1">'ब्रह्माभिमानी तु भृगुरजनि ब्रह्मणो मुखात् । | |||
क्षत्राभिमानी तु मनुर्ब्रह्मबाह्वोरजायत ॥ | क्षत्राभिमानी तु मनुर्ब्रह्मबाह्वोरजायत ॥ | ||
ऊर्वोर्विडभिमानी च वास्तुः पादात्कृतिस्तथा । | ऊर्वोर्विडभिमानी च वास्तुः पादात्कृतिस्तथा । | ||
एते पूर्वं हरेर्जाता ब्रह्मणस्तदनन्तरम् ॥ | एते पूर्वं हरेर्जाता ब्रह्मणस्तदनन्तरम् ॥ | ||
एवं रुद्राच्च वायोश्च तदन्तस्थहरेर्यतः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥३०-३३॥ | एवं रुद्राच्च वायोश्च तदन्तस्थहरेर्यतः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥३०-३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,618: | Line 3,230: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V35" data-block-id="BTN_C03_S07_V35_B1">'अधिकत्वाद्देवशब्दो दैवतेष्वधिको यतः । | |||
दैवं हरिः कर्म मूलं कृतिरित्येव भण्यते ॥ | दैवं हरिः कर्म मूलं कृतिरित्येव भण्यते ॥ | ||
व्याप्तत्वादात्मशब्दश्च श्रीपतित्वाच्च माधवः''॥ इति च ॥ ३५ ॥ | व्याप्तत्वादात्मशब्दश्च श्रीपतित्वाच्च माधवः''॥ इति च ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,634: | Line 3,242: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S07_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S07_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S07_V40_B1" data-verse="BTN_C03_S07_V40" data-block-id="BTN_C03_S07_V40_B1">'आत्मा ब्रह्मा न वेद । अहं रुद्रः । | |||
'गुणपूर्तेरात्मशब्दो ब्रह्मा हीनत्वतो हरः । | 'गुणपूर्तेरात्मशब्दो ब्रह्मा हीनत्वतो हरः । | ||
अहंशब्दस्तथाप्येतौ न जानीतो हरिं परम्''॥ इति ब्राह्मे । | अहंशब्दस्तथाप्येतौ न जानीतो हरिं परम्''॥ इति ब्राह्मे । | ||
भगवतो मायां भगवतो महिमानम् । | भगवतो मायां भगवतो महिमानम् । | ||
'माया तु महिमा प्रक्ता प्रचुर्ये तु मयड्यतः''॥ इति पाद्मे । | 'माया तु महिमा प्रक्ता प्रचुर्ये तु मयड्यतः''॥ इति पाद्मे । | ||
आत्मवर्त्मा परमात्मगतिः ॥ ३९ ॥ | आत्मवर्त्मा परमात्मगतिः ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,651: | Line 3,255: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V03_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V03" data-block-id="BTN_C03_S08_V03_B1">क्रीडाया मुत् । अर्हस्य अपूर्णसुखस्य । अन्यतः अरतेः ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,663: | Line 3,263: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V06_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V06" data-block-id="BTN_C03_S08_V06_B1">दुर्भगक्लेशशरीरस्थत्वात्तस्यापि भाव्यम् । न च तद् युज्यते ॥ ५-६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,673: | Line 3,269: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V09" data-block-id="BTN_C03_S08_V09_B1">सेयं भगवतो माया अयं हि भगवन्महिमा । तस्य कार्पण्यं बन्धनादि न युज्यत इति यदुक्तं तन्न्याय्यमेव । दुर्भगादिशरीरस्थस्यापि तद्दोषास्पर्श एव तन्महिमेत्यर्थः ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,687: | Line 3,279: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V12" data-block-id="BTN_C03_S08_V12_B1">'कथं देहपरो देवो न लिप्येत हि बन्धनैः । | |||
कथं न दुःखी स भवेद्दुःखी चेदीश्वरः कुतः ॥ | कथं न दुःखी स भवेद्दुःखी चेदीश्वरः कुतः ॥ | ||
महिमा परमस्यैष यद्देहस्थो न बाध्यते । | महिमा परमस्यैष यद्देहस्थो न बाध्यते । | ||
| Line 4,700: | Line 3,289: | ||
'अतो भ्रान्त्यादिसम्बन्धो नास्य क्वचन युज्यते । | 'अतो भ्रान्त्यादिसम्बन्धो नास्य क्वचन युज्यते । | ||
भ्रान्त्या जीवस्य संसार ईशज्ञानाद्विलीयते । | भ्रान्त्या जीवस्य संसार ईशज्ञानाद्विलीयते । | ||
भ्रान्तिर्देहाद्यभिमतिरीशज्ञानाद्विनश्यति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १०-१२ ॥ | भ्रान्तिर्देहाद्यभिमतिरीशज्ञानाद्विनश्यति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १०-१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,707: | Line 3,295: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V13" data-block-id="BTN_C03_S08_V13_B1">इन्द्रियोपरामाख्यः पुरुषार्थो मुक्तिः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,723: | Line 3,307: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V18" data-block-id="BTN_C03_S08_V18_B1">स्वरूपसामर्थ्याश्रयम् । यद् व्याहृतम् । अपार्थं निर्मूलं च देहसम्बन्धि-त्वाद्याभाति । विश्वमूलं ब्रह्म च यन्ममज्ञानाद् बहिः न भवति । तस्मा-दुभयत्र धावति । तस्मादन्तरितोऽस्मि । तथापि तां प्रतीतिं पराणुदे | |||
॥ १५-१८ ॥</div> | |||
॥ १५-१८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,734: | Line 3,314: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V20" data-block-id="BTN_C03_S08_V20_B1">'आत्मनस्तु गुणाभावं वदतो नत्वसत्यता । | |||
अपृष्टस्य दमार्थं च गुणायैव भवत्यपि''॥ इति व्यासस्मृतेः । | अपृष्टस्य दमार्थं च गुणायैव भवत्यपि''॥ इति व्यासस्मृतेः । | ||
विद्यमानमप्यनुभवमन्यथा वदति विदुरः । | विद्यमानमप्यनुभवमन्यथा वदति विदुरः । | ||
'द्रोणद्रौणिकृपाः पार्था भीष्मो विदुरसञ्जयौ । | 'द्रोणद्रौणिकृपाः पार्था भीष्मो विदुरसञ्जयौ । | ||
ये चान्ये तत्र देवांशाः सम्यक्तत्त्वापरोक्षिणः''॥ | ये चान्ये तत्र देवांशाः सम्यक्तत्त्वापरोक्षिणः''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ २० ॥ | इति स्कान्दे ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,757: | Line 3,333: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S08_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S08_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S08_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S08_V24" data-block-id="BTN_C03_S08_V24_B1">विराजं ब्रह्माणम् । | |||
'ब्रह्माणं प्राविशद्विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रपात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ | 'ब्रह्माणं प्राविशद्विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रपात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ | ||
'अनुप्रविश्य ब्रह्माणं प्राणं दशविधं तथा । | 'अनुप्रविश्य ब्रह्माणं प्राणं दशविधं तथा । | ||
| Line 4,767: | Line 3,340: | ||
ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् । | ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् । | ||
यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथः प्रभो ॥ २९ ॥ | यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथः प्रभो ॥ २९ ॥ | ||
विकर्षणं विभागः ॥ २९ ॥ | विकर्षणं विभागः ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,776: | Line 3,348: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V04" data-block-id="BTN_C03_S09_V04_B1">'आधार आश्रयो धिष्ण्यं निधानं चाभिधीयते''॥ इत्यभिधानम् ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,786: | Line 3,354: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V14" data-block-id="BTN_C03_S09_V14_B1">आत्मा विष्णुरस्य योनिः ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,796: | Line 3,360: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V15" data-block-id="BTN_C03_S09_V15_B1">'पद्मसंस्थाद्धरेस्तत्र ब्रह्माऽजनि चतुर्मुखः''॥ इति च । | |||
सर्वगुणावभासं पृथिव्यात्मकम् । पृथिव्यां हि सर्वे शब्दादयो गुणा अवभासन्ते । | सर्वगुणावभासं पृथिव्यात्मकम् । पृथिव्यां हि सर्वे शब्दादयो गुणा अवभासन्ते । | ||
'तस्यासनविधानार्थं पृथिवी पद्ममुच्यते''॥ इति मोक्षधर्मे । | 'तस्यासनविधानार्थं पृथिवी पद्ममुच्यते''॥ इति मोक्षधर्मे । | ||
'प्रधानवाचकस्त्वेकश्चानन्यः केवलः स्वयम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥ | 'प्रधानवाचकस्त्वेकश्चानन्यः केवलः स्वयम्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,809: | Line 3,369: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V18" data-block-id="BTN_C03_S09_V18_B1">सता ब्रह्मणा । | |||
'स ब्रह्माऽचिन्तयत् कुतो नु पद्मं ब्रह्मणः स्यादिति''। | 'स ब्रह्माऽचिन्तयत् कुतो नु पद्मं ब्रह्मणः स्यादिति''। | ||
इति मैत्रायणश्रुतिः ॥ १८ ॥ | इति मैत्रायणश्रुतिः ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,821: | Line 3,377: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V26" data-block-id="BTN_C03_S09_V26_B1">भिन्नमन्येभ्यो विलक्षणम् ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,831: | Line 3,383: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V29" data-block-id="BTN_C03_S09_V29_B1">'तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम''इति मोक्षधर्मे ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,843: | Line 3,391: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S09_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S09_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S09_V31" data-block-id="BTN_C03_S09_V31_B1">सूर्येन्दुवाय्वग्न्यादिभिस्त्रिधाम्नो विष्णोरगच्छद्भिः प्राधनिकैः । | |||
'मुक्तवाय्वादिभिर्विष्णुं वृतं ब्रह्मा ददर्श ह । | 'मुक्तवाय्वादिभिर्विष्णुं वृतं ब्रह्मा ददर्श ह । | ||
तदन्याभावतो नान्यदतस्तत्स्रष्टुमैच्छत ॥''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३१ ॥ | तदन्याभावतो नान्यदतस्तत्स्रष्टुमैच्छत ॥''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,857: | Line 3,401: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V01" data-block-id="BTN_C03_S10_V01_B1">स्वतो नास्ति । तदधीनविद्यमानमप्यशुद्धम् । यच्च स्वनानात्वं तदपि स्थानभेदादसदेव भाति । | |||
'एकोऽपि स्थाननानात्वान्नानेव हरिरीयते । | 'एकोऽपि स्थाननानात्वान्नानेव हरिरीयते । | ||
सर्वान्तर्यामिणस्तस्य न भेदो विद्यते क्वचित्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥१॥ | सर्वान्तर्यामिणस्तस्य न भेदो विद्यते क्वचित्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,871: | Line 3,411: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V03_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V03" data-block-id="BTN_C03_S10_V03_B1">यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् । यच्चेदं भगवत्स्वरूपमानन्दमात्रं पश्यामि । यच्चाश्रितोऽस्मि अतः परं नास्ति । अतो न ज्ञायत इति अवद्यमत्युत्तमा-पेक्षया । अनादिगृहीतमेव नेदानीं गृह्यते । | |||
'यत्तद्दिव्यं हरेरूपं क्षीरसागरमध्यगम् । | 'यत्तद्दिव्यं हरेरूपं क्षीरसागरमध्यगम् । | ||
ज्ञानानन्दैकमात्रं च न ततः परमं क्वचित् ॥ | ज्ञानानन्दैकमात्रं च न ततः परमं क्वचित् ॥ | ||
अनादिनित्यादव्यक्तात्तस्माज्जज्ञे चतुर्मुखः''॥ इत्यध्यात्मे । | अनादिनित्यादव्यक्तात्तस्माज्जज्ञे चतुर्मुखः''॥ इत्यध्यात्मे । | ||
भूतेन्द्रियाणामात्मकम् । 'यच्चाप्नोति''इत्यादेः ॥ २,३ ॥ | भूतेन्द्रियाणामात्मकम् । 'यच्चाप्नोति''इत्यादेः ॥ २,३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,885: | Line 3,421: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V05" data-block-id="BTN_C03_S10_V05_B1">'हृदि व्यक्तं तु यद्रूपं हरेर्गन्धः स उच्यते । | |||
गन्धगन्धवतोर्यस्मान्न भेदः क्वचनेष्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | गन्धगन्धवतोर्यस्मान्न भेदः क्वचनेष्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
'उत्तमानां तु पादेन सर्वं रूपं तु भण्यते । | 'उत्तमानां तु पादेन सर्वं रूपं तु भण्यते । | ||
उत्तमानां स्वरूपं तु पादशब्देन भण्यते ॥ ५ ॥ | उत्तमानां स्वरूपं तु पादशब्देन भण्यते ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,898: | Line 3,430: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V09" data-block-id="BTN_C03_S10_V09_B1">मायाबलं भगवदिच्छाबलम् । | |||
'ज्ञेयत्वं दुर्घटस्यापि घटनाधिकशक्तिता । | 'ज्ञेयत्वं दुर्घटस्यापि घटनाधिकशक्तिता । | ||
अभेद ईश्वरेणापि सृष्ट्यादावन्तरङ्गता ॥ | अभेद ईश्वरेणापि सृष्ट्यादावन्तरङ्गता ॥ | ||
| Line 4,911: | Line 3,440: | ||
'ध्याये मंस्ये तथा पश्ये शृृणोमीति विभक्तता । | 'ध्याये मंस्ये तथा पश्ये शृृणोमीति विभक्तता । | ||
जीवस्य तु हरेरिच्छाबलादिन्द्रियभुक्तये''॥ इति षाड्गुण्ये । | जीवस्य तु हरेरिच्छाबलादिन्द्रियभुक्तये''॥ इति षाड्गुण्ये । | ||
इन्द्रियाणां भोगार्थम् । व्यर्थापि यज्ञादिक्रियार्था ॥ ९ ॥ | इन्द्रियाणां भोगार्थम् । व्यर्थापि यज्ञादिक्रियार्था ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,918: | Line 3,446: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V10" data-block-id="BTN_C03_S10_V10_B1">अर्थैरध्याहृतानि करणानि येषाम् । | |||
'अज्ञानं तु निशा प्रोक्ता दिवा ज्ञानमुदीर्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १० ॥</div> | |||
'अज्ञानं तु निशा प्रोक्ता दिवा ज्ञानमुदीर्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 4,929: | Line 3,453: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V11" data-block-id="BTN_C03_S10_V11_B1">तत् तद् वपुः तेषां प्रणयसे । | |||
'यादृशोभावितस्त्वीशस्तादृशो जीव आभवेत्''। इति तन्त्रसारे । | 'यादृशोभावितस्त्वीशस्तादृशो जीव आभवेत्''। इति तन्त्रसारे । | ||
'तं यथा यथोपासते तदेव भवति ।''इति च ॥ ११ ॥ | 'तं यथा यथोपासते तदेव भवति ।''इति च ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,941: | Line 3,461: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V12" data-block-id="BTN_C03_S10_V12_B1">सर्वभूतदयया सुरगणैर्हृद्याराधितस्त्वं बद्धकामैर्जनैरुपचितोपचारैर्नाति-प्रसीदसि । | |||
'आराधितो यो ब्रह्माद्यैर्भक्तिज्ञानदयादिभिः । | 'आराधितो यो ब्रह्माद्यैर्भक्तिज्ञानदयादिभिः । | ||
किं तस्य कामुकजनैः कृतया परिचर्यया''। इति सत्यसंहितायाम् ॥ १२ ॥ | किं तस्य कामुकजनैः कृतया परिचर्यया''। इति सत्यसंहितायाम् ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,953: | Line 3,469: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V14" data-block-id="BTN_C03_S10_V14_B1">'ईशस्यापूर्णताज्ञानं विष्णोरन्यस्य चेशता । | |||
भेदस्तस्यावतारेषु जीवस्येशत्वमेव च । | भेदस्तस्यावतारेषु जीवस्येशत्वमेव च । | ||
तथा जीवत्वमीशस्य जडाभेदस्तयोरपि । | तथा जीवत्वमीशस्य जडाभेदस्तयोरपि । | ||
भेदमोह इति प्रोक्तः स सदा न हरौ क्वचित् । | भेदमोह इति प्रोक्तः स सदा न हरौ क्वचित् । | ||
अन्येषां तत्प्रसादेन शनैर्याति सतामपि''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥ | अन्येषां तत्प्रसादेन शनैर्याति सतामपि''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,967: | Line 3,479: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V15" data-block-id="BTN_C03_S10_V15_B1">भक्तिविवशाः । | |||
'ये भक्तिविवशा विष्णोर्नाममात्रैकजल्पकाः । | 'ये भक्तिविवशा विष्णोर्नाममात्रैकजल्पकाः । | ||
तेऽपि मुक्तिं व्रजन्त्याशु किमुत द्ध्यायिनः सदा''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १५ ॥ | तेऽपि मुक्तिं व्रजन्त्याशु किमुत द्ध्यायिनः सदा''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,979: | Line 3,487: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V16" data-block-id="BTN_C03_S10_V16_B1">'ब्रह्मादिभावो विष्णोस्तु तन्नियामकता भवेत् । | |||
मत्स्यादिता स्वभावस्तु नान्यथा क्वचिदिष्यते''॥ | मत्स्यादिता स्वभावस्तु नान्यथा क्वचिदिष्यते''॥ | ||
इति वामने । | इति वामने । | ||
'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीराब्धिस्थो हरिस्त्रिपात्''। इति च ॥ १६ ॥ | 'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीराब्धिस्थो हरिस्त्रिपात्''। इति च ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 4,992: | Line 3,496: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V17" data-block-id="BTN_C03_S10_V17_B1">'नित्यज्ञानदृशा नित्यं लवकालमपीश्वरः । | |||
पश्येत्तात्कालिकं चैव तस्मादनिमिषो हरिः । | पश्येत्तात्कालिकं चैव तस्मादनिमिषो हरिः । | ||
कालस्यानिमिषत्वं च लवादेर्नित्यवीक्षणात्''॥ इति तन्त्रसारे ॥१७॥ | कालस्यानिमिषत्वं च लवादेर्नित्यवीक्षणात्''॥ इति तन्त्रसारे ॥१७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,004: | Line 3,504: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V19" data-block-id="BTN_C03_S10_V19_B1">अनिरस्तरतिः नित्यरतिः ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,014: | Line 3,510: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V23" data-block-id="BTN_C03_S10_V23_B1">'स्वसामर्थ्यात् स्वकर्माणि रमया सह केशवः । | |||
कुरुते स्वयमेवैष कानिचित्पुरुषोत्तमः''॥ इति नारदीये ॥ २३ ॥</div> | |||
कुरुते स्वयमेवैष कानिचित्पुरुषोत्तमः''॥ इति नारदीये ॥ २३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,025: | Line 3,517: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V28" data-block-id="BTN_C03_S10_V28_B1">'आत्मशब्दस्य मुख्यार्थो विष्णुरेकः सनातनः । | |||
सन्देहदेहमनसो बुद्धिजीवाः स्वयं तथा । | सन्देहदेहमनसो बुद्धिजीवाः स्वयं तथा । | ||
ब्रह्माप्यमुख्याः क्रमश उत्कर्षो ह्यात्मता भवेत्''। | ब्रह्माप्यमुख्याः क्रमश उत्कर्षो ह्यात्मता भवेत्''। | ||
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥ | इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,038: | Line 3,526: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V29" data-block-id="BTN_C03_S10_V29_B1">प्रार्थनमपि मत्प््रोरणमेव ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,048: | Line 3,532: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V30_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V30" data-block-id="BTN_C03_S10_V30_B1">'तप आलोचनं प्रोक्तं विद्या निष्ठा प्रकीर्तिता''। | |||
इति कपिलसंहितायाम् ॥ ३० ॥</div> | |||
इति कपिलसंहितायाम् ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,059: | Line 3,539: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V31" data-block-id="BTN_C03_S10_V31_B1">'देहे देहे हरिस्तस्मिंल्लोकाः सर्वे प्रतिष्ठिताः । | |||
अङ्गुष्ठमात्रेऽपि परे परशक्तिर्यतो विभुः''॥ इति च । | अङ्गुष्ठमात्रेऽपि परे परशक्तिर्यतो विभुः''॥ इति च । | ||
आत्मनि स्थिते मयि ॥ ३१ ॥ | आत्मनि स्थिते मयि ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,071: | Line 3,547: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V33" data-block-id="BTN_C03_S10_V33_B1">स्वरूपेण मयोपेतं, हृदिस्थं जीवरूपं हि परमेश्वरसहितं भवति । | |||
'त्यक्त्वा देहाद्यात्मभावं जीवरूपे हृदि स्थिते । | 'त्यक्त्वा देहाद्यात्मभावं जीवरूपे हृदि स्थिते । | ||
दृष्ट्वाऽऽत्मभावं तं चापि हरिपादाब्जसंस्थितम् ॥ | दृष्ट्वाऽऽत्मभावं तं चापि हरिपादाब्जसंस्थितम् ॥ | ||
यदा पश्यत्यापरोक्ष्यात्तदा मुक्तिं व्रजत्यसौ''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ ३३ ॥ | यदा पश्यत्यापरोक्ष्यात्तदा मुक्तिं व्रजत्यसौ''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,084: | Line 3,556: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V36_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V36" data-block-id="BTN_C03_S10_V36_B1">'भूतेन्द्रियमनोबुद्धित्रिगुणादिषु सर्वशः । | |||
युक्तं नियामकतया पश्यञ्जानाति केशवम्''। इति च ॥ ३६ ॥</div> | |||
युक्तं नियामकतया पश्यञ्जानाति केशवम्''। इति च ॥ ३६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,095: | Line 3,563: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V39_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V39" data-block-id="BTN_C03_S10_V39_B1">'सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं सत्वादिगुणवर्जितम् । | |||
यो जानाति हरिं तस्य प्रीतो भवति केशवः''॥ इति व्योमसंहितायाम् । | यो जानाति हरिं तस्य प्रीतो भवति केशवः''॥ इति व्योमसंहितायाम् । | ||
'आधिकारिकदेवानां स्वाधिकाराधिकामनम् । | 'आधिकारिकदेवानां स्वाधिकाराधिकामनम् । | ||
भवति प्रीतये विष्णोर्भक्त्यादेरपि यत्सदा''॥ इति च ॥ ३९ ॥ | भवति प्रीतये विष्णोर्भक्त्यादेरपि यत्सदा''॥ इति च ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,108: | Line 3,572: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V41_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V41" data-block-id="BTN_C03_S10_V41_B1">निःश्रयेसं राज्यम् । मोक्षेऽपि रञ्जनीया मत्प्रीतिरेव । | |||
'मुक्तस्यापि हरेः प्रीतिः सर्वतोऽप्यनुरज्यते''॥ इति वामने ॥ ४१ ॥</div> | |||
'मुक्तस्यापि हरेः प्रीतिः सर्वतोऽप्यनुरज्यते''॥ इति वामने ॥ ४१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,121: | Line 3,581: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S10_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S10_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S10_V42_B1" data-verse="BTN_C03_S10_V42" data-block-id="BTN_C03_S10_V42_B1">'सर्वतोऽपि प््रिायो ह्यात्मा तस्यापि प््रिायतां हरिः । | |||
आपादयति यत्तस्मात्स्वात्मनोऽपि प््रिायो हरिः''॥ | आपादयति यत्तस्मात्स्वात्मनोऽपि प््रिायो हरिः''॥ | ||
इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ४२ ॥ | इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ४२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,135: | Line 3,591: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V04" data-block-id="BTN_C03_S11_V04_B1">आत्मनि परमेश्वरे मन आवेश्य ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,145: | Line 3,597: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V09" data-block-id="BTN_C03_S11_V09_B1">अनिमित्तस्य ब्रह्मार्पणबुद्ध्या कृतस्य । 'अः इति ब्रह्म''इति श्रुतेः ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,155: | Line 3,603: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V10" data-block-id="BTN_C03_S11_V10_B1">'लक्षणं लक्ष्यमात्मा च स्वरूपमिति कथ्यते''। इत्यभिधानम् ॥१०॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,165: | Line 3,609: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V11" data-block-id="BTN_C03_S11_V11_B1">गुणव्यतिकरमाकरोति तद्द्रष्टा । अप्रतिष्ठितोऽन्यत्र । | |||
'स भगवः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति स्वे महिमि्न''। इति श्रुतिः । | 'स भगवः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति स्वे महिमि्न''। इति श्रुतिः । | ||
तदुपादानम् । गुणव्यतिकरोपादानकर्तारम् । सृष्ट्याद्यर्थत्वेन तस्य पुरुषस्य । ब्रह्मविष्णुमहेश्वर इति त्रीणि रूपाण्यात्मना सृष्टानि ॥ ११ ॥ | तदुपादानम् । गुणव्यतिकरोपादानकर्तारम् । सृष्ट्याद्यर्थत्वेन तस्य पुरुषस्य । ब्रह्मविष्णुमहेश्वर इति त्रीणि रूपाण्यात्मना सृष्टानि ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,177: | Line 3,617: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V12" data-block-id="BTN_C03_S11_V12_B1">ब्रह्म निर्मातृकम् । मायया सामर्थ्येन । तत्र यत्संहर्त्रीश्वराख्यं रूपं तत्कालाख्यम् । कल च्छेदन इति धातोः । | |||
'अथ त्रयी वाव प्रकृतिः सत्वं रजस्तम इति तां नारायणः पर्यपश्य-दनन्यप्रतिष्ठः तं वा एतमाहुः पुरुष इति पूर्णो ह्येष भवति स त्रेधा बभूवैषां गुणानामुपादानाय विष्णुर्वाव सत्वस्य रजसो ब्रह्मेशानो नाम तमसः स आविवेश । ब्रह्मा ब्रह्माणं नाम चतुर्मुखं ईश ईशानं नाम पञ्चमुखं यो वा ईश ईशानमाविवेश तं वा एनं काल इत्याचक्षते काल इत्याचक्षते''इति सौकरायणश्रुतिः ॥ १२ ॥</div> | |||
'अथ त्रयी वाव प्रकृतिः सत्वं रजस्तम इति तां नारायणः पर्यपश्य-दनन्यप्रतिष्ठः तं वा एतमाहुः पुरुष इति पूर्णो ह्येष भवति स त्रेधा बभूवैषां गुणानामुपादानाय विष्णुर्वाव सत्वस्य रजसो ब्रह्मेशानो नाम तमसः स आविवेश । ब्रह्मा ब्रह्माणं नाम चतुर्मुखं ईश ईशानं नाम पञ्चमुखं यो वा ईश ईशानमाविवेश तं वा एनं काल इत्याचक्षते काल इत्याचक्षते''इति सौकरायणश्रुतिः ॥ १२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,188: | Line 3,624: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V13" data-block-id="BTN_C03_S11_V13_B1">सृष्टिश्च प्रलयश्चैव संसारो मुक्तिरेव च । | |||
देवऋषिप्रभृतयो लोका भूरादयस्तथा ॥ | देवऋषिप्रभृतयो लोका भूरादयस्तथा ॥ | ||
अनाद्यनन्तकालीनाः सर्वदैकप्रकारतः । | अनाद्यनन्तकालीनाः सर्वदैकप्रकारतः । | ||
| Line 5,201: | Line 3,634: | ||
अन्यसाम्यविदो विष्णोर्विष्णुद्वेष्टार एव च । | अन्यसाम्यविदो विष्णोर्विष्णुद्वेष्टार एव च । | ||
सर्वे यान्ति तमो घोरं न चैषामुत्थितिः क्वचित्''॥ | सर्वे यान्ति तमो घोरं न चैषामुत्थितिः क्वचित्''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ १३ ॥ | इति स्कान्दे ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,208: | Line 3,640: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V14" data-block-id="BTN_C03_S11_V14_B1">'तामसस्य पदार्थस्य सत्वं हि लयकारणम् । | |||
सात्विकस्य तमश्चैव तयोरपि रजः क्वचित् ॥ | सात्विकस्य तमश्चैव तयोरपि रजः क्वचित् ॥ | ||
गुणतोऽयं लयः प्रोक्तो द्रव्यतस्तु विरोधिना । | गुणतोऽयं लयः प्रोक्तो द्रव्यतस्तु विरोधिना । | ||
| Line 5,239: | Line 3,668: | ||
तत्तमोंऽशात्सात्विकांशो मन आद्याः प्रकीर्तिताः । | तत्तमोंऽशात्सात्विकांशो मन आद्याः प्रकीर्तिताः । | ||
रजसोंशस्त्विन्द्रियाणि तमसोंऽशश्च खादयः''॥ | रजसोंशस्त्विन्द्रियाणि तमसोंऽशश्च खादयः''॥ | ||
इत्यादि तत्त्वविवेके ॥ १४ ॥ | इत्यादि तत्त्वविवेके ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,246: | Line 3,674: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V15" data-block-id="BTN_C03_S11_V15_B1">भूतानि द्रव्यशक्तीनि भूतेषु द्रवणं यतः । | |||
तथा तन्मात्रशक्तीनि शब्दाद्यात्मकता यतः ॥ | तथा तन्मात्रशक्तीनि शब्दाद्यात्मकता यतः ॥ | ||
क्रियाशक्तीनि वागाद्यानीन्द्रियाणीतराणि तु । | क्रियाशक्तीनि वागाद्यानीन्द्रियाणीतराणि तु । | ||
| Line 5,266: | Line 3,691: | ||
विद्यायोग्यत्वतः शूद्रो न मूर्खो मूर्ख एव सन् ॥ | विद्यायोग्यत्वतः शूद्रो न मूर्खो मूर्ख एव सन् ॥ | ||
तामसानि हि भूतानि किञ्चिद्व्यवहितत्वतः । | तामसानि हि भूतानि किञ्चिद्व्यवहितत्वतः । | ||
ज्ञानस्य सुष्ठुज्ञत्वेऽपि पूर्णज्ञानो हरिः स्वयम्''॥ इति च ॥ १५ ॥ | ज्ञानस्य सुष्ठुज्ञत्वेऽपि पूर्णज्ञानो हरिः स्वयम्''॥ इति च ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,273: | Line 3,697: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V17" data-block-id="BTN_C03_S11_V17_B1">अबुद्धिपूर्वमिव तु ब्रह्मणो हरिबुद्धितः । | |||
अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ | अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ | ||
तामसानां तु भूतानां सहस्रं सत्वभागिनाम् । | तामसानां तु भूतानां सहस्रं सत्वभागिनाम् । | ||
| Line 5,300: | Line 3,721: | ||
पञ्चपर्वा त्वविद्या तु भूतेभ्यो हरिणा पुरा ॥ | पञ्चपर्वा त्वविद्या तु भूतेभ्यो हरिणा पुरा ॥ | ||
उद्धृत्य ब्रह्मणि क्षिप्ता सा पुनस्तेन निःसृता । | उद्धृत्य ब्रह्मणि क्षिप्ता सा पुनस्तेन निःसृता । | ||
तत्स्रष्टृत्वज्ञापनाय तस्मात्सा प्राकृता मता''॥ इति च ॥ १७ ॥ | तत्स्रष्टृत्वज्ञापनाय तस्मात्सा प्राकृता मता''॥ इति च ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,307: | Line 3,727: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V18" data-block-id="BTN_C03_S11_V18_B1">एते गुणा हरेः सम्यक्स्वातन्त्र्यविषयाः सदा । | |||
स्वतन्त्राः प्रकृतेश्चापि ब्रह्मणोऽन्येषु तु क्रमात् । | स्वतन्त्राः प्रकृतेश्चापि ब्रह्मणोऽन्येषु तु क्रमात् । | ||
देवेष्वेव तदन्येषु परतन्त्रा हि ते मताः''॥ इति च ॥ १८ ॥ | देवेष्वेव तदन्येषु परतन्त्रा हि ते मताः''॥ इति च ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,319: | Line 3,735: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V19" data-block-id="BTN_C03_S11_V19_B1">स्थास्नुभिर्नियमान्मुख्या स्थितेर्गतिरवाप्यते । | |||
प्रायः परोपकर्तृत्वात्ते मुख्यस्त्रोतसः स्मृताः ॥ | प्रायः परोपकर्तृत्वात्ते मुख्यस्त्रोतसः स्मृताः ॥ | ||
नाधो नोर्ध्वं तिरश्चां तु पुनस्तत्रैव यज्जनिः ॥ | नाधो नोर्ध्वं तिरश्चां तु पुनस्तत्रैव यज्जनिः ॥ | ||
| Line 5,340: | Line 3,753: | ||
'तिरश्चीनाः स्थावराश्च अन्तःस्पर्शा इतीरिताः । | 'तिरश्चीनाः स्थावराश्च अन्तःस्पर्शा इतीरिताः । | ||
यत्प्रत्यक्षानुमानाभ्यां हृद्गज्ञानं न शास्त्रतः''॥ इति पाद्मे । | यत्प्रत्यक्षानुमानाभ्यां हृद्गज्ञानं न शास्त्रतः''॥ इति पाद्मे । | ||
यदप्रयत्नाद्धृदयङ्गमं तदेव जानन्ति नो शास्त्रयुक्तिभ्यामित्यर्थः ॥ १९ ॥ | यदप्रयत्नाद्धृदयङ्गमं तदेव जानन्ति नो शास्त्रयुक्तिभ्यामित्यर्थः ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,355: | Line 3,767: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_24_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V24" data-block-id="BTN_C03_S11_24_B1">अष्टाविंशद्विशेषेण यज्ञेषूपकृतं यतः । | |||
तिरश्चां तावदेतस्मात् गण्यते शास्त्रवेदिभिः ॥ | तिरश्चां तावदेतस्मात् गण्यते शास्त्रवेदिभिः ॥ | ||
गौरजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो रुरुः । | गौरजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो रुरुः । | ||
| Line 5,376: | Line 3,785: | ||
जलजान्तर्गताः सर्पाः कीटाद्या याश्च जातयः । | जलजान्तर्गताः सर्पाः कीटाद्या याश्च जातयः । | ||
तेषां जलप्रधानत्वाच्छरीरस्य तु सर्वशः''॥ | तेषां जलप्रधानत्वाच्छरीरस्य तु सर्वशः''॥ | ||
इति सत्यसंहितायाम् ॥ २०-२४ ॥ | इति सत्यसंहितायाम् ॥ २०-२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,383: | Line 3,791: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V25_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V25" data-block-id="BTN_C03_S11_V25_B1">'रजोनिष्ठास्तमोनिष्ठा द्वेधाऽर्वाक्स्रोतसः स्मृताः । | |||
असुराद्यास्तमोनिष्ठा मानुषास्तु रजोऽधिकाः''॥ इति व्योमसंहितायाम् । | असुराद्यास्तमोनिष्ठा मानुषास्तु रजोऽधिकाः''॥ इति व्योमसंहितायाम् । | ||
दुःखे च सुखमानिनोऽसुराः । | दुःखे च सुखमानिनोऽसुराः । | ||
'सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसि''। इति वचनात् ॥ | 'सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसि''। इति वचनात् ॥ | ||
'सुखे सुखैकभावास्तु देवा नैवं तु दानवाः''। इति षाड्गुण्ये ॥२५॥ | 'सुखे सुखैकभावास्तु देवा नैवं तु दानवाः''। इति षाड्गुण्ये ॥२५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,397: | Line 3,801: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V26" data-block-id="BTN_C03_S11_V26_B1">'कुमारन्तीति कौमारो देवानामण्डजोद्भवः । | |||
वैकारिकाणां जननात्प्राकृतो वैकृतश्च सः । | वैकारिकाणां जननात्प्राकृतो वैकृतश्च सः । | ||
वैकारिकेष्वेवान्येषामीषद्भोगित्वहेतुतः । | वैकारिकेष्वेवान्येषामीषद्भोगित्वहेतुतः । | ||
उभयात्मकत्वं तेनैव प्रोच्यन्तेऽष्टगणा अपि''॥ इति । | उभयात्मकत्वं तेनैव प्रोच्यन्तेऽष्टगणा अपि''॥ इति । | ||
देवसर्गश्चेति चकारार्थ उभयात्मक इति वैकारिकस्तु देवसर्गः प्राकृतत्वे-नोक्तः ॥ २६ ॥ | देवसर्गश्चेति चकारार्थ उभयात्मक इति वैकारिकस्तु देवसर्गः प्राकृतत्वे-नोक्तः ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,413: | Line 3,813: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V28" data-block-id="BTN_C03_S11_V28_B1">'प्रोक्ता अष्टविधा देवा विबुधाः सर्व एव तु । | |||
पितॄणां शतमेवात्र असुरास्त्रिंशदेव च ॥ | पितॄणां शतमेवात्र असुरास्त्रिंशदेव च ॥ | ||
गन्धर्वाप्सरसां चैव द्विशतं परिकीर्तितम् । | गन्धर्वाप्सरसां चैव द्विशतं परिकीर्तितम् । | ||
| Line 5,431: | Line 3,828: | ||
तथाऽन्ये कर्मभिस्तैस्तैरष्टभेदान्तरं गताः''॥ इति तत्त्वविवेके । | तथाऽन्ये कर्मभिस्तैस्तैरष्टभेदान्तरं गताः''॥ इति तत्त्वविवेके । | ||
'यदि देवादयो दोषाज्जायेरन्मानुषादिषु । | 'यदि देवादयो दोषाज्जायेरन्मानुषादिषु । | ||
तथाऽपि देवा विज्ञेया असुराद्यास्तथा ध्रुवम्''। इति च ॥२७,२८॥ | तथाऽपि देवा विज्ञेया असुराद्यास्तथा ध्रुवम्''। इति च ॥२७,२८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,440: | Line 3,836: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S11_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S11_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S11_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S11_V29" data-block-id="BTN_C03_S11_V29_B1">'गुणाप्लुतो हरिर्नित्यं गुणानां मध्यगो यतः । | |||
अनहंवेदनात्तस्य गुणासंस्पर्श एव च''॥ इति च । | अनहंवेदनात्तस्य गुणासंस्पर्श एव च''॥ इति च । | ||
'सृष्ट्वा देवादिदेहान्स आत्मानं बहुधाऽकरोत् । | 'सृष्ट्वा देवादिदेहान्स आत्मानं बहुधाऽकरोत् । | ||
तन्नियन्तृतयाऽऽत्मानं प्रकृतिं देहभेदतः''॥ इति नारदीये । | तन्नियन्तृतयाऽऽत्मानं प्रकृतिं देहभेदतः''॥ इति नारदीये । | ||
'कर्ता च करणं चैव कर्म चैव स्वयं हरिः । | 'कर्ता च करणं चैव कर्म चैव स्वयं हरिः । | ||
आत्मनो बहुधाभावे प्रकृतेस्तु स्वतन्त्रता''॥ इत्याग्नेये ॥ २९ ॥ | आत्मनो बहुधाभावे प्रकृतेस्तु स्वतन्त्रता''॥ इत्याग्नेये ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,457: | Line 3,849: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V01" data-block-id="BTN_C03_S12_V01_B1">कालपरिमाणं दर्शयितुं द्रव्यपरिमाणं दृष्टान्तत्वेन दर्शयति । | |||
'मनुष्या देवलोकेऽपि विशेषेणैव दर्शने । | 'मनुष्या देवलोकेऽपि विशेषेणैव दर्शने । | ||
अंशांशित्वविशेषं तु यस्य द्रष्टुं न शक्नुयुः ॥ | अंशांशित्वविशेषं तु यस्य द्रष्टुं न शक्नुयुः ॥ | ||
| Line 5,468: | Line 3,857: | ||
ततोऽपि परमाणुत्वं तदंशानां तु यद्यपि । | ततोऽपि परमाणुत्वं तदंशानां तु यद्यपि । | ||
अनन्तत्वाद्विवेकार्थमस्योक्ता परमाणुता''॥ इति तत्त्वविवेके । | अनन्तत्वाद्विवेकार्थमस्योक्ता परमाणुता''॥ इति तत्त्वविवेके । | ||
अनेकांशैरासमन्ताद्युतः ॥ १ ॥ | अनेकांशैरासमन्ताद्युतः ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,475: | Line 3,863: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V02" data-block-id="BTN_C03_S12_V02_B1">कालतो देशतो गुणतश्च परममहत्त्वं सतः परब्रह्मण एव । सच्छब्दोऽन्यत्रा- प्युपचारतो भवतीत्यतः पदार्थस्येति । सत्पदस्य यो मुख्याभिधेयस्तस्य । | |||
'मुख्याभिधेयस्त्वर्थः स्याद्वाच्यमन्यच्च भण्यते । | 'मुख्याभिधेयस्त्वर्थः स्याद्वाच्यमन्यच्च भण्यते । | ||
अमुख्येष्वर्थशब्दस्तु नीचोपरि हितो भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के । | अमुख्येष्वर्थशब्दस्तु नीचोपरि हितो भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के । | ||
| Line 5,503: | Line 3,888: | ||
'देव्यां कालादिरूपिण्यां स्थितं ब्रह्मापि सर्वगम् । | 'देव्यां कालादिरूपिण्यां स्थितं ब्रह्मापि सर्वगम् । | ||
उच्यतेऽनन्यगं यस्मादात्मवत्सा हरेर्विभोः । | उच्यतेऽनन्यगं यस्मादात्मवत्सा हरेर्विभोः । | ||
महदादिगतं यत्तु तदन्यगतमुच्यते''॥ इति ब्राह्मे ॥ २ ॥ | महदादिगतं यत्तु तदन्यगतमुच्यते''॥ इति ब्राह्मे ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,512: | Line 3,896: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V04" data-block-id="BTN_C03_S12_V04_B1">अनुमितः शास्त्रलोकानुसारेण ज्ञातः । | |||
'अनुमेति द्वयं प्राहुर्यथाज्ञानं च लिङ्गजम्''। इत्यभिधानम् ॥ | 'अनुमेति द्वयं प्राहुर्यथाज्ञानं च लिङ्गजम्''। इत्यभिधानम् ॥ | ||
'यावन्तं देवलोकस्थो मानुषस्त्ववधारयेत् । | 'यावन्तं देवलोकस्थो मानुषस्त्ववधारयेत् । | ||
| Line 5,534: | Line 3,915: | ||
सतो ब्रह्मणः अविशेषं स्वरूपं यः कालः कालान्तर्यामी तदेव ब्रह्म भुंक्ते । तदपि ब्रह्म परममहान् । तस्यापि त्रिधा परिच्छेदाभावात् । | सतो ब्रह्मणः अविशेषं स्वरूपं यः कालः कालान्तर्यामी तदेव ब्रह्म भुंक्ते । तदपि ब्रह्म परममहान् । तस्यापि त्रिधा परिच्छेदाभावात् । | ||
'सर्वं सर्वत्र भोक्ताऽपि विशेषादेकभोक्त्तृवत् । | 'सर्वं सर्वत्र भोक्ताऽपि विशेषादेकभोक्त्तृवत् । | ||
स्थितो हरिरचिन्त्यात्मा निजैश्वर्यादजो विभुः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३-४ ॥ | स्थितो हरिरचिन्त्यात्मा निजैश्वर्यादजो विभुः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३-४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,541: | Line 3,921: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V05" data-block-id="BTN_C03_S12_V05_B1">अगात् दृष्टिविषयं प्राप्य ज्ञात इत्यर्थः ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,551: | Line 3,927: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V08_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V08" data-block-id="BTN_C03_S12_V08_B1">राशिभेदात् । ऊनातिरेकात्सप्त वेति ॥ ८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,561: | Line 3,933: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V09" data-block-id="BTN_C03_S12_V09_B1">काकणिकाचतुष्कं तु विंशांशेत्यभिधीयते । | |||
कृष्णलेत्यपि तं ब्रूयुस्तैश्चतुर्भिस्तु माषकम् ॥ | कृष्णलेत्यपि तं ब्रूयुस्तैश्चतुर्भिस्तु माषकम् ॥ | ||
चतुरङ्गुलदीर्घे तु कृते माषचतुष्टये । | चतुरङ्गुलदीर्घे तु कृते माषचतुष्टये । | ||
| Line 5,574: | Line 3,943: | ||
नाडीशुद्धिपरीक्षा स्यादन्यथा न समं भवेत्''॥ इति पाद्मे ॥ | नाडीशुद्धिपरीक्षा स्यादन्यथा न समं भवेत्''॥ इति पाद्मे ॥ | ||
'निर्मलेन समोष्णेन नित्यसूर्यांशुवारिणा । | 'निर्मलेन समोष्णेन नित्यसूर्यांशुवारिणा । | ||
प्रवाहगेन कार्या स्यात्कालशुद्धिः सदैव तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ९ ॥ | प्रवाहगेन कार्या स्यात्कालशुद्धिः सदैव तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,581: | Line 3,949: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V10" data-block-id="BTN_C03_S12_V10_B1">यत्रोभयोः स शब्दः स्यात्तत्र द्विवचनेऽप्युभे''। इत्यभिधानम् ॥१०॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,593: | Line 3,957: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V14" data-block-id="BTN_C03_S12_V14_B1">'इडावत्सरनामाऽसौ नक्षत्रद्वादशे स्थितः । | |||
तिथीनां द्वादशावर्ते यो हरिः सोऽनुवत्सरः ॥ | तिथीनां द्वादशावर्ते यो हरिः सोऽनुवत्सरः ॥ | ||
वत्सरो यः स्थितस्त्वह्नां षष्ट्युत्तरशतत्रये । | वत्सरो यः स्थितस्त्वह्नां षष्ट्युत्तरशतत्रये । | ||
| Line 5,603: | Line 3,964: | ||
एवं स कालनामाऽपि कालस्थः परमेश्वरः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | एवं स कालनामाऽपि कालस्थः परमेश्वरः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
'सर्वदा दर्शनात्तस्यानिमिषत्वं विदुर्बुधाः । | 'सर्वदा दर्शनात्तस्यानिमिषत्वं विदुर्बुधाः । | ||
सततं गमनाद्वापि कालस्थस्य महात्मनः''॥ इति च ॥ १३-१४ ॥ | सततं गमनाद्वापि कालस्थस्य महात्मनः''॥ इति च ॥ १३-१४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,610: | Line 3,970: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V15" data-block-id="BTN_C03_S12_V15_B1">अभ्रमाय भूतभेदकः । क्रतुभिः स्वप्रज्ञाभिः । | |||
'भूतानां ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यज्ञप्त्यै यज्ञादिवृत्तये । | 'भूतानां ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यज्ञप्त्यै यज्ञादिवृत्तये । | ||
बोधयन्सृज्यशक्तिं च कालस्थो वर्तते हरिः''॥ इति तन्त्रप्रकाशिकायाम् ॥ १५ ॥ | बोधयन्सृज्यशक्तिं च कालस्थो वर्तते हरिः''॥ इति तन्त्रप्रकाशिकायाम् ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,622: | Line 3,978: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V23" data-block-id="BTN_C03_S12_V23_B1">दिनस्थो भगवान्भोक्ता ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,632: | Line 3,984: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V24" data-block-id="BTN_C03_S12_V24_B1">'युगैकसप्ततेरूर्ध्वं सार्धाष्टादशलक्षकम् । | |||
वत्सराणां मनोर्भुक्तिः सहस्रं चतुरुत्तरम् ॥ | वत्सराणां मनोर्भुक्तिः सहस्रं चतुरुत्तरम् ॥ | ||
शतानां प्रलयश्चैव पञ्चोत्तरमथापि च । | शतानां प्रलयश्चैव पञ्चोत्तरमथापि च । | ||
आद्येषु षट्सु प्रथमे द्विसहस्रं प्रकीर्तितम् । | आद्येषु षट्सु प्रथमे द्विसहस्रं प्रकीर्तितम् । | ||
वत्सराणां मनोरन्तरेवमिन्द्रादीनां भवेत्''॥ इति महावाराहे ॥२४॥ | वत्सराणां मनोरन्तरेवमिन्द्रादीनां भवेत्''॥ इति महावाराहे ॥२४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,646: | Line 3,994: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V27_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V27" data-block-id="BTN_C03_S12_V27_B1">'ब्रह्मणा कालनाम्ना तु सह शेते हरिर्निशि''। इति ब्राह्मे ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,656: | Line 4,000: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V32" data-block-id="BTN_C03_S12_V32_B1">अस्य ब्रह्मणः । ब्रह्मणो दिनमित्युक्तत्वात् ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,666: | Line 4,006: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V37_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V37" data-block-id="BTN_C03_S12_V37_B1">'नायुर्मानं भगवतः कस्मिन्रूपेऽपि विद्यते । | |||
अनादित्वादमध्यत्वादनन्तत्वाच्च सोऽव्ययः''॥ इति हरिवंशेषु ॥३७॥</div> | |||
अनादित्वादमध्यत्वादनन्तत्वाच्च सोऽव्ययः''॥ इति हरिवंशेषु ॥३७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,677: | Line 4,013: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V38_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V38" data-block-id="BTN_C03_S12_V38_B1">'यमः कालो मानुषाणां तस्य कालः सुदर्शनः । | |||
तस्यापि रुद्रस्तत्कालो ब्रह्मा दुर्गाऽपि तस्य तु ॥ | तस्यापि रुद्रस्तत्कालो ब्रह्मा दुर्गाऽपि तस्य तु ॥ | ||
सा ब्रह्मप्रलये देवी वर्तते चक्ररूपिणी । | सा ब्रह्मप्रलये देवी वर्तते चक्ररूपिणी । | ||
| Line 5,686: | Line 4,019: | ||
तस्या नियामको विष्णुः परः कालः स उच्यते । | तस्या नियामको विष्णुः परः कालः स उच्यते । | ||
कालाभिमानिनी सैव प्रभुर्न जगदीशितुः ॥ | कालाभिमानिनी सैव प्रभुर्न जगदीशितुः ॥ | ||
तस्याः प्रभुः स एवेशो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः ॥''इति च ॥ ३८ ॥ | तस्याः प्रभुः स एवेशो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः ॥''इति च ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,695: | Line 4,027: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V40_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V40" data-block-id="BTN_C03_S12_V40_B1">'दशेन्द्रियाणि च मनो भूतान्यण्डगतानि तु । | |||
विकारा इति विज्ञेया भूताहंमहतः परे''॥ इति च ॥ | विकारा इति विज्ञेया भूताहंमहतः परे''॥ इति च ॥ | ||
'पृथिवीं विशेष इत्याहुः शब्दादीनां बहुत्वतः । | 'पृथिवीं विशेष इत्याहुः शब्दादीनां बहुत्वतः । | ||
| Line 5,709: | Line 4,038: | ||
'एकमण्डं बहुत्वेन प्रत्येकं रोमकूपगम् । | 'एकमण्डं बहुत्वेन प्रत्येकं रोमकूपगम् । | ||
ब्रह्माऽपश्यत्तथाऽऽत्मानं हरेस्तेषु पृथक्पृथक्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ब्रह्माऽपश्यत्तथाऽऽत्मानं हरेस्तेषु पृथक्पृथक्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ||
'बृहदण्डमभूदेकम्''इति च भारते ॥ ३९,४० ॥ | 'बृहदण्डमभूदेकम्''इति च भारते ॥ ३९,४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,718: | Line 4,046: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S12_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S12_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S12_V41_B1" data-verse="BTN_C03_S12_V41" data-block-id="BTN_C03_S12_V41_B1">धाम गृहम् अण्डराशयः ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,730: | Line 4,054: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V02" data-block-id="BTN_C03_S13_V02_B1">'तमस्तु शार्वरं प्रोक्तं मोहश्चैव विपर्ययः । | |||
तदाग्रहो महामोहस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ | तदाग्रहो महामोहस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ | ||
मरणं त्वन्धतामिस्रमविद्या पञ्चपर्विका''॥ इति भारते ॥ | मरणं त्वन्धतामिस्रमविद्या पञ्चपर्विका''॥ इति भारते ॥ | ||
'तमोऽज्ञानं विपर्यासो मोहोऽन्ये तु तदाग्रहाः''इति हरिवंशेषु ॥ २ ॥ | 'तमोऽज्ञानं विपर्यासो मोहोऽन्ये तु तदाग्रहाः''इति हरिवंशेषु ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,745: | Line 4,065: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V04" data-block-id="BTN_C03_S13_V04_B1">कालतो बलतश्चैव ज्ञानानन्दादिकैरपि । | |||
सर्वैर्गुणैर्विष्णुरेव श्रेष्ठस्तदवमा रमा ॥ | सर्वैर्गुणैर्विष्णुरेव श्रेष्ठस्तदवमा रमा ॥ | ||
अनन्तांशेन कालात्तु समा तस्याश्चतुर्मुखः । | अनन्तांशेन कालात्तु समा तस्याश्चतुर्मुखः । | ||
| Line 5,771: | Line 4,088: | ||
ऋते हरिं ब्रह्मवायू शेषवीन्द्रान्सभार्यकान् । | ऋते हरिं ब्रह्मवायू शेषवीन्द्रान्सभार्यकान् । | ||
शङ्करं चेति वेत्तव्यमन्यन्मोहार्थमुच्यते''॥ | शङ्करं चेति वेत्तव्यमन्यन्मोहार्थमुच्यते''॥ | ||
इति विष्णुकृततत्त्वनिर्णये ॥ ३,४ ॥ | इति विष्णुकृततत्त्वनिर्णये ॥ ३,४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,778: | Line 4,094: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V33" data-block-id="BTN_C03_S13_V33_B1">'यां तत्याज विभुर्ब्रह्मा मानुषी वाक् तु सा स्मृता । | |||
सरस्वती निजा भार्या देवीं वाचं तु तां विदुः''॥ इति च ॥ ३३ ॥</div> | |||
सरस्वती निजा भार्या देवीं वाचं तु तां विदुः''॥ इति च ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,795: | Line 4,107: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V41_B4" data-verse="BTN_C03_S13_V41" data-block-id="BTN_C03_S13_V41_B4">'अभिमानितः शब्दतश्च ब्रह्मा वेदान्ससर्ज ह । | |||
यज्ञादींश्चक्लृपे वाचा तथा सर्वाभिमानिनः । | यज्ञादींश्चक्लृपे वाचा तथा सर्वाभिमानिनः । | ||
'इतिहासपुराणे तु श्रुत्वा हरिमुखात्स्वयम् । | 'इतिहासपुराणे तु श्रुत्वा हरिमुखात्स्वयम् । | ||
भारतादीन्विना पश्चाद्धरिणाऽन्यैश्च निर्मितान्''। इति ॥ ३४-४१ ॥ | भारतादीन्विना पश्चाद्धरिणाऽन्यैश्च निर्मितान्''। इति ॥ ३४-४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,808: | Line 4,116: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V42_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V42" data-block-id="BTN_C03_S13_V42_B1">'प्राजापत्यं ब्रह्मचर्यमेकभार्यर्तुगामिता''॥ इति व्यासस्मृतौ ॥ | |||
'वार्ता यायावरं ज्ञेयमेकाहित्वमसञ्चयः''॥ इति च ॥ ४२ ॥</div> | |||
'वार्ता यायावरं ज्ञेयमेकाहित्वमसञ्चयः''॥ इति च ॥ ४२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,819: | Line 4,123: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V43_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V43" data-block-id="BTN_C03_S13_V43_B1">'वैखानसा मूलभक्षाः फलभक्षा उदुम्बराः । | |||
वालखिल्याः सर्वभक्षाः फेनपा वत्सफेनपाः''॥ इति च ॥ ४३ ॥</div> | |||
वालखिल्याः सर्वभक्षाः फेनपा वत्सफेनपाः''॥ इति च ॥ ४३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,830: | Line 4,130: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V44_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V44" data-block-id="BTN_C03_S13_V44_B1">'आन्वीक्षिकी तन्त्रविद्या सा च वेदानुसारिणी । | |||
विष्णुप्रक्ता शिवाद्युक्ता ज्ञेया वेदबहिष्कृता ॥ | विष्णुप्रक्ता शिवाद्युक्ता ज्ञेया वेदबहिष्कृता ॥ | ||
दण्डनीती राजधर्मस्त्रयी वेदाः प्रकीर्तिताः । | दण्डनीती राजधर्मस्त्रयी वेदाः प्रकीर्तिताः । | ||
| Line 5,840: | Line 4,137: | ||
प्रणवः पूर्ववक्त्रात् । | प्रणवः पूर्ववक्त्रात् । | ||
'प्रणवः पूर्ववक्त्रेण भूराद्याश्च मुखत्रयात् । | 'प्रणवः पूर्ववक्त्रेण भूराद्याश्च मुखत्रयात् । | ||
प्रदक्षिणमवर्तन्त वेदाश्चैवाश्रमास्तथा''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४४ ॥ | प्रदक्षिणमवर्तन्त वेदाश्चैवाश्रमास्तथा''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,847: | Line 4,143: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V46_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V46" data-block-id="BTN_C03_S13_V46_B1">'स्पर्शास्तस्या भवञ्जीवात्स्वरा देहात्प्रजज्ञिरे । | |||
ऊष्माणं इन्द्रियेभ्यश्च अन्तस्था बलतो विभोः ॥''इति च ॥ | ऊष्माणं इन्द्रियेभ्यश्च अन्तस्था बलतो विभोः ॥''इति च ॥ | ||
'यस्माद्यज्जायते चाङ्गात्तत्तदङ्गाभिधं भवेत्''। इति च ॥ ४६ ॥ | 'यस्माद्यज्जायते चाङ्गात्तत्तदङ्गाभिधं भवेत्''। इति च ॥ ४६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,859: | Line 4,151: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V47_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V47" data-block-id="BTN_C03_S13_V47_B1">'शब्दब्रह्मात्मको ब्रह्मा सर्वशब्दाभिधो यतः । | |||
ऋते नारायणादीनि नाम्नां स विषयो यतः ॥ | ऋते नारायणादीनि नाम्नां स विषयो यतः ॥ | ||
व्यक्तं ब्रह्माण्डमुद्दिष्टमव्यक्तं महदादि च । | व्यक्तं ब्रह्माण्डमुद्दिष्टमव्यक्तं महदादि च । | ||
तद्व्यापकत्वाद्ब्रह्मा तु व्यक्ताव्यक्तात्मकः स्मृतः''॥ इति च ॥ ४७ ॥ | तद्व्यापकत्वाद्ब्रह्मा तु व्यक्ताव्यक्तात्मकः स्मृतः''॥ इति च ॥ ४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,878: | Line 4,166: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S13_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S13_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S13_V51_B1" data-verse="BTN_C03_S13_V51" data-block-id="BTN_C03_S13_V51_B1">'ऋषीणां भूरिवीर्याणाम्''इति सिंहावलोकनम् । | |||
यत्र पश्चात्तनः श्रेष्ठस्तत्र सिंहावलोकनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | यत्र पश्चात्तनः श्रेष्ठस्तत्र सिंहावलोकनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
केन व्याप्तत्वात्कायः ॥ ४९-५१ ॥ | केन व्याप्तत्वात्कायः ॥ ४९-५१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,892: | Line 4,176: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S14_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S14_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S14_V08_B1" data-verse="BTN_C03_S14_V08" data-block-id="BTN_C03_S14_V08_B1">इज्या पूजा ।</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,906: | Line 4,186: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S14_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S14_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S14_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S14_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S14_V34_B1" data-verse="BTN_C03_S14_V34" data-block-id="BTN_C03_S14_V34_B1">'ब्रह्मजस्तु हिरण्याक्षः प्रथमं दंष्ट्रया हतः । | |||
स एव पार्षदाविष्टो द्वितीयं कर्णताडनात् ॥ | स एव पार्षदाविष्टो द्वितीयं कर्णताडनात् ॥ | ||
पूर्वं लयोदके मग्नां द्वितीयं तेन मज्जिताम् । | पूर्वं लयोदके मग्नां द्वितीयं तेन मज्जिताम् । | ||
| Line 5,917: | Line 4,194: | ||
अविवेकेनेत्यस्य विविच्य नोच्यत इत्यर्थः । न तु कर्तुरविवेकः । | अविवेकेनेत्यस्य विविच्य नोच्यत इत्यर्थः । न तु कर्तुरविवेकः । | ||
'सर्वज्ञस्य कुतोऽज्ञानं व्यासस्योदारकर्मणः''इत्युक्तत्वात् । | 'सर्वज्ञस्य कुतोऽज्ञानं व्यासस्योदारकर्मणः''इत्युक्तत्वात् । | ||
'दुष्टानां मोहनार्थाय''इति च ॥ ८,३३,३४ ॥ | 'दुष्टानां मोहनार्थाय''इति च ॥ ८,३३,३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,926: | Line 4,202: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S15_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S15_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S15_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S15_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S15_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S15_V28" data-block-id="BTN_C03_S15_V28_B1">'पिशाचचर्यामचरद्रुद्रो विष्ण्वाज्ञयैव तु । | |||
गर्भिणीवधनोदार्थमहो विष्णुर्विडम्बकृत्''॥ इति वाराहे ॥ २८ ॥</div> | |||
गर्भिणीवधनोदार्थमहो विष्णुर्विडम्बकृत्''॥ इति वाराहे ॥ २८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,939: | Line 4,211: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S15_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S15_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S15_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S15_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S15_V50_B1" data-verse="BTN_C03_S15_V50" data-block-id="BTN_C03_S15_V50_B1">'विष्णुहस्तवधाल्लोको भक्तस्यान्यस्य न क्वचित् । | |||
तथाप्यसुरमोहाय न विविक्तं क्वचित्क्वचित्''॥ इति स्कान्दे ॥ | तथाप्यसुरमोहाय न विविक्तं क्वचित्क्वचित्''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
'हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः''इति च । | 'हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः''इति च । | ||
'स्वतः सद्गतियोग्यस्य पुत्रादेर्हेतुता भवेत् । | 'स्वतः सद्गतियोग्यस्य पुत्रादेर्हेतुता भवेत् । | ||
योग्यताऽनादिभक्तिः स्यादयोग्यस्य कुतो गतिः' ॥ | योग्यताऽनादिभक्तिः स्यादयोग्यस्य कुतो गतिः' ॥ | ||
इति ब्रह्मतर्के ॥ ५० ॥ | इति ब्रह्मतर्के ॥ ५० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,956: | Line 4,224: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V14" data-block-id="BTN_C03_S16_V14_B1">अनिमित्तेन विष्ण्वर्पणेन ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,966: | Line 4,230: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V17" data-block-id="BTN_C03_S16_V17_B1">'मुक्ताश्चैवाधिकारस्था द्वेधा वैकुण्ठलोकगाः । | |||
अमुक्तानां भ्रमः क्वापि न मुक्तानां क्वचिद्भवेत्''॥ इति भविष्यत्पुराणे । | अमुक्तानां भ्रमः क्वापि न मुक्तानां क्वचिद्भवेत्''॥ इति भविष्यत्पुराणे । | ||
'कृष्णात्मनां न रज आदधुः''॥ इति च ॥ १७ ॥ | 'कृष्णात्मनां न रज आदधुः''॥ इति च ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 5,978: | Line 4,238: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V18" data-block-id="BTN_C03_S16_V18_B1">'तिरश्चीनाः स्थावराश्च सर्वे ज्ञानाद्विकुण्ठगाः । | |||
अमुक्ता मुक्तिमायान्ति नियमात्कर्मणः क्षये''॥ इति च ॥ १८ ॥</div> | |||
अमुक्ता मुक्तिमायान्ति नियमात्कर्मणः क्षये''॥ इति च ॥ १८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,989: | Line 4,245: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V19" data-block-id="BTN_C03_S16_V19_B1">भक्तैरर्चिते सति भगवता तुलसिकाभरणे कृते तस्या गन्धार्थं तपो बहु मानयन्ति ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 5,999: | Line 4,251: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V23" data-block-id="BTN_C03_S16_V23_B1">अरचनानुवादाः ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,009: | Line 4,257: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V24" data-block-id="BTN_C03_S16_V24_B1">ये नृगतिं ज्ञानादियोग्यां न प्रपन्नाः ते मोहाद्भगवदाराधनं न कुर्वन्ति । धर्मज्ञानवर्जिता मानुषा एव न भवन्तीत्यर्थः ॥ २४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,019: | Line 4,263: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V28" data-block-id="BTN_C03_S16_V28_B1">वक्त्रस्थया भ्रुवा सह निर्गतेन ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,029: | Line 4,269: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V30_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V30" data-block-id="BTN_C03_S16_V30_B1">'जयस्य विजयस्यापि कदाचिद्ब्रह्मशापतः । | |||
कृष्णावतारपर्यन्तं प्रातिकूल्यं च जायते''॥ इति नारदीये ॥ ३० ॥</div> | |||
कृष्णावतारपर्यन्तं प्रातिकूल्यं च जायते''॥ इति नारदीये ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,040: | Line 4,276: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V32" data-block-id="BTN_C03_S16_V32_B1">युवयोर्यथा विरुद्धस्वभावत्वं तद्वद्भगवद्विषय इह शङ्कनीयः कः ? तस्मान्निषेधो व्यर्थ इत्यर्थः ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,050: | Line 4,282: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V33" data-block-id="BTN_C03_S16_V33_B1">समस्तकुक्षौ स्थिते भगवति न हि भेदः । अस्मिंल्लोके । अन्तस्थभगवद्रूपं बहिष्ठैक्येन पश्यन्ति नभो नभसीव । तत्र प्रत्युदरभेदनिमित्तं भयं युवाभ्यां व्युत्पादितं किम् सर्वान्तर्यामित्वेनाभयस्य भयमस्तीति भावः कृतः । अन्यथा किमिति निवारणम् । | |||
'सर्वोदरगतं ब्रह्म ये भेदेन विचक्षते । | 'सर्वोदरगतं ब्रह्म ये भेदेन विचक्षते । | ||
सर्वत्रापि भयं तेषां मृतानां तम एव च''॥ इति तत्त्वविवेके ॥३३॥ | सर्वत्रापि भयं तेषां मृतानां तम एव च''॥ इति तत्त्वविवेके ॥३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,062: | Line 4,290: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V34_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V34" data-block-id="BTN_C03_S16_V34_B1">त्रयो रिपवो देहत्रये ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,072: | Line 4,296: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V36_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V36" data-block-id="BTN_C03_S16_V36_B1">सुरहेलनस्यापि दण्डो भवति । अत्र स्थितयोः पुनः पूर्ववन्मोहो न स्यादंशिनोः ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,082: | Line 4,302: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V38_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V38" data-block-id="BTN_C03_S16_V38_B1">केसरा रश्मयः ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,092: | Line 4,308: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V39_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V39" data-block-id="BTN_C03_S16_V39_B1">'कौस्तुभो ब्रह्मणो रूपं प्राणश्चूडामणिस्तथा''। इति च ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,102: | Line 4,314: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V42_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V42" data-block-id="BTN_C03_S16_V42_B1">'अविद्यमानकरणं विद्यमानस्मृतिस्तथा । | |||
उभयं रचनं प्रोक्तं पूर्वसिद्धेषु तु स्मृतिः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४२॥</div> | |||
उभयं रचनं प्रोक्तं पूर्वसिद्धेषु तु स्मृतिः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४२॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,113: | Line 4,321: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V43_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V43" data-block-id="BTN_C03_S16_V43_B1">अक्षरजुषामपि तद्रूपसेवाभ्यासिनामपि ॥ ४३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,123: | Line 4,327: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V48_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V48" data-block-id="BTN_C03_S16_V48_B1">'भक्तिज्ञानपरीपाकात्किञ्चित्पूर्वं च मुच्यते । | |||
दर्शनेन हरेस्तत्र नानन्दः पूर्णतां व्रजेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | दर्शनेन हरेस्तत्र नानन्दः पूर्णतां व्रजेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
अतोऽनपेक्षाणामानन्दोद्रेको मोक्षेच्छुभ्यः । तेषां परिपाकतः पूर्वं ब्रह्मदृष्ट्या मुक्तिप्राप्तेः । | अतोऽनपेक्षाणामानन्दोद्रेको मोक्षेच्छुभ्यः । तेषां परिपाकतः पूर्वं ब्रह्मदृष्ट्या मुक्तिप्राप्तेः । | ||
'मुमुक्षोः केवलो भक्तो मुक्तावपि सुखी भवेत्''। इति च ॥ ४८ ॥ | 'मुमुक्षोः केवलो भक्तो मुक्तावपि सुखी भवेत्''। इति च ॥ ४८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,138: | Line 4,338: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S16_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S16_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S16_V49_B1" data-verse="BTN_C03_S16_V49" data-block-id="BTN_C03_S16_V49_B1">'यावत्परमभक्तैस्तु भुज्यते दुःखमुल्बणम् । | |||
तावन्मुक्तौ सुखोद्रेकस्तत्र चेद्भक्तिवर्धनम्''॥ इति च ॥ ४९ ॥</div> | |||
तावन्मुक्तौ सुखोद्रेकस्तत्र चेद्भक्तिवर्धनम्''॥ इति च ॥ ४९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,155: | Line 4,351: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V07_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V07" data-block-id="BTN_C03_S17_V07_B1">'सर्वोत्तमोऽपि भगवान्विप्रादेः पूजनाय तु । | |||
गुणलब्धिं ततो ब्रूते नित्यपूर्णगुणोऽपि सन् ॥ | गुणलब्धिं ततो ब्रूते नित्यपूर्णगुणोऽपि सन् ॥ | ||
ब्रूयुश्चान्ये क्वचित्तत्तु तदुक्तेरनुसारतः । | ब्रूयुश्चान्ये क्वचित्तत्तु तदुक्तेरनुसारतः । | ||
| Line 6,168: | Line 4,361: | ||
ब्रह्मणः शङ्कराद्वापि देवताभ्यस्तथैव च ॥ | ब्रह्मणः शङ्कराद्वापि देवताभ्यस्तथैव च ॥ | ||
आत्मनश्च श्रियश्चैव सकाशात्प््रिायतामपि । | आत्मनश्च श्रियश्चैव सकाशात्प््रिायतामपि । | ||
पूज्यतामत्ययुक्तं च वदेत्क्वापि विमोहयन्''॥ इति स्कान्दे ॥ ४-७ ॥ | पूज्यतामत्ययुक्तं च वदेत्क्वापि विमोहयन्''॥ इति स्कान्दे ॥ ४-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,175: | Line 4,367: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V13" data-block-id="BTN_C03_S17_V13_B1">देवीं द्योतमानाम् । ऋषिकुल्याम् ऋषिकुलस्तुतिपराम् ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,185: | Line 4,373: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V15" data-block-id="BTN_C03_S17_V15_B1">'तद्भ्रूविजृम्भः परमेष्ठिधिष्ण्यम्''॥ इत्युक्तम् ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,195: | Line 4,379: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V18" data-block-id="BTN_C03_S17_V18_B1">धर्मस्यापि दुर्ज्ञेयः ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,205: | Line 4,385: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V20" data-block-id="BTN_C03_S17_V20_B1">मधुव्रतपतेः सारग्राहिणां पतेः । अङ्घ्रिस्थतुलसीलोकं स्थानमुरसि स्थिताऽपि स्पर्धयेव कामयाना । 'लब्ध्वाऽपि वक्षसि पदम्''। इति च ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,215: | Line 4,391: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V21_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V21" data-block-id="BTN_C03_S17_V21_B1">परमभागवतत्वेन तस्यामत्यादरः । न तु कामात् । | |||
'हरिभक्तिर्हरेः प्रीतिर्ज्ञानानन्दादयो गुणाः । | 'हरिभक्तिर्हरेः प्रीतिर्ज्ञानानन्दादयो गुणाः । | ||
अधिकारे च मुक्तौ च ब्रह्मवाय्वोश्च तत्स्त्रियोः ॥ | अधिकारे च मुक्तौ च ब्रह्मवाय्वोश्च तत्स्त्रियोः ॥ | ||
| Line 6,227: | Line 4,400: | ||
श्रियोऽधिका गुणाः सर्वे सर्वेभ्यो नियमेन तु । | श्रियोऽधिका गुणाः सर्वे सर्वेभ्यो नियमेन तु । | ||
उक्ताश्चैवाप्यनुक्ताश्च ततो विष्णोर्न संशयः''॥ | उक्ताश्चैवाप्यनुक्ताश्च ततो विष्णोर्न संशयः''॥ | ||
इति तत्त्वनिर्णये ॥ २१ ॥ | इति तत्त्वनिर्णये ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,234: | Line 4,406: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V22_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V22" data-block-id="BTN_C03_S17_V22_B1">'धारणाद् भगवान् धर्मो यमनाद् यम उच्यते''। इति शब्दनिर्णये । | |||
'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीरसागरगैस्त्रिभिः । | 'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीरसागरगैस्त्रिभिः । | ||
रक्षां करोति भगवान्कपिलः सत्ववर्धनात् । | रक्षां करोति भगवान्कपिलः सत्ववर्धनात् । | ||
असत्वोऽपि रजश्चैव तमश्चापि निरस्य तु''॥ इति मूर्तिभेदे ॥ | असत्वोऽपि रजश्चैव तमश्चापि निरस्य तु''॥ इति मूर्तिभेदे ॥ | ||
'कपिलो वरदश्चैव विकलश्चेति कथ्यते''इति च । | 'कपिलो वरदश्चैव विकलश्चेति कथ्यते''इति च । | ||
अतः सत्वस्य कारणत्वमात्रं कपिलो वरदा तनुः ॥ २२ ॥ | अतः सत्वस्य कारणत्वमात्रं कपिलो वरदा तनुः ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,249: | Line 4,417: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V23" data-block-id="BTN_C03_S17_V23_B1">आत्मैव गोपो गोपको यस्य तदात्मगोपम् ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,259: | Line 4,423: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V24" data-block-id="BTN_C03_S17_V24_B1">'असुरा अप््रिायाश्चापि नित्यानन्दान्न लोकवत् । | |||
निषेध्यबुद्धिविषयमप््रिायं हि हरेर्मतम्''॥ इति च । | निषेध्यबुद्धिविषयमप््रिायं हि हरेर्मतम्''॥ इति च । | ||
तस्मादनभीष्टमिव ॥ २४ ॥ | तस्मादनभीष्टमिव ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,271: | Line 4,431: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V26" data-block-id="BTN_C03_S17_V26_B1">'अन्तर्भक्ता बहिःक्रुद्धा हिरण्याद्या हरिं प्रति । | |||
सर्वक्रुद्धाः शम्बराद्या अन्तः क्रोधवशास्तथा''॥ इति च ॥ २६ ॥</div> | |||
सर्वक्रुद्धाः शम्बराद्या अन्तः क्रोधवशास्तथा''॥ इति च ॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,282: | Line 4,438: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V28" data-block-id="BTN_C03_S17_V28_B1">'स्वरूपश्रीस्तथा भार्या द्वेधा श्रीस्तु हरेर्मता''। इति च ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,294: | Line 4,446: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S17_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S17_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S17_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S17_V31" data-block-id="BTN_C03_S17_V31_B1">'अन्तर्भक्ता बहिर्वैरा हिरण्याद्या हरेर्मताः । | |||
तत्र भक्त्याऽभवन्पूता द्वेष आवेशकान्गतः ॥ | तत्र भक्त्याऽभवन्पूता द्वेष आवेशकान्गतः ॥ | ||
ब्रह्मजा असुरा ये तु विष्णोः पार्षदतां गताः । | ब्रह्मजा असुरा ये तु विष्णोः पार्षदतां गताः । | ||
बल्याद्याश्च हरेर्द्वेषमन्तः कृत्वा तमोगताः''॥ इति च ॥ | बल्याद्याश्च हरेर्द्वेषमन्तः कृत्वा तमोगताः''॥ इति च ॥ | ||
तस्मात् संरम्भोऽल्पफलः कथ्यत एव । भक्तियोग एव ब्रह्महेलन-निस्तारकः ॥ ३१ ॥ | तस्मात् संरम्भोऽल्पफलः कथ्यत एव । भक्तियोग एव ब्रह्महेलन-निस्तारकः ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,310: | Line 4,458: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S18_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S18_V05" data-block-id="BTN_C03_S18_V05_B1">'फट्कारश्चैव फूत्कारस्तथा किलकिलादयः । | |||
अनुकारशब्दा विज्ञेया ये चान्ये तादृशा मताः ॥"इत्यभिधानम् ॥ ५ ॥</div> | |||
अनुकारशब्दा विज्ञेया ये चान्ये तादृशा मताः ॥"इत्यभिधानम् ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,321: | Line 4,465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S18_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S18_V09" data-block-id="BTN_C03_S18_V09_B1">टङ्कारोऽप्यनुकारशब्दः । | |||
'नाशस्तत्र सृगालानां शिवानां चान्यथास्वरे''इत्याग्नेये ॥ ९ ॥</div> | |||
'नाशस्तत्र सृगालानां शिवानां चान्यथास्वरे''इत्याग्नेये ॥ ९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,332: | Line 4,472: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S18_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S18_V11" data-block-id="BTN_C03_S18_V11_B1">खात्कारोऽप्यनुकारशब्दः ॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,346: | Line 4,482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S18_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S18_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S18_V22_B1" data-verse="BTN_C03_S18_V22" data-block-id="BTN_C03_S18_V22_B1">'न देवानां प्रजापानां विजेता वरतो विना । | |||
बलेन विद्यया वापि न समस्तत्पतीन्विना ॥ | बलेन विद्यया वापि न समस्तत्पतीन्विना ॥ | ||
वरोऽपि तादृशो यावच्छरीरं नान्यदेहगः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ २१-२२ ॥ | वरोऽपि तादृशो यावच्छरीरं नान्यदेहगः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ २१-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,364: | Line 4,496: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S19_V21_B1" data-verse="BTN_C03_S19_V21" data-block-id="BTN_C03_S19_V21_B1">अनेककल्पजननेतृत्वात् सहस्रणीः ॥ | |||
'अक्षतः क्षतवद्विष्णुरसमः समवत्तथा । | 'अक्षतः क्षतवद्विष्णुरसमः समवत्तथा । | ||
अजितो जितवच्चैव ज्ञोऽज्ञवच्च प्रकाशयेत् ॥ | अजितो जितवच्चैव ज्ञोऽज्ञवच्च प्रकाशयेत् ॥ | ||
सर्वरूपेष्वनन्तोऽपि ब्रह्माद्याश्चैव तन्मतेः । | सर्वरूपेष्वनन्तोऽपि ब्रह्माद्याश्चैव तन्मतेः । | ||
अनुसारितया ब्रूयुः कुर्युश्च स न दुःखभाक्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १९-२१ ॥ | अनुसारितया ब्रूयुः कुर्युश्च स न दुःखभाक्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १९-२१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,378: | Line 4,506: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S19_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S19_V26" data-block-id="BTN_C03_S19_V26_B1">'आदरं तु मुखं विद्याच्छम्बट्कारं तु भक्षणम्''इत्यभिधानम् ॥२६॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,390: | Line 4,514: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S19_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S19_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S19_V27_B1" data-verse="BTN_C03_S19_V27" data-block-id="BTN_C03_S19_V27_B1">'मध्याह्नस्त्वभिजित्प्रोक्त आषाढोत्तर एव च । | |||
श्रवणस्यापि पूर्वार्धो विषुवं चाभिजित्स्मृतम्''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | |||
श्रवणस्यापि पूर्वार्धो विषुवं चाभिजित्स्मृतम्''॥ इति च ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,405: | Line 4,525: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S20_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S20_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S20_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S20_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S20_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S20_V05" data-block-id="BTN_C03_S20_V05_B1">'धर्मः सत्य इति प्रोक्तो धर्मश्चापि हरेः प््रिायः''॥ इति ब्राह्मे ॥ | |||
'यथेच्छयैव सर्वं तु मनसा देहतोऽपि वा । | 'यथेच्छयैव सर्वं तु मनसा देहतोऽपि वा । | ||
कर्तुं शक्तोऽपि शस्त्राद्या लीलैवानन्तशक्तितः''॥ इति वाराहे ॥ ५ ॥ | कर्तुं शक्तोऽपि शस्त्राद्या लीलैवानन्तशक्तितः''॥ इति वाराहे ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,419: | Line 4,535: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V12" data-block-id="BTN_C03_S21_V12_B1">'सृष्टौ लये तारतम्यं देवानां ज्ञायते स्फुटम् । | |||
तारतम्यपरिज्ञाने महातात्पर्यमिष्यते ॥ | तारतम्यपरिज्ञाने महातात्पर्यमिष्यते ॥ | ||
अतस्तद्बहुशस्तूक्तमन्यच्चैतत्प्रकाशकम्''॥ इति वामने । | अतस्तद्बहुशस्तूक्तमन्यच्चैतत्प्रकाशकम्''॥ इति वामने । | ||
| Line 6,430: | Line 4,543: | ||
एवं क्रमो व्यत्ययस्तु सूक्ष्मस्थूलविभेदतः ॥ | एवं क्रमो व्यत्ययस्तु सूक्ष्मस्थूलविभेदतः ॥ | ||
सृष्टौ गुणे च ज्ञानादौ मुक्तिस्थे वाप्ययं क्रमः । | सृष्टौ गुणे च ज्ञानादौ मुक्तिस्थे वाप्ययं क्रमः । | ||
नियमेनान्यथोक्तिस्तु मोहायासुरजन्मनाम्''॥ इति वाराहे ॥ १२ ॥ | नियमेनान्यथोक्तिस्तु मोहायासुरजन्मनाम्''॥ इति वाराहे ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,439: | Line 4,551: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V15" data-block-id="BTN_C03_S21_V15_B1">निरात्मकः न व्यक्तस्तत्रात्मा ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,449: | Line 4,557: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V17" data-block-id="BTN_C03_S21_V17_B1">संस्थया स्वया भगवति स्थितसामर्थ्येन ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,465: | Line 4,569: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V24" data-block-id="BTN_C03_S21_V24_B1">'जानन्नपि समर्थोऽपि क्वचिद्ब्रह्मा हरेः प््रिायम् । | |||
ज्ञात्वा करोति कर्माणि ह्यज्ञवच्चाप्यशक्तवत्''॥ इति च ॥ २१-२४ ॥</div> | |||
ज्ञात्वा करोति कर्माणि ह्यज्ञवच्चाप्यशक्तवत्''॥ इति च ॥ २१-२४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,476: | Line 4,576: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V28" data-block-id="BTN_C03_S21_V28_B1">'व्यसृजन्मलवद्देहं बाह्यं न तु निजं पुरा । | |||
ब्रह्मा तच्चाहरादित्वं प्राप देवादिदैवतम्''॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥</div> | |||
ब्रह्मा तच्चाहरादित्वं प्राप देवादिदैवतम्''॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,487: | Line 4,583: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V42_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V42" data-block-id="BTN_C03_S21_V42_B1">'ऊर्जं सारान्नमुद्दिष्टं तद्देवपितृभक्षणम्''। इति ब्राह्मे ॥ ४२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,499: | Line 4,591: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V50_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V50" data-block-id="BTN_C03_S21_V50_B1">ये पुरा सृष्टा देवाः । | |||
'दृष्ट्वा तु पौरुषीं सृष्टिं देवाः सुकृतमूचिरे'' इति च ॥ ४९-५० ॥</div> | |||
'दृष्ट्वा तु पौरुषीं सृष्टिं देवाः सुकृतमूचिरे'' इति च ॥ ४९-५० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,512: | Line 4,600: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S21_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S21_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S21_V52_B1" data-verse="BTN_C03_S21_V52" data-block-id="BTN_C03_S21_V52_B1">'यत्रापि तु हरेर्नाम तदन्यत्र प्रयुज्यते । | |||
तदान्तरहरेस्तत्र गृहीतिर्नान्यथा भवेत् ॥ | तदान्तरहरेस्तत्र गृहीतिर्नान्यथा भवेत् ॥ | ||
स्वातन्त्र्यादवरत्वं च परस्यापि प्रयुज्यते । | स्वातन्त्र्यादवरत्वं च परस्यापि प्रयुज्यते । | ||
स्थितस्यापि यथा राज्ञः स्वानां जयपराजयौ''॥ इति पाद्मे ॥ | स्थितस्यापि यथा राज्ञः स्वानां जयपराजयौ''॥ इति पाद्मे ॥ | ||
अतो हृषीकेशो ब्रह्मान्तर्यामी ॥ ५२ ॥ | अतो हृषीकेशो ब्रह्मान्तर्यामी ॥ ५२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,528: | Line 4,612: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S22_V08_B1" data-verse="BTN_C03_S22_V08" data-block-id="BTN_C03_S22_V08_B1">शब्दविषयं ब्रह्म ॥ ८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,538: | Line 4,618: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S22_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S22_V18" data-block-id="BTN_C03_S22_V18_B1">अनन्तच्छिदि अनन्तावयवम् । | |||
'तृतीयोऽतिशये''इति हि महाव्याकरणे । | 'तृतीयोऽतिशये''इति हि महाव्याकरणे । | ||
'मथनान्मिथिलो जातः''इत्यादिवच्च ॥ १८ ॥ | 'मथनान्मिथिलो जातः''इत्यादिवच्च ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,554: | Line 4,630: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S22_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S22_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S22_V51_B1" data-verse="BTN_C03_S22_V51" data-block-id="BTN_C03_S22_V51_B1">'स्वायम्भुवो मनुश्चैव पृथुश्चैवार्जुनावपि । | |||
ब्रह्मशेषविपा रुद्र इन्द्र ऋष्यादयस्तथा । | ब्रह्मशेषविपा रुद्र इन्द्र ऋष्यादयस्तथा । | ||
विष्ण्वावेशयुताः सर्वे न तु विष्णुस्वरूपकाः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ५०,५१ ॥ | विष्ण्वावेशयुताः सर्वे न तु विष्णुस्वरूपकाः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ५०,५१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,568: | Line 4,640: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S23_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S23_V16" data-block-id="BTN_C03_S23_V16_B1">स्वया कान्त्याऽन्याः क्षिपन्ती श्रीर्यथा तद्वत् स्थिताम् ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,580: | Line 4,648: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S23_V30_B1" data-verse="BTN_C03_S23_V30" data-block-id="BTN_C03_S23_V30_B1">'ज्ञानानन्दस्वरूपेभ्यो रोमभ्योऽस्य कुशादयः । | |||
विधुन्वतः प्रयागे तु वराहवपुषोऽभवन् । | विधुन्वतः प्रयागे तु वराहवपुषोऽभवन् । | ||
रोमाणि तानि देवस्य रूपाण्यासन्सहस्रशः''॥ इति स्कान्दे । | रोमाणि तानि देवस्य रूपाण्यासन्सहस्रशः''॥ इति स्कान्दे । | ||
त एवासन् तेभ्य एवासन् । 'सप्तसु प्रथमा''इति सूत्रात् ॥ २९-३० ॥ | त एवासन् तेभ्य एवासन् । 'सप्तसु प्रथमा''इति सूत्रात् ॥ २९-३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,593: | Line 4,657: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S23_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S23_V35" data-block-id="BTN_C03_S23_V35_B1">'गतसारं यातयामं यामः सार इहोच्यते''इति नारदीये ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,605: | Line 4,665: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S23_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S23_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S23_V37_B1" data-verse="BTN_C03_S23_V37" data-block-id="BTN_C03_S23_V37_B1">पर्यासे मानुषत्वेनावस्थानेऽपि ॥ ३७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,617: | Line 4,673: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S24_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S24_V18" data-block-id="BTN_C03_S24_V18_B1">देहली द्वारबन्धः ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,627: | Line 4,679: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S24_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S24_V20" data-block-id="BTN_C03_S24_V20_B1">कृत्रिमान् शोभार्थं कृतान् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,637: | Line 4,685: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S24_V30_B1" data-verse="BTN_C03_S24_V30" data-block-id="BTN_C03_S24_V30_B1">आदर्शे ददर्श ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,647: | Line 4,691: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S24_V38_B1" data-verse="BTN_C03_S24_V38" data-block-id="BTN_C03_S24_V38_B1">उद्गुणपानवीच्यः उत्तमामृतवीचीयुक्तः ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,659: | Line 4,699: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S24_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S24_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S24_V45_B1" data-verse="BTN_C03_S24_V45" data-block-id="BTN_C03_S24_V45_B1">'प्राप्तषोडशवर्षः सन्नावीच्य इति कथ्यते''॥ इत्यभिधानम् ॥ ४५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,671: | Line 4,707: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V01" data-block-id="BTN_C03_S25_V01_B1">'मालिनी शालिनी काल्या चार्या भार्येति चोच्यते''। इति च ॥१॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,681: | Line 4,713: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V06_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V06" data-block-id="BTN_C03_S25_V06_B1">'नावतारेष्वपि हरेर्देहः शुक्लादिसम्भवः । | |||
तथापि शुक्लसंस्थः सन्मातृदेहं प्रविश्य च ॥ | तथापि शुक्लसंस्थः सन्मातृदेहं प्रविश्य च ॥ | ||
विलाप्य शुक्लं तत्रैव केवलज्ञानरूपकः । | विलाप्य शुक्लं तत्रैव केवलज्ञानरूपकः । | ||
उदेति भगवान्विष्णुः काले लोकं विमोहयन्''॥ इति महावाराहे ॥ | उदेति भगवान्विष्णुः काले लोकं विमोहयन्''॥ इति महावाराहे ॥ | ||
अग्निरिव दारुणीति व्यक्तिस्थानमात्रत्वे दृष्टान्तः ॥ ६ ॥ | अग्निरिव दारुणीति व्यक्तिस्थानमात्रत्वे दृष्टान्तः ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,695: | Line 4,723: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V10" data-block-id="BTN_C03_S25_V10_B1">'महागुणाभिपूर्णत्वं सत्वमित्युच्यते बुधैः''। | |||
इति वामने ॥ १० ॥</div> | |||
इति वामने ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,706: | Line 4,730: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V19_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V19" data-block-id="BTN_C03_S25_V19_B1">'सम्यग्ज्ञानं तु साङ्ख्यं स्यात् तदर्थो योग उच्यते''। | |||
इति कापिलेये ॥ १९ ॥</div> | |||
इति कापिलेये ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,717: | Line 4,737: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V26" data-block-id="BTN_C03_S25_V26_B1">'युगत्रयावतारेण त्रियुगश्चेति कथ्यते''। इति पाद्मे ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,727: | Line 4,743: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V31" data-block-id="BTN_C03_S25_V31_B1">यानि यानि ब्रह्मादिरूपाणि रोचन्ते स्वजनानां तान्येव ते व्यक्त्यर्थमभिरूपाणि । | |||
'व्यक्तो भवेद्धरिस्तत्र यत्स्थानं रुचितं सताम्''। इति कौर्मे ॥ ३१ ॥</div> | |||
'व्यक्तो भवेद्धरिस्तत्र यत्स्थानं रुचितं सताम्''। इति कौर्मे ॥ ३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,738: | Line 4,750: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V33" data-block-id="BTN_C03_S25_V33_B1">'वेदैर्वृतत्वाद्भगवांस्त्रिवृदित्युच्यते बुधैः''। इति च ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,748: | Line 4,756: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V35" data-block-id="BTN_C03_S25_V35_B1">सत्यलौकिके यथार्थज्ञानविषये । | |||
'आभासो ज्ञानमालोको लोको भासश्च कथ्यत''। इत्यभिधानम् ॥३५॥</div> | |||
'आभासो ज्ञानमालोको लोको भासश्च कथ्यत''। इत्यभिधानम् ॥३५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,759: | Line 4,763: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V40_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V40" data-block-id="BTN_C03_S25_V40_B1">विश्वमेतदेतादृशं असारं यतः । अत ईश्वरं विज्ञाय । नाऽख्यात्युपप्लवः दुःखाज्ञानाद्युपद्रवो न ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,769: | Line 4,769: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V45_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V45" data-block-id="BTN_C03_S25_V45_B1">'अनन्याधीनशक्तित्वाद्धरिः स्व इति चोच्यते''। इति मात्स्ये । | |||
प्रत्यग्रः प्रत्यग्रतिः ॥ ४५ ॥</div> | |||
प्रत्यग्रः प्रत्यग्रतिः ॥ ४५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,784: | Line 4,780: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S25_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S25_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S25_V47_B1" data-verse="BTN_C03_S25_V47" data-block-id="BTN_C03_S25_V47_B1">'भूतगर्भश्च भूतस्थः पूर्ण एवं द्विरूपवान् । | |||
अत आत्मेति तं प्राहुः सदैवाप्तगुणो यतः''॥ इति च ॥ ४६-४७ ॥</div> | |||
अत आत्मेति तं प्राहुः सदैवाप्तगुणो यतः''॥ इति च ॥ ४६-४७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,797: | Line 4,789: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V11" data-block-id="BTN_C03_S26_V11_B1">'नारायणो ब्रह्मवायू वीन्द्रशेषौ हरस्तथा । | |||
कामः शक्रो गुरुर्दक्षो मन्वाद्या भास्करादयः । | कामः शक्रो गुरुर्दक्षो मन्वाद्या भास्करादयः । | ||
सर्वजीवाश्च क्रमशः पुरुषाख्याभिशब्दिताः ॥" | सर्वजीवाश्च क्रमशः पुरुषाख्याभिशब्दिताः ॥" | ||
'एतत्पत्न्यो बन्धशक्तिः स्त्रियः सर्वास्तथा जडम् । | 'एतत्पत्न्यो बन्धशक्तिः स्त्रियः सर्वास्तथा जडम् । | ||
क्रमात्प्रकृतिशब्दोक्तास्तज्ज्ञानाद्विप्रमुच्यते''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥११॥ | क्रमात्प्रकृतिशब्दोक्तास्तज्ज्ञानाद्विप्रमुच्यते''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥११॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,811: | Line 4,799: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V13" data-block-id="BTN_C03_S26_V13_B1">'परमात्मादिकं देहे यदध्यात्मं तदीरितम्''। इति च । | |||
'सुखं शरीरभोग्यं तु दुःखं सर्वं तथैव च । | 'सुखं शरीरभोग्यं तु दुःखं सर्वं तथैव च । | ||
मुक्तौ विलयमायाति नित्यानन्दस्तु भुज्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥ | मुक्तौ विलयमायाति नित्यानन्दस्तु भुज्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,827: | Line 4,811: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V18_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V18" data-block-id="BTN_C03_S26_V18_B1">'बाह्ये सुखे त्वनासक्तेरसुखं दुःखवर्जनात् । | |||
अदुःखं हरिभक्त्यैव नित्यानन्दं यदा मनः । | अदुःखं हरिभक्त्यैव नित्यानन्दं यदा मनः । | ||
तदा तं परमात्मानं पश्यत्यात्मप्रसादतः''॥ इति कापिलेये । | तदा तं परमात्मानं पश्यत्यात्मप्रसादतः''॥ इति कापिलेये । | ||
| Line 6,836: | Line 4,817: | ||
गुणदेहेन्द्रियाभेदात्केवलोऽसदृशत्वतः । | गुणदेहेन्द्रियाभेदात्केवलोऽसदृशत्वतः । | ||
अखण्डः पूर्णशक्तित्वादहमेकः सदा मतः''इति च । | अखण्डः पूर्णशक्तित्वादहमेकः सदा मतः''इति च । | ||
'बन्धशक्तिः प्रकृत्याख्या विष्णुशक्त्या वियुज्यते''। इति च ॥१६-१८॥ | 'बन्धशक्तिः प्रकृत्याख्या विष्णुशक्त्या वियुज्यते''। इति च ॥१६-१८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,843: | Line 4,823: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V22_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V22" data-block-id="BTN_C03_S26_V22_B1">'यादृशी मयि भक्तिः स्यात्तादृश्यन्यत्र नैव चेत् । | |||
अनन्यभक्तिरुद्रेकात्सा ययैव तरेत्सृतिम्''॥ इति च ॥ २२ ॥</div> | |||
अनन्यभक्तिरुद्रेकात्सा ययैव तरेत्सृतिम्''॥ इति च ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,854: | Line 4,830: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V23" data-block-id="BTN_C03_S26_V23_B1">'एकः पूर्णो हरिर्नान्यस्तदन्ये तद्वशा मताः । | |||
इति ज्ञानं स्थिरं यत्तदैकात्म्यज्ञानमुच्यते''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २३ ॥</div> | |||
इति ज्ञानं स्थिरं यत्तदैकात्म्यज्ञानमुच्यते''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,865: | Line 4,837: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V31_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V31" data-block-id="BTN_C03_S26_V31_B1">'शुक्लेन जनिरन्येषां हरेः स्वतनुवैव तु । | |||
नित्योदितज्ञानतनोः कुतः स्याच्छुक्लतो जनिः''॥ इति गारुडे ॥३१॥</div> | |||
नित्योदितज्ञानतनोः कुतः स्याच्छुक्लतो जनिः''॥ इति गारुडे ॥३१॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,876: | Line 4,844: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V32" data-block-id="BTN_C03_S26_V32_B1">'आनुश्रविककर्माऽसौ श्रुत्युक्तं यो न लङ्घयेत्''। इति भविष्यत्पर्वणि । | |||
'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्वो विष्णुरुदीर्यते''। इति कापिलेये ॥३२॥</div> | |||
'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्वो विष्णुरुदीर्यते''। इति कापिलेये ॥३२॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,887: | Line 4,851: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V33" data-block-id="BTN_C03_S26_V33_B1">'अपूर्णभक्तेर्मुक्तौ तु न सुखं पूर्तिमेष्यति । | |||
अतस्तादृशमुक्तेश्च भक्तिः पूर्णा गरीयसी''॥ इति च ॥ ३३ ॥</div> | |||
अतस्तादृशमुक्तेश्च भक्तिः पूर्णा गरीयसी''॥ इति च ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,898: | Line 4,858: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V34_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V34" data-block-id="BTN_C03_S26_V34_B1">'नेच्छन्ति सायुज्यमपि फलत्वेन हरिर्यदि । | |||
ददाति भक्तिसन्तुष्ट आज्ञात्वेनैव गृह्णते । | ददाति भक्तिसन्तुष्ट आज्ञात्वेनैव गृह्णते । | ||
तादृशानां सुखाधिक्यं पुनर्मुक्तौ भविष्यति''॥ इति च ॥ ३४ ॥ | तादृशानां सुखाधिक्यं पुनर्मुक्तौ भविष्यति''॥ इति च ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,912: | Line 4,868: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S26_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S26_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S26_V38_B1" data-verse="BTN_C03_S26_V38" data-block-id="BTN_C03_S26_V38_B1">आदानादिकर्तृत्वादात्मा ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,924: | Line 4,876: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V04_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V04" data-block-id="BTN_C03_S27_V04_B1">स परमो न जायते न म्रियत इति हि प्रसिद्धम् । देहाद्युपाधि-भिरात्तधर्मो जीवोऽपि स्वप्नवद्भ्रान्त्या जायते म्रियते च । भ्रान्तित्वाद्देहात्मत्वस्य । किमु सर्वज्ञत्वस्वतन्त्रत्वादिवैलक्षण्ययुक्त ईश्वरः । | |||
'परस्य जन्ममृत्याद्याः स्युः स्वतन्त्रस्य किं पुनः । | 'परस्य जन्ममृत्याद्याः स्युः स्वतन्त्रस्य किं पुनः । | ||
जीवस्यापि यतो भ्रान्त्या जन्ममृत्यादिसङ्गतिः''॥ इति महाकौर्मे ॥ ४ ॥ | जीवस्यापि यतो भ्रान्त्या जन्ममृत्यादिसङ्गतिः''॥ इति महाकौर्मे ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,936: | Line 4,884: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V05" data-block-id="BTN_C03_S27_V05_B1">उपगतां समीपस्थाम् ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,946: | Line 4,890: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V06_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V06" data-block-id="BTN_C03_S27_V06_B1">मुमुहे मोहयामास । 'तदेतन्मे विजानीहि''। 'कृत्वा विवाहम्''इत्यादिवत् । | |||
'यत्र कारयिताऽतीव स्वतन्त्रस्तत्र कर्तृता । | 'यत्र कारयिताऽतीव स्वतन्त्रस्तत्र कर्तृता । | ||
प्रच्यते तु यथा ब्रह्म त्वज्ञं संसारभागिति''॥ इति च । | प्रच्यते तु यथा ब्रह्म त्वज्ञं संसारभागिति''॥ इति च । | ||
'लये वाप्यथवा सृष्टौ त्वन्तरालेऽपि न क्वचित् । | 'लये वाप्यथवा सृष्टौ त्वन्तरालेऽपि न क्वचित् । | ||
प्रकृत्या रहितं ब्रह्म कदाचिदपि तिष्ठति''॥ इति कापिलेये ॥ ६ ॥ | प्रकृत्या रहितं ब्रह्म कदाचिदपि तिष्ठति''॥ इति कापिलेये ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,960: | Line 4,900: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V07_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V07" data-block-id="BTN_C03_S27_V07_B1">एवं पराभिध्यानेन परमात्मेच्छया । प्रकृतेः कर्तृत्वं जीव आत्मनि मन्यते ॥ ७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 6,970: | Line 4,906: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V08_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V08" data-block-id="BTN_C03_S27_V08_B1">'विष्णोः सुराणां गुरूणां नित्या जीवस्य तन्त्रता । | |||
यत्तु तस्यान्यतन्त्रत्वं तज्ज्ञानाद्विनिवर्तते''॥ इति च । | यत्तु तस्यान्यतन्त्रत्वं तज्ज्ञानाद्विनिवर्तते''॥ इति च । | ||
अकर्तुरीशस्य सकाशात् । | अकर्तुरीशस्य सकाशात् । | ||
'अक्लिष्टत्वादकर्तासावकार्यत्वादथापि वा''। इति च । | 'अक्लिष्टत्वादकर्तासावकार्यत्वादथापि वा''। इति च । | ||
'एष कर्ता न क्रियते कारणं च जगत्प्रभुः''। इति भारते ॥ ८ ॥ | 'एष कर्ता न क्रियते कारणं च जगत्प्रभुः''। इति भारते ॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,984: | Line 4,916: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V09" data-block-id="BTN_C03_S27_V09_B1">'ब्रह्मादिभिः सर्गकरी श्रीर्विष्णुबलसंश्रयात् । | |||
सुखदुःखप्रदो विष्णुः स्वयमेव सनातनः ॥ | सुखदुःखप्रदो विष्णुः स्वयमेव सनातनः ॥ | ||
कर्तृत्वं सुखदुःखानामन्येषां च तदाज्ञया । | कर्तृत्वं सुखदुःखानामन्येषां च तदाज्ञया । | ||
भोक्तृत्वं सुखदुःखानां करोत्येको हरिः स्वयम् । | भोक्तृत्वं सुखदुःखानां करोत्येको हरिः स्वयम् । | ||
भोक्तृत्वमात्रहेतुत्वं जीवे नान्यत्र कुत्रचित्''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | भोक्तृत्वमात्रहेतुत्वं जीवे नान्यत्र कुत्रचित्''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | ||
'प्रकृतिं पुरुषं चैव विध्द्यनादी''इति च ॥ ९ ॥ | 'प्रकृतिं पुरुषं चैव विध्द्यनादी''इति च ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 6,999: | Line 4,927: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V11" data-block-id="BTN_C03_S27_V11_B1">'व्यक्ताव्यक्तात्मकं यत्तद्विद्यात्सदसदात्मकम् । | |||
असर्गा केवलाव्यक्ता सिसृक्षुरुभयात्मिका ॥ | असर्गा केवलाव्यक्ता सिसृक्षुरुभयात्मिका ॥ | ||
व्यक्तैव कार्यरूपा तु प्रकृतिस्त्रिविधा मता । | व्यक्तैव कार्यरूपा तु प्रकृतिस्त्रिविधा मता । | ||
कार्यतः सा प्रधानत्वात्प्रधानमिति कीर्त्यते । | कार्यतः सा प्रधानत्वात्प्रधानमिति कीर्त्यते । | ||
अविशेषा ह्यकार्यत्वात्सा च श्रीर्विष्णुसंश्रया''॥ इति हरिवंशेषु ॥ | अविशेषा ह्यकार्यत्वात्सा च श्रीर्विष्णुसंश्रया''॥ इति हरिवंशेषु ॥ | ||
'विशेषः कार्यमुद्दिष्टं विशेषाद्दृश्यते यतः''इति पाद्मे ॥ ११ ॥ | 'विशेषः कार्यमुद्दिष्टं विशेषाद्दृश्यते यतः''इति पाद्मे ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,014: | Line 4,938: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V15" data-block-id="BTN_C03_S27_V15_B1">'बुद्धिरध्यवसानाय संशयं कुरुते मनः । | |||
अभिमानो ह्यहङ्कारश्चित्तं स्मरणकारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १५ ॥</div> | |||
अभिमानो ह्यहङ्कारश्चित्तं स्मरणकारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,025: | Line 4,945: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V16" data-block-id="BTN_C03_S27_V16_B1">'हरिस्तु निर्गुणं ब्रह्म श्रीर्ब्रह्म सगुणं स्मृता । | |||
तदङ्गजानि तत्त्वनि तमात्तद्रूपमुच्यते''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १६ ॥</div> | |||
तदङ्गजानि तत्त्वनि तमात्तद्रूपमुच्यते''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,036: | Line 4,952: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V17" data-block-id="BTN_C03_S27_V17_B1">'पुरुषो हृदिस्थः परमः कालः सर्वगतो हरिः । | |||
अथवा रुद्रदेहस्थो हरिः काल इतीरितः''॥ इति ब्राह्मे ॥ | अथवा रुद्रदेहस्थो हरिः काल इतीरितः''॥ इति ब्राह्मे ॥ | ||
पौरुषं प्रभावम् । पुरुषस्य प्रकर्षेण भावं व्याप्तं रूपम् । एके सम्यग्ज्ञानिनः । अप्राकृताः ॥ १७ ॥ | पौरुषं प्रभावम् । पुरुषस्य प्रकर्षेण भावं व्याप्तं रूपम् । एके सम्यग्ज्ञानिनः । अप्राकृताः ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,048: | Line 4,960: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V20" data-block-id="BTN_C03_S27_V20_B1">'प्रकृतेः क्षोभकं रूपं दैवं नारायणात्मकम् । | |||
प्रकृतौ महतः स्रष्टा परमः पुरुषो मतः ॥ | प्रकृतौ महतः स्रष्टा परमः पुरुषो मतः ॥ | ||
तदेव वासुदेवाख्यं महत्तत्त्वनियामकम् । | तदेव वासुदेवाख्यं महत्तत्त्वनियामकम् । | ||
| Line 7,058: | Line 4,967: | ||
अनिरुद्धो मनस्तत्त्वनियन्ता भगवान् हरिः ॥ | अनिरुद्धो मनस्तत्त्वनियन्ता भगवान् हरिः ॥ | ||
महत्तत्त्वादिजीवास्तु ब्रह्मशेषाङ्गजास्तथा । | महत्तत्त्वादिजीवास्तु ब्रह्मशेषाङ्गजास्तथा । | ||
सूक्ष्मस्थूलविभेदेन कामजश्चानिरुद्धकः''॥ इति कापिलेये ॥ २० ॥ | सूक्ष्मस्थूलविभेदेन कामजश्चानिरुद्धकः''॥ इति कापिलेये ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,065: | Line 4,973: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V21_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V21" data-block-id="BTN_C03_S27_V21_B1">'ओ रमयते यस्मात्केशवो जगदङ्कुरः । | |||
महान्तं योऽसृजज्जीवमोहकं च तमोऽग्रसत्''॥ इति च ॥ २१ ॥</div> | |||
महान्तं योऽसृजज्जीवमोहकं च तमोऽग्रसत्''॥ इति च ॥ २१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,076: | Line 4,980: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V22_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V22" data-block-id="BTN_C03_S27_V22_B1">यद्वासुदेवाख्यं भगवद्रूपं ततो महदात्मकं चित्तं जायते । | |||
'सत्वशब्देन चोच्यन्ते पूर्णानन्दादयो गुणाः''॥ इति च । | 'सत्वशब्देन चोच्यन्ते पूर्णानन्दादयो गुणाः''॥ इति च । | ||
'महत्तत्त्वगतो योऽसौ वासुदेवाभिधो हरिः । | 'महत्तत्त्वगतो योऽसौ वासुदेवाभिधो हरिः । | ||
स चित्तजनकः प्रोक्तः प्राणिनां च पृथक्पृथक्''॥ इति च ॥ २२ ॥ | स चित्तजनकः प्रोक्तः प्राणिनां च पृथक्पृथक्''॥ इति च ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,089: | Line 4,989: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V23_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V23" data-block-id="BTN_C03_S27_V23_B1">चित्तस्य स्वच्छत्वादयः पृथग्गुणा उच्यन्ते स्वच्छत्वमित्यादि । | |||
'स्तिमितोदकचित्तादेरविकारोऽल्पवत्क्रिया''। इति तत्त्वविवेके । | 'स्तिमितोदकचित्तादेरविकारोऽल्पवत्क्रिया''। इति तत्त्वविवेके । | ||
'वृत्तिः स्वभावो वृत्तं च स्थितिरित्यभिधीयते''। इति शब्दनिर्णये । | 'वृत्तिः स्वभावो वृत्तं च स्थितिरित्यभिधीयते''। इति शब्दनिर्णये । | ||
''वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तम्' इति स्वाभाविकं लक्षणमित्यर्थः ॥ २३ ॥ | ''वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तम्' इति स्वाभाविकं लक्षणमित्यर्थः ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,102: | Line 4,998: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V24" data-block-id="BTN_C03_S27_V24_B1">'ज्ञानप्रधानस्तु महानहङ्कारः क्रियाधिकः । | |||
इतरापेक्षया सोऽपि ज्ञानाधिक इतीरितः''॥ इति च ॥ २४ ॥</div> | |||
इतरापेक्षया सोऽपि ज्ञानाधिक इतीरितः''॥ इति च ॥ २४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,113: | Line 5,005: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V26" data-block-id="BTN_C03_S27_V26_B1">'देवताधिकृतं यत्तदधिदैवमिति स्मृतम्''। इति च । | |||
वैकारिकोऽधिदैवमित्यादि पञ्चम्यर्थे । | वैकारिकोऽधिदैवमित्यादि पञ्चम्यर्थे । | ||
'सप्तसु प्रथमा''तत्र स्वातन्त्र्यं यद्विवक्षितम् । इति शब्दनिर्णये ॥२६॥ | 'सप्तसु प्रथमा''तत्र स्वातन्त्र्यं यद्विवक्षितम् । इति शब्दनिर्णये ॥२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,127: | Line 5,015: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V28" data-block-id="BTN_C03_S27_V28_B1">'मनोरूपेण कर्तृत्वं देहरूपेण कार्यता । | |||
इन्द्रियात्मतया चैव करणत्वमहङ्कृतेः ॥ | इन्द्रियात्मतया चैव करणत्वमहङ्कृतेः ॥ | ||
यतो मनस्यहंभावस्तस्मात्कर्तृ मनः स्मृतम् । | यतो मनस्यहंभावस्तस्मात्कर्तृ मनः स्मृतम् । | ||
| Line 7,138: | Line 5,023: | ||
'शान्तरूपो देवपिता घोरः करणसृङ्मतः । | 'शान्तरूपो देवपिता घोरः करणसृङ्मतः । | ||
तावज्ज्ञानस्याप्रकाशान्मूढो भूतपिता स्मृतः । | तावज्ज्ञानस्याप्रकाशान्मूढो भूतपिता स्मृतः । | ||
त्रिरूपोऽयमहङ्कारः शेष इत्येव तं विदुः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ २७-२८ ॥ | त्रिरूपोऽयमहङ्कारः शेष इत्येव तं विदुः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ २७-२८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,147: | Line 5,031: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V32" data-block-id="BTN_C03_S27_V32_B1">द्रव्यस्फुरणे यद्विशेषज्ञानम् ॥ | |||
'सामान्यं मनसा जातं विशेषाद्बुद्धिजं भवेत्''॥ | 'सामान्यं मनसा जातं विशेषाद्बुद्धिजं भवेत्''॥ | ||
'अचलः संशयो बुद्धेश्चलो मानस उच्यते । | 'अचलः संशयो बुद्धेश्चलो मानस उच्यते । | ||
चञ्चला तु स्मृतिर्बुद्धेश्चित्तजैव स्थिरा स्मृतिः''॥ इति च ॥ | चञ्चला तु स्मृतिर्बुद्धेश्चित्तजैव स्थिरा स्मृतिः''॥ इति च ॥ | ||
'येन यज्ज्ञायते वस्तु तत्तल्लक्षणमुच्यते । तत्स्वरूपं पृथक्चेति द्विविधं कवयो विदुः''॥ इति कापिलेये ॥ ३१,३२ ॥ | 'येन यज्ज्ञायते वस्तु तत्तल्लक्षणमुच्यते । तत्स्वरूपं पृथक्चेति द्विविधं कवयो विदुः''॥ इति कापिलेये ॥ ३१,३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,161: | Line 5,041: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V33" data-block-id="BTN_C03_S27_V33_B1">'प्रधानवायुः सूत्रात्मा महता सह जायते । | |||
तैजसश्च खजः स्पर्श इत्याद्यास्तत्सुताः स्मृताः । | तैजसश्च खजः स्पर्श इत्याद्यास्तत्सुताः स्मृताः । | ||
तदाविष्टा अन्यजीवास्तदाधाराश्च तद्बलाः''। इति च ॥ ३३ ॥ | तदाविष्टा अन्यजीवास्तदाधाराश्च तद्बलाः''। इति च ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,175: | Line 5,051: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V35" data-block-id="BTN_C03_S27_V35_B1">अर्थाश्रयत्वम् अर्थविषयत्वम् । | |||
'शब्देनैव यतो ज्ञेयो हरिर्लिङ्गं तु तस्य तत् । | 'शब्देनैव यतो ज्ञेयो हरिर्लिङ्गं तु तस्य तत् । | ||
स्पर्शाद्यभावात्तन्मात्रा नभसश्चेति कीर्त्यते ॥ | स्पर्शाद्यभावात्तन्मात्रा नभसश्चेति कीर्त्यते ॥ | ||
| Line 7,185: | Line 5,058: | ||
शब्दो वर्णात्मको नित्यो ध्वनिराकाशसम्भवः । | शब्दो वर्णात्मको नित्यो ध्वनिराकाशसम्भवः । | ||
आकाश एव सूक्ष्मस्तु ध्वनिरित्येव शब्द्यते ॥ | आकाश एव सूक्ष्मस्तु ध्वनिरित्येव शब्द्यते ॥ | ||
स एव व्यज्यमानस्तु भवेत्कर्णैकगोचरः''॥ इति च ॥ ३४,३५ ॥ | स एव व्यज्यमानस्तु भवेत्कर्णैकगोचरः''॥ इति च ॥ ३४,३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,192: | Line 5,064: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V37_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V37" data-block-id="BTN_C03_S27_V37_B1">नभसः शब्दतन्मात्राच्छब्दतन्मात्रगुणात् । | |||
'स्पर्शादयोऽपि वाय्वादेः सूक्ष्मावस्था प्रकीर्तिता''इति च । | 'स्पर्शादयोऽपि वाय्वादेः सूक्ष्मावस्था प्रकीर्तिता''इति च । | ||
'सूक्ष्मेन्द्रियाणि सन्त्येव स्युः स्थूलान्यप्यहङ्कृतेः । | 'सूक्ष्मेन्द्रियाणि सन्त्येव स्युः स्थूलान्यप्यहङ्कृतेः । | ||
भूतेभ्यश्चोपचीयन्ते पुनर्ब्रह्मशरीरतः''॥ इति च ॥ ३७ ॥ | भूतेभ्यश्चोपचीयन्ते पुनर्ब्रह्मशरीरतः''॥ इति च ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,205: | Line 5,073: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V39_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V39" data-block-id="BTN_C03_S27_V39_B1">'प्राप्नोति वायुः सर्वं तु स्वत एव हरेस्तथा । | |||
अतः प्राप्तिरिति प्राहुर्वायुं भूतपतिं प्रभुम् । | अतः प्राप्तिरिति प्राहुर्वायुं भूतपतिं प्रभुम् । | ||
प्रधानवायुरन्येषु नित्याविष्टो यतस्ततः । | प्रधानवायुरन्येषु नित्याविष्टो यतस्ततः । | ||
तद्गुणास्तेषु चोच्यन्ते नीचता नास्य तत्कृता''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते । | तद्गुणास्तेषु चोच्यन्ते नीचता नास्य तत्कृता''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते । | ||
'स्वरूपमपि कर्मेति विषयत्वादुदीर्यते''इति शब्दनिर्णये ॥ ३९ ॥ | 'स्वरूपमपि कर्मेति विषयत्वादुदीर्यते''इति शब्दनिर्णये ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,219: | Line 5,083: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V41_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V41" data-block-id="BTN_C03_S27_V41_B1">व्यक्तिसंस्थात्वं व्यक्तत्वेन स्थितिः । गुणता प्रकाशत्वम् । | |||
'आलोको गुण इत्येव प्रकाशश्चेति कथ्यते''। इत्यभिधानम् । | 'आलोको गुण इत्येव प्रकाशश्चेति कथ्यते''। इत्यभिधानम् । | ||
'तेजस्त्वमथ चोग्रत्वं क्रौर्यमित्यपि चोच्यते''। इत्यभिधानम् ॥ ४१ ॥ | 'तेजस्त्वमथ चोग्रत्वं क्रौर्यमित्यपि चोच्यते''। इत्यभिधानम् ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,231: | Line 5,091: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V45_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V45" data-block-id="BTN_C03_S27_V45_B1">'उन्दनं बिन्दुभावः स्यात्स्यन्दनं स्रवणं स्मृतम्''। इत्यभिधानम् । | |||
पृथिव्यग्न्यपेक्षया भूयस्त्वं देहे ॥ ४५ ॥</div> | |||
पृथिव्यग्न्यपेक्षया भूयस्त्वं देहे ॥ ४५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,242: | Line 5,098: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V48_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V48" data-block-id="BTN_C03_S27_V48_B1">भावनमुत्पादकत्वम् । | |||
'ब्रह्मस्थानं तु पृथिवी शरीरे ब्रह्मदर्शनात्''। इति कापिलेये । | 'ब्रह्मस्थानं तु पृथिवी शरीरे ब्रह्मदर्शनात्''। इति कापिलेये । | ||
सद्विशेषणं विशेषेण व्यक्तत्वम् । | सद्विशेषणं विशेषेण व्यक्तत्वम् । | ||
| Line 7,252: | Line 5,105: | ||
'शरीरं पार्थिवं ज्ञेयमिन्द्रियाण्यौदकानि तु । | 'शरीरं पार्थिवं ज्ञेयमिन्द्रियाण्यौदकानि तु । | ||
तैजसः कोष्ठगो वह्निश्छिद्रमाकाशसम्भवम् । | तैजसः कोष्ठगो वह्निश्छिद्रमाकाशसम्भवम् । | ||
प्राणा वायुमयाः सर्वे प्रत्येकं प्रञ्चधा पुनः''॥ इति कापिलेये ॥४८॥ | प्राणा वायुमयाः सर्वे प्रत्येकं प्रञ्चधा पुनः''॥ इति कापिलेये ॥४८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,259: | Line 5,111: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V54_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V54" data-block-id="BTN_C03_S27_V54_B1">'अचेतनाद्यतस्त्वण्डाद् ब्रह्मा समजनि स्फुटम् । | |||
अतो ब्रह्माण्डमित्याहुर्विराड् ब्रह्मा प्रकाशनात्''॥ इति च ॥ ५४ ॥</div> | |||
अतो ब्रह्माण्डमित्याहुर्विराड् ब्रह्मा प्रकाशनात्''॥ इति च ॥ ५४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,270: | Line 5,118: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V61"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V61"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V61_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V61" data-block-id="BTN_C03_S27_V61_B1">'यज्ञनामा तु देवोऽन्यो विज्ञेयः पाददेवता । | |||
तदाविष्टो हरिर्नित्यं तमाहुः पाददैवतम् । | तदाविष्टो हरिर्नित्यं तमाहुः पाददैवतम् । | ||
तस्येन्द्रियाभिमानित्वं कुतः पूर्णामलात्मनः''॥ इति च ॥ ६१ ॥ | तस्येन्द्रियाभिमानित्वं कुतः पूर्णामलात्मनः''॥ इति च ॥ ६१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,282: | Line 5,126: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V64"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V64"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V64_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V64" data-block-id="BTN_C03_S27_V64_B1">'चैत्योऽपि भगवान्विष्णुरन्तर्यामी चतुर्मुखात् । | |||
स्वेच्छया व्यक्तिमगमत्ततोऽसौ ब्रह्मजः स्मृतः''॥ इति च ॥ ६४ ॥</div> | |||
स्वेच्छया व्यक्तिमगमत्ततोऽसौ ब्रह्मजः स्मृतः''॥ इति च ॥ ६४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,293: | Line 5,133: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V70" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V70"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V70" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V70"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V70_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V70" data-block-id="BTN_C03_S27_V70_B1">'यज्ञान्तस्थः स्वयं पादौ विशन्नोत्थापयद्धरिः । | |||
शक्तोऽपि ब्रह्मवाय्वोस्तु बलज्ञप्त्यै जनार्दनः । | शक्तोऽपि ब्रह्मवाय्वोस्तु बलज्ञप्त्यै जनार्दनः । | ||
तत्स्थ उत्थापयामास ब्रह्मदेहं विशन्प्रभुः''॥ इति च ॥ ७० ॥ | तत्स्थ उत्थापयामास ब्रह्मदेहं विशन्प्रभुः''॥ इति च ॥ ७० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,305: | Line 5,141: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V72" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V72"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V72" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V72"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V72_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V72" data-block-id="BTN_C03_S27_V72_B1">ब्रह्मा बृहस्पतिः । | |||
'यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति''। इति श्रुतिः । | 'यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति''। इति श्रुतिः । | ||
'बृहस्पतिः पुरोधाश्च ब्रह्मा च ब्रह्मणस्पतिः''। इत्यभिधानम् ॥ ७२ ॥ | 'बृहस्पतिः पुरोधाश्च ब्रह्मा च ब्रह्मणस्पतिः''। इत्यभिधानम् ॥ ७२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,319: | Line 5,151: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V73" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V73"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S27_V73" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S27_V73"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S27_V73_B1" data-verse="BTN_C03_S27_V73" data-block-id="BTN_C03_S27_V73_B1">'अंशेन सुप्तो ब्रह्माऽपि अंशेन निरगात्तथा । | |||
स्वदेहाद्वायुसहितो विष्णुना च जगत्प्रभुः ॥ | स्वदेहाद्वायुसहितो विष्णुना च जगत्प्रभुः ॥ | ||
तमुत्थापयितुं देवास्तानृते त्रीन्महाबलान् । | तमुत्थापयितुं देवास्तानृते त्रीन्महाबलान् । | ||
| Line 7,329: | Line 5,158: | ||
विशेषेण हरेरेव प्राभावेन श्रियः पतेः ॥ | विशेषेण हरेरेव प्राभावेन श्रियः पतेः ॥ | ||
चित्ताभिमानी ब्रह्मैव क्षेत्रज्ञस्तद्गतो हरिः । | चित्ताभिमानी ब्रह्मैव क्षेत्रज्ञस्तद्गतो हरिः । | ||
प्रणो वायुरिति प्रक्तस्तयोरीशो हरिः स्वयम्''॥ इति च ॥ ७३ ॥ | प्रणो वायुरिति प्रक्तस्तयोरीशो हरिः स्वयम्''॥ इति च ॥ ७३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,338: | Line 5,166: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V05" data-block-id="BTN_C03_S28_V05_B1">'अज्ञानं सुप्तिशब्दोक्तं स्वप्नश्चैव विपर्ययः''॥ इति भारते ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,348: | Line 5,172: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V11_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V11" data-block-id="BTN_C03_S28_V11_B1">बुद्धेरवस्थानं निद्रादि ॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,358: | Line 5,178: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V12" data-block-id="BTN_C03_S28_V12_B1">असति प्रलये ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,368: | Line 5,184: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V14" data-block-id="BTN_C03_S28_V14_B1">'शेषस्य प्रतिबिम्बास्तु देवाः शेषस्तु ब्रह्मणः । | |||
स परब्रह्मणश्चैव ते स्वबिम्बप्रदर्शकाः । | स परब्रह्मणश्चैव ते स्वबिम्बप्रदर्शकाः । | ||
ततः स्वबिम्बद्वारेण परमात्मप्रदर्शनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १४ ॥ | ततः स्वबिम्बद्वारेण परमात्मप्रदर्शनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,380: | Line 5,192: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V15_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V15" data-block-id="BTN_C03_S28_V15_B1">यो विनिद्रः स सत्यदृक् ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,390: | Line 5,198: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V16" data-block-id="BTN_C03_S28_V16_B1">यः अनष्टो नष्टवन्नाज्ञासिषमिति मन्यमानः स आतुरो द्रष्टा जीवः ॥१६॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,402: | Line 5,206: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S28_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S28_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S28_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S28_V17" data-block-id="BTN_C03_S28_V17_B1">साहङ्कारं द्रव्यं जीवः तस्यावस्थानमनुग्राहकश्च परमात्मा । | |||
'नित्यदृक्परमात्माऽसौ मृतवद्यो न किञ्चन । | 'नित्यदृक्परमात्माऽसौ मृतवद्यो न किञ्चन । | ||
जानाति जीवः स ज्ञेयः परमात्मा तदाश्रयः"॥ इति हरिवंशेषु ॥१७॥ | जानाति जीवः स ज्ञेयः परमात्मा तदाश्रयः"॥ इति हरिवंशेषु ॥१७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,416: | Line 5,216: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V01_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V01" data-block-id="BTN_C03_S29_V01_B1">'सबीजो वैष्णवो योगो निर्बीजस्त्वन्यदैवतः । | |||
बीजं विष्णुर्हि जगतः शाखाद्याश्चान्यदेवताः''॥ इति कौर्मे ॥ १ ॥</div> | |||
बीजं विष्णुर्हि जगतः शाखाद्याश्चान्यदेवताः''॥ इति कौर्मे ॥ १ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,427: | Line 5,223: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V06_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V06" data-block-id="BTN_C03_S29_V06_B1">'समाधिरप्रयत्नेन मनसः संस्थितिर्भवेत्''। इति च ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,437: | Line 5,229: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V20" data-block-id="BTN_C03_S29_V20_B1">सर्वस्मरणाशक्तावेकाङ्गे । | |||
'यावन्न च्यवते मन''इत्युक्तत्वात् । | 'यावन्न च्यवते मन''इत्युक्तत्वात् । | ||
'सर्वं स्मर्तुमशक्तः सन्नेकाङ्गं चिन्तयेद्बुधः''। इति च ॥ २० ॥ | 'सर्वं स्मर्तुमशक्तः सन्नेकाङ्गं चिन्तयेद्बुधः''। इति च ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,449: | Line 5,237: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V27_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V27" data-block-id="BTN_C03_S29_V27_B1">'ब्रह्मा चित्ताभिमानेन चैत्यस्तन्नियमाद्धरिः । | |||
स च ब्रह्मा हरेः कण्ठे कौस्तुभत्वेन भासते''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ २७ ॥</div> | |||
स च ब्रह्मा हरेः कण्ठे कौस्तुभत्वेन भासते''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,460: | Line 5,244: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V29" data-block-id="BTN_C03_S29_V29_B1">'साक्षाच्छ्रीस्तु हरे रूपमिन्दिरा तु तदाश्रयात्''॥ इति च ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,470: | Line 5,250: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V32" data-block-id="BTN_C03_S29_V32_B1">'न पृथग्दिदृक्षेत्''। तमेव दिदृक्षेदित्यर्थः ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,480: | Line 5,256: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V33" data-block-id="BTN_C03_S29_V33_B1">चित्तबडिशवियोगो ध्यानानन्तरसमाधिः ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,490: | Line 5,262: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V34_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V34" data-block-id="BTN_C03_S29_V34_B1">मुक्ताश्रयं विष्णुविषयम् । स्वचित्तं जीवचैतन्ये ततम् । निर्वाणमृच्छति शरीराभिमानं जहाति । स्वचिदभिमानेन ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,500: | Line 5,268: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V35" data-block-id="BTN_C03_S29_V35_B1">'असत्कर्ता तु जीवः स्यात्सत्कर्ता परमेश्वरः''। इति शब्दनिर्णये । | |||
'दुर्दुःखमिति विज्ञेयं खं सुखं च तयोर्यतः । | 'दुर्दुःखमिति विज्ञेयं खं सुखं च तयोर्यतः । | ||
प्रदाता परमो विष्णुस्तस्माद्दुःखादनामवान्''॥ इति हरिवंशेषु ॥३५॥ | प्रदाता परमो विष्णुस्तस्माद्दुःखादनामवान्''॥ इति हरिवंशेषु ॥३५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,512: | Line 5,276: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V41_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V41" data-block-id="BTN_C03_S29_V41_B1">अनन्यभावेन तद्रूपाणामभेदेन । तदात्मतां तस्याऽदानादिकर्तृत्वं च भूतविषये ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,524: | Line 5,284: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S29_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S29_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S29_V43_B1" data-verse="BTN_C03_S29_V43" data-block-id="BTN_C03_S29_V43_B1">प्रकृतिं पराभाव्य तदुत्तमत्वेनैव सदावतिष्ठते परः । | |||
'सर्वभूतस्थमीशेशं जेतारं प्रकृतेरपि । | 'सर्वभूतस्थमीशेशं जेतारं प्रकृतेरपि । | ||
अविशेषं सदैवैकं चिन्तयन्विप्रमुच्यते''॥ इति च ॥ ४३ ॥ | अविशेषं सदैवैकं चिन्तयन्विप्रमुच्यते''॥ इति च ॥ ४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,540: | Line 5,296: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V02" data-block-id="BTN_C03_S30_V02_B1">यथा साङ्ख्येषूक्तं तथा कथितम् । यत्साङ्ख्यमूलं तल्लक्षणं प्रचक्षते ॥१,२॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,550: | Line 5,302: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V09_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V09" data-block-id="BTN_C03_S30_V09_B1">तद्रूपाणां पृथग्भावः ॥ ९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,560: | Line 5,308: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V10_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V10" data-block-id="BTN_C03_S30_V10_B1">अपृथग्भावः स सात्विकः ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,570: | Line 5,314: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V25_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V25" data-block-id="BTN_C03_S30_V25_B1">'अज्ञोऽर्चयेदेवार्चायामन्यथा दोषवान्भवेत् । | |||
ज्ञस्त्वर्चयन्सुगुणवानन्यथा दोषवान्न तु''॥ इति कापिलेये ॥२५॥</div> | |||
ज्ञस्त्वर्चयन्सुगुणवानन्यथा दोषवान्न तु''॥ इति कापिलेये ॥२५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,581: | Line 5,321: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V26_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V26" data-block-id="BTN_C03_S30_V26_B1">अन्तरोदरं भिन्नं ब्रह्म । आत्मस्थमन्यस्थं च ब्रह्म यो भेदेन पश्यति । 'उदरं ब्रह्म''। इति श्रुतेः ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,601: | Line 5,337: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V33_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V33" data-block-id="BTN_C03_S30_V33_B1">प्राणभृतः चलनयुक्ताः । | |||
'पशुवृक्षादिभेदेन जीवा एव स्वतः स्थिताः । | 'पशुवृक्षादिभेदेन जीवा एव स्वतः स्थिताः । | ||
संसृतौ व्यत्ययस्तेषां मुक्तौ तत्तत्स्वरूपता ॥ | संसृतौ व्यत्ययस्तेषां मुक्तौ तत्तत्स्वरूपता ॥ | ||
| Line 7,613: | Line 5,346: | ||
पूर्णधर्मा ततस्त्विन्द्रो निःसङ्गो गरुडस्ततः । | पूर्णधर्मा ततस्त्विन्द्रो निःसङ्गो गरुडस्ततः । | ||
भक्तिपूर्णो हरेर्ब्रह्मा तस्मान्नान्योऽधिकस्ततः ॥ | भक्तिपूर्णो हरेर्ब्रह्मा तस्मान्नान्योऽधिकस्ततः ॥ | ||
मुक्तौ वा संसृतौ वापि सम्यगेषु हि ते गुणाः ॥ इति कापिलेये ॥ २८-३३ ॥ | मुक्तौ वा संसृतौ वापि सम्यगेषु हि ते गुणाः ॥ इति कापिलेये ॥ २८-३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,620: | Line 5,352: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V34_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V34" data-block-id="BTN_C03_S30_V34_B1">जीवकलया सह भूतानि बहुमानयंस्तदालयत्वेनेश्वरं प्रणमेत् ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,630: | Line 5,358: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S35_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S35_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S35_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S35_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V35_B1" data-verse="BTN_C03_S35_V35" data-block-id="BTN_C03_S30_V35_B1">एकतरभावेऽन्यतरस्य नियतत्वादेकतरेणैव ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,640: | Line 5,364: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V36_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V36" data-block-id="BTN_C03_S30_V36_B1">सर्वकर्माणि यस्य विचेष्टानिमित्तानि तत्कर्मविचेष्टितम् ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,650: | Line 5,370: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V37_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V37" data-block-id="BTN_C03_S30_V37_B1">भिन्नदृशां ईश्वरापेक्षयाऽल्पदृशाम् । | |||
'भिन्नमल्पं विजानीयादभिन्नं पूर्णमिष्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥३७॥</div> | |||
'भिन्नमल्पं विजानीयादभिन्नं पूर्णमिष्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥३७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,663: | Line 5,379: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S30_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S30_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S30_V39_B1" data-verse="BTN_C03_S30_V39" data-block-id="BTN_C03_S30_V39_B1">'यथायोग्यातिरेकेण न द्वेष्यश्च प््रिायो हरेः'' इति कापिलेये ॥३९॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,675: | Line 5,387: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S31_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S31_V13" data-block-id="BTN_C03_S31_V13_B1">कीनाशः कर्षको मतः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,685: | Line 5,393: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S31_V16_B1" data-verse="BTN_C03_S31_V16" data-block-id="BTN_C03_S31_V16_B1">उत्तारमुद्गतिं विन्द्यात् ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,695: | Line 5,399: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S31_V24_B1" data-verse="BTN_C03_S31_V24" data-block-id="BTN_C03_S31_V24_B1">'त्रिभिर्मुहूर्तैर्द्वाभ्यां वा दिनैर्दशभिरेव वा । | |||
पक्षान्मासेन वा याति यमलोकमितो गतः''॥ इति नारदीये ॥२४॥</div> | |||
पक्षान्मासेन वा याति यमलोकमितो गतः''॥ इति नारदीये ॥२४॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,708: | Line 5,408: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S31_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S31_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S31_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S31_V29" data-block-id="BTN_C03_S31_V29_B1">अत्रैवेत्येवशब्दः सामीप्यार्थे । | |||
'सामीप्ये च प्रधाने च एवशब्दोऽवधारणे''। इति शब्दनिर्णये । | 'सामीप्ये च प्रधाने च एवशब्दोऽवधारणे''। इति शब्दनिर्णये । | ||
अत्राप्यस्तीत्यर्थः ॥ २९ ॥ | अत्राप्यस्तीत्यर्थः ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,722: | Line 5,418: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V02" data-block-id="BTN_C03_S32_V02_B1">'नानाविधा गर्भवृद्धिः कर्मभेदाद्भविष्यति । | |||
अतो नानाविधं ग्रन्थे गर्भसंस्थानमुच्यते''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥</div> | |||
अतो नानाविधं ग्रन्थे गर्भसंस्थानमुच्यते''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,733: | Line 5,425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V12_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V12" data-block-id="BTN_C03_S32_V12_B1">'वध्रयस्त्विन्द्रियाण्याहुर्हृषीकाणीति चोच्यते''इति शब्दनिर्णये ॥१२॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,743: | Line 5,431: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V17_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V17" data-block-id="BTN_C03_S32_V17_B1">कतमः सुखतमः ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,753: | Line 5,437: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V20_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V20" data-block-id="BTN_C03_S32_V20_B1">अशरीरवत् परमात्मवत् । परमात्मन एव देहोऽपि तद्वशत्वात् । | |||
'तत्त्वज्ञानं तु देवानां गर्भस्थानां भविष्यति । | 'तत्त्वज्ञानं तु देवानां गर्भस्थानां भविष्यति । | ||
उत्तमानामृषीणां वाऽप्यन्येषां बहुजन्मगम्''॥ इति स्कान्दे ॥ २० ॥ | उत्तमानामृषीणां वाऽप्यन्येषां बहुजन्मगम्''॥ इति स्कान्दे ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,765: | Line 5,445: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V36_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V36" data-block-id="BTN_C03_S32_V36_B1">खण्डितात्मावसायिषु जीवमात्रज्ञानिषु ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,775: | Line 5,451: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V39_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V39" data-block-id="BTN_C03_S32_V39_B1">'मयः प्रधान उद्दिष्टो माया तद्वश उच्यते''। इति षाड्गुण्ये ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,789: | Line 5,461: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V42_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V42" data-block-id="BTN_C03_S32_V42_B1">'सत्पुंसु च तथा स्त्रीषु न सङ्गो दोषमावहेत् । | |||
यथायोग्यं गुणायैव दोषकृद्दुष्टजन्तुषु''॥ इति वाराहे ॥ ४०-४२ ॥</div> | |||
यथायोग्यं गुणायैव दोषकृद्दुष्टजन्तुषु''॥ इति वाराहे ॥ ४०-४२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,800: | Line 5,468: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V45_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V45" data-block-id="BTN_C03_S32_V45_B1">जीवभूतेन जीवकर्मभूतेन ॥ ४५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,810: | Line 5,474: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V48_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V48" data-block-id="BTN_C03_S32_V48_B1">चक्षुःसकाशाद् द्रष्टुर्द्रष्टृत्वम् अक्ष्णोर्योग्यता ॥ ४८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,822: | Line 5,482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S32_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S32_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S32_V50_B1" data-verse="BTN_C03_S32_V50" data-block-id="BTN_C03_S32_V50_B1">केवलं ज्ञानं पुरुषार्थः । देहादिष्वसङ्गिनो जीवस्य तन्निमित्तसुखदुःखादयो न सन्ति । किमुत देहस्य अचेतनत्वात् ॥ ५० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,834: | Line 5,490: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V03_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V03" data-block-id="BTN_C03_S33_V03_B1">'ईषद्भक्तो भगवति सुकर्मा स्वर्गमेष्यति । | |||
अभक्तो निरयं याति सुकर्माऽपि न संशयः''॥ इति वामने ॥ ३ ॥</div> | |||
अभक्तो निरयं याति सुकर्माऽपि न संशयः''॥ इति वामने ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,849: | Line 5,501: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V13_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V13" data-block-id="BTN_C03_S33_V13_B1">अभिमानेन पूर्णज्ञानेन । सङ्गत्य लये परमेश्वरं प्रविश्य । | |||
'यथापूर्वं प्रजायते''उच्चनीचादिभावेन जायते । | 'यथापूर्वं प्रजायते''उच्चनीचादिभावेन जायते । | ||
'अगुणव्यतिकरे''बहिः श्वेतद्वीपे निर्गच्छति । | 'अगुणव्यतिकरे''बहिः श्वेतद्वीपे निर्गच्छति । | ||
'गुणव्यतिकराभावेऽप्युच्चनीचादिपूर्ववत् । | 'गुणव्यतिकराभावेऽप्युच्चनीचादिपूर्ववत् । | ||
विष्णोश्चैव विमुक्तानां न कदाचन गच्छति''॥ इति गारुडे ॥ ११-१३ ॥ | विष्णोश्चैव विमुक्तानां न कदाचन गच्छति''॥ इति गारुडे ॥ ११-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,863: | Line 5,511: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V14_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V14" data-block-id="BTN_C03_S33_V14_B1">गुणव्यतिकरे असति । प्रलये प्राप्ते पुनः परमेश्वरमायान्ति । | |||
'ब्रह्मा देवैः परिवृतः प्रलये परमेश्वरम् । | 'ब्रह्मा देवैः परिवृतः प्रलये परमेश्वरम् । | ||
प्रविश्य सर्गे तु पुनः श्वेतद्वीपे प्रमोदते ॥ | प्रविश्य सर्गे तु पुनः श्वेतद्वीपे प्रमोदते ॥ | ||
| Line 7,874: | Line 5,519: | ||
नित्यौ नित्यसुखं चैव सृष्टौ भोगास्तथोत्तमाः ॥ | नित्यौ नित्यसुखं चैव सृष्टौ भोगास्तथोत्तमाः ॥ | ||
यथापूर्वं हरेः सर्वगुणैर्नीचोच्चता तथा । | यथापूर्वं हरेः सर्वगुणैर्नीचोच्चता तथा । | ||
ब्रह्मणश्च तथान्येषामन्येषां च यथापदम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥ | ब्रह्मणश्च तथान्येषामन्येषां च यथापदम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,891: | Line 5,535: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V21_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V21" data-block-id="BTN_C03_S33_V21_B1">'अत्यल्पभक्ता विष्णौ च सदा श्राद्धादिकारिणः । | |||
पितृलोकं समाविश्य स्वसन्ताने पुनःपुनः ॥ | पितृलोकं समाविश्य स्वसन्ताने पुनःपुनः ॥ | ||
क्षिप्रमेव प्रजायन्ते ये तु भक्तिविवर्जिताः । | क्षिप्रमेव प्रजायन्ते ये तु भक्तिविवर्जिताः । | ||
| Line 7,901: | Line 5,542: | ||
अपि धर्मैकनियमा नात्र कार्या विचारणा''॥ इति च ॥ | अपि धर्मैकनियमा नात्र कार्या विचारणा''॥ इति च ॥ | ||
'मुक्तियोग्यास्तु देवाद्या मानुषा यज्ञभागिनः । | 'मुक्तियोग्यास्तु देवाद्या मानुषा यज्ञभागिनः । | ||
मनुष्यभेदाः श्राद्धादिकृतो विद्वेषिणोऽसुराः''इति च ॥ १६-२१ ॥ | मनुष्यभेदाः श्राद्धादिकृतो विद्वेषिणोऽसुराः''इति च ॥ १६-२१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,908: | Line 5,548: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V28_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V28" data-block-id="BTN_C03_S33_V28_B1">'मत्स्यकूर्मादिरूपं च विष्णोर्ज्ञानैकमात्रकम् । | |||
तन्मन्यन्ते भौतिकं तु ये गच्छन्त्यधरं तमः''॥ इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥</div> | |||
तन्मन्यन्ते भौतिकं तु ये गच्छन्त्यधरं तमः''॥ इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,919: | Line 5,555: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V29_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V29" data-block-id="BTN_C03_S33_V29_B1">'एकादशेन्द्रियात्मा च पञ्चभूतात्मकस्तथा । | |||
सर्वाभिमानी भगवान्स्वराडिन्द्रः पुरन्दरः ॥ | सर्वाभिमानी भगवान्स्वराडिन्द्रः पुरन्दरः ॥ | ||
इदमण्डं जगत्सर्वं शक्रदेहं विदुर्बुधाः । | इदमण्डं जगत्सर्वं शक्रदेहं विदुर्बुधाः । | ||
तत्पतिस्त्रिगुणो रुद्रस्तस्य ब्रह्मा ततो हरिः''॥ इति वामने ॥ | तत्पतिस्त्रिगुणो रुद्रस्तस्य ब्रह्मा ततो हरिः''॥ इति वामने ॥ | ||
यथैतान्पश्यन्ति तद्वदेव ज्ञानात्मकं मत्स्यादिरूपं पश्यन्त्यज्ञाः॥ २९ ॥ | यथैतान्पश्यन्ति तद्वदेव ज्ञानात्मकं मत्स्यादिरूपं पश्यन्त्यज्ञाः॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,935: | Line 5,567: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S33_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S33_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S33_V32_B1" data-verse="BTN_C03_S33_V32" data-block-id="BTN_C03_S33_V32_B1">'ज्ञानभक्ती विना नैव मुक्तिः कस्यापि विद्यते । | |||
तयोरेकतरेणापि विष्णुगेनोभयं विना ॥ | तयोरेकतरेणापि विष्णुगेनोभयं विना ॥ | ||
एवमप्येतयोरेकभावेऽन्यनियतेर्ध्रुवम् । | एवमप्येतयोरेकभावेऽन्यनियतेर्ध्रुवम् । | ||
एकेनापि भवेन्मुक्तिस्तदर्थं त्वन्यसाधनम्''॥ इति हरिवंशेषु ॥३२॥ | एकेनापि भवेन्मुक्तिस्तदर्थं त्वन्यसाधनम्''॥ इति हरिवंशेषु ॥३२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 7,950: | Line 5,578: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S34_V02_B1" data-verse="BTN_C03_S34_V02" data-block-id="BTN_C03_S34_V02_B1">भूतेन्द्रियार्थात्ममयं तेभ्यः प्रधानम् । | |||
'त्वं प्रधानमयो देव प्रधानादधिको यतः''॥ इति वाराहे ॥ २ ॥</div> | |||
'त्वं प्रधानमयो देव प्रधानादधिको यतः''॥ इति वाराहे ॥ २ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,961: | Line 5,585: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S34_V05_B1" data-verse="BTN_C03_S34_V05" data-block-id="BTN_C03_S34_V05_B1">देहतन्त्रः देहप्रकाशः । | |||
'ततिः प्रकाशो विस्तारस्तन्त्रं चेत्यभिधीयते''।इति तन्त्रमालायाम् ॥ ५ ॥</div> | |||
'ततिः प्रकाशो विस्तारस्तन्त्रं चेत्यभिधीयते''।इति तन्त्रमालायाम् ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,978: | Line 5,598: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C03_S34_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C03_S34_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C03_S34_V27_B1" data-verse="BTN_C03_S34_V27" data-block-id="BTN_C03_S34_V27_B1">'जीवोपाधिप्रभृतयः आमुक्तेः सर्वदेहिनाम् । | |||
नियमात्सन्त्यभावस्तु निष्फलत्वादुदीर्यते''॥ इति वाराहे ॥ २७ ॥</div> | |||
नियमात्सन्त्यभावस्तु निष्फलत्वादुदीर्यते''॥ इति वाराहे ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 7,993: | Line 5,609: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V01_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V01" data-block-id="BTN_C04_S01_V01_B1">'पुनःपुनः कथां प्राहुरभ्यासादुत्तमं फलम् । | |||
विज्ञापयितुकामास्तु विद्वांसस्तत्रतत्र तु''॥ इत्याग्नेये ॥ १ ॥</div> | |||
विज्ञापयितुकामास्तु विद्वांसस्तत्रतत्र तु''॥ इत्याग्नेये ॥ १ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,008: | Line 5,620: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V22_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V22" data-block-id="BTN_C04_S01_V22_B1">'ब्रह्मस्थश्चैव रुद्रस्थः स्वयं चापि हरिः प्रभुः । | |||
प्रजां त्रिपुरुषसमां यच्छत्वित्यत्रिरैच्छत ॥ | प्रजां त्रिपुरुषसमां यच्छत्वित्यत्रिरैच्छत ॥ | ||
तस्मात्स ब्रह्मरुद्राभ्यां सह विष्णुर्जगत्पतिः । | तस्मात्स ब्रह्मरुद्राभ्यां सह विष्णुर्जगत्पतिः । | ||
आगत्य तु त्रिमूर्त्यंशान् पुत्रान्प्रादाज्जनार्दनः । | आगत्य तु त्रिमूर्त्यंशान् पुत्रान्प्रादाज्जनार्दनः । | ||
भावित्वाच्चैव कार्यस्य लोकानां मोहनाय च''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २०-२२ ॥ | भावित्वाच्चैव कार्यस्य लोकानां मोहनाय च''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २०-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,022: | Line 5,630: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V30_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V30" data-block-id="BTN_C04_S01_V30_B1">तत्स्थविष्ण्वपेक्षया ते वयमिति ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,032: | Line 5,636: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V33" data-block-id="BTN_C04_S01_V33_B1">'ब्रह्मणो नावतारोऽस्ति सन्निधानं तु केवलम् । | |||
ऋते विष्णोरात्मनश्च तदंशोक्तिः प्रवेशतः''॥ इति च । | ऋते विष्णोरात्मनश्च तदंशोक्तिः प्रवेशतः''॥ इति च । | ||
'सृष्टिभेदाद्विरूपं तु कथा पञ्चोत्तरं शतम् । | 'सृष्टिभेदाद्विरूपं तु कथा पञ्चोत्तरं शतम् । | ||
| Line 8,042: | Line 5,643: | ||
विष्णोर्ब्रह्मादिनां चैव क्रमाद्य्वत्यस्तशक्तिताम् । | विष्णोर्ब्रह्मादिनां चैव क्रमाद्य्वत्यस्तशक्तिताम् । | ||
एतदापादकं चान्यदृते कल्पादिभेदतः । | एतदापादकं चान्यदृते कल्पादिभेदतः । | ||
कथाभेदस्तु विज्ञेयो मोहायैतेषु भिन्नता''॥ इति वाराहे ॥ ३३ ॥ | कथाभेदस्तु विज्ञेयो मोहायैतेषु भिन्नता''॥ इति वाराहे ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,055: | Line 5,655: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V59"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V59"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V59_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V59" data-block-id="BTN_C04_S01_V59_B1">'नरे विष्णुः समाविष्टः स्वयं नारायणो हरिः । | |||
अर्जुने च नरावेशः कृष्णो नारायणः स्वयम्''॥ इति तत्त्वविवेके ॥ | अर्जुने च नरावेशः कृष्णो नारायणः स्वयम्''॥ इति तत्त्वविवेके ॥ | ||
खे रूपभेदो ऽभ्रादिः । | खे रूपभेदो ऽभ्रादिः । | ||
'यथाकाशस्थितो नित्यम्''इत्यादि च । | 'यथाकाशस्थितो नित्यम्''इत्यादि च । | ||
'यथाकाशे विमानादिरूपभेदः प्रतीयते । | 'यथाकाशे विमानादिरूपभेदः प्रतीयते । | ||
तथा हरौ जगदिदं तत्सामर्थ्यात्प्रतीयते''॥ इति ब्राह्मे ॥ ५२-५९ ॥ | तथा हरौ जगदिदं तत्सामर्थ्यात्प्रतीयते''॥ इति ब्राह्मे ॥ ५२-५९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,072: | Line 5,668: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V66" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V66"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S01_V66" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S01_V66"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S01_V66_B1" data-verse="BTN_C04_S01_V66" data-block-id="BTN_C04_S01_V66_B1">अप्रौढेव अस्वीकृतेव ॥ ६६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,090: | Line 5,682: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S02_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S02_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S02_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S02_V25_B1" data-verse="BTN_C04_S02_V25" data-block-id="BTN_C04_S02_V25_B1">'ये ज्ञानविषयाः शापा मुक्तिगाश्चाधिकारिणाम् । | |||
कादाचित्कास्ते भवन्ति नैव ते सार्वकालिकाः ॥ | कादाचित्कास्ते भवन्ति नैव ते सार्वकालिकाः ॥ | ||
तेषां ज्ञानस्य मुक्तेश्च तारतम्यस्य चैव हि । | तेषां ज्ञानस्य मुक्तेश्च तारतम्यस्य चैव हि । | ||
भगवन्नियतत्वात्तु शापादिर्नात्र कारणम्''॥ इति वाराहे ॥२२-२५॥ | भगवन्नियतत्वात्तु शापादिर्नात्र कारणम्''॥ इति वाराहे ॥२२-२५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,105: | Line 5,693: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S02_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S02_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S02_V26" data-block-id="BTN_C04_S02_V26_B1">'गिरिः प्राणः समुद्दिष्टस्तत्सुता वेदवाक्स्मृता । | |||
पुष्पं स्वर्गादयः प्रोक्ताः फलं मोक्ष उदाहृतम्''॥ इति वामने ॥ | पुष्पं स्वर्गादयः प्रोक्ताः फलं मोक्ष उदाहृतम्''॥ इति वामने ॥ | ||
'अनङ्गो मन्मथो मन्था कामोऽङ्गज उदाहृतः''। इति शब्दनिर्णये ॥ | 'अनङ्गो मन्मथो मन्था कामोऽङ्गज उदाहृतः''। इति शब्दनिर्णये ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,121: | Line 5,705: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S03_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S03_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S03_V23_B1" data-verse="BTN_C04_S03_V23" data-block-id="BTN_C04_S03_V23_B1">विशेषेण धीयते चिन्त्यते । | |||
'रुद्रेण धीयते विष्णुर्विष्णोर्ध्येयो न कश्चन''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥२३॥</div> | |||
'रुद्रेण धीयते विष्णुर्विष्णोर्ध्येयो न कश्चन''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥२३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,134: | Line 5,714: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S04_V15_B1" data-verse="BTN_C04_S04_V15" data-block-id="BTN_C04_S04_V15_B1">ब्रह्मरसासवार्थिभिः शिष्याणां मनोऽलिभिः । | |||
'सनकादयो रुद्रशिष्यास्तेषामन्ये तु योगिनः । | 'सनकादयो रुद्रशिष्यास्तेषामन्ये तु योगिनः । | ||
ब्रह्मशिष्यस्तथा रुद्रो ब्रह्मा नारायणस्य च''॥ इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥ | ब्रह्मशिष्यस्तथा रुद्रो ब्रह्मा नारायणस्य च''॥ इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,146: | Line 5,722: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S04_V16_B1" data-verse="BTN_C04_S04_V16" data-block-id="BTN_C04_S04_V16_B1">ब्रह्मादयो ब्रह्मपुत्राः । | |||
'सुपर्णशेषप्राणेशब्रह्मविष्णून् गिरं श्रियम् । | 'सुपर्णशेषप्राणेशब्रह्मविष्णून् गिरं श्रियम् । | ||
ऋते नमति नो रुद्रं क एव पुरुषार्थभाक्''॥ इति गारुडे ॥ १६ ॥ | ऋते नमति नो रुद्रं क एव पुरुषार्थभाक्''॥ इति गारुडे ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,160: | Line 5,732: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S04_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S04_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S04_V20" data-block-id="BTN_C04_S04_V20_B1">आब्रह्मणि ब्रह्मग्ज्ञानिनि । | |||
'आब्रह्मा स्थितधीर्जीवन्मुक्तश्चेत्यभिधीयते । | 'आब्रह्मा स्थितधीर्जीवन्मुक्तश्चेत्यभिधीयते । | ||
यस्तस्य न निवृत्तं च प्रवृत्तं कर्म चेष्यते ॥ | यस्तस्य न निवृत्तं च प्रवृत्तं कर्म चेष्यते ॥ | ||
| Line 8,173: | Line 5,742: | ||
'यदि देवाश्च ऋष्याद्या निन्द्यन्ते यत्र कुत्रचित् । | 'यदि देवाश्च ऋष्याद्या निन्द्यन्ते यत्र कुत्रचित् । | ||
न तावता गुणैर्हीनाः स्थितप्रज्ञा हि ते मताः । | न तावता गुणैर्हीनाः स्थितप्रज्ञा हि ते मताः । | ||
यथायोग्यं तु तात्पर्यं निन्दाया अन्यदेव तु''॥ इति गारुडे ॥ २० ॥ | यथायोग्यं तु तात्पर्यं निन्दाया अन्यदेव तु''॥ इति गारुडे ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,184: | Line 5,752: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S05_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S05_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S05_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S05_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S05_V04_B1" data-verse="BTN_C04_S05_V04" data-block-id="BTN_C04_S05_V04_B1">न चापरं तस्मादवरं न चिन्तयती । परन्तु विष्ण्वादिकं चिन्तयती चशब्दात् । | |||
'रुद्रं च ब्रह्मवायू च विष्णुं चैव श्रियं गिरम् । | 'रुद्रं च ब्रह्मवायू च विष्णुं चैव श्रियं गिरम् । | ||
उमा चिन्तयती देहं तत्याजान्यं न चास्मरत्''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ४ ॥ | उमा चिन्तयती देहं तत्याजान्यं न चास्मरत्''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,206: | Line 5,770: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S06_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S06_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S06_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S06_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S06_V26" data-block-id="BTN_C04_S06_V26_B1">'वीरभद्राख्यरूपेण स्वेन पूर्वं ययौ हरः । | |||
मूलरूपेण पश्चात्तु गत्वा दक्षमथावधीत् ॥ | मूलरूपेण पश्चात्तु गत्वा दक्षमथावधीत् ॥ | ||
तत्रोपेन्द्रेण हरिणा जितो धर्मात्मजेन च । | तत्रोपेन्द्रेण हरिणा जितो धर्मात्मजेन च । | ||
अन्यान् जिगाय प्रययौ कैलासं स्वं निकेतनम्''॥ इति ब्राह्मे ॥२६॥ | अन्यान् जिगाय प्रययौ कैलासं स्वं निकेतनम्''॥ इति ब्राह्मे ॥२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,221: | Line 5,781: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V03_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V03" data-block-id="BTN_C04_S07_V03_B1">त्रिमूर्तिगेन रूपेण नारायणो नाययौ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,231: | Line 5,787: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V07_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V07" data-block-id="BTN_C04_S07_V07_B1">यज्ञ इन्द्रः । | |||
'यज्ञो यज्ञपतिस्त्विन्द्रः पुरुहूतः पुरुष्टुतः''। इत्यभिधानम् । | 'यज्ञो यज्ञपतिस्त्विन्द्रः पुरुहूतः पुरुष्टुतः''। इत्यभिधानम् । | ||
तस्यात्मतन्त्रस्य । तस्य विष्णोर्मनोवशस्य । | तस्यात्मतन्त्रस्य । तस्य विष्णोर्मनोवशस्य । | ||
'नाहं नेन्द्रो न चैवान्ये यत्तत्त्वं न विदुः परम् । | 'नाहं नेन्द्रो न चैवान्ये यत्तत्त्वं न विदुः परम् । | ||
तस्य विष्णोर्वशे रुद्रो मम वायोरथापि वा । | तस्य विष्णोर्वशे रुद्रो मम वायोरथापि वा । | ||
नान्यस्य कस्यचित्पुंसस्तस्येत्थं वः कुतः कृतम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | नान्यस्य कस्यचित्पुंसस्तस्येत्थं वः कुतः कृतम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,246: | Line 5,798: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V33" data-block-id="BTN_C04_S07_V33_B1">'मुमुक्षवो ब्रह्मणश्च शिवादिन्द्रादिभिस्तथा । | |||
श्रुत्वा ज्ञानं परं गुह्यं मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''॥ इति कौर्मे ॥ ३३ ॥</div> | |||
श्रुत्वा ज्ञानं परं गुह्यं मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''॥ इति कौर्मे ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,257: | Line 5,805: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V40_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V40" data-block-id="BTN_C04_S07_V40_B1">महत्तमः तेजस्वितमः अर्कस्य सकाशादपि । | |||
'तेजोऽर्थ उत्तमार्थे च पूज्यार्थे च प्रयुज्यते । | 'तेजोऽर्थ उत्तमार्थे च पूज्यार्थे च प्रयुज्यते । | ||
महच्छब्दो महःशब्दो मान्यशब्दस्तथैव च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४०॥ | महच्छब्दो महःशब्दो मान्यशब्दस्तथैव च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,269: | Line 5,813: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V42_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V42" data-block-id="BTN_C04_S07_V42_B1">अन्तर्याम्यपेक्षया शक्तेः शिवस्य च परमिति । | |||
'क्रियन्ते स्तुतयोऽन्यत्र तदन्तर्याम्यपेक्षया । | 'क्रियन्ते स्तुतयोऽन्यत्र तदन्तर्याम्यपेक्षया । | ||
न जीवेषु गुणाः पूर्णा यथायोग्या हि तद्गताः''॥ इति ब्राह्मे ॥४२॥ | न जीवेषु गुणाः पूर्णा यथायोग्या हि तद्गताः''॥ इति ब्राह्मे ॥४२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,281: | Line 5,821: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V43_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V43" data-block-id="BTN_C04_S07_V43_B1">'तद्वशत्वात्स्वरूपं तु विष्णोः सर्वमुदीर्यते । | |||
स्वरूपं स च सर्वत्र बिम्बत्वादेव तूच्यते ॥ | स्वरूपं स च सर्वत्र बिम्बत्वादेव तूच्यते ॥ | ||
साक्षात्स्वरूपं मत्स्याद्या विष्णोर्नान्यत्कथञ्चन । | साक्षात्स्वरूपं मत्स्याद्या विष्णोर्नान्यत्कथञ्चन । | ||
तस्मादन्यगता दोषा न तस्मिन् पुरुषोत्तमे''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ४३ ॥ | तस्मादन्यगता दोषा न तस्मिन् पुरुषोत्तमे''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ ४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,294: | Line 5,830: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V44_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V44" data-block-id="BTN_C04_S07_V44_B1">अभिपत्तये प्रतीकाराय । सूत्रेण दोषसूचकेन ॥ ४४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,304: | Line 5,836: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V46_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V46" data-block-id="BTN_C04_S07_V46_B1">तव त्वाम् । 'चतुर्षु षष्ठी''इति सूत्रात् ॥ | |||
'विष्ण्वधीना जगत्सत्ता प्रतीतिश्चेष्टितं गतिः । | 'विष्ण्वधीना जगत्सत्ता प्रतीतिश्चेष्टितं गतिः । | ||
इति यन्नियतं ज्ञानमपृथग्दर्शनं स्मृतम् ॥ | इति यन्नियतं ज्ञानमपृथग्दर्शनं स्मृतम् ॥ | ||
मिथ्याज्ञानं पृथग्ज्ञानमिति वेदविदो विदुः । | मिथ्याज्ञानं पृथग्ज्ञानमिति वेदविदो विदुः । | ||
यथैवार्थस्तथाज्ञानमपृथग्दृष्टिरुच्यते''॥ इति गारुडे ॥ ४६ ॥ | यथैवार्थस्तथाज्ञानमपृथग्दृष्टिरुच्यते''॥ इति गारुडे ॥ ४६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,318: | Line 5,846: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V48_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V48" data-block-id="BTN_C04_S07_V48_B1">यदा यस्मात् । | |||
'हृदयस्य द्रवीभावस्त्वनुकम्पेति कथ्यते । | 'हृदयस्य द्रवीभावस्त्वनुकम्पेति कथ्यते । | ||
उपकारं कर्तुमिच्छा कृपेत्याहुर्मनीषिणः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४८॥ | उपकारं कर्तुमिच्छा कृपेत्याहुर्मनीषिणः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,332: | Line 5,856: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S07_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S07_V49_B1" data-verse="BTN_C04_S07_V49" data-block-id="BTN_C04_S07_V49_B1">मायया विष्ण्वधीनया बन्धकशक्त्या । | |||
'विष्णुमाया हरेरिच्छा बन्धशक्तिश्च तद्वशा । | 'विष्णुमाया हरेरिच्छा बन्धशक्तिश्च तद्वशा । | ||
सर्वत्रगा हरेरिच्छा बन्धशक्तिर्ज्ञवर्जिता''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४९॥ | सर्वत्रगा हरेरिच्छा बन्धशक्तिर्ज्ञवर्जिता''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४९॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,346: | Line 5,866: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V24_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V24" data-block-id="BTN_C04_S08_V24_B1">'उत्पत्तिर्हरिरूपाणां व्यक्तिरेव न संशयः । | |||
उत्पत्तिरेव जीवानां देहोत्पत्तिरितीर्यते''। इति तत्त्वनिर्णये ॥ २४ ॥</div> | |||
उत्पत्तिरेव जीवानां देहोत्पत्तिरितीर्यते''। इति तत्त्वनिर्णये ॥ २४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,357: | Line 5,873: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V26" data-block-id="BTN_C04_S08_V26_B1">'जडमाया न तस्यास्ति शरीरत्वेन कुत्रचित् । | |||
सृष्ट्वा तया शरीराणि तत्स्थितेः पुरुषः स्मृतः । | सृष्ट्वा तया शरीराणि तत्स्थितेः पुरुषः स्मृतः । | ||
मायायामशरीरायामपि विष्णुः स्वयं स्थितः ॥ | मायायामशरीरायामपि विष्णुः स्वयं स्थितः ॥ | ||
तस्मात्प्राकृत इत्येव जीववत्तं वदन्ति हि । | तस्मात्प्राकृत इत्येव जीववत्तं वदन्ति हि । | ||
अस्पृष्टत्वेऽपि तद्धर्मैस्तद्गत्वादेव कारणात्''॥ इति तत्त्वविवेके ॥ २६ ॥ | अस्पृष्टत्वेऽपि तद्धर्मैस्तद्गत्वादेव कारणात्''॥ इति तत्त्वविवेके ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,371: | Line 5,883: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V27_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V27" data-block-id="BTN_C04_S08_V27_B1">अधिदैवं उत्तमदैवम् । यद्यज्ञभागार्थं यज्ञभुग्देवताशरीरे आस्थाः । | |||
'भुङ्क्ते यज्ञभुजो देवानाविश्य पुरुषोत्तमः''। इति च ॥ २७ ॥</div> | |||
'भुङ्क्ते यज्ञभुजो देवानाविश्य पुरुषोत्तमः''। इति च ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,382: | Line 5,890: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V29_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V29" data-block-id="BTN_C04_S08_V29_B1">आशिषोऽपि तत एव भवन्तीत्यतश्चशब्दः ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,392: | Line 5,896: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V31_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V31" data-block-id="BTN_C04_S08_V31_B1">'अव्यक्तादिपदार्थानां विशेषज्ञानिनाऽपि तु । | |||
न देहो वैष्णवो ज्ञेय आनन्दः प्राकृतो न हि''॥ इति तन्त्रसारे । | न देहो वैष्णवो ज्ञेय आनन्दः प्राकृतो न हि''॥ इति तन्त्रसारे । | ||
पदार्थभेदग्रहः पदार्थविशेषज्ञः । | पदार्थभेदग्रहः पदार्थविशेषज्ञः । | ||
'भेदोऽन्तरं विशेषश्च सूक्ष्मेक्षा चाभिधीयते''इति तत्त्वनिर्णये ॥ ३१ ॥ | 'भेदोऽन्तरं विशेषश्च सूक्ष्मेक्षा चाभिधीयते''इति तत्त्वनिर्णये ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,405: | Line 5,905: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V34_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V34" data-block-id="BTN_C04_S08_V34_B1">ईश्वरान् ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,415: | Line 5,911: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V37_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V37" data-block-id="BTN_C04_S08_V37_B1">माया ह्येषा भवदीया भगवत्सामर्थ्यमेव । | |||
'भगवन्महिमैवासौ यद्दृश्यो भगवान् स्वयम्''। इति च ॥ ३७ ॥</div> | |||
'भगवन्महिमैवासौ यद्दृश्यो भगवान् स्वयम्''। इति च ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,426: | Line 5,918: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V38_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V38" data-block-id="BTN_C04_S08_V38_B1">न पृथग् य आत्मनः । अन्यथा यो न पश्यति । | |||
'पृथग्ज्ञानं तदित्याहुर्यत्किञ्चिद्वीक्ष्यतेऽन्यथा । | 'पृथग्ज्ञानं तदित्याहुर्यत्किञ्चिद्वीक्ष्यतेऽन्यथा । | ||
ज्ञानज्ञेयाविरोधेन त्वपृथग्वस्तुनो दृशिः ॥ | ज्ञानज्ञेयाविरोधेन त्वपृथग्वस्तुनो दृशिः ॥ | ||
| Line 8,438: | Line 5,927: | ||
हे भृत्येश । तयाऽनन्यवृत्त्या उपधावतामस्माकमनुग्रहोऽस्त्येव । तथापि पुनरनुगृहाण । | हे भृत्येश । तयाऽनन्यवृत्त्या उपधावतामस्माकमनुग्रहोऽस्त्येव । तथापि पुनरनुगृहाण । | ||
'यथार्थज्ञानिनो नान्यः प्रियो विष्णोस्तु कश्चन । | 'यथार्थज्ञानिनो नान्यः प्रियो विष्णोस्तु कश्चन । | ||
तथाप्यधिकसन्तुष्ट्यै प्रसीदेत्यर्थनं पुनः''॥ इति च ॥ ३८ ॥ | तथाप्यधिकसन्तुष्ट्यै प्रसीदेत्यर्थनं पुनः''॥ इति च ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,445: | Line 5,933: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V39_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V39" data-block-id="BTN_C04_S08_V39_B1">'प्रकृत्या जडया मिथ्याज्ञानं जनयतीश्वरः । | |||
तस्य भ्रमश्च सत्वाद्या न सन्ति परमेशितुः''॥ इति च ॥ ३९ ॥</div> | |||
तस्य भ्रमश्च सत्वाद्या न सन्ति परमेशितुः''॥ इति च ॥ ३९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,456: | Line 5,940: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V41_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V41" data-block-id="BTN_C04_S08_V41_B1">'यज्ञो यज्ञपुमांश्चैव यज्ञेशो यज्ञभावनः । | |||
यज्ञभुक्चेति पञ्चात्मा यज्ञेष्विज्यो हरिः स्वयम् ॥ | यज्ञभुक्चेति पञ्चात्मा यज्ञेष्विज्यो हरिः स्वयम् ॥ | ||
ओश्रावयास्तुश्रौषड्यजाथो येयजामहे । | ओश्रावयास्तुश्रौषड्यजाथो येयजामहे । | ||
वषट्कारान्तकैर्नित्यं यजुर्भिः पञ्चभिर्विभुः''॥ इति तन्त्रसारे ॥४१॥ | वषट्कारान्तकैर्नित्यं यजुर्भिः पञ्चभिर्विभुः''॥ इति तन्त्रसारे ॥४१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,469: | Line 5,949: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V45_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V45" data-block-id="BTN_C04_S08_V45_B1">'सर्वशब्दाभिधेयत्वं सर्वान्तर्यामिकत्वतः । | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वात्सर्वभिन्नो यतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ ४५ ॥</div> | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वात्सर्वभिन्नो यतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ ४५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,480: | Line 5,956: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V50_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V50" data-block-id="BTN_C04_S08_V50_B1">'अन्तर्यामिस्वरूपेण ब्रह्मरुद्राद्यभिन्नता । | |||
न तु जीवस्वरूपेण जीवा भिन्ना यतो हरेः ॥ | न तु जीवस्वरूपेण जीवा भिन्ना यतो हरेः ॥ | ||
विशेषाभेदवचनं सन्निधानविशेषतः । | विशेषाभेदवचनं सन्निधानविशेषतः । | ||
सन्निधानं तु तत्प्रोक्तं सामर्थ्यव्यञ्जनं हरेः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | सन्निधानं तु तत्प्रोक्तं सामर्थ्यव्यञ्जनं हरेः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,493: | Line 5,965: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V52_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V52" data-block-id="BTN_C04_S08_V52_B1">'हरेर्वशत्वदृष्टिस्तु भूतानामपृथग्दृशिः । | |||
प्रियत्वदृष्टिरथवा ब्रह्मादीनां विशेषतः''॥ इति गारुडे ॥ ५२ ॥</div> | |||
प्रियत्वदृष्टिरथवा ब्रह्मादीनां विशेषतः''॥ इति गारुडे ॥ ५२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,504: | Line 5,972: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V54_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V54" data-block-id="BTN_C04_S08_V54_B1">सर्वभूतात्मना सर्वभूतान्तर्यामित्वेन ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,514: | Line 5,978: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V55_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V55" data-block-id="BTN_C04_S08_V55_B1">उभयतः सोमतो हविषश्च ॥ ५५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,524: | Line 5,984: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V59"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V59"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V59_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V59" data-block-id="BTN_C04_S08_V59_B1">'शक्तित्वाद्विष्णुशक्तिस्तु शक्तिशब्देन चोच्यते । | |||
शक्यत्वात्प्रकृतिश्चापि स्वापः सृष्टिं विना हरौ । | शक्यत्वात्प्रकृतिश्चापि स्वापः सृष्टिं विना हरौ । | ||
रतिस्तस्यास्तु कथितो नह्यन्यः स्वाप उच्यते''॥ इति तन्त्रसारे ॥ | रतिस्तस्यास्तु कथितो नह्यन्यः स्वाप उच्यते''॥ इति तन्त्रसारे ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,540: | Line 5,996: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V64"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S08_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S08_V64"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S08_V64_B1" data-verse="BTN_C04_S08_V64" data-block-id="BTN_C04_S08_V64_B1">'स्वाहाद्वारेण नदीतीरे शरकानने चच्छर्द''। इति भारतोक्तेः ॥६४॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,552: | Line 6,004: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V07_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V07" data-block-id="BTN_C04_S09_V07_B1">'आविष्टा हरिणा जीवा ब्रह्मा दक्षो मनुः पृथुः । | |||
शक्राद्या ऋषयश्चैव मत्स्यव्यासादयो हरिः ॥''इति ब्रह्मवैवर्ते ॥७॥</div> | |||
शक्राद्या ऋषयश्चैव मत्स्यव्यासादयो हरिः ॥''इति ब्रह्मवैवर्ते ॥७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,563: | Line 6,011: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V08_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V08" data-block-id="BTN_C04_S09_V08_B1">'प्रियव्रतोत्तानपादप्रमुखेषु हरिः स्वयम् । | |||
आविष्टः सर्वभूतेषु ऋषभाद्याः स्वयं हरिः''॥ इति हरिवंशेषु ॥८॥</div> | |||
आविष्टः सर्वभूतेषु ऋषभाद्याः स्वयं हरिः''॥ इति हरिवंशेषु ॥८॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,574: | Line 6,018: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V31_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V31" data-block-id="BTN_C04_S09_V31_B1">विविधकल्पने विद्यमानेऽपि परिणततया ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,584: | Line 6,024: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V54_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V54" data-block-id="BTN_C04_S09_V54_B1">परिणततया एकस्मिन्नेव भूतेन ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,594: | Line 6,030: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V61"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V61"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V61_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V61" data-block-id="BTN_C04_S09_V61_B1">मन्त्रहृदयेन मन्त्रेण च नमः शब्देन च ॥ ६१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,604: | Line 6,036: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V72" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V72"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V72" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V72"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V72_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V72" data-block-id="BTN_C04_S09_V72_B1">तस्यैव योग्यत्वाल्लोकपालानां दुष्करम् । | |||
'नाशक्यं देवतानां तु यदन्यैः शकितं क्वचित् । | 'नाशक्यं देवतानां तु यदन्यैः शकितं क्वचित् । | ||
शक्ता अपि न कुर्वन्ति यदन्यविहितं बुधाः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ७२ ॥ | शक्ता अपि न कुर्वन्ति यदन्यविहितं बुधाः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ७२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,616: | Line 6,044: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V74" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V74"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V74" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V74"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V74_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V74" data-block-id="BTN_C04_S09_V74_B1">दृष्ट्या निरूपणया । आदेशेन उपदेशेन ॥ ७४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,626: | Line 6,050: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V80" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V80"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V80" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V80"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V80_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V80" data-block-id="BTN_C04_S09_V80_B1">'यत्र देवैः कृते विघ्ने खण्डितो न पुमान्भवेत् । | |||
तत्र तद्यशसे विघ्नं कुर्युर्न तु विघातने ॥ | तत्र तद्यशसे विघ्नं कुर्युर्न तु विघातने ॥ | ||
यत्र खण्डितता तत्र खण्डनायैव केवलम् । | यत्र खण्डितता तत्र खण्डनायैव केवलम् । | ||
सत्यकामा यतो देवास्ते चित्ताद्यभिमानिनः ॥ | सत्यकामा यतो देवास्ते चित्ताद्यभिमानिनः ॥ | ||
अतो विमोहनायैव प्राप्नुयुस्ते पराजयम् । | अतो विमोहनायैव प्राप्नुयुस्ते पराजयम् । | ||
तेषामशक्तितोक्तिश्च विमोहाय सुरद्विषाम्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥८०॥ | तेषामशक्तितोक्तिश्च विमोहाय सुरद्विषाम्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥८०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,641: | Line 6,061: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V81" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V81"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V81" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V81"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V81_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V81" data-block-id="BTN_C04_S09_V81_B1">भूतेन्द्रियाश्रयं भगवद्रूपम् ॥ ८१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,651: | Line 6,067: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V84" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V84"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V84" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V84"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V84_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V84" data-block-id="BTN_C04_S09_V84_B1">विश्वं भगवन्तम् । आत्मनो द्वारं सर्वजीवोत्पत्त्यादिद्वारम् । लोकानामेव निरुच्छ्वासः लोकपालास्तदर्थमेव शरणं ययुः । | |||
'ध्यातुर्ध्रुवस्य कीर्त्यर्थं हरिणा सह देवताः । | 'ध्यातुर्ध्रुवस्य कीर्त्यर्थं हरिणा सह देवताः । | ||
लोकोच्छ्वासं निरुध्याथ श्वासार्थं च हरिं ययुः ॥ | लोकोच्छ्वासं निरुध्याथ श्वासार्थं च हरिं ययुः ॥ | ||
अन्यप्रवृत्तयस्तेभ्यो न तेषामन्यतः क्वचित् । | अन्यप्रवृत्तयस्तेभ्यो न तेषामन्यतः क्वचित् । | ||
स्वोत्तमेभ्यस्तु देवेभ्यस्तेषां स्युः स्वप्रवृत्तयः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ | स्वोत्तमेभ्यस्तु देवेभ्यस्तेषां स्युः स्वप्रवृत्तयः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,667: | Line 6,079: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V85" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V85"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S09_V85" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S09_V85"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S09_V85_B1" data-verse="BTN_C04_S09_V85" data-block-id="BTN_C04_S09_V85_B1">अखिलसत्वसमूहस्य । | |||
'तेजः शक्तिः समूहश्च गृहं धामेति कथ्यते''।इति तत्त्वनिर्णये ॥ ८५ ॥</div> | |||
'तेजः शक्तिः समूहश्च गृहं धामेति कथ्यते''।इति तत्त्वनिर्णये ॥ ८५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,680: | Line 6,088: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V10_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V10" data-block-id="BTN_C04_S10_V10_B1">परब्रह्मणि स्थितस्य ध्यानादिकं विना न भवति । सुप्तौ दृष्टत्वात् ॥१०॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,690: | Line 6,094: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V12_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V12" data-block-id="BTN_C04_S10_V12_B1">ये स्वाः सम्पदः स्मरन्ति ते त्वां न स्मरन्ति । | |||
ये भगवद्भक्तसङ्गाः ते स्वाः सम्पदो न स्मरन्ति ॥ १२ ॥</div> | |||
ये भगवद्भक्तसङ्गाः ते स्वाः सम्पदो न स्मरन्ति ॥ १२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,701: | Line 6,101: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V13_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V13" data-block-id="BTN_C04_S10_V13_B1">'पश्यमानोऽपि तु हरिं न तु वेत्ति कथञ्चन । | |||
वेत्ति किञ्चित्प्रसादेन हरेरथ गुरोस्तथा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १३ ॥</div> | |||
वेत्ति किञ्चित्प्रसादेन हरेरथ गुरोस्तथा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,712: | Line 6,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V15_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V15" data-block-id="BTN_C04_S10_V15_B1">वधिं अवधिम् । अल्लोपेन । संसारस्यावधिभूतं त्वामास्थिताः ॥ तैः सहैवास्ते ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,722: | Line 6,114: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V16_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V16" data-block-id="BTN_C04_S10_V16_B1">'आनुपूर्वी श्रुतिश्चैव त्रयी चाम्नाय उच्यते''। इत्यभिधानम् ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,734: | Line 6,122: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V31_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V31" data-block-id="BTN_C04_S10_V31_B1">'आधिपत्यमनित्यं तु ध्रुवलोकस्य यद्ध्रुवे । | |||
न तु तत्स्थानगन्तॄणां यतीनां गतिरुत्तमा ॥ | न तु तत्स्थानगन्तॄणां यतीनां गतिरुत्तमा ॥ | ||
तस्यापि मुक्तिर्नियता नियतं चापि तत्पदम् । | तस्यापि मुक्तिर्नियता नियतं चापि तत्पदम् । | ||
तथापि कामनानिन्दा ध्रुवेण सुकृता बत''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ ३१ ॥ | तथापि कामनानिन्दा ध्रुवेण सुकृता बत''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,747: | Line 6,131: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V33" data-block-id="BTN_C04_S10_V33_B1">'द्वितीयस्य स्वतन्त्रस्य त्वभावाद्द्वयवर्जितः । | |||
ईश्वरश्चेशितव्यस्य भावात्स परमेश्वरः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३३ ॥</div> | |||
ईश्वरश्चेशितव्यस्य भावात्स परमेश्वरः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,758: | Line 6,138: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V35_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V35" data-block-id="BTN_C04_S10_V35_B1">'हरौ नियतचित्तत्वाद्गृहवत्तत्प्रवेशनात् । | |||
मोक्षं तादात्म्यमित्याहुर्न तद्रूपत्वतः क्वचित्''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | मोक्षं तादात्म्यमित्याहुर्न तद्रूपत्वतः क्वचित्''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | ||
तच्चित्ततैव तादात्म्यम् । | तच्चित्ततैव तादात्म्यम् । | ||
'नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति''इत्युक्तत्वात् । | 'नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति''इत्युक्तत्वात् । | ||
'हरीच्छितेच्छुतैकात्म्यं न तेनैकस्वरूपता''इति च । | 'हरीच्छितेच्छुतैकात्म्यं न तेनैकस्वरूपता''इति च । | ||
'कामेन मे काम आगात्''इति च श्रुतिः ॥ ३५ ॥ | 'कामेन मे काम आगात्''इति च श्रुतिः ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,775: | Line 6,151: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S10_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S10_V53"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V53_B1" data-verse="BTN_C04_S10_V53" data-block-id="BTN_C04_S10_V53_B1">'कलभश्चैव कन्यानां करिणी बालमङ्गले''। इति राजनीतौ ॥ ५३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,788: | Line 6,160: | ||
<div class="verse-block" id="BTN_C04_S11_V52" data-block-id="BTN_C04_S11_V52" data-doc="BTN" data-chapter="BTN_C04" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">केचित् कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंसः काममुतापरे ॥ ५२ ॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="BTN_C04_S11_V52" data-block-id="BTN_C04_S11_V52" data-doc="BTN" data-chapter="BTN_C04" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">केचित् कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंसः काममुतापरे ॥ ५२ ॥</span></span></div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S10_V53_B1" data-verse="BTN_C04_S11" data-block-id="BTN_C04_S10_V53_B1">'हरिरक्लिष्टकारित्वादयस्कान्तवदुच्यते । | |||
कामकर्मस्वभावेषु काले चावस्थितो हरिः । | कामकर्मस्वभावेषु काले चावस्थितो हरिः । | ||
सर्वकारणभूतः संस्तत्तन्नाम्नाऽभिधीयते''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ ४७,५२ ॥ | सर्वकारणभूतः संस्तत्तन्नाम्नाऽभिधीयते''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ ४७,५२ ॥</div> | ||
<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ॥</div> | <div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये चतुर्थस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ॥</div> | ||
| Line 8,803: | Line 6,171: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V04_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V04" data-block-id="BTN_C04_S11_V04_B1">परमेश्वरं विनाऽहं त्वं कर्तेति भ्रान्तिः । | |||
'नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः''। इति मोक्षधर्मे । | 'नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः''। इति मोक्षधर्मे । | ||
विपर्ययो दुःखादिः सुखादिरूपस्य ॥ ४ ॥ | विपर्ययो दुःखादिः सुखादिरूपस्य ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,815: | Line 6,179: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V06_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V06" data-block-id="BTN_C04_S11_V06_B1">आत्मसामर्थ्याख्यया शक्त्या युक्तम् । गुणमय्या विरहितम् ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,825: | Line 6,185: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V07_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V07" data-block-id="BTN_C04_S11_V07_B1">निरन्तरं भगवत्पादमानसम् ॥ ७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,835: | Line 6,191: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V10_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V10" data-block-id="BTN_C04_S11_V10_B1">द्रव्यक्रियादेवतानां विषयम् । अकर्मफलप्रदं मोक्षफलप्रदम् ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,845: | Line 6,197: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V11_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V11" data-block-id="BTN_C04_S11_V11_B1">'विश्वः पूर्णस्तथा सर्वः समस्तश्चाभिधीयते''। इत्यभिधानम् ॥११॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,855: | Line 6,203: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V15_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V15" data-block-id="BTN_C04_S11_V15_B1">'अन्यथात्वात्क्षिप्रनाशाज्जगत्स्वप्नादिवत्स्मृतम् । | |||
वर्तमानं नियत्यैव सदैव परमात्मनि''॥ इति वाराहे ॥ | वर्तमानं नियत्यैव सदैव परमात्मनि''॥ इति वाराहे ॥ | ||
'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । | 'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च । | ||
प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छानन्त कथ्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १५ ॥ | प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छानन्त कथ्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,868: | Line 6,212: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V17_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V17" data-block-id="BTN_C04_S11_V17_B1">स्थूले पातालादिके । शिलावत्प्रतिमारूपे । | |||
'शिलावत्प्रतिमैषा हि विष्णोर्लोकचतुर्दशि''। इति च ॥ १७ ॥</div> | |||
'शिलावत्प्रतिमैषा हि विष्णोर्लोकचतुर्दशि''। इति च ॥ १७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,881: | Line 6,221: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V26" data-block-id="BTN_C04_S11_V26_B1">'शिंशुमारो ध्रुवश्चैव संस्थितौ यत्पुरे सदा । | |||
तत्पश्यन्ति न यान्त्यन्ये लोकं यान्ति सुरान् विना''॥ इति च ॥ २५,२६ ॥</div> | |||
तत्पश्यन्ति न यान्त्यन्ये लोकं यान्ति सुरान् विना''॥ इति च ॥ २५,२६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,894: | Line 6,230: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S11_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S11_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S11_V49_B1" data-verse="BTN_C04_S11_V49" data-block-id="BTN_C04_S11_V49_B1">मनसा परमात्मानं प्रति सन्तुष्टः ॥ ४९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,906: | Line 6,238: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S12_V09_B1" data-verse="BTN_C04_S12_V09" data-block-id="BTN_C04_S12_V09_B1">स्वरूपं जीवस्य बिम्बरूपं परमात्मानम् । | |||
'भिन्नस्वरूपमभिदं स्वरूपं तु द्विधा हरेः । | 'भिन्नस्वरूपमभिदं स्वरूपं तु द्विधा हरेः । | ||
भिन्नस्वरूपं ब्रह्माद्या मत्स्याद्यभिदमुच्यते''॥ इति गारुडे ॥ ९ ॥ | भिन्नस्वरूपं ब्रह्माद्या मत्स्याद्यभिदमुच्यते''॥ इति गारुडे ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,918: | Line 6,246: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S12_V11_B1" data-verse="BTN_C04_S12_V11" data-block-id="BTN_C04_S12_V11_B1">'कल्पः कल्पाभिमानी सन् शिंशुमारानुगः स्थितः । | |||
वत्सरो राज्यमकरोत्पित्रा दत्तं महाबलः''॥ इति ब्राह्मे । | वत्सरो राज्यमकरोत्पित्रा दत्तं महाबलः''॥ इति ब्राह्मे । | ||
'चक्रे नारायणः साक्षात्किंस्तुघ्नः कल्पमात्मजम्''। इति पाद्मे ॥११॥ | 'चक्रे नारायणः साक्षात्किंस्तुघ्नः कल्पमात्मजम्''। इति पाद्मे ॥११॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,934: | Line 6,258: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S12_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S12_V33" data-block-id="BTN_C04_S12_V33_B1">'अनपत्योऽपि सद्धर्मा लोकजिन्नात्र संशयः । | |||
देवैस्तु पृथुजन्मार्थे हविरङ्गस्य नो हृतम् ॥ | देवैस्तु पृथुजन्मार्थे हविरङ्गस्य नो हृतम् ॥ | ||
अनपत्यत्वकर्माऽसौ बालहत्या कृता पुरा । | अनपत्यत्वकर्माऽसौ बालहत्या कृता पुरा । | ||
अतो दुष्टोऽभवत्पुत्र इष्टो विष्णुरतः पृथुः''॥ इति वामने ॥३१-३३॥ | अतो दुष्टोऽभवत्पुत्र इष्टो विष्णुरतः पृथुः''॥ इति वामने ॥३१-३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,951: | Line 6,271: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S12_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S12_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S12_V40_B1" data-verse="BTN_C04_S12_V40" data-block-id="BTN_C04_S12_V40_B1">'मृत्युर्देवो यमभ्राता वेनमातामहोऽसुरः । | |||
पीडां वेनेति च प्राहुर्वेनोऽसौ पीडनादभूत्''॥ इति च ॥ ३९,४० ॥</div> | |||
पीडां वेनेति च प्राहुर्वेनोऽसौ पीडनादभूत्''॥ इति च ॥ ३९,४० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,964: | Line 6,280: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S13_V22_B1" data-verse="BTN_C04_S13_V22" data-block-id="BTN_C04_S13_V22_B1">सर्वलोकादीन् सङ्गृह्णातीति तत्सङ्ग्रहः । | |||
'सर्वस्य ग्रहणाद्विष्णुः सर्वसङ्ग्रह उच्यते । | 'सर्वस्य ग्रहणाद्विष्णुः सर्वसङ्ग्रह उच्यते । | ||
वेदस्य तद्वक्तृकत्वात्प्राधान्यं तु त्रयीमयः । | वेदस्य तद्वक्तृकत्वात्प्राधान्यं तु त्रयीमयः । | ||
सर्वं तद्विषयत्वेन मुख्यं सर्वमयस्ततः''इति स्कान्दे ॥ २२ ॥ | सर्वं तद्विषयत्वेन मुख्यं सर्वमयस्ततः''इति स्कान्दे ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 8,977: | Line 6,289: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S13_V23_B1" data-verse="BTN_C04_S13_V23" data-block-id="BTN_C04_S13_V23_B1">'विष्णोः सन्निहितत्वात्तु सर्वे देवा हरेः कलाः''। इति च ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 8,989: | Line 6,297: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S13_V29_B1" data-verse="BTN_C04_S13_V29" data-block-id="BTN_C04_S13_V29_B1">'अहं ब्रह्मेति वेनस्तु ध्यायन्नापाधरं तमः । | |||
तद्राद्धान्तो महीं व्याप्तो भेर्या ख्यापयतोऽनिशम् ॥ | तद्राद्धान्तो महीं व्याप्तो भेर्या ख्यापयतोऽनिशम् ॥ | ||
आसुरा राक्षसाश्चैव पिशाचास्तत्पथि स्थिताः । | आसुरा राक्षसाश्चैव पिशाचास्तत्पथि स्थिताः । | ||
| Line 8,998: | Line 6,303: | ||
पुनः कलियुगे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे मनोः । | पुनः कलियुगे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे मनोः । | ||
वैवस्वतस्य समये जाताः क्रोधवशा भुवि । | वैवस्वतस्य समये जाताः क्रोधवशा भुवि । | ||
ख्यापयन्ति दुरात्मनो मणिमांस्तत्पुरःसरः''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ २४,२९ ॥ | ख्यापयन्ति दुरात्मनो मणिमांस्तत्पुरःसरः''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ २४,२९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,009: | Line 6,313: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S13_V47_B1" data-verse="BTN_C04_S13_V47" data-block-id="BTN_C04_S13_V47_B1">'त्र्यंशो वेनः समुद्दिष्टः सत्वांशः पृथुतामगात् । | |||
रजोंऽशश्च दिवं यातो निषादस्तामसोऽभवत् । | रजोंऽशश्च दिवं यातो निषादस्तामसोऽभवत् । | ||
स्वयं वेनश्चतुर्थस्तु महातमसि पातितः''॥ इति कौर्मे । | स्वयं वेनश्चतुर्थस्तु महातमसि पातितः''॥ इति कौर्मे । | ||
'पापरूपी पृथग्जातो निषादो वेनदेहतः । | 'पापरूपी पृथग्जातो निषादो वेनदेहतः । | ||
यस्मात्तस्मात्पृथोः पुत्राद्रजो वेनो दिवं ययौ''॥ इति गारुडे ॥ ४४-४७ ॥ | यस्मात्तस्मात्पृथोः पुत्राद्रजो वेनो दिवं ययौ''॥ इति गारुडे ॥ ४४-४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,025: | Line 6,325: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S13_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S13_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S13_V50_B1" data-verse="BTN_C04_S13_V50" data-block-id="BTN_C04_S13_V50_B1">'पृथुहैहयादयो जीवास्तेष्वाविष्टो हरिः स्वयम् । | |||
विशेषावेशतस्तेषु साक्षाद्धर्यंशतावचः ॥ | विशेषावेशतस्तेषु साक्षाद्धर्यंशतावचः ॥ | ||
किंस्तुघ्नव्यासऋषभकपिला मत्स्यपूर्वकाः । | किंस्तुघ्नव्यासऋषभकपिला मत्स्यपूर्वकाः । | ||
| Line 9,038: | Line 6,335: | ||
नास्य सन्निधिमात्रेण रमा पत्नीत्वमाव्रजेत् ॥ | नास्य सन्निधिमात्रेण रमा पत्नीत्वमाव्रजेत् ॥ | ||
साक्षादेव तु साक्षाच्च हरेः सन्निधितः क्वचित् । | साक्षादेव तु साक्षाच्च हरेः सन्निधितः क्वचित् । | ||
गोप्यादिरूपा भवति विपरीतं न तु क्वचित्''॥ इति च ॥ ५० ॥ | गोप्यादिरूपा भवति विपरीतं न तु क्वचित्''॥ इति च ॥ ५० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,049: | Line 6,345: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S14_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S14_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S14_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S14_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S14_V03_B1" data-verse="BTN_C04_S14_V03" data-block-id="BTN_C04_S14_V03_B1">तत्र सन्निहितः साक्षाद् भगवान् । | |||
'ब्रह्मण्यनन्ते गरुडे रुद्रे कामे शचीपतौ । | 'ब्रह्मण्यनन्ते गरुडे रुद्रे कामे शचीपतौ । | ||
अनिरुद्धे मनौ चैव पृथौ च कृतवीर्यजे ॥ | अनिरुद्धे मनौ चैव पृथौ च कृतवीर्यजे ॥ | ||
| Line 9,060: | Line 6,353: | ||
तथा भरतशत्रुघ्नौ चक्रशङ्खावुदाहृतौ । | तथा भरतशत्रुघ्नौ चक्रशङ्खावुदाहृतौ । | ||
प्रद्युम्नश्च कुमारश्च स्कन्दः कामांशजाः स्मृताः ॥''इति स्कान्दे । | प्रद्युम्नश्च कुमारश्च स्कन्दः कामांशजाः स्मृताः ॥''इति स्कान्दे । | ||
'वैन्ये पृथौ सन्निहितो राजरूपी जनार्दनः''। इति ब्राह्मे ॥ ३ ॥ | 'वैन्ये पृथौ सन्निहितो राजरूपी जनार्दनः''। इति ब्राह्मे ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,071: | Line 6,363: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S15_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S15_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S15_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S15_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S15_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S15_V20" data-block-id="BTN_C04_S15_V20_B1">यल्लोके निरर्थकं तद्भगवद्रूपेषु प्रतीतनानात्वदृष्टान्तेन पश्यन्ति सन्तः । | |||
'मत्स्यरूपादिनानात्वदृष्टिवद्यन्निरर्थकम्''। इति पाद्मे । | 'मत्स्यरूपादिनानात्वदृष्टिवद्यन्निरर्थकम्''। इति पाद्मे । | ||
'एवं धर्मान्पृथक् पश्यन्''इति च ॥ २० ॥ | 'एवं धर्मान्पृथक् पश्यन्''इति च ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,085: | Line 6,373: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S16_V02_B1" data-verse="BTN_C04_S16_V02" data-block-id="BTN_C04_S16_V02_B1">'राज्ञा समानवयसः श्रेणयस्त्वङ्गरक्षकाः''। इत्यभिधानम् ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,095: | Line 6,379: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S16_V06_B1" data-verse="BTN_C04_S16_V06" data-block-id="BTN_C04_S16_V06_B1">पूर्वतनानां कथासम्बन्धेन हरेर्यशः ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,105: | Line 6,385: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S16_V30_B1" data-verse="BTN_C04_S16_V30" data-block-id="BTN_C04_S16_V30_B1">'ब्रह्मादिजीवदेहास्तु मायादेहाः प्रकीर्तिताः''। इति वाराहे ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,115: | Line 6,391: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S16_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S16_V33" data-block-id="BTN_C04_S16_V33_B1">स परतः ईश्वर, इत्याक्षेपः ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,127: | Line 6,399: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S16_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S16_V34_B1" data-verse="BTN_C04_S16_V34" data-block-id="BTN_C04_S16_V34_B1">'विरुद्धशक्तयो यस्य नित्या युगपदेव च । | |||
तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे''इति च ॥ ३४ ॥</div> | |||
तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे''इति च ॥ ३४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,140: | Line 6,408: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S17_V15_B1" data-verse="BTN_C04_S17_V15" data-block-id="BTN_C04_S17_V15_B1">'गुणाः स्वरूपभूताश्च बाह्याश्चेति द्विधा मताः । | |||
स्वरूपभूता व्यज्यन्ते हरेर्बाह्यान् दुहुः पयः''। इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥</div> | |||
स्वरूपभूता व्यज्यन्ते हरेर्बाह्यान् दुहुः पयः''। इति ब्राह्मे ॥ १५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,151: | Line 6,415: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S17_V16_B1" data-verse="BTN_C04_S17_V16" data-block-id="BTN_C04_S17_V16_B1">'प्रतिमन्वन्तरं प्रायः प्रह्लादाद्या बभूविरे''। इति च ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,163: | Line 6,423: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S17_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S17_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S17_V31_B1" data-verse="BTN_C04_S17_V31" data-block-id="BTN_C04_S17_V31_B1">'गोष्ठं घोष इति प्रोक्तो व्रजस्तत्पालसंस्थितिः''। इत्यभिधानम् ॥३१॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,177: | Line 6,433: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S18_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S18_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S18_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S18_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S18_V17_B1" data-verse="BTN_C04_S18_V17" data-block-id="BTN_C04_S18_V17_B1">'देवाः शक्तास्तु मोहाय दर्शयेयुरशक्तवत् । | |||
ऋषीणां चैव राज्ञां च नहि ते देवतासमाः । | ऋषीणां चैव राज्ञां च नहि ते देवतासमाः । | ||
आज्ञया वा हरेः क्वापि कार्यतो वा क्वचित्क्वचित्''॥ इति गारुडे ॥ | आज्ञया वा हरेः क्वापि कार्यतो वा क्वचित्क्वचित्''॥ इति गारुडे ॥ | ||
| Line 9,187: | Line 6,440: | ||
अत्युत्तमानामवरे तेजोभङ्गो न विद्यते । | अत्युत्तमानामवरे तेजोभङ्गो न विद्यते । | ||
यथा नराणां तिर्यक्षु प्रायः साम्ये हि स स्मृतः''॥ | यथा नराणां तिर्यक्षु प्रायः साम्ये हि स स्मृतः''॥ | ||
इति स्कान्दे ॥ १५-१६ ॥ | इति स्कान्दे ॥ १५-१६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,196: | Line 6,448: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S18_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S18_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S18_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S18_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S18_V25_B1" data-verse="BTN_C04_S18_V25" data-block-id="BTN_C04_S18_V25_B1">'धर्मोपमस्त्वधर्मो य उपधर्मः स उच्यते''। इति हरिवंशेषु ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,210: | Line 6,458: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V08_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V08" data-block-id="BTN_C04_S19_V08_B1">'अन्येषामावृतो विष्णुः स्वस्यानावृत एव च । | |||
आत्मा सर्वस्य जगतस्तस्यात्माऽन्यो न विद्यते ॥ | आत्मा सर्वस्य जगतस्तस्यात्माऽन्यो न विद्यते ॥ | ||
सुषुप्तवच्च निर्दुःखो जाग्रद्वच्च प्रवृत्तिमान् । | सुषुप्तवच्च निर्दुःखो जाग्रद्वच्च प्रवृत्तिमान् । | ||
अनन्यसदृशत्वाच्च केवलोऽसौ हरिः स्मृतः''॥ इति तन्त्रसारे । | अनन्यसदृशत्वाच्च केवलोऽसौ हरिः स्मृतः''॥ इति तन्त्रसारे । | ||
'आत्मनैवावगम्यत्वाद्धरिरेष सुषुप्तवत् । | 'आत्मनैवावगम्यत्वाद्धरिरेष सुषुप्तवत् । | ||
केवलत्वेन विज्ञेयो मुक्तिस्तद्वददुःखता''॥ इत्यध्यात्मे ॥ ७,८ ॥ | केवलत्वेन विज्ञेयो मुक्तिस्तद्वददुःखता''॥ इत्यध्यात्मे ॥ ७,८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,225: | Line 6,469: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V12_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V12" data-block-id="BTN_C04_S19_V12_B1">'हरिरक्लिष्टकारित्वादुदासीन इतीर्यते''॥ इति च ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,235: | Line 6,475: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V13_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V13" data-block-id="BTN_C04_S19_V13_B1">'जीवाद्भिन्नस्य मनसो गुणाः सत्वादयो मताः । | |||
तज्ज्ञात्वा न विकुर्वीत स्वस्वरूपं मनस्तथा''। इति षाड्गुण्ये ॥१३॥</div> | |||
तज्ज्ञात्वा न विकुर्वीत स्वस्वरूपं मनस्तथा''। इति षाड्गुण्ये ॥१३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,246: | Line 6,482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V19_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V19" data-block-id="BTN_C04_S19_V19_B1">'आयासदुःखव्रीडादीन्प्रायशः सुखिनोऽपि तु । | |||
नियमादृषिभूतेषु मोहायादर्शयन्सुराः''॥ इति ब्रह्मतर्के । | नियमादृषिभूतेषु मोहायादर्शयन्सुराः''॥ इति ब्रह्मतर्के । | ||
'अपक्वभक्तियुक्ता ये न तेषां विष्णुदर्शनम् । | 'अपक्वभक्तियुक्ता ये न तेषां विष्णुदर्शनम् । | ||
प्रायो भवति दुःखस्य त्वभावः प्रायशो भवेत्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ | प्रायो भवति दुःखस्य त्वभावः प्रायशो भवेत्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,259: | Line 6,491: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V20" data-block-id="BTN_C04_S19_V20_B1">'जगत्समस्तं विश्वं च निखिलं पूर्णमुच्यते''। इत्यभिधानम् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,269: | Line 6,497: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V29_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V29" data-block-id="BTN_C04_S19_V29_B1">'धिष्ण्यं तेजश्च सामर्थ्यं महिमा धाम चोच्यते''। इत्यभिधानम् ॥ | |||
अल्पपुण्यत्वान्न मद्भक्तियोग्य इति न मन्तव्यम् । यतः फल्ग्वप्युरु करोषि वात्सल्यात् । विना वात्सल्यं श्रियाऽपि किं तव? ॥ २९ ॥</div> | |||
अल्पपुण्यत्वान्न मद्भक्तियोग्य इति न मन्तव्यम् । यतः फल्ग्वप्युरु करोषि वात्सल्यात् । विना वात्सल्यं श्रियाऽपि किं तव? ॥ २९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,280: | Line 6,504: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V30_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V30" data-block-id="BTN_C04_S19_V30_B1">अथ अन्यच्च । अतः वात्सल्यादेव ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,292: | Line 6,512: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S19_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S19_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S19_V37_B1" data-verse="BTN_C04_S19_V37" data-block-id="BTN_C04_S19_V37_B1">'भूतेषु हरिरित्येव हर्यर्पणधिया तथा । | |||
सर्वभूतेषु च हरेः पूजा कार्याऽऽत्मवेदिभिः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥</div> | |||
सर्वभूतेषु च हरेः पूजा कार्याऽऽत्मवेदिभिः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,305: | Line 6,521: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V10_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V10" data-block-id="BTN_C04_S20_V10_B1">'देवेभ्य ऋषयो भूपाश्चोच्यन्ते शक्तिमत्तया । | |||
क्वचित्क्वचिन्मोहनार्थं कादाचित्काच्च हेतुतः''इति नारदीये ॥ १० ॥</div> | |||
क्वचित्क्वचिन्मोहनार्थं कादाचित्काच्च हेतुतः''इति नारदीये ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,316: | Line 6,528: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V26" data-block-id="BTN_C04_S20_V26_B1">'प्रकाशवद्भुवो देवा मानुषाश्चापि केचन''॥ इति वाराहे ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,326: | Line 6,534: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V29_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V29" data-block-id="BTN_C04_S20_V29_B1">'एकात्मा हरिरुद्दिष्टः प्रधानत्वात्समस्तत''इति च ॥ | |||
प्राय इत्यवधारणाक्षेपः । | प्राय इत्यवधारणाक्षेपः । | ||
'प्रायःपदं स्यात्प्राचुर्ये चाक्षेपात्मावधारणे । | 'प्रायःपदं स्यात्प्राचुर्ये चाक्षेपात्मावधारणे । | ||
अर्थतोऽवधृतिः क्षेपो मुखाक्षेपोऽवधारणम्''॥ इति च ॥ २९ ॥ | अर्थतोऽवधृतिः क्षेपो मुखाक्षेपोऽवधारणम्''॥ इति च ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,339: | Line 6,543: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V33" data-block-id="BTN_C04_S20_V33_B1">सम्पद्यते प्राप्यते ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,349: | Line 6,549: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V34_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V34" data-block-id="BTN_C04_S20_V34_B1">प्रधानादीन् गृहीत्वा जीवं प्राप्य पुण्यकर्मभिर्ज्ञायते । | |||
यथा गुणवदिन्धनेऽग्निर्मथनादिना ॥ ३४ ॥</div> | |||
यथा गुणवदिन्धनेऽग्निर्मथनादिना ॥ ३४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,360: | Line 6,556: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V37_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V37" data-block-id="BTN_C04_S20_V37_B1">हरिरिन्द्रो यच्चरणाभिवन्दनादनपायिनीं लक्ष्मीमवाप । सोऽपि विष्णुर्ब्राह्मणप्रियः । | |||
'यत्प्रसादेन देवेन्द्रो वेदोदितयशा अभूत् । | 'यत्प्रसादेन देवेन्द्रो वेदोदितयशा अभूत् । | ||
सोऽपि विष्णुरमेयात्मा सदा ब्राह्मणवत्सलः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३७ ॥ | सोऽपि विष्णुरमेयात्मा सदा ब्राह्मणवत्सलः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,372: | Line 6,564: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V39_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V39" data-block-id="BTN_C04_S20_V39_B1">तस्मान्मोक्षसुखात्परं हविर्भुजां देवानामप्यत्र संसारेऽस्ति किम् ? ॥३९॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,382: | Line 6,570: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V40_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V40" data-block-id="BTN_C04_S20_V40_B1">पारमहंस्यवर्या गावो यस्य ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,392: | Line 6,576: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V45_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V45" data-block-id="BTN_C04_S20_V45_B1">'वेनस्थो राजसो जीवः पृथुना स्वर्गतिं गतः । | |||
स्वयं तु तम एवाप सात्विकः पृथुतामगात्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥४५॥</div> | |||
स्वयं तु तम एवाप सात्विकः पृथुतामगात्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥४५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,405: | Line 6,585: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S20_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S20_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S20_V48_B1" data-verse="BTN_C04_S20_V48" data-block-id="BTN_C04_S20_V48_B1">अहो वयमित्यादि तत्स्थपरमेश्वरापेक्षया । | |||
'यो ब्रह्मक्षत्रमाविश्य''इति वचनात् ॥ ४८ ॥</div> | |||
'यो ब्रह्मक्षत्रमाविश्य''इति वचनात् ॥ ४८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,418: | Line 6,594: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V09_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V09" data-block-id="BTN_C04_S21_V09_B1">'सर्वज्ञाश्च विरिञ्चाद्या न जानीयुर्हरिं परम् । | |||
हेतवो जगतोऽप्यस्य यथाऽसौ वेद केशवः''॥ इति तन्त्रसारे ॥९॥</div> | |||
हेतवो जगतोऽप्यस्य यथाऽसौ वेद केशवः''॥ इति तन्त्रसारे ॥९॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,429: | Line 6,601: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V16_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V16" data-block-id="BTN_C04_S21_V16_B1">'हरेस्तु प्रतिमा प्राज्ञास्तत्रस्थः केशवः स्वयम् । | |||
ददाति ज्ञानमीशेशः परमात्मा स्वयं विभुः''॥ इति च ॥ १६ ॥</div> | |||
ददाति ज्ञानमीशेशः परमात्मा स्वयं विभुः''॥ इति च ॥ १६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,440: | Line 6,608: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V20" data-block-id="BTN_C04_S21_V20_B1">कषणेन गच्छतीति कषायः पापं, तदुभयमेव मलम् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,452: | Line 6,616: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V25_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V25" data-block-id="BTN_C04_S21_V25_B1">'रतिः परात्मनि हरावन्यत्रारतिरेव च । | |||
पुमर्थसाधनं ज्ञेयं नातोऽन्यन्मुख्यमिष्यते''॥ इति ॥ २१,२५ ॥</div> | |||
पुमर्थसाधनं ज्ञेयं नातोऽन्यन्मुख्यमिष्यते''॥ इति ॥ २१,२५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,463: | Line 6,623: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V26" data-block-id="BTN_C04_S21_V26_B1">अबीजं हृदयं बीजहृदयं विना । | |||
'जीवोपाधिर्द्विधा प्रोक्तः स्वरूपं बाह्यमेव च । | 'जीवोपाधिर्द्विधा प्रोक्तः स्वरूपं बाह्यमेव च । | ||
बाह्योपाधिर्लयं याति मुक्तावन्यस्य तु स्थितिः ॥ | बाह्योपाधिर्लयं याति मुक्तावन्यस्य तु स्थितिः ॥ | ||
| Line 9,473: | Line 6,630: | ||
अपुमर्थता च मुक्तेः स्यादभावात्पुंस एव तु । | अपुमर्थता च मुक्तेः स्यादभावात्पुंस एव तु । | ||
ज्ञानज्ञेयाद्यभावाच्च सर्वथा नोपपद्यते ॥ | ज्ञानज्ञेयाद्यभावाच्च सर्वथा नोपपद्यते ॥ | ||
तस्मादेतन्मतं येषां तमोनिष्ठा हि ते मताः ॥''इति स्कान्दे ॥२६॥ | तस्मादेतन्मतं येषां तमोनिष्ठा हि ते मताः ॥''इति स्कान्दे ॥२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,480: | Line 6,636: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V27_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V27" data-block-id="BTN_C04_S21_V27_B1">दग्धाशयः बीजाशयनाशे तद्गुणानां ज्ञानादीनामभावान्न किञ्चिद्विचक्षीत । परात्मनोर्यदा व्यवधानं संसारावस्थायां तदा स्वप्न इवेत्येतावद्बीजहृदयनाशे त्वपुरुष एव । आत्मनाश एवेत्यर्थः । अतः संसारावस्थैवोत्तमा स्यात् । | |||
'भिदा यदि न दृश्येत जीवात्मपरमात्मनोः । | 'भिदा यदि न दृश्येत जीवात्मपरमात्मनोः । | ||
मुक्तौ तदा विमोक्षाय को यत्नं कर्तुमर्हति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | मुक्तौ तदा विमोक्षाय को यत्नं कर्तुमर्हति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ||
'मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखकरं भवेत् । | 'मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखकरं भवेत् । | ||
प्रवृत्तिधर्ममेवाहं मन्ये भरतसत्तम''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ २७ ॥ | प्रवृत्तिधर्ममेवाहं मन्ये भरतसत्तम''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,494: | Line 6,646: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V30_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V30" data-block-id="BTN_C04_S21_V30_B1">एवंविधाज्ञानकारणमाह । इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैरित्यादि । | |||
'बहुस्मरणशक्तिस्तु चेतनेत्युच्यते बुधैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ३० ॥</div> | |||
'बहुस्मरणशक्तिस्तु चेतनेत्युच्यते बुधैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,511: | Line 6,659: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V34_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V34" data-block-id="BTN_C04_S21_V34_B1">'स्वपक्षपातस्त्वभ्यासाद्भोगार्थं व्यापृतस्य तु । | |||
भवेत्ततोऽनेकशास्त्रयथार्थस्मरणेशिता ॥ | भवेत्ततोऽनेकशास्त्रयथार्थस्मरणेशिता ॥ | ||
नश्यत्यतः स्मृतेर्नाशाद्भगवत्पक्षपातिता । | नश्यत्यतः स्मृतेर्नाशाद्भगवत्पक्षपातिता । | ||
| Line 9,523: | Line 6,668: | ||
दुष्टसङ्गाद्धि विष्णोश्च स्वात्मत्वं मन्यते बुधः । | दुष्टसङ्गाद्धि विष्णोश्च स्वात्मत्वं मन्यते बुधः । | ||
अभावं स्वात्मनोऽन्यस्य मुक्तिं चापि निरात्मताम्''॥ | अभावं स्वात्मनोऽन्यस्य मुक्तिं चापि निरात्मताम्''॥ | ||
इत्यादि स्कान्दे ॥ ३१-३४ ॥ | इत्यादि स्कान्दे ॥ ३१-३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,532: | Line 6,676: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V38_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V38" data-block-id="BTN_C04_S21_V38_B1">'मनोमात्रं हरेर्यस्मान्मनसा मीयते जगत् । | |||
व्याप्ते मनसि विष्णोश्च स्थितत्वाद्वासनामयम् ॥ | व्याप्ते मनसि विष्णोश्च स्थितत्वाद्वासनामयम् ॥ | ||
वस आच्छादनेत्यस्माद्धातोर्वा वासनामयम् । | वस आच्छादनेत्यस्माद्धातोर्वा वासनामयम् । | ||
| Line 9,542: | Line 6,683: | ||
एवं विद्वान्बन्धशक्तिं व्युदस्य हरिमाप्नुते ॥ | एवं विद्वान्बन्धशक्तिं व्युदस्य हरिमाप्नुते ॥ | ||
प्रकृतिर्भिदा च माया च भ्रमश्चेत्यभिधीयते । | प्रकृतिर्भिदा च माया च भ्रमश्चेत्यभिधीयते । | ||
बन्धशक्तिर्यया लोको बम्भ्रमीत्यनिशं भुवि''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ३७,३८ ॥ | बन्धशक्तिर्यया लोको बम्भ्रमीत्यनिशं भुवि''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ३७,३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,549: | Line 6,689: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V39_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V39" data-block-id="BTN_C04_S21_V39_B1">'अनुवृत्तिरिति प्राज्ञैर्जीवन्मुक्तिरुदीर्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,559: | Line 6,695: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V40_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V40" data-block-id="BTN_C04_S21_V40_B1">'सर्वसत्ताप्रदत्वात्तु सर्वतत्त्वं हरिः स्मृतः । | |||
सर्वत्र विततत्वाद्वा सोऽहं त्वमिति चोच्यते । | सर्वत्र विततत्वाद्वा सोऽहं त्वमिति चोच्यते । | ||
सर्वान्तर्यामकत्वात्तु न जीवात्मत्वतो हरिः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ | सर्वान्तर्यामकत्वात्तु न जीवात्मत्वतो हरिः''॥ इति तत्त्वनिर्णये ॥ | ||
त्वमनयोः स्थावरजङ्गमयोर्मध्ये एको जीवः विष्वगाधिः नानादुःखःसन्, हृदि स्थितमवैहि । अहं च स जीवोऽस्मि । ज्ञानान्महान् भवामि । यः क्षेत्रवित् ॥ सर्वस्य प्रत्यक्चकास्ति स भगवानिति । | त्वमनयोः स्थावरजङ्गमयोर्मध्ये एको जीवः विष्वगाधिः नानादुःखःसन्, हृदि स्थितमवैहि । अहं च स जीवोऽस्मि । ज्ञानान्महान् भवामि । यः क्षेत्रवित् ॥ सर्वस्य प्रत्यक्चकास्ति स भगवानिति । | ||
'व्यवधानेनान्वयोऽपि योग्यतापेक्षया भवेत्''। इति शब्दनिर्णये ॥ | 'व्यवधानेनान्वयोऽपि योग्यतापेक्षया भवेत्''। इति शब्दनिर्णये ॥ | ||
'अभिमानस्त्वहङ्कार आत्मा चेत्यभिधीयते''। इति च ॥ ४० ॥ | 'अभिमानस्त्वहङ्कार आत्मा चेत्यभिधीयते''। इति च ॥ ४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,574: | Line 6,706: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V41_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V41" data-block-id="BTN_C04_S21_V41_B1">'यत्स्वरूपतया भातमज्ञानां गगनादिकम् । | |||
विवेकज्ञानिनां रज्जौ सर्पमावद्विधूयते । | विवेकज्ञानिनां रज्जौ सर्पमावद्विधूयते । | ||
तं नित्यमुक्तभावेन निरस्तप्रकृतिं भजेत्''॥ इति ज्ञानविवेके ॥ | तं नित्यमुक्तभावेन निरस्तप्रकृतिं भजेत्''॥ इति ज्ञानविवेके ॥ | ||
| Line 9,587: | Line 6,716: | ||
ज्ञानप्रकृत्याख्यमायाद्वयस्य विवेकज्ञानात्सदसतोर्विष्ण्वात्मतया प्रतीतिः स्रज्यहिबुद्धिरिव विधूयत इत्यर्थः । | ज्ञानप्रकृत्याख्यमायाद्वयस्य विवेकज्ञानात्सदसतोर्विष्ण्वात्मतया प्रतीतिः स्रज्यहिबुद्धिरिव विधूयत इत्यर्थः । | ||
'पञ्चभूतात्मकं देहं विष्णोः पश्यन्त्ययोगिनः । | 'पञ्चभूतात्मकं देहं विष्णोः पश्यन्त्ययोगिनः । | ||
तथा न योगिराद्धान्तो ज्ञानं देहो यतो हरेः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ४१ ॥ | तथा न योगिराद्धान्तो ज्ञानं देहो यतो हरेः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,594: | Line 6,722: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V42_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V42" data-block-id="BTN_C04_S21_V42_B1">द्विमतयः जगति भगवति च प्रतीतियुक्ता अपि भक्तिविशेषात्तत्त्वं नोद्ग्रथयन्ति । संसारगुणास्तेषां विरुद्धा एव प्रतीयन्ते यतः ॥ ४२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,604: | Line 6,728: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V52_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V52" data-block-id="BTN_C04_S21_V52_B1">'नैजः सर्वगुणोत्कर्षः सर्वेभ्यो महदुच्यते''इति शब्दनिर्णये ॥ ५२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,614: | Line 6,734: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V64"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V64"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V64_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V64" data-block-id="BTN_C04_S21_V64_B1">'अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः । | |||
एकस्तद्वेद भगवान्प्रभुर्नारायणः स्वराट्''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ ६४ ॥</div> | |||
एकस्तद्वेद भगवान्प्रभुर्नारायणः स्वराट्''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ ६४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,629: | Line 6,745: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V66" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V66"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S21_V66" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S21_V66"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S21_V66_B1" data-verse="BTN_C04_S21_V66" data-block-id="BTN_C04_S21_V66_B1">'गुरुविप्रेषु भक्तया च परेषां हितकृत्तया । | |||
प्रश्रयेण च कीर्त्या च पृथू राममनुव्रतः''॥ इति ब्रह्माण्डे । | प्रश्रयेण च कीर्त्या च पृथू राममनुव्रतः''॥ इति ब्रह्माण्डे । | ||
'न गुरुर्न च धर्मोऽस्ति रामदेवस्य कुत्रचित् । | 'न गुरुर्न च धर्मोऽस्ति रामदेवस्य कुत्रचित् । | ||
तथापि धर्मरक्षार्थं गुरुभक्तिमदर्शयत्''॥ इति वाराहे ॥ ६७ ॥ | तथापि धर्मरक्षार्थं गुरुभक्तिमदर्शयत्''॥ इति वाराहे ॥ ६७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,644: | Line 6,756: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S23_V11_B1" data-verse="BTN_C04_S23_V11" data-block-id="BTN_C04_S23_V11_B1">'आविर्भावतिरोभावौ ज्ञानस्य ज्ञानिनोऽपि तु । | |||
अपेक्ष्याज्ञस्तथा ज्ञानमुत्पन्नमिति चोच्यते''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ११ ॥</div> | |||
अपेक्ष्याज्ञस्तथा ज्ञानमुत्पन्नमिति चोच्यते''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,655: | Line 6,763: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S23_V12_B1" data-verse="BTN_C04_S23_V12" data-block-id="BTN_C04_S23_V12_B1">'अपरोक्षतया वृत्तिज्ञानभेदनिरीक्षणम् । | |||
स्वरूपज्ञानसंस्थित्या ज्ञानत्याग उदीर्यते ॥ | स्वरूपज्ञानसंस्थित्या ज्ञानत्याग उदीर्यते ॥ | ||
स्वरूपज्ञानतः सम्यग्रतिर्विष्णुकथासु च''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १२ ॥ | स्वरूपज्ञानतः सम्यग्रतिर्विष्णुकथासु च''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,667: | Line 6,771: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S23_V13_B1" data-verse="BTN_C04_S23_V13" data-block-id="BTN_C04_S23_V13_B1">ब्रह्मणि भूतः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,683: | Line 6,783: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S23_V18_B1" data-verse="BTN_C04_S23_V18" data-block-id="BTN_C04_S23_V18_B1">'अस्येदं कारणमिति ज्ञानमेव विलापनम् । | |||
समाधिकाले विज्ञेयं देहादेर्दर्शनात्पुनः''॥ इति च ॥ १६ ॥ | समाधिकाले विज्ञेयं देहादेर्दर्शनात्पुनः''॥ इति च ॥ १६ ॥ | ||
'मायेति प्रकृतिश्चेति मायाजीवश्च कथ्यते । | 'मायेति प्रकृतिश्चेति मायाजीवश्च कथ्यते । | ||
| Line 9,694: | Line 6,791: | ||
पुरुषः शयनात्पूर्षु तथाऽहानादहं स्मृतः ॥ | पुरुषः शयनात्पूर्षु तथाऽहानादहं स्मृतः ॥ | ||
अप्राकृततनुत्वात्तु स्वरूपं हरिरुच्यते । | अप्राकृततनुत्वात्तु स्वरूपं हरिरुच्यते । | ||
नित्यचिद्दर्शनान्नित्यं ब्रह्म पूर्णत्वतः सदा''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १५-१८ ॥ | नित्यचिद्दर्शनान्नित्यं ब्रह्म पूर्णत्वतः सदा''॥ इति भागवततन्त्रे ॥ १५-१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,703: | Line 6,799: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S23_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S23_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S23_V25_B1" data-verse="BTN_C04_S23_V25" data-block-id="BTN_C04_S23_V25_B1">'अनपेक्षो गुणैः पूर्णो धन्य इत्युच्यते बुधैः''॥ | |||
इति शब्दनिर्णये ॥ २५ ॥</div> | |||
इति शब्दनिर्णये ॥ २५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,718: | Line 6,810: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V12_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V12" data-block-id="BTN_C04_S24_V12_B1">'राजपुत्रीं शुकीमग्निरावर्तन्तीं प्रदक्षिणम् । | |||
आदायान्तरधाद्दानसमये मन्मथातुरः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ११-१२ ॥</div> | |||
आदायान्तरधाद्दानसमये मन्मथातुरः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ११-१२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,729: | Line 6,817: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V29_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V29" data-block-id="BTN_C04_S24_V29_B1">मां श्रियम् । | |||
'ऋजवो नाम ये देवा योग्या ब्रह्मपदस्य तु । | 'ऋजवो नाम ये देवा योग्या ब्रह्मपदस्य तु । | ||
त एव शतजन्मानि विशेषोपासका हरेः ॥ | त एव शतजन्मानि विशेषोपासका हरेः ॥ | ||
| Line 9,742: | Line 6,827: | ||
स्वपदप्राप्तिरुद्दिष्टा ततो मुक्तिरवाप्यते ॥ | स्वपदप्राप्तिरुद्दिष्टा ततो मुक्तिरवाप्यते ॥ | ||
तथैव चत्वारिंशद्भिः पदं शैवं च जन्मभिः । | तथैव चत्वारिंशद्भिः पदं शैवं च जन्मभिः । | ||
विंशद्भिरैन्द्रं दशभिरन्येषामप्युदीरितम्''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ २९ ॥ | विंशद्भिरैन्द्रं दशभिरन्येषामप्युदीरितम्''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,749: | Line 6,833: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V30_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V30" data-block-id="BTN_C04_S24_V30_B1">अथ एवमनादिभक्तोऽहं यतः अतः प्रिया यूयम् ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,759: | Line 6,839: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V33" data-block-id="BTN_C04_S24_V33_B1">'सर्वान्तर्यामिकत्वात्तु सर्वनामा जनार्दनः । | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वात्सर्वेशोऽसौ हरिर्यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३३ ॥</div> | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वात्सर्वेशोऽसौ हरिर्यतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,770: | Line 6,846: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V54_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V54" data-block-id="BTN_C04_S24_V54_B1">स्वाराज्यस्य इन्द्रादेः ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,780: | Line 6,852: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V57_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V57" data-block-id="BTN_C04_S24_V57_B1">'सङ्गो भागवतैर्भूयानपुनर्भवमात्रतः । | |||
यतो विशिष्टमानन्दं मुक्तौ जनयति स्फुटम्''॥ इति च ॥ ५७ ॥</div> | |||
यतो विशिष्टमानन्दं मुक्तौ जनयति स्फुटम्''॥ इति च ॥ ५७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,791: | Line 6,859: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V58"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V58"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V58_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V58" data-block-id="BTN_C04_S24_V58_B1">अङ्घ्र्योर्जातयोः कीर्तितीर्थयोः ॥ ५८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,801: | Line 6,865: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V60"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V60"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V60_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V60" data-block-id="BTN_C04_S24_V60_B1">विश्वस्मिन् स्थितमपि न भात्यज्ञानाम् ॥ ६० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,811: | Line 6,871: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V61"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V61"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V61_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V61" data-block-id="BTN_C04_S24_V61_B1">यस्य जीवादिभ्यो भेदबुद्धिः । स दिवा सम्यग्ज्ञानं सम्यग्ज्ञानिविषया सत्यैवेत्यर्थः । | |||
'रात्रिरज्ञानमुद्दिष्टं सम्यग्ज्ञानं दिवा स्मृतम्''। इति शब्दनिर्णये ॥ | 'रात्रिरज्ञानमुद्दिष्टं सम्यग्ज्ञानं दिवा स्मृतम्''। इति शब्दनिर्णये ॥ | ||
'जीवेभ्यो जडतश्चैव भेदज्ञानं हरेः सदा । | 'जीवेभ्यो जडतश्चैव भेदज्ञानं हरेः सदा । | ||
वास्तवं ज्ञानमुद्दिष्टं तेन मुक्तिरवाप्यते''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ६१ ॥ | वास्तवं ज्ञानमुद्दिष्टं तेन मुक्तिरवाप्यते''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ६१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,824: | Line 6,880: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V62" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V62"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V62" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V62"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V62_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V62" data-block-id="BTN_C04_S24_V62_B1">भूतेन्द्रियान्तःकरणैरुपलक्ष्यते ॥ ६२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,834: | Line 6,886: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V63" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V63"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V63" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V63"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V63_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V63" data-block-id="BTN_C04_S24_V63_B1">सुप्तशक्तिः स्वात्मन्येवाप्तशक्तिः । | |||
'प्रकृतेः स्वाप उद्दिष्टो हर्यन्यस्य त्वदर्शनम् । | 'प्रकृतेः स्वाप उद्दिष्टो हर्यन्यस्य त्वदर्शनम् । | ||
विशेषेण हरौ चापि रतिर्ज्ञानात्मिका यतः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ ६३ ॥ | विशेषेण हरौ चापि रतिर्ज्ञानात्मिका यतः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ ६३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,846: | Line 6,894: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V64"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V64" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V64"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V64_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V64" data-block-id="BTN_C04_S24_V64_B1">'अवधारणे घशब्दःस्यात्सारमात्रं तु सारघम्''।इति शब्दनिर्णये ॥ ६४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,856: | Line 6,900: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V67" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V67"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V67" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V67"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V67_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V67" data-block-id="BTN_C04_S24_V67_B1">अस्मादेतद्भवतीत्युपपत्त्यपेक्षां विनापि स्वभावत एव ॥ ६७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,868: | Line 6,908: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V68" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V68"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S24_V68" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S24_V68"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S24_V68_B1" data-verse="BTN_C04_S24_V68" data-block-id="BTN_C04_S24_V68_B1">अहरहः क्लेशमोक्षः सुप्तौ । तावद्वेदेत्याक्षेपो दौर्लभ्यज्ञापनार्थम् ॥ ६८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,888: | Line 6,924: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S25_V08_B1" data-verse="BTN_C04_S25_V08" data-block-id="BTN_C04_S25_V08_B1">'यथावत्कर्म कर्तुस्तु ज्ञानसाहाय्यकारकम् । | |||
अन्यथाकुर्वतः कर्म निरयाय भविष्यति ॥ | अन्यथाकुर्वतः कर्म निरयाय भविष्यति ॥ | ||
तथापि कर्म निन्दन्ति न यतः कर्तुमञ्जसा । | तथापि कर्म निन्दन्ति न यतः कर्तुमञ्जसा । | ||
शक्यं ज्ञानफलस्यापि बहुत्वान्मोहनाय च''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥३-८॥ | शक्यं ज्ञानफलस्यापि बहुत्वान्मोहनाय च''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥३-८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,903: | Line 6,935: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S25_V13_B1" data-verse="BTN_C04_S25_V13" data-block-id="BTN_C04_S25_V13_B1">'देवजीवाभिमानी तु ब्रह्मैव तु चतुर्मुखः । | |||
मानुषाणां तु जीवानामभिमानी पुरञ्जनः ॥ | मानुषाणां तु जीवानामभिमानी पुरञ्जनः ॥ | ||
स तु राजा हरेः पुत्रस्त्वासुराणां कलिः स्वयम् । | स तु राजा हरेः पुत्रस्त्वासुराणां कलिः स्वयम् । | ||
| Line 9,915: | Line 6,944: | ||
प्रत्येकं यत्तु युज्येत तदुन्नेयं यथा तथा ॥ | प्रत्येकं यत्तु युज्येत तदुन्नेयं यथा तथा ॥ | ||
उक्तं भागवतेऽप्येतत्पुराणे यावदिष्यते । | उक्तं भागवतेऽप्येतत्पुराणे यावदिष्यते । | ||
प्रत्येकशस्तु जीवानां तदन्यत्तस्य केवलम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १०,१३ ॥ | प्रत्येकशस्तु जीवानां तदन्यत्तस्य केवलम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १०,१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,924: | Line 6,952: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S25_V21_B1" data-verse="BTN_C04_S25_V21" data-block-id="BTN_C04_S25_V21_B1">नारद उवाच– | |||
इति तौ दम्पती तत्र समुह्य समयं मिथः । | इति तौ दम्पती तत्र समुह्य समयं मिथः । | ||
तां प्रविश्य पुरीं राजन् मुमुदाते शतं समाः ॥ ४४ ॥ | तां प्रविश्य पुरीं राजन् मुमुदाते शतं समाः ॥ ४४ ॥ | ||
| Line 9,933: | Line 6,958: | ||
तेऽपि मानुषबुध्द्यादेर्विज्ञेया अभिमानिनः ॥ | तेऽपि मानुषबुध्द्यादेर्विज्ञेया अभिमानिनः ॥ | ||
गायत्र्याद्यास्तु देवानां तेऽपि चैतेषु संस्थिताः । | गायत्र्याद्यास्तु देवानां तेऽपि चैतेषु संस्थिताः । | ||
अलक्ष्मीद्वापराद्यास्तु आसुरास्तेऽपि मानुषाः''॥ इति च ॥ २०,२१,४४ ॥ | अलक्ष्मीद्वापराद्यास्तु आसुरास्तेऽपि मानुषाः''॥ इति च ॥ २०,२१,४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,944: | Line 6,968: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S25_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S25_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S25_V52_B1" data-verse="BTN_C04_S25_V52" data-block-id="BTN_C04_S25_V52_B1">'दक्षिणश्रोत्रमार्गेण देवलोकं व्रजत्यसौ । | |||
वामश्रोत्रेण पितृणामिति वेदविदो विदुः''॥ इति प्रवृत्तितन्त्रे ॥ ५१,५२ ॥</div> | |||
वामश्रोत्रेण पितृणामिति वेदविदो विदुः''॥ इति प्रवृत्तितन्त्रे ॥ ५१,५२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,961: | Line 6,981: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S26_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S26_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S26_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S26_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S26_V07_B1" data-verse="BTN_C04_S26_V07" data-block-id="BTN_C04_S26_V07_B1">अलुब्धो लोकोपकारार्थं घ्नन्नात्मार्थादधिकमपि हन्यात् । | |||
'उपकारः सतां येन तत्कृत्वा नैव दुष्यति । | 'उपकारः सतां येन तत्कृत्वा नैव दुष्यति । | ||
अतीव निन्दितमपि बहुहिंसायुगेव वा । | अतीव निन्दितमपि बहुहिंसायुगेव वा । | ||
अथवा ज्ञानिनः कर्म न दुष्टमपि लिप्यते''॥ इत्यध्यात्मे ॥ ६-७ ॥ | अथवा ज्ञानिनः कर्म न दुष्टमपि लिप्यते''॥ इत्यध्यात्मे ॥ ६-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 9,978: | Line 6,994: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S27_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S27_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S27_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S27_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S27_V25_B1" data-verse="BTN_C04_S27_V25" data-block-id="BTN_C04_S27_V25_B1">'अलौकिकं च शास्त्रीयं कर्तव्यं लौकिकं कुतः । | |||
लोकार्थं शास्त्रहा याति निरयं त्वितरः सुरान्''॥ इति पाद्मे ॥२५॥</div> | |||
लोकार्थं शास्त्रहा याति निरयं त्वितरः सुरान्''॥ इति पाद्मे ॥२५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 9,991: | Line 7,003: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S28_V40_B1" data-verse="BTN_C04_S28_V40" data-block-id="BTN_C04_S28_V40_B1">'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''। इति श्रुतिप्रसिद्धः । स्वप्न इवेति दृष्टान्तत्वेनोच्यते । स्वप्ने हि जीवस्यास्वातन्त्र्यं प्रसिद्धम् । अतस्तत्र परमेश्वराधीनत्वं प्रसिद्धमेव । अतो जीवव्यतिरिक्त ईश्वरः सिद्धः। | |||
'स्वप्नो यतो न स्वतन्त्रस्तत्र तद्दर्शकः परः । | 'स्वप्नो यतो न स्वतन्त्रस्तत्र तद्दर्शकः परः । | ||
जीवादन्यस्तु विज्ञेयः स विष्णुरवधार्यताम्''॥ इति वाराहे ॥४०॥ | जीवादन्यस्तु विज्ञेयः स विष्णुरवधार्यताम्''॥ इति वाराहे ॥४०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,003: | Line 7,011: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S28_V57_B1" data-verse="BTN_C04_S28_V57" data-block-id="BTN_C04_S28_V57_B1">इन्द्रियाणि यत्र सङ्गृह्यन्ते स गोलकेन्द्रियसङ्ग्रहः ॥ ५७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,015: | Line 7,019: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V62" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V62"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S28_V62" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S28_V62"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S28_V63_B1" data-verse="BTN_C04_S28_V62" data-block-id="BTN_C04_S28_V63_B1">'जीवसत्ताप्रदत्वाच्च सदृशत्वाच्च केशवः । | |||
कथ्यते तदभेदेन न तु जीवः स्वरूपतः''॥ इति च ॥ ६२ ॥</div> | |||
कथ्यते तदभेदेन न तु जीवः स्वरूपतः''॥ इति च ॥ ६२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,028: | Line 7,028: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V20" data-block-id="BTN_C04_S29_V20_B1">'सुखवद्दूरतो दृश्यं तत्काले दुःखमेव यत् । | |||
मृगतृष्णेत्यतः प्राहुर्भोगं वैषयिकं बुधाः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥२०॥</div> | |||
मृगतृष्णेत्यतः प्राहुर्भोगं वैषयिकं बुधाः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥२०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,039: | Line 7,035: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V33_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V33" data-block-id="BTN_C04_S29_V33_B1">तत्प्रतिक्रियाऽपि दुःखमेव ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,049: | Line 7,041: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V36_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V36" data-block-id="BTN_C04_S29_V36_B1">'संसृतेः स्वप्नसाम्यं तु यथार्थज्ञानवर्जनम्''॥ इति च । | |||
'जाग्रत्यविद्यमानं तु देहात्मत्वादि केवलम् । | 'जाग्रत्यविद्यमानं तु देहात्मत्वादि केवलम् । | ||
अविद्यमानं स्वप्ने तु जाग्रत्त्वज्ञानमेव च''॥ इति षाड्गुण्ये ॥३६॥ | अविद्यमानं स्वप्ने तु जाग्रत्त्वज्ञानमेव च''॥ इति षाड्गुण्ये ॥३६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,061: | Line 7,049: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V43_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V43" data-block-id="BTN_C04_S29_V43_B1">'प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा विरिञ्चश्चेति कथ्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥ ४३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,071: | Line 7,055: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V46_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V46" data-block-id="BTN_C04_S29_V46_B1">'मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं वेदशब्दोक्तमात्रकम् । | |||
वेदो वदन्नपि हरिं न सम्यग्वक्ति कुत्रचित् । | वेदो वदन्नपि हरिं न सम्यग्वक्ति कुत्रचित् । | ||
नाऽरोहयत्यनुभवमप्रसिद्धस्वरूपतः ॥ | नाऽरोहयत्यनुभवमप्रसिद्धस्वरूपतः ॥ | ||
अथाप्यनुभवारोहः प्रसन्ने केशवे भवेत् । | अथाप्यनुभवारोहः प्रसन्ने केशवे भवेत् । | ||
किञ्चिदेव सुसम्यक् च स्वयं त्वनुभवत्यमुम्''॥ इति वाराहे ॥४६॥ | किञ्चिदेव सुसम्यक् च स्वयं त्वनुभवत्यमुम्''॥ इति वाराहे ॥४६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,085: | Line 7,065: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V49_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V49" data-block-id="BTN_C04_S29_V49_B1">'यदा त्वनुभवी भूयाच्छब्दमात्रानुरोधनम् । | |||
त्यक्त्वाऽथ तं विदुः प्राज्ञास्त्यक्तवेद इति स्म ह ॥ | त्यक्त्वाऽथ तं विदुः प्राज्ञास्त्यक्तवेद इति स्म ह ॥ | ||
यदैव त्यक्तवेदः स्यादथास्मान्मुच्यते भयात् । | यदैव त्यक्तवेदः स्यादथास्मान्मुच्यते भयात् । | ||
| Line 10,098: | Line 7,075: | ||
वेदं विनाप्यनुभवाज्जानंस्तु त्यक्तवैदिकः''॥ इत्यध्यात्मे ॥ | वेदं विनाप्यनुभवाज्जानंस्तु त्यक्तवैदिकः''॥ इत्यध्यात्मे ॥ | ||
'तत्त्वं वेदानुसारेण चिन्तयन्वैदिको भवेत् । | 'तत्त्वं वेदानुसारेण चिन्तयन्वैदिको भवेत् । | ||
वेद ऊहामनुसरेद्यस्य स त्यक्तवैदिकः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ४९ ॥ | वेद ऊहामनुसरेद्यस्य स त्यक्तवैदिकः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,105: | Line 7,081: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V57_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V57" data-block-id="BTN_C04_S29_V57_B1">'चित्तिर्बुद्धिरिति ज्ञेया चित्तं तु स्मृतिकारणम्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,115: | Line 7,087: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V76" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V76"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V76" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V76"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V76_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V76" data-block-id="BTN_C04_S29_V76_B1">'प्राणेन्द्रियान्तःकरणभेदेन त्रिविधं मतम् । | |||
पञ्च पञ्चैव ते सर्वे प्राणबुद्धीन्द्रियाणि च ॥ | पञ्च पञ्चैव ते सर्वे प्राणबुद्धीन्द्रियाणि च ॥ | ||
कर्मेन्द्रियाणि च तथा तस्मात्पञ्चविधं स्मृतम् । | कर्मेन्द्रियाणि च तथा तस्मात्पञ्चविधं स्मृतम् । | ||
लिङ्गं षोडशकं प्राहुर्मनसा सह तत्पुनः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ७६ ॥ | लिङ्गं षोडशकं प्राहुर्मनसा सह तत्पुनः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ७६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,128: | Line 7,096: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V82" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V82"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V82" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V82"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V82_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V82" data-block-id="BTN_C04_S29_V82_B1">'देहादिव्यतिरेकेण चिद्रूपोऽहमिति स्फुटम् । | |||
सदैवानुभवो भक्तिर्विष्णौ तद्दर्शनादनु । | सदैवानुभवो भक्तिर्विष्णौ तद्दर्शनादनु । | ||
यस्यासौ मुच्यते क्षिप्रं संसारान्नात्र संशयः''॥ इति हरिवंशेषु ॥८२॥ | यस्यासौ मुच्यते क्षिप्रं संसारान्नात्र संशयः''॥ इति हरिवंशेषु ॥८२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,142: | Line 7,106: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V83" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V83"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S29_V83" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S29_V83"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S29_V83_B1" data-verse="BTN_C04_S29_V83" data-block-id="BTN_C04_S29_V83_B1">'संसारस्थमिदं सर्वमनित्यत्वाद्वृथा यतः । | |||
अतः प्राहुः स्वप्नसमं प्राज्ञा जगदिदं मृषा''॥ इति विष्णुसंहितायाम् । | अतः प्राहुः स्वप्नसमं प्राज्ञा जगदिदं मृषा''॥ इति विष्णुसंहितायाम् । | ||
'सुषुप्तिस्वप्नयोश्चैव स्वर्गव्योम्नोस्तथैव च । | 'सुषुप्तिस्वप्नयोश्चैव स्वर्गव्योम्नोस्तथैव च । | ||
अन्योन्यनामता ज्ञेया मनोबुद्ध्योस्तथैव च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | अन्योन्यनामता ज्ञेया मनोबुद्ध्योस्तथैव च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | ||
अतो भूतं भवत् भविष्यच्च स्वप्न इत्यर्थः । | अतो भूतं भवत् भविष्यच्च स्वप्न इत्यर्थः । | ||
'रहो ब्रह्म तथा यज्ञः स्वः सत्यमिति गीयते''। इति च ॥ ८३ ॥ | 'रहो ब्रह्म तथा यज्ञः स्वः सत्यमिति गीयते''। इति च ॥ ८३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,159: | Line 7,119: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S30_V03_B1" data-verse="BTN_C04_S30_V03" data-block-id="BTN_C04_S30_V03_B1">'पुरेषु त्वञ्जनाज्जीवः पुरञ्जन इतीरितः । | |||
पुराणां जननाद्विष्णुर्व्यञ्जकत्वं तयोरपि''॥ इति तन्त्रभागवते ॥३॥</div> | |||
पुराणां जननाद्विष्णुर्व्यञ्जकत्वं तयोरपि''॥ इति तन्त्रभागवते ॥३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,170: | Line 7,126: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S30_V17_B1" data-verse="BTN_C04_S30_V17" data-block-id="BTN_C04_S30_V17_B1">दिव्यवर्षसहस्राणामिति सहस्रशब्दो बहुत्ववाची । | |||
'मानुषाणां वत्सराणां लक्षद्वादशकं पुरा । | 'मानुषाणां वत्सराणां लक्षद्वादशकं पुरा । | ||
प्रचेतोभिरियं पृथ्वी पालिताऽव्याहतेन्द्रियैः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१७॥ | प्रचेतोभिरियं पृथ्वी पालिताऽव्याहतेन्द्रियैः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,182: | Line 7,134: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S30_V20_B1" data-verse="BTN_C04_S30_V20" data-block-id="BTN_C04_S30_V20_B1">यज्ञो ब्रह्म विष्ण्वाख्यं ब्रह्म यथानुभवं न व्यवह्रियते । | |||
'सूक्ष्मेण मनसा विद्मो वाचा वक्तुं न शक्नुमः''। इति भारते ॥२०॥</div> | |||
'सूक्ष्मेण मनसा विद्मो वाचा वक्तुं न शक्नुमः''। इति भारते ॥२०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,193: | Line 7,141: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S30_V23_B1" data-verse="BTN_C04_S30_V23" data-block-id="BTN_C04_S30_V23_B1">सु अनिष्ठमनसि । | |||
'अनवस्थितबुद्धीनां द्वितीयं दृश्यते हरेः । | 'अनवस्थितबुद्धीनां द्वितीयं दृश्यते हरेः । | ||
सम्यक्स्वस्थितबुद्धीनामिदं सर्वं हरेर्वशे''इति च । | सम्यक्स्वस्थितबुद्धीनामिदं सर्वं हरेर्वशे''इति च । | ||
'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या विग्रहाश्च त्रयः सदा । | 'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या विग्रहाश्च त्रयः सदा । | ||
ज्ञानानन्दात्मकास्ते तु विग्रहा निर्गुणास्तथा । | ज्ञानानन्दात्मकास्ते तु विग्रहा निर्गुणास्तथा । | ||
द्वौ तत्र ब्रह्मरुद्रस्थावेको वैकुण्ठधामगः''॥ इति प्रवृत्तसंहितायाम् ॥ | द्वौ तत्र ब्रह्मरुद्रस्थावेको वैकुण्ठधामगः''॥ इति प्रवृत्तसंहितायाम् ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,210: | Line 7,154: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S30_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S30_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S30_V24_B1" data-verse="BTN_C04_S30_V24" data-block-id="BTN_C04_S30_V24_B1">'हरणाज्ज्ञानरूपत्वाद्धरिमेधा विभुः स्मृतः''॥ इति च ॥ | |||
'हरिः सर्वगुणात्मत्वात्सत्व इत्यभिधीयते''। इति षाड्गुण्ये ॥ २४ ॥</div> | |||
'हरिः सर्वगुणात्मत्वात्सत्व इत्यभिधीयते''। इति षाड्गुण्ये ॥ २४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,223: | Line 7,163: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V02_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V02" data-block-id="BTN_C04_S31_V02_B1">'पारिव्राज्यं ब्रह्मसत्रं न्यास इत्यभिधीयते''। इत्यभिधानम् ॥ | |||
सर्वभूतात्मनि हरौ मेधा यत्र तद्ब्रह्मसत्रं सर्वभूतात्ममेधः । | सर्वभूतात्मनि हरौ मेधा यत्र तद्ब्रह्मसत्रं सर्वभूतात्ममेधः । | ||
'हरिमेधास्तु संन्यासो हरौ मेधाऽत्र यद्भवेत्''। इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥ | 'हरिमेधास्तु संन्यासो हरौ मेधाऽत्र यद्भवेत्''। इति षाड्गुण्ये ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,235: | Line 7,171: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V13_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V13" data-block-id="BTN_C04_S31_V13_B1">तावत्पर्यन्तमेव फलमित्यवधिः ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,245: | Line 7,177: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V16_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V16" data-block-id="BTN_C04_S31_V16_B1">'आत्मभावः शरीरे तु द्रव्यभ्रम उदाहृतः । | |||
क्रियाभ्रमस्त्वहं कर्ता मदीयानीन्द्रियाणि तु ॥ | क्रियाभ्रमस्त्वहं कर्ता मदीयानीन्द्रियाणि तु ॥ | ||
कारकभ्रम इत्युक्तस्त एते विभ्रमा यदा । | कारकभ्रम इत्युक्तस्त एते विभ्रमा यदा । | ||
श्वासादिवृत्तिलोपेन प्राणा उद्योगिनस्तदा ॥ | श्वासादिवृत्तिलोपेन प्राणा उद्योगिनस्तदा ॥ | ||
विलीयन्ते प्राणभक्त्या नित्यं स्वापवतां स्फुटम् । | विलीयन्ते प्राणभक्त्या नित्यं स्वापवतां स्फुटम् । | ||
उद्योग एव जाग्रत्स्याद्योगिनां मुक्तिसिद्धये''॥ इत्यध्यात्मे ॥ १६ ॥ | उद्योग एव जाग्रत्स्याद्योगिनां मुक्तिसिद्धये''॥ इत्यध्यात्मे ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,260: | Line 7,188: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V18_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V18" data-block-id="BTN_C04_S31_V18_B1">'पूर्णो विष्णुः स एवैक इति भावो य ईरितः । | |||
आत्मैकभाव इति तं विदुर्ब्रह्मात्मदर्शिनः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥</div> | |||
आत्मैकभाव इति तं विदुर्ब्रह्मात्मदर्शिनः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,271: | Line 7,195: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V19_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V19" data-block-id="BTN_C04_S31_V19_B1">'सङ्कल्पश्च विकल्पश्च ऋते विष्णुप्रसादतः । | |||
नैव सम्भवतो विष्णोः समाभावात्तु सोऽद्वयः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥</div> | |||
नैव सम्भवतो विष्णोः समाभावात्तु सोऽद्वयः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,282: | Line 7,202: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V22_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V22" data-block-id="BTN_C04_S31_V22_B1">अधनाश्च त एवात्मधनाश्चाधनात्मधनाः ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,292: | Line 7,208: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V23_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V23" data-block-id="BTN_C04_S31_V23_B1">'श्रियं देवांश्च भृत्यत्वान्मनुते बहु केशवः । | |||
नात्मार्थाय यतस्ते तु भक्तया सर्वोत्तमोत्तमाः''॥ इति च ॥ २३ ॥</div> | |||
नात्मार्थाय यतस्ते तु भक्तया सर्वोत्तमोत्तमाः''॥ इति च ॥ २३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,307: | Line 7,219: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C04_S31_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C04_S31_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C04_S31_V26_B1" data-verse="BTN_C04_S31_V26" data-block-id="BTN_C04_S31_V26_B1">'सर्वोत्तमत्वाद्विष्णुर्हि माय इत्येव शब्द्यते''। इति व्योमसंहितायाम् । | |||
'देवानत्युत्तममुनीन्विना के शैंशुमारकम् । | 'देवानत्युत्तममुनीन्विना के शैंशुमारकम् । | ||
हरेर्गृहं प्रविष्टास्तु ध्रुवो देवाश्च तद्गताः''॥ इति मात्स्ये ॥ २६ ॥ | हरेर्गृहं प्रविष्टास्तु ध्रुवो देवाश्च तद्गताः''॥ इति मात्स्ये ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,323: | Line 7,231: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S01_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S01_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S01_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S01_V19_B1" data-verse="BTN_C05_S01_V19" data-block-id="BTN_C05_S01_V19_B1">'विहितो यस्य यो धर्मो विष्णुना प्रभविष्णुना । | |||
तेन मुक्तिर्भवेत्तस्य तं गुरुर्वेद सर्ववित्''॥ इति प्रवृत्तसंहितायाम् ॥ १९ ॥</div> | |||
तेन मुक्तिर्भवेत्तस्य तं गुरुर्वेद सर्ववित्''॥ इति प्रवृत्तसंहितायाम् ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,336: | Line 7,240: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S01_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S01_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S01_V31_B1" data-verse="BTN_C05_S01_V31" data-block-id="BTN_C05_S01_V31_B1">'पूर्वसृष्टान् रथावृत्त्या स्थूलांश्चक्रे प्रियव्रतः । | |||
समुद्रांस्तेन तत्कर्तेत्याहुरेनं प्रियव्रतम्''॥ इति गारुडे ॥ ३१ ॥</div> | |||
समुद्रांस्तेन तत्कर्तेत्याहुरेनं प्रियव्रतम्''॥ इति गारुडे ॥ ३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,351: | Line 7,251: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S02_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S02_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S02_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S02_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S02_V08_B1" data-verse="BTN_C05_S02_V08" data-block-id="BTN_C05_S02_V08_B1">'परिहासप्रलापादिष्वनर्था वाग् भवेत् क्वचित्''।इति शब्दनिर्णये ॥ ८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,365: | Line 7,261: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S03_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S03_V14_B1" data-verse="BTN_C05_S03_V14" data-block-id="BTN_C05_S03_V14_B1">श्रीभगवानुवाच– | |||
अहो बताहमृषयो भवद्भिरवितथगीर्भिर्वरमसुलभ- | अहो बताहमृषयो भवद्भिरवितथगीर्भिर्वरमसुलभ- | ||
मभियाचितो यदमुष्य आत्मजो मया सदृशो | मभियाचितो यदमुष्य आत्मजो मया सदृशो | ||
| Line 10,374: | Line 7,267: | ||
न मृषा भवितुमर्हति ममैव हि मुखं यद्द्विजदेवकुलम् ॥ १८ ॥ | न मृषा भवितुमर्हति ममैव हि मुखं यद्द्विजदेवकुलम् ॥ १८ ॥ | ||
'नास्ति विष्णोः सम इति जानन्तोऽप्यृषयः सदा । | 'नास्ति विष्णोः सम इति जानन्तोऽप्यृषयः सदा । | ||
तज्ज्ञापनाय लोकानामन्येषां प्रार्थयन् समम्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४, १८ ॥ | तज्ज्ञापनाय लोकानामन्येषां प्रार्थयन् समम्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४, १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,385: | Line 7,277: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S04_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S04_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S04_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S04_V03_B1" data-verse="BTN_C05_S04_V03" data-block-id="BTN_C05_S04_V03_B1">'दुष्टानां मोहनार्थाय यज्ञ इन्द्रपदे स्थितः । | |||
पस्पर्ध ऋषभेणैव स्वरूपेण हरिः स्वयम्''॥ इति वाराहे ॥ ३ ॥</div> | |||
पस्पर्ध ऋषभेणैव स्वरूपेण हरिः स्वयम्''॥ इति वाराहे ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,398: | Line 7,286: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V05_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V05" data-block-id="BTN_C05_S05_V05_B1">क्रियाफलं तावदेव । कर्मात्मकं कर्मवशम् ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,408: | Line 7,292: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V06_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V06" data-block-id="BTN_C05_S05_V06_B1">अविद्यया प्रयुङ्क्ते ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,418: | Line 7,298: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V08_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V08" data-block-id="BTN_C05_S05_V08_B1">'ब्रह्माद्या याज्ञवल्क्याद्या मुच्यन्ते स्त्रीसहायिनः । | |||
बध्यन्ते केचनैतेषां विशेषं च विदो विदुः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥८॥</div> | |||
बध्यन्ते केचनैतेषां विशेषं च विदो विदुः''॥ इति सत्यसंहितायाम् ॥८॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,429: | Line 7,305: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V10_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V10" data-block-id="BTN_C05_S05_V10_B1">'आत्मनो विहितं कर्म वर्जयित्वाऽन्यकर्मणः । | |||
कामस्य च परित्यागो निरीहेत्याहुरुत्तमाः''॥ इति च ॥ १० ॥</div> | |||
कामस्य च परित्यागो निरीहेत्याहुरुत्तमाः''॥ इति च ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,440: | Line 7,312: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V13_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V13" data-block-id="BTN_C05_S05_V13_B1">'सर्वस्मादुत्तमो विष्णुरिति ज्ञानमुदाहृतम् । | |||
प्रतिजीवं येन मुक्तिस्तद्विज्ञानं विदां मतम्''॥ इति च । | प्रतिजीवं येन मुक्तिस्तद्विज्ञानं विदां मतम्''॥ इति च । | ||
'ज्ञानं विष्णोरुत्तमत्वे तदेव प्रतिपूरुषम् । | 'ज्ञानं विष्णोरुत्तमत्वे तदेव प्रतिपूरुषम् । | ||
| Line 10,451: | Line 7,320: | ||
'षण्णवत्यङ्गुलो यस्तु न्यग्रोधपरिमण्डलः । | 'षण्णवत्यङ्गुलो यस्तु न्यग्रोधपरिमण्डलः । | ||
सप्तपादश्चतुर्हस्तः स देवैरपि पूज्यते''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ | सप्तपादश्चतुर्हस्तः स देवैरपि पूज्यते''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ | ||
'न्यग्रोधमण्डलो व्यामो बाहू न्यग्रोध उच्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥ | 'न्यग्रोधमण्डलो व्यामो बाहू न्यग्रोध उच्यते''॥ इति च ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,458: | Line 7,326: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V20_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V20" data-block-id="BTN_C05_S05_V20_B1">'नाभिरित्यथ नाम स्याद्धरेः सर्वाश्रयो यतः''। इति कौर्मे । | |||
तत्तस्य मम शुश्रूषणम् ॥ २० ॥</div> | |||
तत्तस्य मम शुश्रूषणम् ॥ २० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,469: | Line 7,333: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V22_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V22" data-block-id="BTN_C05_S05_V22_B1">द्विजदेवानां देवः ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,481: | Line 7,341: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S05_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S05_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S05_V26_B1" data-verse="BTN_C05_S05_V26" data-block-id="BTN_C05_S05_V26_B1">विविक्तदृष्टिर्जीवानां धिष्ण्यतया परमेश्वरस्य भेददृष्टिः । | |||
'उपपादयेत्परात्मानं जीवेभ्यो यः पदेपदे । | 'उपपादयेत्परात्मानं जीवेभ्यो यः पदेपदे । | ||
भेदेनैव न चैतस्मात्प्रियो विष्णोस्तु कश्चन''॥ इति पाद्मे ॥ | भेदेनैव न चैतस्मात्प्रियो विष्णोस्तु कश्चन''॥ इति पाद्मे ॥ | ||
'यो हरेश्चैव जीवानां भेदवक्ता हरेः प्रियः''। इति च ॥ २६ ॥ | 'यो हरेश्चैव जीवानां भेदवक्ता हरेः प्रियः''। इति च ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,496: | Line 7,352: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V01_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V01" data-block-id="BTN_C05_S06_V01_B1">ऋषिरुवाच– | |||
सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके मनसो विस्रम्भमनवस्थानस्य घटकिराट इव न सङ्गच्छन्ति ॥ २ ॥</div> | |||
सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके मनसो विस्रम्भमनवस्थानस्य घटकिराट इव न सङ्गच्छन्ति ॥ २ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,511: | Line 7,363: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V05_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V05" data-block-id="BTN_C05_S06_V05_B1">'महैश्वर्यस्वरूपो हि भगवान्नृषभो स्वराट् । | |||
नैश्वर्याणि स्वकीयानि ख्यापयामास सर्ववित् ॥ | नैश्वर्याणि स्वकीयानि ख्यापयामास सर्ववित् ॥ | ||
उत्तमानां ज्ञापनार्थं धर्मतत्त्वस्य केशवः । | उत्तमानां ज्ञापनार्थं धर्मतत्त्वस्य केशवः । | ||
| Line 10,529: | Line 7,378: | ||
ऋष्यशीतिस्तथा सप्त पितरोऽप्सरसां शतम् ॥ | ऋष्यशीतिस्तथा सप्त पितरोऽप्सरसां शतम् ॥ | ||
गन्धर्वाणां तथा राज्ञां विंशदन्यासु जातिषु । | गन्धर्वाणां तथा राज्ञां विंशदन्यासु जातिषु । | ||
अल्पाधिकारिणः प्रोक्ता अनधीकरिणः परे''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१-५॥ | अल्पाधिकारिणः प्रोक्ता अनधीकरिणः परे''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥१-५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,536: | Line 7,384: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V06_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V06" data-block-id="BTN_C05_S06_V06_B1">'विष्णोः कलेवरत्यागो भूत्यागोऽन्यो न विद्यते । | |||
कलेवरत्यागोऽन्येषां पञ्चत्वं समुदीरितम्''॥ इति कौर्मे ॥ | कलेवरत्यागोऽन्येषां पञ्चत्वं समुदीरितम्''॥ इति कौर्मे ॥ | ||
अनर्थान्तरभावेन अर्थान्तरं नास्मीति मनसा ॥ ६ ॥ | अनर्थान्तरभावेन अर्थान्तरं नास्मीति मनसा ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,548: | Line 7,392: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V07_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V07" data-block-id="BTN_C05_S06_V07_B1">अभिमानाभासेन अभितो ज्ञानप्रकाशेन ॥ ७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,566: | Line 7,406: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V12_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V12" data-block-id="BTN_C05_S06_V12_B1">'ज्ञानानन्दात्मको देह ऋषभस्य महात्मनः । | |||
तादृशेनैव मनसा क्रमंस्तु कुटचाचले ॥ | तादृशेनैव मनसा क्रमंस्तु कुटचाचले ॥ | ||
दावाग्निमनुविश्याथ तत्रस्थः प्रादहज्जगत् । | दावाग्निमनुविश्याथ तत्रस्थः प्रादहज्जगत् । | ||
| Line 10,586: | Line 7,423: | ||
कुशास्त्रं सर्ववेदानां विरुद्धं तामसालयम् ॥ | कुशास्त्रं सर्ववेदानां विरुद्धं तामसालयम् ॥ | ||
तद्दृष्ट्वाऽद्यापि वर्तन्ते वर्तिष्यन्ति कलौ तथा । | तद्दृष्ट्वाऽद्यापि वर्तन्ते वर्तिष्यन्ति कलौ तथा । | ||
अशौचा अव्रताचारा वासुदेवोऽहमित्यपि''॥ इति ब्राह्मे ॥८-१२॥ | अशौचा अव्रताचारा वासुदेवोऽहमित्यपि''॥ इति ब्राह्मे ॥८-१२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,593: | Line 7,429: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V14_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V14" data-block-id="BTN_C05_S06_V14_B1">'विशेषाद्भारते पुण्यं चरेयुः पापमप्यथ । | |||
तथैव भगवद्भक्तिं पृथिव्यां नान्यवर्षगाः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४ ॥</div> | |||
तथैव भगवद्भक्तिं पृथिव्यां नान्यवर्षगाः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,604: | Line 7,436: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V16_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V16" data-block-id="BTN_C05_S06_V16_B1">योगमायां योगमायाफलं बाह्यम् । | |||
'नित्योदस्ता योगशक्तिरनपेक्ष्यं फलं यतः ॥ | 'नित्योदस्ता योगशक्तिरनपेक्ष्यं फलं यतः ॥ | ||
नित्यस्वरूपभूताऽपि बहिःफलविवर्जनात् । | नित्यस्वरूपभूताऽपि बहिःफलविवर्जनात् । | ||
अकर्मेत्युच्यते यद्वन्मोक्षः फलविवर्जनात्''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥ | अकर्मेत्युच्यते यद्वन्मोक्षः फलविवर्जनात्''॥ इति पाद्मे ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,617: | Line 7,445: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V18_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V18" data-block-id="BTN_C05_S06_V18_B1">'नाद्रियन्ते तु ये मोक्षं पूर्वं तेषां परं सुखम् । | |||
स्वयोग्यं व्यज्यते मुक्तौ तच्चोक्तं तारतम्ययुक्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १८ ॥</div> | |||
स्वयोग्यं व्यज्यते मुक्तौ तच्चोक्तं तारतम्ययुक्''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,630: | Line 7,454: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S06_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S06_V19_B1" data-verse="BTN_C05_S06_V19" data-block-id="BTN_C05_S06_V19_B1">'ब्रह्मणोऽन्यस्य नो पूर्णां दद्याद्भक्तिं जनार्दनः । | |||
मुक्तिं ददाति सर्वेषां उच्चानां को ह्यधीशिता''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १९ ॥</div> | |||
मुक्तिं ददाति सर्वेषां उच्चानां को ह्यधीशिता''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,645: | Line 7,465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S07_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S07_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S07_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S07_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S07_V13_B1" data-verse="BTN_C05_S07_V13" data-block-id="BTN_C05_S07_V13_B1">'परोरजाऽरजस्कत्वात्त्रयीड्यत्वात्त्रयीसुतः । | |||
गुणात्ययात्तुरीयश्च जातवेदाश्च सर्ववित् ॥ | गुणात्ययात्तुरीयश्च जातवेदाश्च सर्ववित् ॥ | ||
हंसो दुःखादिहानेन जीवेशत्वाच्च गृध्रराट् । | हंसो दुःखादिहानेन जीवेशत्वाच्च गृध्रराट् । | ||
कालः सर्वनियन्तृत्वात्परमात्मा प्रकीर्तितः''॥ | कालः सर्वनियन्तृत्वात्परमात्मा प्रकीर्तितः''॥ | ||
इति तन्त्रनिरुक्ते ॥ १३ ॥ | इति तन्त्रनिरुक्ते ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,661: | Line 7,477: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S10_V09_B1" data-verse="BTN_C05_S10_V09" data-block-id="BTN_C05_S10_V09_B1">अशेषभगवत्प्रियाणां निकेतः स एव भरतो मानुषापेक्षया । | |||
'तत्कालस्थितभक्तेषु मानुषेष्वृषभात्मजः । | 'तत्कालस्थितभक्तेषु मानुषेष्वृषभात्मजः । | ||
वरोऽपि धिक्कृतो राज्ञा सुहृदा वैष्णवेष्वपि''॥ इति गारुडे ॥ ९ ॥ | वरोऽपि धिक्कृतो राज्ञा सुहृदा वैष्णवेष्वपि''॥ इति गारुडे ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,673: | Line 7,485: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S10_V10_B1" data-verse="BTN_C05_S10_V10" data-block-id="BTN_C05_S10_V10_B1">'भरणादिकृद्धरिरिति चिन्तयन्नृपमब्रवीत्''॥ इति च ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,683: | Line 7,491: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S10_V11_B1" data-verse="BTN_C05_S10_V11" data-block-id="BTN_C05_S10_V11_B1">देहेन जातस्य देहाभिमानिनः । | |||
'देहमानी देहजातो विदेहो मानवर्जितः''। इति च ॥</div> | |||
'देहमानी देहजातो विदेहो मानवर्जितः''। इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,696: | Line 7,500: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S10_V13_B1" data-verse="BTN_C05_S10_V13" data-block-id="BTN_C05_S10_V13_B1">'प्राणयुक्तेररत्या च जडं जीवन्मृतं स्मृतम्''। इति च । | |||
'स्वामित्वं तु हरेरेव मुख्यमन्यत्र भृत्यता । | 'स्वामित्वं तु हरेरेव मुख्यमन्यत्र भृत्यता । | ||
देवेषु तन्नियत्या च त्वदादेर्व्यावहारिकम् ॥ | देवेषु तन्नियत्या च त्वदादेर्व्यावहारिकम् ॥ | ||
मानुषेषु विशेषः को व्यवहारमृते वद । | मानुषेषु विशेषः को व्यवहारमृते वद । | ||
व्यत्यासान्न हि देवेषु व्यत्यासः स्वामितां गतः''॥ इति च ॥ १२-१३ ॥ | व्यत्यासान्न हि देवेषु व्यत्यासः स्वामितां गतः''॥ इति च ॥ १२-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,712: | Line 7,512: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S10_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S10_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S10_V26_B1" data-verse="BTN_C05_S10_V26" data-block-id="BTN_C05_S10_V26_B1">। | |||
'स्वतो महदवज्ञानाद्रुद्रोऽप्यात्मानमादहेत्''। इति च ॥ २६ ॥</div> | |||
'स्वतो महदवज्ञानाद्रुद्रोऽप्यात्मानमादहेत्''। इति च ॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,725: | Line 7,521: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V02_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V02" data-block-id="BTN_C05_S11_V02_B1">'न वेदेष्वल्पबुद्धीनां ब्रह्मतत्त्वं समीक्ष्यते । | |||
महाबुद्धिस्तु वेदेषु पश्येद् ब्रह्मैव केवलम्''॥ इति च ॥ २ ॥</div> | |||
महाबुद्धिस्तु वेदेषु पश्येद् ब्रह्मैव केवलम्''॥ इति च ॥ २ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,738: | Line 7,530: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V06_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V06" data-block-id="BTN_C05_S11_V06_B1">स मायारचित अन्तरात्मा मनः ॥ ५-६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,748: | Line 7,536: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V07_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V07" data-block-id="BTN_C05_S11_V07_B1">'क्षेत्रवित्तु हरिः प्राणः साक्षी ताभ्यां पुमान्सरेत्''॥ इति च ॥ ७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,760: | Line 7,544: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V09_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V09" data-block-id="BTN_C05_S11_V09_B1">'एकादशेन्द्रियद्वारा स्युरेकादशवृत्तयः । | |||
शब्दाद्यास्तदभीमानास्तदिच्छाश्चैव पञ्चशः ॥ | शब्दाद्यास्तदभीमानास्तदिच्छाश्चैव पञ्चशः ॥ | ||
स्पर्शान्तर्भावतः कर्मखानां नैव पृथग्गतिः । | स्पर्शान्तर्भावतः कर्मखानां नैव पृथग्गतिः । | ||
एकादशैव चेष्टाः स्युरिन्द्रियाणां पृथक् पृथक् ॥ | एकादशैव चेष्टाः स्युरिन्द्रियाणां पृथक् पृथक् ॥ | ||
गोलकास्तदधिष्ठानं चैकादश निगद्यते''॥ ९ ॥ | गोलकास्तदधिष्ठानं चैकादश निगद्यते''॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,774: | Line 7,554: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V11_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V11" data-block-id="BTN_C05_S11_V11_B1">'एष संसृतिसंभारो द्वादशैवाथवा भवेत् । | |||
दशकं विषयाणां च ममाहमिति च द्वयम् ॥ | दशकं विषयाणां च ममाहमिति च द्वयम् ॥ | ||
द्वयमेव ममाहं वा संसृतिस्त्वहमेव वा''। इति च । | द्वयमेव ममाहं वा संसृतिस्त्वहमेव वा''। इति च । | ||
अत्तिरुपस्थविषयः ॥ ११ ॥ | अत्तिरुपस्थविषयः ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,787: | Line 7,563: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V12_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V12" data-block-id="BTN_C05_S11_V12_B1">द्रव्यं देहादिः । स्वभावो योग्यता । जीवस्य क्षेत्रज्ञतः स्युः । मिथः स्वतश्च न स्युः ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,797: | Line 7,569: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V14_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V14" data-block-id="BTN_C05_S11_V14_B1">स्वमाययाऽऽत्मन्व्यवधीयमानः स्वेच्छया स्वस्मिन्नेव तिरोहितत्वेन स्थितः । | |||
'स्वात्माधारः स्वेच्छयैव जीवदृष्टेस्तिरोहितः । | 'स्वात्माधारः स्वेच्छयैव जीवदृष्टेस्तिरोहितः । | ||
क्षेत्रज्ञेत्युच्यते विष्णुर्जीवस्थः पुरुषोत्तमः''॥ इति च ॥ १४ ॥ | क्षेत्रज्ञेत्युच्यते विष्णुर्जीवस्थः पुरुषोत्तमः''॥ इति च ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,811: | Line 7,579: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S11_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S11_V18_B1" data-verse="BTN_C05_S11_V18" data-block-id="BTN_C05_S11_V18_B1">अभिमानादेव संसारोऽन्यथा नेति परिहारः ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,825: | Line 7,589: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S12_V06_B1" data-verse="BTN_C05_S12_V06" data-block-id="BTN_C05_S12_V06_B1">यस्मान्मूलकारणभूतो विष्णुरेव । अतो मुख्यं सर्वकारणत्वं तस्यैव । मूलाश्रयविवक्षा यदि न स्यात्कुतः पृथिव्यां चलतीति व्यवहारः ? यतोऽवान्तराश्रया बहवः सन्त्यङ्घ्र्याद्याः ॥ ५-६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,835: | Line 7,595: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S12_V07_B1" data-verse="BTN_C05_S12_V07" data-block-id="BTN_C05_S12_V07_B1">एवं मूलगोप्तृत्वं च विष्णोरेव ॥ ७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,847: | Line 7,603: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S12_V09_B1" data-verse="BTN_C05_S12_V09" data-block-id="BTN_C05_S12_V09_B1">आश्रयत्वात्क्षितिरिति निर्वचने क्षितिशब्दोऽपि तस्मिन्नेव ॥ परमाणु-मात्रायाः पृथिव्या अयुक्तत्वात्परमाणवोऽप्यस्याविद्ययैवाधारत्वेन कल्पिताः | |||
॥ ८-९ ॥</div> | |||
॥ ८-९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,862: | Line 7,614: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S12_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S12_V11_B1" data-verse="BTN_C05_S12_V11" data-block-id="BTN_C05_S12_V11_B1">एवं सर्वं तथा प्रकृत्यैव कल्पितं विष्णोरन्यत् । एवं प्रकृत्याधारः स्वयमनन्याधारो विष्णुरेव । अतः सर्वशब्दाश्च तस्मिन्नेव । | |||
'राजा गोप्ताऽऽश्रयो भूमिः शरणं चेति लौकिकः । | 'राजा गोप्ताऽऽश्रयो भूमिः शरणं चेति लौकिकः । | ||
व्यवहारो न तत्सत्यं तयोर्ब्रह्माश्रयो विभुः ॥ | व्यवहारो न तत्सत्यं तयोर्ब्रह्माश्रयो विभुः ॥ | ||
| Line 10,874: | Line 7,623: | ||
सर्वान्तरः सर्वबहिरेक एव जनार्दनः । | सर्वान्तरः सर्वबहिरेक एव जनार्दनः । | ||
शिर आधारता यद्वद्ग्रीवायास्तद्वदेव तु ॥ | शिर आधारता यद्वद्ग्रीवायास्तद्वदेव तु ॥ | ||
आश्रयत्वं च गोप्तृत्वमन्येषामुपचारतः''इति च ॥ १०,११ ॥ | आश्रयत्वं च गोप्तृत्वमन्येषामुपचारतः''इति च ॥ १०,११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,883: | Line 7,631: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S13_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S13_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S13_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S13_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S13_V26_B1" data-verse="BTN_C05_S13_V26" data-block-id="BTN_C05_S13_V26_B1">ऋते हैहयवैन्यादीनार्षभस्येह कः समः । | |||
यस्योपदेशात्सिन्ध्वीशो ददर्श कपिलं प्रभुम् ॥ इति च ॥ २६ ॥</div> | |||
यस्योपदेशात्सिन्ध्वीशो ददर्श कपिलं प्रभुम् ॥ इति च ॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,896: | Line 7,640: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S13_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S13_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S13_V29_B1" data-verse="BTN_C05_S13_V29" data-block-id="BTN_C05_S13_V29_B1">युज्यते अनेनेति योगो हरिः । साङ्ख्यशिरसे उत्तमज्ञानस्वरूपाय ॥२९॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,910: | Line 7,650: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S15_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S15_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S15_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S15_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S15_V07_B1" data-verse="BTN_C05_S15_V07" data-block-id="BTN_C05_S15_V07_B1">'प्रियव्रतो गयश्चैव कर्मदेवसमो गुणैः''। इति षाड्गुण्ये ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,924: | Line 7,660: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S16_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S16_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S16_V29_B1" data-verse="BTN_C05_S16_V29" data-block-id="BTN_C05_S16_V29_B1">'यथा भागवते तूक्तं भौवनं कोशलक्षणम् । | |||
तस्याविरोधतो योज्यं सर्वग्रन्थान्तरस्थितम् ॥ | तस्याविरोधतो योज्यं सर्वग्रन्थान्तरस्थितम् ॥ | ||
मण्डोदे पूरणं चैव व्यत्यासं क्षीरसागरे । | मण्डोदे पूरणं चैव व्यत्यासं क्षीरसागरे । | ||
राहुसोमरवीणां च मण्डलाद्विगुणोक्तिताम् ॥ | राहुसोमरवीणां च मण्डलाद्विगुणोक्तिताम् ॥ | ||
विनैव सर्वमुन्नेयं योजना भेदतोऽत्र तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २९ ॥ | विनैव सर्वमुन्नेयं योजना भेदतोऽत्र तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,940: | Line 7,672: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S17_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S17_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S17_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S17_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S17_V01_B1" data-verse="BTN_C05_S17_V01" data-block-id="BTN_C05_S17_V01_B1">'वाराहे वामपादं तु तदन्येषु तु दक्षिणम् । | |||
पादं कल्पेषु भगवानुज्जहार त्रिविक्रमः''॥ इति च ॥ १ ॥</div> | |||
पादं कल्पेषु भगवानुज्जहार त्रिविक्रमः''॥ इति च ॥ १ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,955: | Line 7,683: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S17_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S17_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S17_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S17_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S17_V16_B1" data-verse="BTN_C05_S17_V16" data-block-id="BTN_C05_S17_V16_B1">'अनन्तान्तःस्थितो विष्णुरनन्तश्च सहामुना । | |||
पूज्यते गिरिशेनेश इलावृतगतेन तु''॥ इति च ॥ | पूज्यते गिरिशेनेश इलावृतगतेन तु''॥ इति च ॥ | ||
'जीवव्यपेक्षया चैव तथाऽन्तर्याम्यपेक्षया । | 'जीवव्यपेक्षया चैव तथाऽन्तर्याम्यपेक्षया । | ||
मिश्रास्तु स्तुतयो ज्ञेया विष्णोरन्यत्र केवलम्''॥ इति च ॥ १६ ॥ | मिश्रास्तु स्तुतयो ज्ञेया विष्णोरन्यत्र केवलम्''॥ इति च ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,970: | Line 7,694: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V05_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V05" data-block-id="BTN_C05_S18_V05_B1">'अप्रयासेन कर्तृत्वमकर्तृत्वमिहोच्यते । | |||
महाशक्तित्वतस्तच्च युज्यते परमस्य तु''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ५ ॥</div> | |||
महाशक्तित्वतस्तच्च युज्यते परमस्य तु''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 10,983: | Line 7,703: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V17_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V17" data-block-id="BTN_C05_S18_V17_B1">'कामदेवस्थितं विष्णुमुपास्ते श्री रतिस्थिता । | |||
कामदेवं रतिश्चापि विष्णोस्तु प्राकृतां तनुम्''॥ | कामदेवं रतिश्चापि विष्णोस्तु प्राकृतां तनुम्''॥ | ||
इति ब्रह्माण्डे ॥ १५,१७ ॥ | इति ब्रह्माण्डे ॥ १५,१७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 10,995: | Line 7,711: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V27_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V27" data-block-id="BTN_C05_S18_V27_B1">'स्पर्धन्त इव देवास्तु हरिणा यत्र कुत्रचित् । | |||
हरेरेवाज्ञया क्वापि दैत्यावेशादथापि वा''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | |||
हरेरेवाज्ञया क्वापि दैत्यावेशादथापि वा''॥ इति च ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,006: | Line 7,718: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V31_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V31" data-block-id="BTN_C05_S18_V31_B1">उपलम्भनादयथा । यथा दृष्टं तथा न तिष्ठत्यन्यथाभवतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,016: | Line 7,724: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V32_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V32" data-block-id="BTN_C05_S18_V32_B1">'सर्वान्तर्यामिकत्वात्तु सर्वनामा हरिः स्वयम् । | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वाद्रूपत्वमुपचारतः''॥ इति च ॥ ३२ ॥</div> | |||
न तु सर्वस्वरूपत्वाद्रूपत्वमुपचारतः''॥ इति च ॥ ३२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,027: | Line 7,731: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V33_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V33" data-block-id="BTN_C05_S18_V33_B1">दशावतार इत्यादिसङ्ख्या विनीयते विशेषेण नीयते तज्ज्ञानं तद्रूपमेव हि | |||
॥ ३३ ॥</div> | |||
॥ ३३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,038: | Line 7,738: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V36_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V36" data-block-id="BTN_C05_S18_V36_B1">क्रियार्थैर्यज्ञाद्यर्थैरिन्द्रादिनामभिरीरितात्मने ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,050: | Line 7,746: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S18_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S18_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S18_V37_B1" data-verse="BTN_C05_S18_V37" data-block-id="BTN_C05_S18_V37_B1">मायागुणैः तदिच्छानुसारिभिः । | |||
'द्रव्येशः शङ्करः प्रोक्तः क्रियेशो गरुडः स्मृतः । | 'द्रव्येशः शङ्करः प्रोक्तः क्रियेशो गरुडः स्मृतः । | ||
कारणेशस्तथा ब्रह्मा वायुराधारपः स्मृतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥ | कारणेशस्तथा ब्रह्मा वायुराधारपः स्मृतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,066: | Line 7,758: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S19_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S19_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S19_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S19_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S19_V15_B1" data-verse="BTN_C05_S19_V15" data-block-id="BTN_C05_S19_V15_B1">'यस्य सम्यक्च भवति ज्ञानं भक्तिस्तथैव च । | |||
निश्चितस्तस्य मोक्षः स्यात्सर्वपापकृतोऽपि तु ॥ | निश्चितस्तस्य मोक्षः स्यात्सर्वपापकृतोऽपि तु ॥ | ||
यो ममत्वादिना दोषः स त्वन्यविषयः स्मृतः''॥ इति च ॥ १४-१५ ॥ | यो ममत्वादिना दोषः स त्वन्यविषयः स्मृतः''॥ इति च ॥ १४-१५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,080: | Line 7,768: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S19_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S19_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S19_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S19_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S19_V28_B1" data-verse="BTN_C05_S19_V28" data-block-id="BTN_C05_S19_V28_B1">'अनधीकारिणो देवाः स्वर्गस्था भारतोद्भवम् । | |||
वाञ्छन्त्यात्मविमोक्षार्थमुद्रेकार्थेऽधिकारिणः''॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥</div> | |||
वाञ्छन्त्यात्मविमोक्षार्थमुद्रेकार्थेऽधिकारिणः''॥ इति कौर्मे ॥ २८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,093: | Line 7,777: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S20_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S20_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S20_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S20_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S20_V05_B1" data-verse="BTN_C05_S20_V05" data-block-id="BTN_C05_S20_V05_B1">'सूर्यसोमाग्निवारीरविधातृषु यथाक्रमम् । | |||
प्लक्षादिद्वीपसंस्थास्तु स्थितं हरिमुपासते''॥ इति च ॥ ५ ॥</div> | |||
प्लक्षादिद्वीपसंस्थास्तु स्थितं हरिमुपासते''॥ इति च ॥ ५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,106: | Line 7,786: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S20_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S20_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S20_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S20_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S20_V24_B1" data-verse="BTN_C05_S20_V24" data-block-id="BTN_C05_S20_V24_B1">'अनाम्लं तु दधि क्षीरं क्षीरं सान्द्रं तथा दधि''॥ | |||
इति शब्दनिर्णये ॥ २४ ॥</div> | |||
इति शब्दनिर्णये ॥ २४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,121: | Line 7,797: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S22_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S22_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S22_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S22_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S22_V32_B1" data-verse="BTN_C05_S22_V32" data-block-id="BTN_C05_S22_V32_B1">'ज्ञानानन्दात्मके विष्णौ शिंशुमारवपुष्यथ । | |||
ऊर्ध्वलोकेषु संव्याप्त आदित्याद्यास्समाश्रिताः''॥ | ऊर्ध्वलोकेषु संव्याप्त आदित्याद्यास्समाश्रिताः''॥ | ||
इति ब्रह्माण्डे ॥ ३२ ॥ | इति ब्रह्माण्डे ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,139: | Line 7,811: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S23_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S23_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C05_S23_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C05_S23_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C05_S23_V40_B1" data-verse="BTN_C05_S23_V40" data-block-id="BTN_C05_S23_V40_B1">इलावृतस्थस्तुतिवत्पातालमूलस्थस्तुतिर्योजनीयाऽनन्तविषया ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,155: | Line 7,823: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S01_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S01_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S01_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S01_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S01_V40_B1" data-verse="BTN_C06_S01_V40" data-block-id="BTN_C06_S01_V40_B1">'वेदानां प्रथमो वक्ता हरिरेव यतो विभुः । | |||
अतो विष्ण्वात्मका वेदा इत्याहुर्वेदवादिनः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ४० ॥</div> | |||
अतो विष्ण्वात्मका वेदा इत्याहुर्वेदवादिनः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ४० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,172: | Line 7,836: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S02_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S02_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S02_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S02_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S02_V52_B1" data-verse="BTN_C06_S02_V52" data-block-id="BTN_C06_S02_V52_B1">नारायणोऽयमित्यन्यहेलनविषयत्वेनोक्तमघहरम् । | |||
'सर्वथाऽघहरं विष्णोर्नाम तद्भक्तिपूर्वकम् । | 'सर्वथाऽघहरं विष्णोर्नाम तद्भक्तिपूर्वकम् । | ||
अभक्तयोदाहृतं नैव फलदातृ भविष्यति ॥ | अभक्तयोदाहृतं नैव फलदातृ भविष्यति ॥ | ||
नामस्वामितया तस्य स्मरणं जायते यतः । | नामस्वामितया तस्य स्मरणं जायते यतः । | ||
भक्तस्यातो नामकीर्तिः सङ्केतादावपीरिता ॥ | भक्तस्यातो नामकीर्तिः सङ्केतादावपीरिता ॥ | ||
अजामिलोऽपि स्मरणाद्भक्तया मृत्योरमुच्यत''॥ इति नारदीये ॥ १४,५२ ॥ | अजामिलोऽपि स्मरणाद्भक्तया मृत्योरमुच्यत''॥ इति नारदीये ॥ १४,५२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,191: | Line 7,851: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S03_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S03_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S03_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S03_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S03_V12_B1" data-verse="BTN_C06_S03_V12" data-block-id="BTN_C06_S03_V12_B1">ओतं प्रोतं पटवत् । | |||
'यथा कन्थापटाः सूत्र ओताः प्रोताश्च संस्थिताः । | 'यथा कन्थापटाः सूत्र ओताः प्रोताश्च संस्थिताः । | ||
एवं विष्णाविदं विश्वमोतं प्रोतं च संस्थितम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १२ ॥ | एवं विष्णाविदं विश्वमोतं प्रोतं च संस्थितम्''॥ इति स्कान्दे ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,205: | Line 7,861: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V24_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V24" data-block-id="BTN_C06_S04_V24_B1">गुणो यथा गुणिनः । कश्चित्पुरस्थितो गुणभूतः प्रधानभूतस्य राज्ञः ममासौ सखेति राज्ञा चिन्तितमपि न जानाति । | |||
'यथा राज्ञः प्रियत्वं तु भृत्यो वेद न चात्मनः । | 'यथा राज्ञः प्रियत्वं तु भृत्यो वेद न चात्मनः । | ||
तथा जीवो न यत्सख्यं वेत्ति तस्मै नमोस्तु ते''॥ इति स्कान्दे ॥ २४ ॥ | तथा जीवो न यत्सख्यं वेत्ति तस्मै नमोस्तु ते''॥ इति स्कान्दे ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,217: | Line 7,869: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V25_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V25" data-block-id="BTN_C06_S04_V25_B1">'देहमानी वैश्रवणो मरुतः प्राणमानिनः । | |||
इन्द्राद्या इन्द्रियात्मानो रुद्रोऽन्तःकरणात्मकः ॥ | इन्द्राद्या इन्द्रियात्मानो रुद्रोऽन्तःकरणात्मकः ॥ | ||
नैते विदन्ति स्वात्मानं परं वापि विमोहिताः । | नैते विदन्ति स्वात्मानं परं वापि विमोहिताः । | ||
जीवाभिमानी ब्रह्मा तु सर्वं वेद प्रजापतिः ॥ | जीवाभिमानी ब्रह्मा तु सर्वं वेद प्रजापतिः ॥ | ||
सोऽपि वेद हरिं नैव सम्यक्सैव हि सर्ववित्''॥ इति च ॥ २५ ॥ | सोऽपि वेद हरिं नैव सम्यक्सैव हि सर्ववित्''॥ इति च ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,231: | Line 7,879: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V26_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V26" data-block-id="BTN_C06_S04_V26_B1">केवलया स्वसंस्थया । स्वप्नसुषुप्त्यादौ मनस उपरमाज्जीवस्यास्वातन्त्र्य-दर्शनेऽपि स्वप्नप्रबोधादिदर्शनादन्य ईश्वरस्तन्नियामकोऽस्तीति ज्ञायते । जीवेच्छाभावात्केवलत्वम् । | |||
'यदोपरामो मनसः स्वप्नसुप्तिलयादिषु । | 'यदोपरामो मनसः स्वप्नसुप्तिलयादिषु । | ||
तदावस्थाप्रबोधादिकारणत्वेन केशवः ॥ | तदावस्थाप्रबोधादिकारणत्वेन केशवः ॥ | ||
अस्वातन्त्र्यात्तु जीवस्य विद्यतेऽन्यो नियामकः । | अस्वातन्त्र्यात्तु जीवस्य विद्यतेऽन्यो नियामकः । | ||
जीवप्रवृत्त्यानुकूल्याज्ज्ञायतेऽसौ तदा विभुः''॥ इति हरिवंशेषु ॥२६॥ | जीवप्रवृत्त्यानुकूल्याज्ज्ञायतेऽसौ तदा विभुः''॥ इति हरिवंशेषु ॥२६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,245: | Line 7,889: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V27_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V27" data-block-id="BTN_C06_S04_V27_B1">इच्छादिरूपेण त्रिवृद्भिः । | |||
'इच्छादित्वेन त्रिविधा विमलाद्यास्तु शक्तयः । | 'इच्छादित्वेन त्रिविधा विमलाद्यास्तु शक्तयः । | ||
विष्णोः स्वरूपभूता यास्ताभ्यस्तन्नामिकाः पराः ॥ | विष्णोः स्वरूपभूता यास्ताभ्यस्तन्नामिकाः पराः ॥ | ||
| Line 11,255: | Line 7,896: | ||
'दशेन्द्रियाणि च मनो बुद्धिप्राणप्रधानकाः । | 'दशेन्द्रियाणि च मनो बुद्धिप्राणप्रधानकाः । | ||
चतुर्दशैषां परमः पाञ्चदश्यो हरिः स्मृतः ॥ | चतुर्दशैषां परमः पाञ्चदश्यो हरिः स्मृतः ॥ | ||
बुद्धेर्भेदेन वैतेषु पाञ्चदश्योऽथ संस्थितेः''॥ इति च ॥ २७ ॥ | बुद्धेर्भेदेन वैतेषु पाञ्चदश्योऽथ संस्थितेः''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,262: | Line 7,902: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V28_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V28" data-block-id="BTN_C06_S04_V28_B1">'इयत्ता तु विशेषः स्यादानन्दादौ तदुज्झितेः । सर्वैर्विशेषै रहित उच्यते हरिरव्ययः । अप्राकृतस्वरूपत्वान्निर्मायश्चेति कथ्यते''॥ इति च । | |||
'तद्रूपसदृशं रूपं यतः सर्वस्य सर्वदा । सर्वरूपो यतः शब्दमुख्यार्थः सर्वनामकः''॥ इति च ॥ २८ ॥</div> | |||
'तद्रूपसदृशं रूपं यतः सर्वस्य सर्वदा । सर्वरूपो यतः शब्दमुख्यार्थः सर्वनामकः''॥ इति च ॥ २८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,273: | Line 7,909: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V29_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V29" data-block-id="BTN_C06_S04_V29_B1">अलौकिकत्वान्नो विष्णुर्निरुक्तो नो निरूपितः । | |||
तथापि वेदेषूक्तत्वादुक्तो रूपित एव च''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ २९ ॥</div> | |||
तथापि वेदेषूक्तत्वादुक्तो रूपित एव च''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ २९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,284: | Line 7,916: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V30_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V30" data-block-id="BTN_C06_S04_V30_B1">सप्तविभक्त्यर्थस्य कालस्य प्रकारस्य च हेतुर्ब्रह्मैव । | |||
'विभक्त्यर्थस्य कालस्य प्रकाराणां च कारणम् । | 'विभक्त्यर्थस्य कालस्य प्रकाराणां च कारणम् । | ||
एक एव परो विष्णुः सर्वसत्ताप्रदत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | एक एव परो विष्णुः सर्वसत्ताप्रदत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | ||
'अनन्यः सदृशाभावादेको रूपाद्यभेदतः''॥ इति च ॥ ३० ॥ | 'अनन्यः सदृशाभावादेको रूपाद्यभेदतः''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,297: | Line 7,925: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V32_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V32" data-block-id="BTN_C06_S04_V32_B1">'मदन्यो नास्ति सर्वेश इति विध्द्यासुरं मतम् । | |||
अस्तीति दैवमुभयोर्हरिरेव ह्यपेक्षितः ॥ | अस्तीति दैवमुभयोर्हरिरेव ह्यपेक्षितः ॥ | ||
निषेधविध्योर्विषयः फलदाता च केशवः । | निषेधविध्योर्विषयः फलदाता च केशवः । | ||
तादृग्बुद्धेः कारणं च स्थानयोश्चोच्चनीचयोः''॥ इति च ॥ ३२ ॥ | तादृग्बुद्धेः कारणं च स्थानयोश्चोच्चनीचयोः''॥ इति च ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,310: | Line 7,934: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V33_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V33" data-block-id="BTN_C06_S04_V33_B1">'तत्कर्मणामदृष्टत्वादनामा चाप्यदर्शनात् । | |||
अरूपस्त्ववतारेण रूपकर्माणि दर्शयेत् ॥ | अरूपस्त्ववतारेण रूपकर्माणि दर्शयेत् ॥ | ||
नित्यरूपो नित्यकर्माऽप्यव्यक्तत्वमपेक्ष्य तु । | नित्यरूपो नित्यकर्माऽप्यव्यक्तत्वमपेक्ष्य तु । | ||
| Line 11,322: | Line 7,943: | ||
अथ दामोदरादीनि लोकदृष्ट्या समानि तु ॥ | अथ दामोदरादीनि लोकदृष्ट्या समानि तु ॥ | ||
आनन्दोऽव्यक्तरूपस्तु मूलरूपमुदाहृतम् । | आनन्दोऽव्यक्तरूपस्तु मूलरूपमुदाहृतम् । | ||
स एव व्यक्तिमापन्नः प्रादुर्भाव उदीरितः''इति च ॥ ३३ ॥ | स एव व्यक्तिमापन्नः प्रादुर्भाव उदीरितः''इति च ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,329: | Line 7,949: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V34_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V34" data-block-id="BTN_C06_S04_V34_B1">'स्वदेहस्थं हरिं प्राहुरधमा जीवमेव तु । | |||
मध्यमाश्चाप्यनिर्णीतं जीवाद्भिन्नं जनार्दनम् ॥ | मध्यमाश्चाप्यनिर्णीतं जीवाद्भिन्नं जनार्दनम् ॥ | ||
पूर्णानन्दादिगुणकं सर्वजीवविलक्षणम् । | पूर्णानन्दादिगुणकं सर्वजीवविलक्षणम् । | ||
| Line 11,338: | Line 7,955: | ||
बुद्धिशुध्द्यनुसारेण यथाप्राणं शरीरगम् । | बुद्धिशुध्द्यनुसारेण यथाप्राणं शरीरगम् । | ||
श्वासमात्रं जनाः प्राहुरनिर्णीतं च मध्यमाः ॥ | श्वासमात्रं जनाः प्राहुरनिर्णीतं च मध्यमाः ॥ | ||
देवदेवेश्वरं सूत्रमानन्दं प्राणवेदिनः''इति च ॥ ३४ ॥ | देवदेवेश्वरं सूत्रमानन्दं प्राणवेदिनः''इति च ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,345: | Line 7,961: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V45_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V45" data-block-id="BTN_C06_S04_V45_B1">'विशेषव्यक्तिपात्रत्वात् ब्रह्माद्यास्तु विभूतयः । | |||
तदन्तर्यामिणश्चैव मत्स्याद्या विभवाः स्मृताः'' ॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥ ४५ ॥</div> | |||
तदन्तर्यामिणश्चैव मत्स्याद्या विभवाः स्मृताः'' ॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥ ४५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,356: | Line 7,968: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V46_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V46" data-block-id="BTN_C06_S04_V46_B1">'तपोऽभिमानी रुद्रस्तु विष्णोर्हृदयमाश्रितः । | |||
विद्यारूपा तथैवोमा विष्णोस्तनुमुपाश्रिता ॥ | विद्यारूपा तथैवोमा विष्णोस्तनुमुपाश्रिता ॥ | ||
शृृङ्गाराद्याकृतिगतः क्रियात्मा पाकशासनः । | शृृङ्गाराद्याकृतिगतः क्रियात्मा पाकशासनः । | ||
ओषु क्रतवः सर्वे मध्यदेहे च धर्मराट् ॥ | ओषु क्रतवः सर्वे मध्यदेहे च धर्मराट् ॥ | ||
प्राणे वायुश्चित्तगतो ब्रह्मान्याः खेषु देवताः''॥ इति च ॥ | प्राणे वायुश्चित्तगतो ब्रह्मान्याः खेषु देवताः''॥ इति च ॥ | ||
'यदाश्रितं यद्भवति तत्तन्नामकमीरितम्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ४६ ॥ | 'यदाश्रितं यद्भवति तत्तन्नामकमीरितम्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ४६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,371: | Line 7,979: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V47_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V47" data-block-id="BTN_C06_S04_V47_B1">सञ्ज्ञानमात्रं यदिदं त्वया तपसा दृष्टं मम रूपं तदेवाग्र आसीत् । | |||
'नानावर्णो हरिस्त्वेको बहुशीर्षभुजोरुपात् । | 'नानावर्णो हरिस्त्वेको बहुशीर्षभुजोरुपात् । | ||
आसील्लये तदन्यत्तु सूक्ष्मरूपं श्रियं विना ॥ | आसील्लये तदन्यत्तु सूक्ष्मरूपं श्रियं विना ॥ | ||
असुप्तः सुप्त इव च मीलिताक्षोऽभवद्धरिः । | असुप्तः सुप्त इव च मीलिताक्षोऽभवद्धरिः । | ||
अन्यत्रानादराद्विष्णौ श्रीश्च लीनेव कथ्यते ॥ | अन्यत्रानादराद्विष्णौ श्रीश्च लीनेव कथ्यते ॥ | ||
सूक्ष्मत्वेन हरौ स्थानाल्लीनमन्यदपीष्यते''॥ इति मात्स्ये ॥ ४७ ॥ | सूक्ष्मत्वेन हरौ स्थानाल्लीनमन्यदपीष्यते''॥ इति मात्स्ये ॥ ४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,388: | Line 7,992: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S04_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S04_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S04_V48_B1" data-verse="BTN_C06_S04_V48" data-block-id="BTN_C06_S04_V48_B1">गुणतोऽनन्ते । | |||
'प्रत्येकशो गुणानां तु निःसीमत्वमुदीर्यते । | 'प्रत्येकशो गुणानां तु निःसीमत्वमुदीर्यते । | ||
तदानन्त्यं तु गुणतस्ते चानन्ता हि सङ्ख्यया । | तदानन्त्यं तु गुणतस्ते चानन्ता हि सङ्ख्यया । | ||
अतोऽनन्तगुणो विष्णुर्गुणतोऽनन्त एव च''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ४८ ॥ | अतोऽनन्तगुणो विष्णुर्गुणतोऽनन्त एव च''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ४८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,403: | Line 8,003: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S08_V17_B1" data-verse="BTN_C06_S08_V17" data-block-id="BTN_C06_S08_V17_B1">सनत्कुमारोऽवतु कामदेवात् । | |||
'सनत्कुमारनामा तु ब्रह्मचर्यवपुर्हरिः । | 'सनत्कुमारनामा तु ब्रह्मचर्यवपुर्हरिः । | ||
सनत्कुमारमपरं ब्रह्मपुत्रं विवेश यः । | सनत्कुमारमपरं ब्रह्मपुत्रं विवेश यः । | ||
| Line 11,412: | Line 8,009: | ||
देवर्षिवर्यः पुरुषान्तरार्चनात् । विष्णोरपरिवारत्वदृष्ट्या देवान्तरार्चनात् । | देवर्षिवर्यः पुरुषान्तरार्चनात् । विष्णोरपरिवारत्वदृष्ट्या देवान्तरार्चनात् । | ||
'महिदासो देवऋषिः पातु मां विष्णुरव्ययः । | 'महिदासो देवऋषिः पातु मां विष्णुरव्ययः । | ||
तदनर्पितकर्मभ्यस्तदस्मरणतस्तथा''॥ इति च ॥ १७ ॥ | तदनर्पितकर्मभ्यस्तदस्मरणतस्तथा''॥ इति च ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,423: | Line 8,019: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S08_V33_B1" data-verse="BTN_C06_S08_V33" data-block-id="BTN_C06_S08_V33_B1">यथा हि भगवानेव– | |||
'सदसन्नियामकतया सदसद्रूप उच्यते । | 'सदसन्नियामकतया सदसद्रूप उच्यते । | ||
सत्येनानेन मां देवः पातु विष्णुश्चतुर्भुजः''॥ | सत्येनानेन मां देवः पातु विष्णुश्चतुर्भुजः''॥ | ||
'एक एव परो विष्णुर्भूषाहेतिध्वजेष्वजः । | 'एक एव परो विष्णुर्भूषाहेतिध्वजेष्वजः । | ||
तत्तच्छक्तिप्रदत्वेन स्वयमेव व्यवस्थितः । | तत्तच्छक्तिप्रदत्वेन स्वयमेव व्यवस्थितः । | ||
सत्येनानेन मां देवः पातु सर्वेश्वरो हरिः''॥ इति ॥ ३१-३३ ॥ | सत्येनानेन मां देवः पातु सर्वेश्वरो हरिः''॥ इति ॥ ३१-३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,442: | Line 8,034: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S08_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S08_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S08_V37_B1" data-verse="BTN_C06_S08_V37" data-block-id="BTN_C06_S08_V37_B1">'गुरुशिष्ययोरयोग्यत्वाद्गुरुवृत्तेरपूर्तितः । | |||
अप्रसादाद्गुरोर्विद्या न यथोक्तफलप्रदा''॥ इति च ॥ | अप्रसादाद्गुरोर्विद्या न यथोक्तफलप्रदा''॥ इति च ॥ | ||
'विद्याः कर्माणि च सदा गुरोः प्राप्ताः फलप्रदाः । | 'विद्याः कर्माणि च सदा गुरोः प्राप्ताः फलप्रदाः । | ||
अन्यथा नैव फलदाः प्रसन्नोक्ताः फलप्रदाः''॥ इति च तन्त्रसारे ॥ ४३ ॥ | अन्यथा नैव फलदाः प्रसन्नोक्ताः फलप्रदाः''॥ इति च तन्त्रसारे ॥ ४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,457: | Line 8,045: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V20_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V20" data-block-id="BTN_C06_S09_V20_B1">'कालोऽन्तकः प्रधानं च मृत्युरव्यक्तमित्यपि । | |||
उच्यते प्रकृतिः सूक्ष्मा श्रीर्भूर्दुर्गेति नामभिः ॥ | उच्यते प्रकृतिः सूक्ष्मा श्रीर्भूर्दुर्गेति नामभिः ॥ | ||
सैव ब्रह्मादिभयदा विष्णोश्च वशवर्तिनी । | सैव ब्रह्मादिभयदा विष्णोश्च वशवर्तिनी । | ||
अभयापि बिभेतीव तद्वशत्वादुदीर्यते''॥ इति तु माहात्म्ये ॥ २० ॥ | अभयापि बिभेतीव तद्वशत्वादुदीर्यते''॥ इति तु माहात्म्ये ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,470: | Line 8,054: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V23_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V23" data-block-id="BTN_C06_S09_V23_B1">'यत्र वायूदपद्मादिरूपेण प्रकृतिः स्थिता । | |||
एकस्तत्राबिभेद्ब्रह्मा विचार्य भयमत्यगात् ॥ | एकस्तत्राबिभेद्ब्रह्मा विचार्य भयमत्यगात् ॥ | ||
अन्तर्गतो हरिस्तस्य ध्यातो भयमपानुदत्''॥ इति च ॥ | अन्तर्गतो हरिस्तस्य ध्यातो भयमपानुदत्''॥ इति च ॥ | ||
| Line 11,483: | Line 8,064: | ||
अज्ञानं च चतुर्वारं द्विवारं भयमेव च । | अज्ञानं च चतुर्वारं द्विवारं भयमेव च । | ||
शोकोऽपि तावान्नान्यत्र कदाचिद्ब्रह्मणो भवेत् ॥ | शोकोऽपि तावान्नान्यत्र कदाचिद्ब्रह्मणो भवेत् ॥ | ||
तत्रापि भगवत्प्रीत्या उन्नत्यैवास्य तद्भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २३ ॥ | तत्रापि भगवत्प्रीत्या उन्नत्यैवास्य तद्भवेत्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,490: | Line 8,070: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V24_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V24" data-block-id="BTN_C06_S09_V24_B1">लिङ्गमेव पश्यामः । | |||
'कदाचिदभिमानस्तु देवानामपि सन्निव । | 'कदाचिदभिमानस्तु देवानामपि सन्निव । | ||
प्रायः कालेषु नास्त्येव तारतम्येन सोऽपि तु''॥ इति च ॥ २४ ॥ | प्रायः कालेषु नास्त्येव तारतम्येन सोऽपि तु''॥ इति च ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,502: | Line 8,078: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V28_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V28" data-block-id="BTN_C06_S09_V28_B1">'श्रीवत्सः प्रकृतिर्ज्ञेया ब्रह्माख्यः कौस्तुभः पुमान् । | |||
तदतीतैः षोडशभिः स्वरूपैरप्युपास्यते''॥ इति च । | तदतीतैः षोडशभिः स्वरूपैरप्युपास्यते''॥ इति च । | ||
श्रीवत्सकौस्तुभौ विनाऽऽत्मतुल्यैः प्रकृतिपुरुषातीतत्वात्सप्तदशरूपाण्यपि तुल्यानीत्यर्थः । आत्मभूतैश्च तुल्यैश्च आत्मतुल्यैः । | श्रीवत्सकौस्तुभौ विनाऽऽत्मतुल्यैः प्रकृतिपुरुषातीतत्वात्सप्तदशरूपाण्यपि तुल्यानीत्यर्थः । आत्मभूतैश्च तुल्यैश्च आत्मतुल्यैः । | ||
| Line 11,515: | Line 8,088: | ||
श्रीवत्सकौस्तुभाभ्यां तु विनाभावः स एव तु''॥ इति च ॥ | श्रीवत्सकौस्तुभाभ्यां तु विनाभावः स एव तु''॥ इति च ॥ | ||
'आत्मैव सप्तदशधा स्वयं भूत्वा जनार्दनः । | 'आत्मैव सप्तदशधा स्वयं भूत्वा जनार्दनः । | ||
मध्यस्थावृतिरूपेण क्रीडते पुरुषोत्तमः''॥ इति च ॥ २८ ॥ | मध्यस्थावृतिरूपेण क्रीडते पुरुषोत्तमः''॥ इति च ॥ २८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,522: | Line 8,094: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V30_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V30" data-block-id="BTN_C06_S09_V30_B1">'वयः सर्वस्य वयनाद्भगवान्पुरुषोत्तमः''॥ इति च । | |||
'मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे''॥ इति श्रुतिः ॥ ३० ॥</div> | |||
'मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे''॥ इति श्रुतिः ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,533: | Line 8,101: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V31_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V31" data-block-id="BTN_C06_S09_V31_B1">'देवलोकात्पितृलोकान्निरयाच्चापि यत्परम् । | |||
तिसृभ्यः परमं स्थानं वैष्णवं विदुषां गतिः''॥ इति माहात्म्ये ॥ ३१ ॥</div> | |||
तिसृभ्यः परमं स्थानं वैष्णवं विदुषां गतिः''॥ इति माहात्म्ये ॥ ३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,544: | Line 8,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V33_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V33" data-block-id="BTN_C06_S09_V33_B1">अथ तत्र भगवान् किं देवदत्तवदित्याक्षेपः । अचिन्त्यशक्तेरनन्तगुणस्य कुतः पारतन्त्र्यादिकमित्यभिप्रायः । उपरतसमस्तमायामये प्राकृतस्वभाववर्जिते । केवलं स्वात्ममायां निजसामर्थ्यम् । स्वरूपद्वयाभावादित्यादि समाधानम् । | |||
'स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा ज्ञोऽज्ञो दुःखी सुखी नु किम् । | 'स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा ज्ञोऽज्ञो दुःखी सुखी नु किम् । | ||
इत्यादिसंशयः क्व स्याज्ज्ञानिनां पुरुषोत्तमे ॥ | इत्यादिसंशयः क्व स्याज्ज्ञानिनां पुरुषोत्तमे ॥ | ||
| Line 11,560: | Line 8,121: | ||
त्रिनयनो नृसिंहरूपी । | त्रिनयनो नृसिंहरूपी । | ||
'विष्णोर्नृसिंहनामानि त्रिनेत्रोग्रादिकानि तु''॥ इति शब्दनिर्णये । | 'विष्णोर्नृसिंहनामानि त्रिनेत्रोग्रादिकानि तु''॥ इति शब्दनिर्णये । | ||
'विविधं भावपात्रत्वात्सर्वे विष्णोर्विभूतये''॥ इति च ॥ ३३ ॥ | 'विविधं भावपात्रत्वात्सर्वे विष्णोर्विभूतये''॥ इति च ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,567: | Line 8,127: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V35_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V35" data-block-id="BTN_C06_S09_V35_B1">'निरुपक्रमो हरिर्नित्यमप्रयत्नो ह्युपक्रमेत्''॥ इति च ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,579: | Line 8,135: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V40_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V40" data-block-id="BTN_C06_S09_V40_B1">यदि सोऽपि तथाविधः अत्युत्तमो न भवति चेत् । युष्मत्कामो मत्प्रिय एव । अन्यथा न दद्यामिति भावः । | |||
'विष्णोः प्रियं कामयन्ति देवा नैवाप्रियं क्वचित् । | 'विष्णोः प्रियं कामयन्ति देवा नैवाप्रियं क्वचित् । | ||
यद्यप्रियं कामयन्ति न रातीशो हितो हि सः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ३९,४० ॥ | यद्यप्रियं कामयन्ति न रातीशो हितो हि सः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ३९,४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,593: | Line 8,145: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S09_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S09_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S09_V41_B1" data-verse="BTN_C06_S09_V41" data-block-id="BTN_C06_S09_V41_B1">'समर्था अपि याचन्ते देवा मुन्यादिकान्क्वचित् । | |||
आज्ञयैव हरेस्तेषां यशोऽर्थमपि नान्यथा''॥ इति च ॥ ४१ ॥</div> | |||
आज्ञयैव हरेस्तेषां यशोऽर्थमपि नान्यथा''॥ इति च ॥ ४१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,608: | Line 8,156: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S10_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S10_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S10_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S10_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S10_V06_B1" data-verse="BTN_C06_S10_V06" data-block-id="BTN_C06_S10_V06_B1">'आज्ञयैव महाविष्णोः कार्यार्थमपि च क्वचित् । | |||
नीचानपि च याचन्ते स्वात्मनो गुणवत्तराः ॥ | नीचानपि च याचन्ते स्वात्मनो गुणवत्तराः ॥ | ||
नीचवाक्यं वदेयुश्च सुरा नैतावता क्वचित् । | नीचवाक्यं वदेयुश्च सुरा नैतावता क्वचित् । | ||
तेजःक्षतिर्भवेदेषां जनकस्य यथार्भकात्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥६॥ | तेजःक्षतिर्भवेदेषां जनकस्य यथार्भकात्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,623: | Line 8,167: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S12_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S12_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S12_V11_B1" data-verse="BTN_C06_S12_V11" data-block-id="BTN_C06_S12_V11_B1">मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । | |||
'अनीशं जीवरूपेण परमात्मानमीश्वरम् । | 'अनीशं जीवरूपेण परमात्मानमीश्वरम् । | ||
ये मन्यन्ते तान्समीक्ष्य स्नेहान्निरयभाग्भवेत्''॥ इति च । | ये मन्यन्ते तान्समीक्ष्य स्नेहान्निरयभाग्भवेत्''॥ इति च । | ||
'हिरण्यगर्भः पुरुष आत्मा वायुरुदाहृतः । | 'हिरण्यगर्भः पुरुष आत्मा वायुरुदाहृतः । | ||
शेषोऽव्यक्तस्तथैवेन्द्र आशयः समुदाहृतः''॥ इति च ॥ ११ ॥ | शेषोऽव्यक्तस्तथैवेन्द्र आशयः समुदाहृतः''॥ इति च ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,639: | Line 8,179: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S12_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S12_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S12_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S12_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S12_V33_B1" data-verse="BTN_C06_S12_V33" data-block-id="BTN_C06_S12_V33_B1">'सन्धितः समयेनेन्द्रो वृत्रेणाथो करग्रहः । | |||
समुद्रतीरे विचरन्फेनेन वधमस्य तु ॥ | समुद्रतीरे विचरन्फेनेन वधमस्य तु ॥ | ||
नर्मणा जहि फेनेन वाचयित्वा सुरेश्वरः । | नर्मणा जहि फेनेन वाचयित्वा सुरेश्वरः । | ||
पादस्पर्शविवादं च कृत्वा युद्धाय दंशितः ॥ | पादस्पर्शविवादं च कृत्वा युद्धाय दंशितः ॥ | ||
फेने वज्रं समावेश्य विष्णुयुक्तं व्यसर्जयत् । | फेने वज्रं समावेश्य विष्णुयुक्तं व्यसर्जयत् । | ||
अपानुदच्छिरस्तस्य ध्यायतो वत्सरेण सः ॥''इत्याग्नेये ॥ ३३ ॥ | अपानुदच्छिरस्तस्य ध्यायतो वत्सरेण सः ॥''इत्याग्नेये ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,660: | Line 8,196: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S13_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S13_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S13_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S13_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S13_V11_B1" data-verse="BTN_C06_S13_V11" data-block-id="BTN_C06_S13_V11_B1">'प्रारब्धकर्मणैवैषां क्लृप्तदुःखस्य सूचकम् । | |||
इदानीन्तनकर्म स्याद्व्रणहेतुर्यथा रणः ॥ | इदानीन्तनकर्म स्याद्व्रणहेतुर्यथा रणः ॥ | ||
देवादीनां स्थितप्रज्ञभावान्नैवान्यथा भवेत् । | देवादीनां स्थितप्रज्ञभावान्नैवान्यथा भवेत् । | ||
प्रारब्धमपि तु क्वापि किञ्चिद्विघटितं भवेत्''॥ इति च ॥ १०,११ ॥ | प्रारब्धमपि तु क्वापि किञ्चिद्विघटितं भवेत्''॥ इति च ॥ १०,११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,675: | Line 8,207: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S14_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S14_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S14_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S14_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S14_V05_B1" data-verse="BTN_C06_S14_V05" data-block-id="BTN_C06_S14_V05_B1">'नवकोट्यस्तु देवानामृषयः शतकोटयः । | |||
नारायणायनाः सर्वे ये केचित्तत्परायणाः''॥ इति च । | नारायणायनाः सर्वे ये केचित्तत्परायणाः''॥ इति च । | ||
'नारायणायना देवा ऋष्याद्यास्तत्परायणाः । | 'नारायणायना देवा ऋष्याद्यास्तत्परायणाः । | ||
ब्रह्माद्याः केचनैव स्युः सिद्धो योग्यसुखं लभन्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ५ ॥ | ब्रह्माद्याः केचनैव स्युः सिद्धो योग्यसुखं लभन्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,698: | Line 8,226: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S14_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S14_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S14_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S14_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S14_V57_B1" data-verse="BTN_C06_S14_V57" data-block-id="BTN_C06_S14_V57_B1">'सन्तापक्रोधरागादिष्वनर्थकवचः क्वचित्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ५३-५७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,718: | Line 8,242: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S15_V19_B1" data-verse="BTN_C06_S15_V19" data-block-id="BTN_C06_S15_V19_B1">' नारायणायना देवा ऋष्याद्यास्तत्परायणाः । | |||
ब्रह्माद्याः केचनैव स्युः सिद्धो योग्यसुखं लभन् ॥ "इति तन्त्रभागवते | ब्रह्माद्याः केचनैव स्युः सिद्धो योग्यसुखं लभन् ॥ "इति तन्त्रभागवते | ||
'नवकोट्यस्तु देवानामृषयः शतकोटयः । | 'नवकोट्यस्तु देवानामृषयः शतकोटयः । | ||
नारायणायनाः सर्वे ये केचित्तत्परायणाः''॥ इति च ॥ १५-१९ ॥ | नारायणायनाः सर्वे ये केचित्तत्परायणाः''॥ इति च ॥ १५-१९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,735: | Line 8,255: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S15_V28_B1" data-verse="BTN_C06_S15_V28" data-block-id="BTN_C06_S15_V28_B1">'मनसो द्वेषरागाभ्यां पुण्यपापसमुद्भवः । | |||
पुत्रादि पुण्यपापाभ्यां तस्मात्सर्वं मनोभवम्''॥ इति नारदीये ॥ २५-२८ ॥</div> | |||
पुत्रादि पुण्यपापाभ्यां तस्मात्सर्वं मनोभवम्''॥ इति नारदीये ॥ २५-२८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,746: | Line 8,262: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S15_V29_B1" data-verse="BTN_C06_S15_V29" data-block-id="BTN_C06_S15_V29_B1">'द्रव्यात्मकः स्थूलदेहः क्रिया कर्मेन्द्रियाणि च । | |||
ज्ञानेन्द्रियाणि च मनो ज्ञानात्मकमुदाहृतम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | ज्ञानेन्द्रियाणि च मनो ज्ञानात्मकमुदाहृतम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | ||
'कार्यकारणयोरेकशब्दव्यवहृतिर्भवेत्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २९ ॥ | 'कार्यकारणयोरेकशब्दव्यवहृतिर्भवेत्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,758: | Line 8,270: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S15_V30_B1" data-verse="BTN_C06_S15_V30" data-block-id="BTN_C06_S15_V30_B1">'अनन्यापेक्षितस्त्वेको हरिरन्यद्द्वयं स्मृतम् । | |||
अन्यापेक्षत्वतस्तेन प्राप्तत्वाद्द्वैतमुच्यते''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | |||
अन्यापेक्षत्वतस्तेन प्राप्तत्वाद्द्वैतमुच्यते''॥ इति च ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,771: | Line 8,279: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S15_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S15_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S15_V36_B1" data-verse="BTN_C06_S15_V36" data-block-id="BTN_C06_S15_V36_B1">'रुद्राद्याः शेषदेहस्थं विष्णुं संकर्षणाभिधम् । | |||
शेषान्तर्यामिणं ज्ञात्वा स्वपदं प्रापुरञ्जसा''॥ इति तन्त्रभागवते । | शेषान्तर्यामिणं ज्ञात्वा स्वपदं प्रापुरञ्जसा''॥ इति तन्त्रभागवते । | ||
'द्वैतेन बन्धसंत्यागाद्द्वैतत्यागी भवत्युत''॥ इति शब्दनिर्णये । | 'द्वैतेन बन्धसंत्यागाद्द्वैतत्यागी भवत्युत''॥ इति शब्दनिर्णये । | ||
| Line 11,785: | Line 8,290: | ||
'ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते । | 'ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते । | ||
तद्यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान्केवलो हरिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | तद्यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान्केवलो हरिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
तत्प्रसादलभ्यत्वात्तदीयमपि तेनातुलमनधिकं चान्यमाहात्म्यम् ॥३६॥ | तत्प्रसादलभ्यत्वात्तदीयमपि तेनातुलमनधिकं चान्यमाहात्म्यम् ॥३६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,794: | Line 8,298: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V09_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V09" data-block-id="BTN_C06_S16_V09_B1">एष नित्योऽव्ययः । | |||
'अनित्यसम्बन्धयुताः पित्राद्या नित्ययुग्घरिः''॥ इति च । | 'अनित्यसम्बन्धयुताः पित्राद्या नित्ययुग्घरिः''॥ इति च । | ||
आत्मानं चावताररूपेण सृजते ॥ ९ ॥ | आत्मानं चावताररूपेण सृजते ॥ ९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,806: | Line 8,306: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V11_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V11" data-block-id="BTN_C06_S16_V11_B1">'भोक्ता सद्गुणभोक्तृत्वान्न भोक्ता तदवृद्धितः । | |||
अचिन्त्यशक्तितस्तच्च युज्यते परमेशितुः''॥ इति च ॥ ११ ॥</div> | |||
अचिन्त्यशक्तितस्तच्च युज्यते परमेशितुः''॥ इति च ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,817: | Line 8,313: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V21_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V21" data-block-id="BTN_C06_S16_V21_B1">बाह्यमनस्युपरते चिन्मात्रमनसा सह प्राप्यः ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,827: | Line 8,319: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V22_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V22" data-block-id="BTN_C06_S16_V22_B1">मृन्मयेष्विव मृज्जातिः । | |||
'पृथिवी पर्वताश्चैव मृन्मयाः समुदीरिताः । | 'पृथिवी पर्वताश्चैव मृन्मयाः समुदीरिताः । | ||
तेषु मृज्जातयः सर्वे जायन्ते स्थावरादयः''॥ इति च ॥ २२ ॥ | तेषु मृज्जातयः सर्वे जायन्ते स्थावरादयः''॥ इति च ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,839: | Line 8,327: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V29_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V29" data-block-id="BTN_C06_S16_V29_B1">'अन्यान्तर्यामिणं विष्णुमुपास्यान्यसमीपगः । | |||
भवेद्योग्यतया तस्य पदं वा प्राप्नुयान्नरः''॥ इति नारदीये ॥ २९ ॥</div> | |||
भवेद्योग्यतया तस्य पदं वा प्राप्नुयान्नरः''॥ इति नारदीये ॥ २९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,850: | Line 8,334: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V31_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V31" data-block-id="BTN_C06_S16_V31_B1">अनेन प्रकारेण मुहुस्तत्सकाशमभ्ययात् । | |||
'शेषान्तर्यामिणं विष्णुं चित्रकेतुरुपास्य तु । | 'शेषान्तर्यामिणं विष्णुं चित्रकेतुरुपास्य तु । | ||
शेषाविष्टहरेश्चापि वरान्प्राप्याप तद्गतिम्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ३१ ॥ | शेषाविष्टहरेश्चापि वरान्प्राप्याप तद्गतिम्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,862: | Line 8,342: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V51_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V51" data-block-id="BTN_C06_S16_V51_B1">'हरिस्तु सर्वभूतानि तदन्तर्याम्यपेक्षया । | |||
तिङ्पदान्यपि सर्वाणि सुप्पदानि तथैव च । | तिङ्पदान्यपि सर्वाणि सुप्पदानि तथैव च । | ||
तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते मुख्यवृत्त्या विशेषतः''॥ इति च ॥ ५१ ॥ | तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते मुख्यवृत्त्या विशेषतः''॥ इति च ॥ ५१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,874: | Line 8,350: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V52_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V52" data-block-id="BTN_C06_S16_V52_B1">लोकं चात्मनि सन्ततं वासनारूपेण ॥ ५२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,884: | Line 8,356: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V54_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V54" data-block-id="BTN_C06_S16_V54_B1">मायामात्राणि प्रकृतिनिर्मितानि ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,894: | Line 8,362: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V56"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V56_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V56" data-block-id="BTN_C06_S16_V56_B1">प्रतिबोधेऽन्वेति स्वयमपि प्रतिबुद्धः । सुप्तावस्वपन्व्यतिरिच्येत ॥ ५६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,906: | Line 8,370: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S16_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S16_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S16_V57_B1" data-verse="BTN_C06_S16_V57" data-block-id="BTN_C06_S16_V57_B1">'सर्वभिन्नं परात्मानं विस्मरन्संसरेदिह । | |||
अभिन्नं संस्मरन्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ ५७ ॥</div> | |||
अभिन्नं संस्मरन्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ ५७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,919: | Line 8,379: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S17_V13_B1" data-verse="BTN_C06_S17_V13" data-block-id="BTN_C06_S17_V13_B1">एषां पक्षे तदवराणामनुध्येयपदाब्जयुग्मम् । | |||
'विष्णुब्रह्मप्राणवीन्द्रांस्तद्दारानप्यृते हरः । | 'विष्णुब्रह्मप्राणवीन्द्रांस्तद्दारानप्यृते हरः । | ||
ध्येयो हरेः पार्षदाद्यैर्ध्यायन्हरिचतुर्मुखौ ॥ | ध्येयो हरेः पार्षदाद्यैर्ध्यायन्हरिचतुर्मुखौ ॥ | ||
प्राणमेषां तथा दारान्न स्वतन्त्रतया क्वचित्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥१३॥ | प्राणमेषां तथा दारान्न स्वतन्त्रतया क्वचित्''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥१३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,932: | Line 8,388: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S17_V22_B1" data-verse="BTN_C06_S17_V22" data-block-id="BTN_C06_S17_V22_B1">'सेवायोग्यातिरेकेण स्वानामपि न दास्यति । | |||
अपराधातिरेकेण नान्यस्यातः समो हरिः''॥ इति माहात्म्ये ॥ २२ ॥</div> | |||
अपराधातिरेकेण नान्यस्यातः समो हरिः''॥ इति माहात्म्ये ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 11,945: | Line 8,397: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S17_V30_B1" data-verse="BTN_C06_S17_V30" data-block-id="BTN_C06_S17_V30_B1">'यत्तद्भगवता क्लृप्तं तदेव नियतं भवेत् । | |||
अतोऽन्येषां वरः शापो गुणदोषप्रकर्तृता ॥ | अतोऽन्येषां वरः शापो गुणदोषप्रकर्तृता ॥ | ||
स्वतः प्राप्ता भेदकृतिर्वासनारूपिणो यथा । | स्वतः प्राप्ता भेदकृतिर्वासनारूपिणो यथा । | ||
विद्यमानस्य मनसि पुनः स्वप्नेषु दर्शनम् ॥ | विद्यमानस्य मनसि पुनः स्वप्नेषु दर्शनम् ॥ | ||
भगवद्वशता यस्मात्सर्वेषां ज्ञेयमेव तत्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ३० ॥ | भगवद्वशता यस्मात्सर्वेषां ज्ञेयमेव तत्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,961: | Line 8,409: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S17_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S17_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S17_V37_B1" data-verse="BTN_C06_S17_V37" data-block-id="BTN_C06_S17_V37_B1">प्रतिशप्तुमलन्तमः । | |||
'देवा एव तदन्येभ्यः शक्ता नास्त्यत्र संशयः । | 'देवा एव तदन्येभ्यः शक्ता नास्त्यत्र संशयः । | ||
अशक्ता अपि शक्तानां शक्ताः शापादिषु स्फुटम् ॥ | अशक्ता अपि शक्तानां शक्ताः शापादिषु स्फुटम् ॥ | ||
| Line 11,977: | Line 8,422: | ||
वरा विष्णोः श्रियश्च स्युर्ब्रह्मणश्च यथाक्रमम् । | वरा विष्णोः श्रियश्च स्युर्ब्रह्मणश्च यथाक्रमम् । | ||
उत्तमैरधमानां तु वराः शापा यथोदितम् ॥ | उत्तमैरधमानां तु वराः शापा यथोदितम् ॥ | ||
सम्पूर्णफलदा एव नात्र कार्या विचारणा''॥ इति स्कान्दे ॥ ३७ ॥ | सम्पूर्णफलदा एव नात्र कार्या विचारणा''॥ इति स्कान्दे ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 11,994: | Line 8,438: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S19_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C06_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C06_S19_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C06_S19_V13_B1" data-verse="BTN_C06_S19_V13" data-block-id="BTN_C06_S19_V13_B1">इज्या क्रिया । | |||
'अन्तर्यामी तु यज्ञादेर्विष्णुरिज्यादिनां रमा । | 'अन्तर्यामी तु यज्ञादेर्विष्णुरिज्यादिनां रमा । | ||
तत्तच्छब्दैस्ततो वाच्यौ न तु सर्वस्वरूपतः ॥ | तत्तच्छब्दैस्ततो वाच्यौ न तु सर्वस्वरूपतः ॥ | ||
अन्तर्यामी श्रियश्चापि विष्णुरेव न संशयः । | अन्तर्यामी श्रियश्चापि विष्णुरेव न संशयः । | ||
नान्तर्यामी कश्चिदस्ति विष्णोः क्वापि कुतश्चन''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ११-१३ ॥ | नान्तर्यामी कश्चिदस्ति विष्णोः क्वापि कुतश्चन''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ११-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,012: | Line 8,452: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V06_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V06" data-block-id="BTN_C07_S01_V06_B1">'बाध्यादिस्थो हरिर्नित्यं बाध्यतादिगतेत्यपि । | |||
गीयते न तु बाध्यत्वादिदोषयुतत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div> | |||
गीयते न तु बाध्यत्वादिदोषयुतत्वतः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,023: | Line 8,459: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V09_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V09" data-block-id="BTN_C07_S01_V09_B1">'दधिस्थघृतवत्काष्ठे वह्निवच्च जनार्दनः । | |||
देहेन्द्रियासुजीवेभ्यो विविच्य ज्ञायते न तु''॥ इति च ॥</div> | |||
देहेन्द्रियासुजीवेभ्यो विविच्य ज्ञायते न तु''॥ इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,034: | Line 8,466: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V11_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V11" data-block-id="BTN_C07_S01_V11_B1">प्रधानपुंभ्यां सह ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,044: | Line 8,472: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V12_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V12" data-block-id="BTN_C07_S01_V12_B1">काले कालविषयेऽपीशिता । देहादिकारणत्वात् सुरानीकमिव स्थितं सत्वम् । | |||
'स्वभावतः प्रियत्वात्तु सदा देवप्रियो हरिः । | 'स्वभावतः प्रियत्वात्तु सदा देवप्रियो हरिः । | ||
अप्रियश्चासुराणां स स्वभावात्तूभयं नृणाम् ॥ | अप्रियश्चासुराणां स स्वभावात्तूभयं नृणाम् ॥ | ||
| Line 12,063: | Line 8,488: | ||
अतस्तादृशवैषम्यं ब्रह्मसूत्रे निराकृतम् ॥ | अतस्तादृशवैषम्यं ब्रह्मसूत्रे निराकृतम् ॥ | ||
शुभाशुभनियन्तृत्वं न दोषो गुण एव सः । | शुभाशुभनियन्तृत्वं न दोषो गुण एव सः । | ||
अतस्तदिष्टं कृष्णस्य ब्रह्मसूत्रकृतो विभोः''॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥ | अतस्तदिष्टं कृष्णस्य ब्रह्मसूत्रकृतो विभोः''॥ इति तन्त्रनिर्णये ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,070: | Line 8,494: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V20_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V20" data-block-id="BTN_C07_S01_V20_B1">'नियमाद्भुज्यते पुम्भिर्धर्माधर्मफलं मृतौ । | |||
कैश्चिदत्रापि भुज्येत तस्मान्नाधर्ममाचरेत्''॥ इति भारते ॥</div> | |||
कैश्चिदत्रापि भुज्येत तस्मान्नाधर्ममाचरेत्''॥ इति भारते ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,081: | Line 8,501: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V26_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V26" data-block-id="BTN_C07_S01_V26_B1">कैवल्यात् देहाद्यभावादेव । अकर्तुः तस्यान्यः कर्ता न विद्यते । इदं एषा । | |||
'व्यत्ययोऽतिशयकुत्सनभेदेषु''इति सूत्रात् ॥</div> | |||
'व्यत्ययोऽतिशयकुत्सनभेदेषु''इति सूत्रात् ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,092: | Line 8,508: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V27_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V27" data-block-id="BTN_C07_S01_V27_B1">कथञ्चिन्नेक्षते पृथक् । तत्रैव मनसोऽभिनिवेशेन तदन्यं नेक्षते । वैरादीनामेकतमेनापि यो युञ्ज्यात् स नेक्षत इति स्वभावकथनं न विधिः । | |||
'कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद्विष्णुमव्ययम् । | 'कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद्विष्णुमव्ययम् । | ||
मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः''। | मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः''। | ||
| Line 12,114: | Line 8,527: | ||
अन्यावेशकृतं यत्तु तद्वराद्यैरपोह्यते । | अन्यावेशकृतं यत्तु तद्वराद्यैरपोह्यते । | ||
तद्विरुद्धस्वभावानामन्यथा न कथञ्चन''इत्यादेः ॥ | तद्विरुद्धस्वभावानामन्यथा न कथञ्चन''इत्यादेः ॥ | ||
यस्मादेवं कोऽप्युपद्रवो नास्ति भगवतस्तस्मादेव द्वेषादिनापि मनो योक्तुं शक्यते तत्प्रेरणया । तादृशानां एतदेव चिन्तयति च । अन्यथा आत्मनो दुःखकारणं द्वेषादिकं कथं सर्वनियामको हरिरुत्पादयेत् ॥ २७ ॥ | यस्मादेवं कोऽप्युपद्रवो नास्ति भगवतस्तस्मादेव द्वेषादिनापि मनो योक्तुं शक्यते तत्प्रेरणया । तादृशानां एतदेव चिन्तयति च । अन्यथा आत्मनो दुःखकारणं द्वेषादिकं कथं सर्वनियामको हरिरुत्पादयेत् ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,125: | Line 8,537: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V30_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V30" data-block-id="BTN_C07_S01_V30_B1">तत्रैव हेतुः । यथा वैरानुबन्धेनेति । यथा वैराभिनिवेशिनः तथा भक्त्यभि-निवेशिनो न सन्ति । तत्कथमन्यथा भक्तानेव बहून्हरिः कुर्यादिति भावः ॥ | |||
कीटः पेशस्कृतेत्यादि चैद्यादीनां भक्तियुतत्वप्रतिपादनम् । स्नेहाद्यायतननाशादिनाऽप्युपद्रवोऽस्य नास्तीति निर्वैरेणेत्याद्युक्तम् । | कीटः पेशस्कृतेत्यादि चैद्यादीनां भक्तियुतत्वप्रतिपादनम् । स्नेहाद्यायतननाशादिनाऽप्युपद्रवोऽस्य नास्तीति निर्वैरेणेत्याद्युक्तम् । | ||
'ततः कनीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः''इति श्रुतिः । | 'ततः कनीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः''इति श्रुतिः । | ||
| Line 12,150: | Line 8,559: | ||
अतो यच्चासुरावेशात्कृतमेतेन दुष्कृतम् । | अतो यच्चासुरावेशात्कृतमेतेन दुष्कृतम् । | ||
अनादिभक्तो यस्मान्मे मोचयिष्ये ततस्त्वहम् ॥ | अनादिभक्तो यस्मान्मे मोचयिष्ये ततस्त्वहम् ॥ | ||
इति मत्वा मोचयति चैद्यादीनपि केशवः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २८-३० ॥ | इति मत्वा मोचयति चैद्यादीनपि केशवः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २८-३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,157: | Line 8,565: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V31" data-block-id="BTN_C07_S01_V31_B1">कामादिभिरपि यथावद्भक्त्या सहैव मन आवेश्य तदघं यत्तु द्वेषादिकृतमघं यथाभूतया भक्त्या हित्वा ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,167: | Line 8,571: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V32_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V32" data-block-id="BTN_C07_S01_V32_B1">'गोप्यः कामयुता भक्ताः कंसाविष्टः स्वयं भृगुः । | |||
ज्ञेयो भययुतो भक्तश्चैद्यादिस्था जयादयः ॥ | ज्ञेयो भययुतो भक्तश्चैद्यादिस्था जयादयः ॥ | ||
विद्वेषसंयुता भक्ता वृष्णयो बन्धुसंयुताः । | विद्वेषसंयुता भक्ता वृष्णयो बन्धुसंयुताः । | ||
| Line 12,176: | Line 8,577: | ||
स्नेहोपसर्जनादेव बहुमानान्मुनीश्वराः । | स्नेहोपसर्जनादेव बहुमानान्मुनीश्वराः । | ||
बहुमानोऽपि देवानामृषिभ्योऽप्यधिको मतः ॥ | बहुमानोऽपि देवानामृषिभ्योऽप्यधिको मतः ॥ | ||
ब्रह्मवीन्द्रेन्द्र-कामादेरितरेषां यथाक्रमम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ब्रह्मवीन्द्रेन्द्र-कामादेरितरेषां यथाक्रमम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,183: | Line 8,583: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V33_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V33" data-block-id="BTN_C07_S01_V33_B1">कतमोऽपि भक्तियोगो न वेनस्य । तस्मात्केनापि प्रकारेण उपायेनैव मनो निवेशयेत् । नानुपायेन । | |||
'उपायो भक्तिरुद्दिष्टो द्वेषाद्या अनुपायकाः''। इति शब्दनिर्णये ॥</div> | |||
'उपायो भक्तिरुद्दिष्टो द्वेषाद्या अनुपायकाः''। इति शब्दनिर्णये ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,194: | Line 8,590: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V34_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V34" data-block-id="BTN_C07_S01_V34_B1">स्वतो भक्ताश्चैद्यादयोऽपि परावेशाद्द्वेषिण इत्यत्र हेतुर्मातृष्वस्रेय इत्यादि ॥ ३४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,204: | Line 8,596: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V38_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V38" data-block-id="BTN_C07_S01_V38_B1">द्वास्थावित्यनेनाधिकारस्थत्वमुक्तम् । | |||
'अधिकारस्थिताश्चैव विमुक्ताश्च द्विधा जनाः । | 'अधिकारस्थिताश्चैव विमुक्ताश्च द्विधा जनाः । | ||
विष्णुलोकस्थितास्तेषां वरशापादियोगिनः ॥ | विष्णुलोकस्थितास्तेषां वरशापादियोगिनः ॥ | ||
| Line 12,213: | Line 8,602: | ||
विमुक्त्यनन्तरं तेषां वरशापादयो न तु ॥ | विमुक्त्यनन्तरं तेषां वरशापादयो न तु ॥ | ||
देहेन्द्रियासुयुक्ताश्च पूर्वं पश्चान्न तैर्युताः । | देहेन्द्रियासुयुक्ताश्च पूर्वं पश्चान्न तैर्युताः । | ||
अप्यभीमानिभिस्तेषां देवैः स्वात्मोत्तमैर्युताः''॥ इति तन्त्रसारे ॥३८॥ | अप्यभीमानिभिस्तेषां देवैः स्वात्मोत्तमैर्युताः''॥ इति तन्त्रसारे ॥३८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,220: | Line 8,608: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V44_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V44" data-block-id="BTN_C07_S01_V44_B1">सर्वभूतात्मनि भूतम् ॥ ४४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,232: | Line 8,616: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V46_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V46" data-block-id="BTN_C07_S01_V46_B1">'हिरण्यकशिपुर्भूतममन्यत मृतौ हरिम् । | |||
अतो भयानको जातस्तत्र राजानमेव च ॥ | अतो भयानको जातस्तत्र राजानमेव च ॥ | ||
मत्वा राजैव सञ्जातः कृष्णं चक्रादिलक्षणैः । | मत्वा राजैव सञ्जातः कृष्णं चक्रादिलक्षणैः । | ||
| Line 12,243: | Line 8,624: | ||
विष्णोर्गुणह्रासवाचः श्रीब्रह्मादेस्तथा क्रमात् ॥ | विष्णोर्गुणह्रासवाचः श्रीब्रह्मादेस्तथा क्रमात् ॥ | ||
विष्ण्वादिद्वेषतश्चैव सुखवाचस्तथाऽखिलाः । | विष्ण्वादिद्वेषतश्चैव सुखवाचस्तथाऽखिलाः । | ||
मोहनार्थाः समुद्दिष्टा यथार्थद्योतकास्तथा''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ४५-४६ ॥ | मोहनार्थाः समुद्दिष्टा यथार्थद्योतकास्तथा''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ४५-४६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,252: | Line 8,632: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S01_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S01_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S01_V48_B1" data-verse="BTN_C07_S01_V48" data-block-id="BTN_C07_S01_V48_B1">वैरानुबन्धः वैरयुक्ता भक्तिः । | |||
'अनुबन्धस्तु भक्तिः स्याद्बन्धः स्नेह उदाहृत''॥ इति च ॥</div> | |||
'अनुबन्धस्तु भक्तिः स्याद्बन्धः स्नेह उदाहृत''॥ इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,267: | Line 8,643: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V11_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V11" data-block-id="BTN_C07_S02_V11_B1">'विप्रयज्ञादिमूलं तु हरिरित्यासुरं मतम् । | |||
हरिरेव हि सर्वस्य मूलं सम्यङ्मतो नृप''॥ इति ब्राह्मे ॥</div> | |||
हरिरेव हि सर्वस्य मूलं सम्यङ्मतो नृप''॥ इति ब्राह्मे ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,278: | Line 8,650: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V22_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V22" data-block-id="BTN_C07_S02_V22_B1">धत्तेऽसावात्मनो लिङ्गम् । जीवमनआदीनामाधारं ब्रह्म ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,290: | Line 8,658: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S24_V24_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V24" data-block-id="BTN_C07_S24_V24_B1">लिङ्गवानिव – जीव इव । | |||
'असमं समतामेति भ्रान्तिदृष्ट्यैव केवलम् । | 'असमं समतामेति भ्रान्तिदृष्ट्यैव केवलम् । | ||
जीवेन ब्रह्म न समं तत्त्वदृष्ट्या कथञ्चन''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ | जीवेन ब्रह्म न समं तत्त्वदृष्ट्या कथञ्चन''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ | ||
| Line 12,301: | Line 8,666: | ||
आभासिनो ब्रह्मणश्च दोषमज्ञः प्रकल्पयेत् ॥ | आभासिनो ब्रह्मणश्च दोषमज्ञः प्रकल्पयेत् ॥ | ||
आत्मनश्चक्षुषो भ्रान्त्या यथा पश्येद्भ्रमं भुवः । | आत्मनश्चक्षुषो भ्रान्त्या यथा पश्येद्भ्रमं भुवः । | ||
तथैव स्वात्मनो दोषाद्दोषवद्ब्रह्म पश्यति''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥२३-२४॥ | तथैव स्वात्मनो दोषाद्दोषवद्ब्रह्म पश्यति''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥२३-२४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,308: | Line 8,672: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V26_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V26" data-block-id="BTN_C07_S02_V26_B1">विवेकस्मृतिः अविवेकिन एव विवेकित्वभ्रान्तिः । | |||
'अन्तर्हिरण्यकादीनां भक्तिरस्त्येव केशवे । | 'अन्तर्हिरण्यकादीनां भक्तिरस्त्येव केशवे । | ||
असुरावेशतस्त्वन्यान् हरिस्तोतृन्द्विषन्ति च''॥ इति पाद्मे ॥ २६ ॥ | असुरावेशतस्त्वन्यान् हरिस्तोतृन्द्विषन्ति च''॥ इति पाद्मे ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,320: | Line 8,680: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V37_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V37" data-block-id="BTN_C07_S02_V37_B1">यत्रोद्भवस्तत्र गतं अदर्शनं गतम् । | |||
'अदर्शनादिहायातः पुनश्चादर्शनं गतः''इति भारते ॥ ३७ ॥</div> | |||
'अदर्शनादिहायातः पुनश्चादर्शनं गतः''इति भारते ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,331: | Line 8,687: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V41_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V41" data-block-id="BTN_C07_S02_V41_B1">अन्यतम आत्मा परमात्मा । | |||
'सुविरुद्धस्वरूपत्वाज्जीवादन्यतमो हरिः''॥ इति वामने ॥ | 'सुविरुद्धस्वरूपत्वाज्जीवादन्यतमो हरिः''॥ इति वामने ॥ | ||
भगवन्माहात्म्यकथनेन सर्वस्य तद्वशत्वात्स एव भजनीयो न शोकेन प्रयोजनम् । इति फलितार्थः ॥ ४१ ॥ | भगवन्माहात्म्यकथनेन सर्वस्य तद्वशत्वात्स एव भजनीयो न शोकेन प्रयोजनम् । इति फलितार्थः ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,343: | Line 8,695: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V43_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V43" data-block-id="BTN_C07_S02_V43_B1">'देहदारुगतौ प्राणवह्नी सर्वगतं नभः । | |||
देहादिभ्यो यथा भिन्ना न लिप्यन्ते च तद्गुणैः । | देहादिभ्यो यथा भिन्ना न लिप्यन्ते च तद्गुणैः । | ||
तथा जीवगतो विष्णुर्जीवाद्भिन्नो न तद्गुणैः''॥ इति च ॥ | तथा जीवगतो विष्णुर्जीवाद्भिन्नो न तद्गुणैः''॥ इति च ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,363: | Line 8,711: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V48_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V48" data-block-id="BTN_C07_S02_V48_B1">इन्द्रियवान् जीवः । भजत्युत्सृजति ह्यन्यः परमात्मा । स एव श्रोताऽनुवक्ता च । | |||
'नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता स योऽतोऽश्रुतः''। इत्यादेः ॥ | 'नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता स योऽतोऽश्रुतः''। इत्यादेः ॥ | ||
मुख्यप्राणोऽपि स्वतो न श्रोता किमु जीव इति । अयं ननु सुयज्ञ इत्याक्षेपः । यश्च सुयज्ञः सोऽपि स्वतः श्रोतुं वक्तुं न च शक्तः । अतस्तस्यानुशोकेन किमित्यर्थः । | मुख्यप्राणोऽपि स्वतो न श्रोता किमु जीव इति । अयं ननु सुयज्ञ इत्याक्षेपः । यश्च सुयज्ञः सोऽपि स्वतः श्रोतुं वक्तुं न च शक्तः । अतस्तस्यानुशोकेन किमित्यर्थः । | ||
| Line 12,396: | Line 8,741: | ||
मुक्तेः प्राक्तेन मान्युक्तो न मानी विष्णुरुच्यते ॥ | मुक्तेः प्राक्तेन मान्युक्तो न मानी विष्णुरुच्यते ॥ | ||
सर्वं ममेति पश्यन्नप्यलेपाभिमतिर्यतः । | सर्वं ममेति पश्यन्नप्यलेपाभिमतिर्यतः । | ||
सम्यक्स्वरूपानुभवात्स्वतन्त्रत्वाददोषतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४४-४८॥ | सम्यक्स्वरूपानुभवात्स्वतन्त्रत्वाददोषतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥४४-४८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,403: | Line 8,747: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V58"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V58"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V58_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V58" data-block-id="BTN_C07_S02_V58_B1">'अहं ममाभिमानादि त्वयथोत्थमनित्यकम् । | |||
महदादि यथोत्थं च नित्या चापि यथोत्थिता ॥ | महदादि यथोत्थं च नित्या चापि यथोत्थिता ॥ | ||
अस्वतन्त्रैव प्रकृतिः स्वतन्त्रो नित्य एव च । | अस्वतन्त्रैव प्रकृतिः स्वतन्त्रो नित्य एव च । | ||
यथार्थभूतश्च पर एक एव जनार्दनः''॥ इति च ॥ ५८ ॥ | यथार्थभूतश्च पर एक एव जनार्दनः''॥ इति च ॥ ५८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,418: | Line 8,758: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V60"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S02_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S02_V60"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S02_V60_B1" data-verse="BTN_C07_S02_V60" data-block-id="BTN_C07_S02_V60_B1">'क आत्मा कः परः''इति देहाद्यपेक्षया । | |||
'न हि देहादिरात्मा स्यान्न च शत्रुरुदीरितः । | 'न हि देहादिरात्मा स्यान्न च शत्रुरुदीरितः । | ||
अतो दैहिकवृद्धौ वा क्षये वा किं प्रयोजनम् ॥ | अतो दैहिकवृद्धौ वा क्षये वा किं प्रयोजनम् ॥ | ||
| Line 12,428: | Line 8,765: | ||
देहादिव्यतिरिक्तौ तु जीवेशौ प्रतिजानताम् । | देहादिव्यतिरिक्तौ तु जीवेशौ प्रतिजानताम् । | ||
अत आत्मविवृद्धिस्तु वासुदेवे रतिः स्थिरा । | अत आत्मविवृद्धिस्तु वासुदेवे रतिः स्थिरा । | ||
शत्रुनाशस्तथाऽज्ञाननाशो नान्यः कथञ्चन''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ | शत्रुनाशस्तथाऽज्ञाननाशो नान्यः कथञ्चन''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,439: | Line 8,775: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V10_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V10" data-block-id="BTN_C07_S03_V10_B1">'जानतामपि कर्तव्यं कर्मात्मसदृशं सदा । | |||
तत्रात्मसदृशाज्ञानाद्रागाद्यैर्वा विमोहिताः । । | तत्रात्मसदृशाज्ञानाद्रागाद्यैर्वा विमोहिताः । । | ||
जानन्तोऽपि ह्यसदृशं कर्म कुर्युर्ऋते विभुम् । | जानन्तोऽपि ह्यसदृशं कर्म कुर्युर्ऋते विभुम् । | ||
| Line 12,451: | Line 8,784: | ||
न शक्यन्ते समारोढुं स्वात्मायोग्यपदानि तु ॥ | न शक्यन्ते समारोढुं स्वात्मायोग्यपदानि तु ॥ | ||
तथाप्याचरतां कुर्युर्दैत्यानां सुरनायकाः । | तथाप्याचरतां कुर्युर्दैत्यानां सुरनायकाः । | ||
विघ्नं तु तप आदीनां वैयर्थ्यस्यापनुत्तये''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ | विघ्नं तु तप आदीनां वैयर्थ्यस्यापनुत्तये''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,458: | Line 8,790: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V11_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V11" data-block-id="BTN_C07_S03_V11_B1">वैष्णवादिभिः ब्रह्मनिर्मितैः । | |||
'ब्रह्मा स्वयम्भूर्द्रुहिणो वैष्णवः शतदृक्तथा''। इति शब्दनिर्णये ॥ ११ ॥</div> | |||
'ब्रह्मा स्वयम्भूर्द्रुहिणो वैष्णवः शतदृक्तथा''। इति शब्दनिर्णये ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,469: | Line 8,797: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V13_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V13" data-block-id="BTN_C07_S03_V13_B1">'भवाय श्रेयसे चैव न कश्चित्तदपेक्षते । | |||
मधुकैटभयोश्चैव हिरण्यादेस्तथैव च ॥ | मधुकैटभयोश्चैव हिरण्यादेस्तथैव च ॥ | ||
नान्यो ब्रह्मपदं वाञ्छत्यृजून्योग्यान्विना क्वचित् । | नान्यो ब्रह्मपदं वाञ्छत्यृजून्योग्यान्विना क्वचित् । | ||
ततः श्रेयांसि वाञ्छन्ति न तु तत्पदमाप्तये''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ततः श्रेयांसि वाञ्छन्ति न तु तत्पदमाप्तये''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ||
'भवो वृद्धिः समुद्दिष्टा श्रेयो मोक्ष उदाहृतः । | 'भवो वृद्धिः समुद्दिष्टा श्रेयो मोक्ष उदाहृतः । | ||
वृद्धस्य न पुनर्ह्रासो भूतिरित्येव कथ्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | वृद्धस्य न पुनर्ह्रासो भूतिरित्येव कथ्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,484: | Line 8,808: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V16_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V16" data-block-id="BTN_C07_S03_V16_B1">'सकामं तु तपः क्रूरं लोकानां भयकृद्भवेत् । | |||
इतरच्छान्तये सर्वलोकानां भवति ध्रुवम्''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | इतरच्छान्तये सर्वलोकानां भवति ध्रुवम्''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | ||
'ब्रह्माणमभजद्ब्रह्मपदार्थं स हिरण्यकः''। इति स्कान्दे ॥ | 'ब्रह्माणमभजद्ब्रह्मपदार्थं स हिरण्यकः''। इति स्कान्दे ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,496: | Line 8,816: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V20_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V20" data-block-id="BTN_C07_S03_V20_B1">जितः वशीकृतः । | |||
'पराभूतं वशस्थं च जितमित्युच्यते बुधैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | |||
'पराभूतं वशस्थं च जितमित्युच्यते बुधैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,509: | Line 8,825: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V27_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V27" data-block-id="BTN_C07_S03_V27_B1">'प्रायस्तु स्तुतिशब्देषु मिश्रा वाचो हरिं विना । | |||
केचिज्जीवगुणास्तत्र तन्नियन्तुर्हरेः परे ॥ | केचिज्जीवगुणास्तत्र तन्नियन्तुर्हरेः परे ॥ | ||
एकस्थानैककार्यत्वाद्विष्णोः प्राधान्यतस्तथा । | एकस्थानैककार्यत्वाद्विष्णोः प्राधान्यतस्तथा । | ||
जीवस्य तदधीनत्वान्न भिन्नाधिकृतं वचः''इति ब्रह्मतर्के ॥ | जीवस्य तदधीनत्वान्न भिन्नाधिकृतं वचः''इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
त्रिवृता प्रकृत्या ॥ २६, २७ ॥ | त्रिवृता प्रकृत्या ॥ २६, २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,523: | Line 8,835: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V29_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V29" data-block-id="BTN_C07_S03_V29_B1">प्राणेन सह ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,533: | Line 8,841: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V30_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V30" data-block-id="BTN_C07_S03_V30_B1">सप्ततन्तून् सप्तक्रतून् ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,543: | Line 8,847: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V31" data-block-id="BTN_C07_S03_V31_B1">जीवानां प्राणधारकः ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,553: | Line 8,853: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V32_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V32" data-block-id="BTN_C07_S03_V32_B1">'परावरेषु यस्मात्त्वं व्याप्तो विष्णुः सनातनः । | |||
तस्मान्न व्यतिरिक्तं त्वदित्याहुर्वेदवेदिनः''॥ इति पाद्मे ॥ ३२ ॥ | तस्मान्न व्यतिरिक्तं त्वदित्याहुर्वेदवेदिनः''॥ इति पाद्मे ॥ ३२ ॥ | ||
विद्याश्च कलाश्च विद्याकलाः । | विद्याश्च कलाश्च विद्याकलाः । | ||
'महाविद्याः कलाश्चैव त्वत्तनावाश्रिता यतः । | 'महाविद्याः कलाश्चैव त्वत्तनावाश्रिता यतः । | ||
विद्यातनुरिति प्राहुरतस्त्वां तत्त्ववेदिनः''इति च । त्रिपृष्ठः तुरीयः ॥ | विद्यातनुरिति प्राहुरतस्त्वां तत्त्ववेदिनः''इति च । त्रिपृष्ठः तुरीयः ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,569: | Line 8,865: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S03_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S03_V36_B1" data-verse="BTN_C07_S03_V36" data-block-id="BTN_C07_S03_V36_B1">'ब्रह्मणोऽप्यधिकं विष्णुं जानन्नपि हिरण्यकः । | |||
ब्रह्माणं तद्गुणैः स्तौति तद्गविष्णुविवक्षया''॥ इति च ॥</div> | |||
ब्रह्माणं तद्गुणैः स्तौति तद्गविष्णुविवक्षया''॥ इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,582: | Line 8,874: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S04_V04_B1" data-verse="BTN_C07_S04_V04" data-block-id="BTN_C07_S04_V04_B1">'स्वतो भक्ता हिरण्याद्याः परावेशाद्धरौ द्विषः''इति च ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,594: | Line 8,882: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S04_V13_B1" data-verse="BTN_C07_S04_V13" data-block-id="BTN_C07_S04_V13_B1">'आदित्या वसवो रुद्रास्त्रिविधा हि सुरा यतः । | |||
मरुतश्चैव विश्वे च साध्याश्चैव च तद्गताः । | मरुतश्चैव विश्वे च साध्याश्चैव च तद्गताः । | ||
अतस्त्रय इति प्रोक्ताश्चत्वारो मानुषाः स्मृताः''॥ इति स्कान्दे ॥ | अतस्त्रय इति प्रोक्ताश्चत्वारो मानुषाः स्मृताः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
'उपायनं ददुः सर्वे विना देवान् हिरण्यके''। इति च । | 'उपायनं ददुः सर्वे विना देवान् हिरण्यके''। इति च । | ||
'अयज्ञभागेष्वपि तु सुरशब्दः प्रदृश्यते । | 'अयज्ञभागेष्वपि तु सुरशब्दः प्रदृश्यते । | ||
यज्ञभागभुजस्त्वेव त्रय इत्यभिशब्दिताः''॥ इति च ॥ १२-१३ ॥ | यज्ञभागभुजस्त्वेव त्रय इत्यभिशब्दिताः''॥ इति च ॥ १२-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,611: | Line 8,895: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S04_V29_B1" data-verse="BTN_C07_S04_V29" data-block-id="BTN_C07_S04_V29_B1">'यत्र क्व च यशस्थानमन्येषामिति केशवः । | |||
सर्वत्रापि तु देवानामित्यन्यान्पूजयेत्क्वचित्''॥ इति च ॥ २८-२९ ॥</div> | |||
सर्वत्रापि तु देवानामित्यन्यान्पूजयेत्क्वचित्''॥ इति च ॥ २८-२९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,624: | Line 8,904: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S04_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S04_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S04_V35_B1" data-verse="BTN_C07_S04_V35" data-block-id="BTN_C07_S04_V35_B1">'अन्येषां हरिसाम्यं तु किञ्चित्साम्यमुदीरितम् । | |||
सम्यक्साम्यं तु मत्स्यादेरिति शास्त्रस्य निर्णयः''॥ इति च ॥ ३५ ॥</div> | |||
सम्यक्साम्यं तु मत्स्यादेरिति शास्त्रस्य निर्णयः''॥ इति च ॥ ३५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,639: | Line 8,915: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S05_V12_B1" data-verse="BTN_C07_S05_V12" data-block-id="BTN_C07_S05_V12_B1">'स्वातन्त्र्येणान्यसद्भावनिषेधाय श्रुतिस्त्वियम् । | |||
अन्योऽसावन्योऽहमि"ति पश्यन्नज्ञ इति स्म ह । | अन्योऽसावन्योऽहमि"ति पश्यन्नज्ञ इति स्म ह । | ||
आत्मानमन्तर्यमयेदिति भेदं स्वरूपतः । | आत्मानमन्तर्यमयेदिति भेदं स्वरूपतः । | ||
आह तद्ब्रह्मणोऽधीना भिन्ना जीवाः सदैव तु ॥ | आह तद्ब्रह्मणोऽधीना भिन्ना जीवाः सदैव तु ॥ | ||
स्वरूपसत्ता कर्तृत्वं भोगो मोक्षस्तथैव च । | स्वरूपसत्ता कर्तृत्वं भोगो मोक्षस्तथैव च । | ||
मुक्तस्यावस्थितिश्चैव सर्वं विष्णोर्वशे सदा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ११-१२ ॥ | मुक्तस्यावस्थितिश्चैव सर्वं विष्णोर्वशे सदा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ११-१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,654: | Line 8,926: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S05_V23_B1" data-verse="BTN_C07_S05_V23" data-block-id="BTN_C07_S05_V23_B1">आत्मस्थत्वेन वेदनमात्मनिवेदनम् । | |||
'मुक्तस्यापि ममान्तस्थो नियन्तैव हरिः सदा । | 'मुक्तस्यापि ममान्तस्थो नियन्तैव हरिः सदा । | ||
इति ज्ञानं समुद्दिष्टं सम्यगात्मनिवेदनम्''॥ इति च ॥ २३ ॥ | इति ज्ञानं समुद्दिष्टं सम्यगात्मनिवेदनम्''॥ इति च ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,668: | Line 8,936: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S05_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S05_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S05_V28_B1" data-verse="BTN_C07_S05_V28" data-block-id="BTN_C07_S05_V28_B1">क्व तदाऽऽत्ममानो मम ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,680: | Line 8,944: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S06_V28_B1" data-verse="BTN_C07_S06_V28" data-block-id="BTN_C07_S06_V28_B1">'अन्तर्यामी प्रत्यगात्मा व्याप्तः कालो हरिः स्मृतः''।इति च ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,690: | Line 8,950: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S06_V29_B1" data-verse="BTN_C07_S06_V29" data-block-id="BTN_C07_S06_V29_B1">प्रकृत्या तमसाऽऽवृतत्वाद्धरेरैश्वर्यं न ज्ञायते ॥ २९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,700: | Line 8,956: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S06_V30_B1" data-verse="BTN_C07_S06_V30" data-block-id="BTN_C07_S06_V30_B1">'विष्णोर्गृहत्वाद्भूतेषु दया कार्या विजानता''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,712: | Line 8,964: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S06_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S06_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S06_V31" data-block-id="BTN_C07_S06_V31_B1">'काङ्क्षतो मोक्षगमपि सुखं नाकाङ्क्षतो यथा''॥ इति च ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,724: | Line 8,972: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V18_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V18" data-block-id="BTN_C07_S07_V18_B1">'षडि्वकाराः शरीरस्य न विष्णोस्तद्गतस्य तु । | |||
तदधीनं शरीरं च ज्ञात्वा तन्ममतां त्यजेत्''॥ इति च ॥ | तदधीनं शरीरं च ज्ञात्वा तन्ममतां त्यजेत्''॥ इति च ॥ | ||
हेतुत्वाद्विष्ण्वधीनत्वं शरीरस्य ॥ १८ ॥ | हेतुत्वाद्विष्ण्वधीनत्वं शरीरस्य ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,736: | Line 8,980: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V22_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V22" data-block-id="BTN_C07_S07_V22_B1">'अभिमान्यपेक्षया विष्णुः पञ्चविंश इति स्मृतः । | |||
जडव्यपेक्षया जीवः सम्यग्ज्ञेयो हरिः स्मृतः''॥ इति च ॥ २२ ॥</div> | |||
जडव्यपेक्षया जीवः सम्यग्ज्ञेयो हरिः स्मृतः''॥ इति च ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,747: | Line 8,987: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V25_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V25" data-block-id="BTN_C07_S07_V25_B1">बुद्धेः जीवस्य । | |||
'सत्वबुद्ध्यादिशब्दैस्तु जीवोऽपि क्वचिदीर्यते । | 'सत्वबुद्ध्यादिशब्दैस्तु जीवोऽपि क्वचिदीर्यते । | ||
जाग्रदाद्याः कर्म चैव सुखदुःखे च तस्य हि । | जाग्रदाद्याः कर्म चैव सुखदुःखे च तस्य हि । | ||
जाग्रदादेः परो द्रष्टा सुखनिष्ठो हरिः स्मृतः ॥ २५ ॥ | जाग्रदादेः परो द्रष्टा सुखनिष्ठो हरिः स्मृतः ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,760: | Line 8,996: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V26_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V26" data-block-id="BTN_C07_S07_V26_B1">'स जीवेन सह स्थानात्तत्स्वरूपः प्रदृश्यते । | |||
अज्ञदृष्ट्या न ज्ञदृष्ट्या यथा गन्धयुतोऽनिलः ॥ २६ ॥</div> | |||
अज्ञदृष्ट्या न ज्ञदृष्ट्या यथा गन्धयुतोऽनिलः ॥ २६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,771: | Line 9,003: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V27_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V27" data-block-id="BTN_C07_S07_V27_B1">अदृष्टेर्जीवपरयोर्भेदस्याप्नोति संसृतिम् । | |||
अभेदनिश्चयाद्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ | अभेदनिश्चयाद्याति तमो नास्त्यत्र संशयः''॥ इति च ॥ | ||
बुद्धिभेदैः जीवानां तारतम्यज्ञापकैः । | बुद्धिभेदैः जीवानां तारतम्यज्ञापकैः । | ||
| Line 12,780: | Line 9,009: | ||
यथा स्वप्ने शिरश्छेदं स्वयं कृत्वाऽऽत्मनोऽवशः ॥ | यथा स्वप्ने शिरश्छेदं स्वयं कृत्वाऽऽत्मनोऽवशः ॥ | ||
ततो दुःखमवाप्येत तथा जागरितेऽपि तु । | ततो दुःखमवाप्येत तथा जागरितेऽपि तु । | ||
जानन्नप्यात्मनो दुःखमवशस्तु प्रवर्तते''इति च ॥ २७ ॥ | जानन्नप्यात्मनो दुःखमवशस्तु प्रवर्तते''इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,787: | Line 9,015: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V29_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V29" data-block-id="BTN_C07_S07_V29_B1">धियः प्रवाहस्योपरमः परमेश्वरे रमणम् ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,801: | Line 9,025: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V37_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V37" data-block-id="BTN_C07_S07_V37_B1">तद्भावभावः तद्यथास्वरूपम् भक्तिः ॥ | |||
'केचिद्भक्ता विनृत्यन्ति गायन्ति च यथेप्सितम् । | 'केचिद्भक्ता विनृत्यन्ति गायन्ति च यथेप्सितम् । | ||
केचित्तूष्णीं जपन्त्येव केचिच्चोभयकारिणः''॥ इति च ॥ ३५-३७ ॥ | केचित्तूष्णीं जपन्त्येव केचिच्चोभयकारिणः''॥ इति च ॥ ३५-३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,813: | Line 9,033: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V38_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V38" data-block-id="BTN_C07_S07_V38_B1">ब्रह्मनिर्वाणसुखं ब्रह्मनिमित्तनिर्वाणसुखम् ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,823: | Line 9,039: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V39_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V39" data-block-id="BTN_C07_S07_V39_B1">अशेषदेहिनां सामान्यतो हृदिस्थत्वेन ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,833: | Line 9,045: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V49_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V49" data-block-id="BTN_C07_S07_V49_B1">'अप्रयत्नेन करणमनीहा प्रोच्यते बुधैः''॥ इति च ॥ ४९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,843: | Line 9,051: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V50_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V50" data-block-id="BTN_C07_S07_V50_B1">'व्यञ्जनाज्जगतो विष्णुर्बीजं न परिणामतः''। इति च ॥ ५० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,855: | Line 9,059: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S07_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S07_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S07_V55_B1" data-verse="BTN_C07_S07_V55" data-block-id="BTN_C07_S07_V55_B1">अच्युततां च्युतिवर्जनम् ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,867: | Line 9,067: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S08_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S08_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S08_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S08_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S08_V44_B1" data-verse="BTN_C07_S08_V44" data-block-id="BTN_C07_S08_V44_B1">तद्विप्रलुप्तमिति सादृश्याभेदवचनम् । आलेचनमेव तपः । | |||
'यस्य ज्ञानमयं तपः''॥ इति श्रुतेः ॥</div> | |||
'यस्य ज्ञानमयं तपः''॥ इति श्रुतेः ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,880: | Line 9,076: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S08_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S08_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S08_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S08_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S08_V51_B1" data-verse="BTN_C07_S08_V51" data-block-id="BTN_C07_S08_V51_B1">'नटनं तु कथाबन्धो नाट्यकं भावदर्शनम्''। इति गान्धर्वे ॥ ५१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,894: | Line 9,086: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V03_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V02" data-block-id="BTN_C07_S09_V03_B1">'अदृष्टाश्रुतपूर्वत्वादन्यैः साधारणैर्जनैः । | |||
नृसिंहं शङ्कितेव श्रीर्लोकमोहाय नो ययौ ॥ | नृसिंहं शङ्कितेव श्रीर्लोकमोहाय नो ययौ ॥ | ||
प्रह्लादे चैव वात्सल्यदर्शनाय हरेरपि । | प्रह्लादे चैव वात्सल्यदर्शनाय हरेरपि । | ||
ज्ञात्वा मनस्तथा ब्रह्मा प्रह्लादं प्रेषयत्तदा ॥ | ज्ञात्वा मनस्तथा ब्रह्मा प्रह्लादं प्रेषयत्तदा ॥ | ||
एकत्रैकस्य वात्सल्यं विशेषाद्दर्शयेद्धरिः । | एकत्रैकस्य वात्सल्यं विशेषाद्दर्शयेद्धरिः । | ||
अवरस्यापि मोहाय क्रमेणैवापि वत्सलः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २-३ ॥ | अवरस्यापि मोहाय क्रमेणैवापि वत्सलः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २-३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,909: | Line 9,097: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V10_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V10" data-block-id="BTN_C07_S09_V10_B1">द्विषड्गुणयुतात् । | |||
'ज्ञानं च सत्यं च दमः शमश्च | 'ज्ञानं च सत्यं च दमः शमश्च | ||
ह्यमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षाऽनसूया ॥ | ह्यमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षाऽनसूया ॥ | ||
दानं च यज्ञश्च च | दानं च यज्ञश्च च | ||
महाव्रता द्वादश ब्राह्मणस्य''॥ इति भारते ॥ १० ॥ | महाव्रता द्वादश ब्राह्मणस्य''॥ इति भारते ॥ १० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,923: | Line 9,107: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V20_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V20" data-block-id="BTN_C07_S09_V20_B1">'कर्तृकर्मक्रियादीनां सत्ता वृत्तिस्तथैव च । | |||
विष्ण्वधीनं यतः सर्वं सर्वरूपस्तदुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २० ॥</div> | |||
विष्ण्वधीनं यतः सर्वं सर्वरूपस्तदुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,934: | Line 9,114: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V21_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V21" data-block-id="BTN_C07_S09_V21_B1">दशेन्द्रियप्राणमनोऽरम् । मूलं मन एव संसारचक्रस्य ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,944: | Line 9,120: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V26_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V26" data-block-id="BTN_C07_S09_V26_B1">रमादीनामिदानीं नार्पितः ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,954: | Line 9,126: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V27_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V27" data-block-id="BTN_C07_S09_V27_B1">रमादीनामधिकोदयोऽपि सेवाधिकत्वादेव ॥ | |||
'श्रीब्रह्मब्राह्मीवीन्द्रादित्रिकतत्स्त्रीपुरुष्टुताः । | 'श्रीब्रह्मब्राह्मीवीन्द्रादित्रिकतत्स्त्रीपुरुष्टुताः । | ||
तदन्ये च क्रमादेव सदा मुक्तौ सृतावपि । | तदन्ये च क्रमादेव सदा मुक्तौ सृतावपि । | ||
हरिभक्तौ च तज्ज्ञाने सुखे च नियमेन तु । | हरिभक्तौ च तज्ज्ञाने सुखे च नियमेन तु । | ||
परतः स्वतः कर्मतो वा न कथञ्चित्तदन्यथा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥ | परतः स्वतः कर्मतो वा न कथञ्चित्तदन्यथा''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 12,968: | Line 9,136: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V31" data-block-id="BTN_C07_S09_V31_B1">यथा वृक्षश्च वृक्षदाहश्च दैवकालाधीनत्वाद्दैवं कालश्चेत्युच्यते एवं त्वदधीनत्वात्सर्वस्य सर्वं त्वमित्युच्यसे, स्वतस्तद्भिन्नोऽपि ॥ अहं चान्यश्च परमेश्वर एवेत्यपार्था भ्रान्तिः । तदधीनत्वादेव स इत्युच्यते । न स्वरूपत्वादित्यर्थः ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,978: | Line 9,142: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V32_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V32" data-block-id="BTN_C07_S09_V32_B1">तुर्यः स्थितः ॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 12,990: | Line 9,150: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V34_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V34" data-block-id="BTN_C07_S09_V34_B1">जगदात्मकमब्जमपि भगवद्वशत्वात्तद्वपुः । | |||
'स्थावराणां तु सर्वेषां देवता याऽभिमानिनी । | 'स्थावराणां तु सर्वेषां देवता याऽभिमानिनी । | ||
विशेषाद्वटबीजे च साऽश्वत्थे च व्यवस्थिता ॥ | विशेषाद्वटबीजे च साऽश्वत्थे च व्यवस्थिता ॥ | ||
| Line 12,999: | Line 9,156: | ||
अतो बीजमिति प्रोक्ता सा जातेऽप्यङ्कुरे स्थिता ॥ | अतो बीजमिति प्रोक्ता सा जातेऽप्यङ्कुरे स्थिता ॥ | ||
एवं हरिः कारणेषु स्थितः कार्यजनेरनु । | एवं हरिः कारणेषु स्थितः कार्यजनेरनु । | ||
कार्याण्यनुप्रविष्टः सन् प्रथमं तत्र दृश्यते''॥ इति च ॥ ३३ ॥ | कार्याण्यनुप्रविष्टः सन् प्रथमं तत्र दृश्यते''॥ इति च ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,008: | Line 9,164: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V36_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V36" data-block-id="BTN_C07_S09_V36_B1">'गन्धाख्या देवता यद्वत्पृथिवीं व्याप्य तिष्ठति । | |||
एवं व्याप्तं जगद्विष्णुं ब्रह्माऽऽत्मस्थं ददर्श ह''॥ इति च । | एवं व्याप्तं जगद्विष्णुं ब्रह्माऽऽत्मस्थं ददर्श ह''॥ इति च । | ||
मायामयं ज्ञानस्वरूपम् । सदुपलक्षणसन्निवेशं आनन्दादिलक्षण-समुदायरूपम् ॥ ३६ ॥ | मायामयं ज्ञानस्वरूपम् । सदुपलक्षणसन्निवेशं आनन्दादिलक्षण-समुदायरूपम् ॥ ३६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,020: | Line 9,172: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V44_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V44" data-block-id="BTN_C07_S09_V44_B1">प्रायेण देवमुनयः । | |||
'आश्रितेषु कृपा कार्या विशेषात्तात्विकैः सुरैः । | 'आश्रितेषु कृपा कार्या विशेषात्तात्विकैः सुरैः । | ||
मुनिभिश्च तथा कैश्चित्कैश्चित्कार्याऽखिलेष्वपि ॥ | मुनिभिश्च तथा कैश्चित्कैश्चित्कार्याऽखिलेष्वपि ॥ | ||
तथापि तात्विकसुरकृपाविषयतां गताः । | तथापि तात्विकसुरकृपाविषयतां गताः । | ||
एत एव विमुच्यन्ते तदन्ये न कथञ्चन''॥ इति च ॥ ४४ ॥ | एत एव विमुच्यन्ते तदन्ये न कथञ्चन''॥ इति च ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,036: | Line 9,184: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S09_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S09_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S09_V47_B1" data-verse="BTN_C07_S09_V47" data-block-id="BTN_C07_S09_V47_B1">कार्यकारणरूपे तद्वशत्वापेक्षया साक्षात् स्वरूपापेक्षया स्वरूपादन्यद्रूपं न ॥ ४७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,048: | Line 9,192: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V19_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V19" data-block-id="BTN_C07_S10_V19_B1">जन्मान्तरपितृभिस्त्रिसप्तभिः ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,058: | Line 9,198: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V22_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V22" data-block-id="BTN_C07_S10_V22_B1">'ऋते तु तात्विकान्देवान्नारदादींस्तथैव च । | |||
प्रह्लादादुत्तमः को नु विष्णुभक्तौ जगत्रये''। इति स्कान्दे ॥ २२ ॥</div> | |||
प्रह्लादादुत्तमः को नु विष्णुभक्तौ जगत्रये''। इति स्कान्दे ॥ २२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,069: | Line 9,205: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V23_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V23" data-block-id="BTN_C07_S10_V23_B1">'मधुकैटभौ भक्त्यभावादूरौ भगवतो मृतौ । | |||
तम एव क्रमादाप्तौ भक्त्या चैद्यो हरिं ययौ''॥ २३ ॥</div> | |||
तम एव क्रमादाप्तौ भक्त्या चैद्यो हरिं ययौ''॥ २३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,080: | Line 9,212: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V31" data-block-id="BTN_C07_S10_V31_B1">'यथा हिरण्यकस्यादादन्तःस्थितहरीरितः । | |||
तथा नादात्तदन्यस्य ब्रह्मा दैत्यस्य कस्यचित्''॥ इति च ॥ ३१ ॥</div> | |||
तथा नादात्तदन्यस्य ब्रह्मा दैत्यस्य कस्यचित्''॥ इति च ॥ ३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,091: | Line 9,219: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V40_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V40" data-block-id="BTN_C07_S10_V40_B1">'पौण्ड्रके नरके चैव साल्वे कंसे च रुग्मिणि । | |||
आविष्टास्तु हरेर्भक्तास्तद्भक्त्या हरिमीयिरे । | आविष्टास्तु हरेर्भक्तास्तद्भक्त्या हरिमीयिरे । | ||
असुरास्तु स्वयं ते तु महातमसि पातिताः''॥ इति च । | असुरास्तु स्वयं ते तु महातमसि पातिताः''॥ इति च । | ||
तदात्मानस्तत्राविष्टास्तद्भक्ताः । वैरोपसर्जनेनानुबन्धेनेत्यन्वयः ॥ ४० ॥ | तदात्मानस्तत्राविष्टास्तद्भक्ताः । वैरोपसर्जनेनानुबन्धेनेत्यन्वयः ॥ ४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,110: | Line 9,234: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V46_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V46" data-block-id="BTN_C07_S10_V46_B1">भगवान्येन गम्यत इत्यनेन भागवतधर्मेणैव भगवान् गम्यते न द्वेषादि-नेत्युपसंह्रियते ॥ वृत्तानुकथनं च तदर्थत्वेनैव ॥ | |||
ज्ञानस्य विशेषा याथात्म्यादयः । | ज्ञानस्य विशेषा याथात्म्यादयः । | ||
'भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च नवकः श्रवणादिकः । | 'भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च नवकः श्रवणादिकः । | ||
धर्मो भागवतः प्रोक्तस्तद्भक्तेषु तथा नव''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ४३-४६ ॥ | धर्मो भागवतः प्रोक्तस्तद्भक्तेषु तथा नव''॥ इति तन्त्रसारे ॥ ४३-४६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,125: | Line 9,245: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S10_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S10_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S10_V50_B1" data-verse="BTN_C07_S10_V50" data-block-id="BTN_C07_S10_V50_B1">निर्वाणसुखं अशरीरसुखम् । 'एतद्बाणमवष्टभ्य''॥ इति श्रुतेः ॥ ५० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,137: | Line 9,253: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S11_V01_B1" data-verse="BTN_C07_S11_V01" data-block-id="BTN_C07_S11_V01_B1">तदधीनं वा सर्वं न वेति संशयं रुद्रस्याहनत् । अल्पकेनैव मयेन रुद्रस्य प्रतीकारं कृत्वा ॥ १ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,147: | Line 9,259: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S11_V02_B1" data-verse="BTN_C07_S11_V02" data-block-id="BTN_C07_S11_V02_B1">कस्मिन्कर्मणि मयो विपरीतं चकार ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,157: | Line 9,265: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S11_V12_B1" data-verse="BTN_C07_S11_V12" data-block-id="BTN_C07_S11_V12_B1">'सापेक्षं न तु दोषाय यत्र सिद्धमपेक्षितम्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,169: | Line 9,273: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S11_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S11_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S11_V14_B1" data-verse="BTN_C07_S11_V14" data-block-id="BTN_C07_S11_V14_B1">विष्णुनाऽऽदिष्टं व्यपोहितुं देवोऽसुरोऽन्यो वा न समर्थः ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,181: | Line 9,281: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S12_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S12_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S12_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S12_V11_B1" data-verse="BTN_C07_S12_V11" data-block-id="BTN_C07_S12_V11_B1">'अनाद्यनन्तकालेषु मुक्तौ संसार एव च । | |||
मयिस्थश्चोदयत्येको विष्णुर्मां सर्वदैव तु ॥ | मयिस्थश्चोदयत्येको विष्णुर्मां सर्वदैव तु ॥ | ||
इति सम्प्रीतिकं ज्ञानं विद्यादात्मसमर्पणम् । | इति सम्प्रीतिकं ज्ञानं विद्यादात्मसमर्पणम् । | ||
बहिस्थेश्वरदासत्वं दास्यमित्युच्यते बुधैः''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ११ ॥ | बहिस्थेश्वरदासत्वं दास्यमित्युच्यते बुधैः''॥ इति तन्त्रमालायाम् ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,196: | Line 9,292: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S12_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S12_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S12_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S12_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S12_V30_B1" data-verse="BTN_C07_S12_V30" data-block-id="BTN_C07_S12_V30_B1">'हरिरस्मिंस्थित इति स्त्रीणां भर्तरि भावना ॥ | |||
शिष्याणां च गुरौ नित्यं शूद्राणां ब्राह्मणादिषु । | शिष्याणां च गुरौ नित्यं शूद्राणां ब्राह्मणादिषु । | ||
भृत्यानां स्वामिनि तथा हरिभाव उदीरितः''॥ इति च ॥ | भृत्यानां स्वामिनि तथा हरिभाव उदीरितः''॥ इति च ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,210: | Line 9,302: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V10_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V10" data-block-id="BTN_C07_S13_V10_B1">'बहुत्वेनैव वस्तूनां यथार्थज्ञानमुच्यते । | |||
औतज्ञानमित्येतद् द्वैतज्ञानं तदन्यथा ॥ | औतज्ञानमित्येतद् द्वैतज्ञानं तदन्यथा ॥ | ||
यथाज्ञानं तथा वस्तु यथावस्तु तथा मतिः ॥ | यथाज्ञानं तथा वस्तु यथावस्तु तथा मतिः ॥ | ||
नैव ज्ञानार्थयोर्भेदस्तत एकत्ववेदनम्''॥ इति च ॥ १० ॥ | नैव ज्ञानार्थयोर्भेदस्तत एकत्ववेदनम्''॥ इति च ॥ १० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,223: | Line 9,311: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V14_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V14" data-block-id="BTN_C07_S13_V14_B1">'गुरोराज्ञानुरोधेन दूरस्थो वा गृही भवेत्''॥ इति च ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,233: | Line 9,317: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V15_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V15" data-block-id="BTN_C07_S13_V15_B1">'अप्रविष्टः सर्वगतः प्रविष्टस्त्वनुरूपवान् । | |||
एवं द्विरूपो भगवान् हरिरेको जनार्दनः''इति च ॥ १५ ॥</div> | |||
एवं द्विरूपो भगवान् हरिरेको जनार्दनः''इति च ॥ १५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,244: | Line 9,324: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V24_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V24" data-block-id="BTN_C07_S13_V24_B1">'कार्यस्य कारणलयज्ञानमात्रं विलापनम्''॥ इति च ॥ २४ ॥ | |||
अप्सु प्रवेशयेद् जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥</div> | |||
अप्सु प्रवेशयेद् जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,255: | Line 9,331: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V28_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V28" data-block-id="BTN_C07_S13_V28_B1">परः कविर्बृहस्पतिः ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,265: | Line 9,337: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V29_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V29" data-block-id="BTN_C07_S13_V29_B1">'चित्तं हिरण्यगर्भे तु विलाप्य परमात्मनि । | |||
क्षेत्रज्ञाख्ये लापयेच्च ततो नान्यत्स्मरेद्बुधः''॥ इति च ॥ २९ ॥</div> | |||
क्षेत्रज्ञाख्ये लापयेच्च ततो नान्यत्स्मरेद्बुधः''॥ इति च ॥ २९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,278: | Line 9,346: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S13_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S13_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S13_V31_B1" data-verse="BTN_C07_S13_V31" data-block-id="BTN_C07_S13_V31_B1">आत्मानं परमात्मानम् । अद्वयः । ततोऽन्यस्मृतिवर्जितः । दग्धयो-निर्यथानल इति कृत्याभावमात्रम् । | |||
'न हरिं स्मरतः कृत्यं दग्धेन्धनहुताशवत्''। इति च ॥</div> | |||
'न हरिं स्मरतः कृत्यं दग्धेन्धनहुताशवत्''। इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,291: | Line 9,355: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S14_V04_B1" data-verse="BTN_C07_S14_V04" data-block-id="BTN_C07_S14_V04_B1">आत्मनि परमात्मनि ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,303: | Line 9,363: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S14_V08_B1" data-verse="BTN_C07_S14_V08" data-block-id="BTN_C07_S14_V08_B1">अप्रयोजकं पक्षं न संश्रयेत् । | |||
'नाप्रयोजनपक्षी स्यान्न वृथा शिष्यबन्धकृत् । | 'नाप्रयोजनपक्षी स्यान्न वृथा शिष्यबन्धकृत् । | ||
न चोदासीनशास्त्राणि न विरुद्धानि चाभ्यसेत् ॥ | न चोदासीनशास्त्राणि न विरुद्धानि चाभ्यसेत् ॥ | ||
'न व्याख्ययोपजीवेत न निषिद्धान्समाचरेत् । | 'न व्याख्ययोपजीवेत न निषिद्धान्समाचरेत् । | ||
एवं भूतो यतिर्याति तदेकशरणो हरिम्''॥ इति समाचारे ॥ ७-८ ॥ | एवं भूतो यतिर्याति तदेकशरणो हरिम्''॥ इति समाचारे ॥ ७-८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,317: | Line 9,373: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S14_V44_B1" data-verse="BTN_C07_S14_V44" data-block-id="BTN_C07_S14_V44_B1">चित्ते मनोवृत्त्यभिमानिनि । अर्थविभ्रमे अर्थेषु भ्रममाणे । | |||
'चित्ताख्याग्नेरधीनं हि जगदेतद्विचिन्तयेत् । | 'चित्ताख्याग्नेरधीनं हि जगदेतद्विचिन्तयेत् । | ||
मनोनामेन्द्रवशगमग्निं च प्रविचिन्तयेत्''॥ इत्यादि च ॥ ४४ ॥ | मनोनामेन्द्रवशगमग्निं च प्रविचिन्तयेत्''॥ इत्यादि च ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,331: | Line 9,383: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S14_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S14_V46_B1" data-verse="BTN_C07_S14_V46" data-block-id="BTN_C07_S14_V46_B1">'अशास्त्रीयत्वान्मुखतः शास्त्रापेतमिदं विदुः । | |||
शास्त्रनिर्णयगम्यत्वाच्छास्त्रीयमभिधीयते''॥ इति च ॥</div> | |||
शास्त्रनिर्णयगम्यत्वाच्छास्त्रीयमभिधीयते''॥ इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,344: | Line 9,392: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S15_V14_B1" data-verse="BTN_C07_S15_V14" data-block-id="BTN_C07_S15_V14_B1">नभश्छदिः नभोव्याप्यस्थितः परमात्मा ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,354: | Line 9,398: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S15_V22_B1" data-verse="BTN_C07_S15_V22" data-block-id="BTN_C07_S15_V22_B1">'सप्तम्यादित्रयं चैव तथा चैत्रत्रयोदशी । | |||
चतस्रस्त्वष्टकाः प्रोक्ताः सर्वपक्षाद्विशेषतः''॥ इति च व्यासस्मृतौ ॥ | चतस्रस्त्वष्टकाः प्रोक्ताः सर्वपक्षाद्विशेषतः''॥ इति च व्यासस्मृतौ ॥ | ||
'हेमन्ते शिशिरे चैव नित्यश्राद्धं गुणोत्तरम्''। इति च ॥ २२ ॥ | 'हेमन्ते शिशिरे चैव नित्यश्राद्धं गुणोत्तरम्''। इति च ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,366: | Line 9,406: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S15_V38_B1" data-verse="BTN_C07_S15_V38" data-block-id="BTN_C07_S15_V38_B1">जीवेन रूपेण सह ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,376: | Line 9,412: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S15_V39_B1" data-verse="BTN_C07_S15_V39" data-block-id="BTN_C07_S15_V39_B1">ब्रह्मादिस्थावरान्तेषु न विशेषो हरेः क्वचित् । | |||
व्यक्तिमात्रविशेषेण तारतम्यं वदन्ति च''॥ इति च ॥ ३९ ॥</div> | |||
व्यक्तिमात्रविशेषेण तारतम्यं वदन्ति च''॥ इति च ॥ ३९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,391: | Line 9,423: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S15_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S15_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S15_V43_B1" data-verse="BTN_C07_S15_V43" data-block-id="BTN_C07_S15_V43_B1">'शिलावत्प्रतिमाः सन्तो विप्राद्याश्च हरेः स्मृताः''॥ | |||
इति च ॥ ४२-४३ ॥</div> | |||
इति च ॥ ४२-४३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,406: | Line 9,434: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V53"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V53_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V53" data-block-id="BTN_C07_S16_V53_B1">ओङ्कारं बिन्दुनादे तु तं तु प्राणे महत्यमुम् । | |||
'यज्ञाभिमानिनो देवान्स्मरन्तीन्द्रियमानिनाम् । | 'यज्ञाभिमानिनो देवान्स्मरन्तीन्द्रियमानिनाम् । | ||
वशगांस्तान्मनोमानिसुरेन्द्रस्य वशे स्थितान् ॥ | वशगांस्तान्मनोमानिसुरेन्द्रस्य वशे स्थितान् ॥ | ||
| Line 13,416: | Line 9,441: | ||
बिन्दुरूपसरस्वत्यां तं तां तस्यां पुनर्न्यसेत् । | बिन्दुरूपसरस्वत्यां तं तां तस्यां पुनर्न्यसेत् । | ||
मूलस्थानादरूपायां तां वायौ तं जनार्दने ॥ | मूलस्थानादरूपायां तां वायौ तं जनार्दने ॥ | ||
प्रकृतावथवा प्राणं तामेव पुरुषोत्तमे''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ५२-५३ ॥ | प्रकृतावथवा प्राणं तामेव पुरुषोत्तमे''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ५२-५३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,423: | Line 9,447: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V54_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V54" data-block-id="BTN_C07_S16_V54_B1">स्वराट् इन्द्रः ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,433: | Line 9,453: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V55_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V55" data-block-id="BTN_C07_S16_V55_B1">'विश्वाद्या अनिरुद्धाद्यास्ते द्विधा सम्प्रकीर्तिताः । | |||
विष्णुरूपास्तदन्ये च तान्सर्वान्याति मोक्षगः ॥ | विष्णुरूपास्तदन्ये च तान्सर्वान्याति मोक्षगः ॥ | ||
तदन्ये च दिवस्पुत्राः सर्वे च द्युसमीपगाः । | तदन्ये च दिवस्पुत्राः सर्वे च द्युसमीपगाः । | ||
ते दिवं प्रापयन्त्येनं सा वायुं स हरिं पृथक् ॥ | ते दिवं प्रापयन्त्येनं सा वायुं स हरिं पृथक् ॥ | ||
विश्वादिरूपं तुर्यश्च वासुदेवश्च नापरः''॥ इति च । | विश्वादिरूपं तुर्यश्च वासुदेवश्च नापरः''॥ इति च । | ||
अधिको भूत्वा सुखादिभिः ॥ ५५ ॥ | अधिको भूत्वा सुखादिभिः ॥ ५५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,448: | Line 9,464: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V56"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V56_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V56" data-block-id="BTN_C07_S16_V56_B1">'भक्तिमान्मार्गविन्नैव नीचां गतिमवाप्नुयात्''॥ इति च ॥ ५६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,458: | Line 9,470: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V57_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V57" data-block-id="BTN_C07_S16_V57_B1">ग्लापकत्वात् तमः ॥ ५७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,468: | Line 9,476: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V58"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V58" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V58"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V58_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V58" data-block-id="BTN_C07_S16_V58_B1">दुर्घटत्वादर्थत्वेन परमेश्वरेणैव कल्पितम् ॥ ५८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,478: | Line 9,482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V59"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V59" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V59"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V59_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V59" data-block-id="BTN_C07_S16_V59_B1">'छाया रीतिः प्रकारश्च भावश्चेत्यभिधीयते''। इति शब्दनिर्णये । | |||
क्षित्यादीनां पदार्थानां कतमोऽपि प्रकारो न घटते । परमेश्वरकल्पितत्वात्कार्यमित्येव वक्तुं युक्तम् । न हि बह्वपां सङ्घातमात्रं पृथिवी । न च विकारमात्रम् । न हि कालुष्यादिविकारमात्रेण पृथिवी भवति । न चाद्भ्यः पृथक्स्थितिः । न च वस्तुद्वयवत् सहावस्थानमात्रम् ॥ ५९ ॥</div> | |||
क्षित्यादीनां पदार्थानां कतमोऽपि प्रकारो न घटते । परमेश्वरकल्पितत्वात्कार्यमित्येव वक्तुं युक्तम् । न हि बह्वपां सङ्घातमात्रं पृथिवी । न च विकारमात्रम् । न हि कालुष्यादिविकारमात्रेण पृथिवी भवति । न चाद्भ्यः पृथक्स्थितिः । न च वस्तुद्वयवत् सहावस्थानमात्रम् ॥ ५९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,489: | Line 9,489: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V60"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V60" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V60"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V60_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V60" data-block-id="BTN_C07_S16_V60_B1">एवमवयवावयविनोरपि ॥ ६० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,499: | Line 9,495: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V61"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V61" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V61"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V61_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V61" data-block-id="BTN_C07_S16_V61_B1">न च सादृश्यमात्रम् । वस्तुभेदे हि तद्युज्यते । तस्मात्स्वप्न एव । जाग्रत्स्वप्नौ यथा विशेषतो दृश्येते तथा पृथिव्यबादिविशेषो दुर्घटोऽपीश्वरकल्पनयैवासौ दृश्यते तथा पृथिव्यबादिविशेषो दुर्घटोऽपीश्वरकल्पनयैवासौ दृश्यते । | |||
'कार्यकारणवस्तूनां विशेषो न निरूपितः । | 'कार्यकारणवस्तूनां विशेषो न निरूपितः । | ||
तथा पीशेच्छयैवासौ दृश्यते नियतोऽपि च''॥ इति च ॥ ६१ ॥ | तथा पीशेच्छयैवासौ दृश्यते नियतोऽपि च''॥ इति च ॥ ६१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,515: | Line 9,507: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V69" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V69"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C07_S16_V69" data-block-id="bhashya-BTN_C07_S16_V69"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C07_S16_V69_B1" data-verse="BTN_C07_S16_V69" data-block-id="BTN_C07_S16_V69_B1">अतीतमहाकल्पे अतीतब्रह्मकल्पे ॥ ६९ ॥ | |||
'ब्रह्मकालः परश्चेति महाकल्पश्च कीर्तितः''। इति च ॥</div> | |||
'ब्रह्मकालः परश्चेति महाकल्पश्च कीर्तितः''। इति च ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,532: | Line 9,520: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S03_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S03_V03_B1" data-verse="BTN_C08_S03_V03" data-block-id="BTN_C08_S03_V03_B1">यत इति स्रष्ट्रत्वम् । येनेति प्रवर्तकत्वम् । य इति सत्ताप्रदत्वम् । न सन्ति यदुपेक्षयेत्युक्तत्वात् । | |||
'उत्पन्नस्यापि यत्सत्ता हरेस्तत्स इतीर्यते । | 'उत्पन्नस्यापि यत्सत्ता हरेस्तत्स इतीर्यते । | ||
हरेर्विश्वं भिन्नमपि परमोऽसौ यतो विभुः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥ | हरेर्विश्वं भिन्नमपि परमोऽसौ यतो विभुः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,546: | Line 9,530: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V22_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V22" data-block-id="BTN_C08_S05_V22_B1">'अनुग्राह्यतया पक्षा देवा नात्मार्थतो हरेः''। इति च ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,556: | Line 9,536: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V27_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V27" data-block-id="BTN_C08_S05_V27_B1">'छाया त्वविद्या सम्प्रोक्ता जन्यविद्याऽऽतपः स्मृतः । | |||
'जीवगृध्रस्य तौ पक्षावध ऊर्ध्वपथोः पृथक् । | 'जीवगृध्रस्य तौ पक्षावध ऊर्ध्वपथोः पृथक् । | ||
तौ विष्णोस्तु न विद्येते नित्यविद्यास्वरूपिणः''॥ इति च ॥२७॥ | तौ विष्णोस्तु न विद्येते नित्यविद्यास्वरूपिणः''॥ इति च ॥२७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,568: | Line 9,544: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V28_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V28" data-block-id="BTN_C08_S05_V28_B1">गुणत्रयनाभि । विद्युद्ब्रह्मा । | |||
'विद्युद्ब्रह्मेत्युपासीत''। इति श्रुतेः । | 'विद्युद्ब्रह्मेत्युपासीत''। इति श्रुतेः । | ||
'जगच्चक्रस्याक्षभूतो बलरूपश्च केशवः''॥ इति च ॥ | 'जगच्चक्रस्याक्षभूतो बलरूपश्च केशवः''॥ इति च ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,580: | Line 9,552: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V30_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V30" data-block-id="BTN_C08_S05_V30_B1">आत्मा च आत्मगुणाश्च निर्जिता येन ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,592: | Line 9,560: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V34_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V34" data-block-id="BTN_C08_S05_V34_B1">'सूर्यसोमयमेन्द्रादीनृतेऽन्ये लोकपा अपि ॥ | |||
अद्भिर्जीवन्ति सोमाच्च महेन्द्रादीनृतेऽखिलाः । | अद्भिर्जीवन्ति सोमाच्च महेन्द्रादीनृतेऽखिलाः । | ||
अपां सोमस्य चेन्द्राद्याः सर्वे वै जीवनप्रदाः''इति च ॥ ३३,३४ ॥ | अपां सोमस्य चेन्द्राद्याः सर्वे वै जीवनप्रदाः''इति च ॥ ३३,३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,604: | Line 9,568: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V35_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V35" data-block-id="BTN_C08_S05_V35_B1">समुद्रे उदरे ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,616: | Line 9,576: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S05_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S05_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S05_V36_B1" data-verse="BTN_C08_S05_V36" data-block-id="BTN_C08_S05_V36_B1">अमृतस्येति मुक्तेरित्यस्य विशेषणम् ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,630: | Line 9,586: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S06_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S06_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S06_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S06_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S06_V39_B1" data-verse="BTN_C08_S06_V39" data-block-id="BTN_C08_S06_V39_B1">'अनन्तोढो मन्दरस्तु यदा वैवस्वतान्तरम् । | |||
अमृतार्थं सुपर्णोढो रैवतस्यान्तरे मनोः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३९ ॥</div> | |||
अमृतार्थं सुपर्णोढो रैवतस्यान्तरे मनोः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,651: | Line 9,603: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S07_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S07_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S07_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S07_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S07_V22_B1" data-verse="BTN_C08_S07_V22" data-block-id="BTN_C08_S07_V22_B1">'रुद्रस्य यशसेऽर्थाय स्वयं विष्णुर्विषं विभुः । | |||
न सञ्जह्रे समर्थोऽपि वायुं चोचे प्रशान्तये''इति च ॥ | न सञ्जह्रे समर्थोऽपि वायुं चोचे प्रशान्तये''इति च ॥ | ||
'तत्र तत्र स्तुतिपदैर्हरिरेव तु तद्गतः । | 'तत्र तत्र स्तुतिपदैर्हरिरेव तु तद्गतः । | ||
स्तूयतेऽतो युक्तमेव गुणाधिक्यवचोऽपि तु''इति च ॥ १९-२२ ॥ | स्तूयतेऽतो युक्तमेव गुणाधिक्यवचोऽपि तु''इति च ॥ १९-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,670: | Line 9,618: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S08_V21_B1" data-verse="BTN_C08_S08_V21" data-block-id="BTN_C08_S08_V21_B1">एवं विमृश्याव्यभिचारिसद्गुणं | |||
पदं निजैकाश्रयिसद्गुणाश्रयम् । | पदं निजैकाश्रयिसद्गुणाश्रयम् । | ||
वव्रे वरं सर्वगुणैरपेक्षितं | वव्रे वरं सर्वगुणैरपेक्षितं | ||
रमा मुकुन्दं निरपेक्षमीप्सितम् ॥ २२ ॥ | रमा मुकुन्दं निरपेक्षमीप्सितम् ॥ २२ ॥ | ||
'अनाद्यनन्तकोलेऽपि विष्णुमेवाश्रिता रमा । | 'अनाद्यनन्तकोलेऽपि विष्णुमेवाश्रिता रमा । | ||
अन्येषां ज्ञापनार्थाय दोषानुक्त्वेतरान् जहौ''॥ इति च ॥ १९-२२ ॥ | अन्येषां ज्ञापनार्थाय दोषानुक्त्वेतरान् जहौ''॥ इति च ॥ १९-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,687: | Line 9,631: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S08_V34_B1" data-verse="BTN_C08_S08_V34" data-block-id="BTN_C08_S08_V34_B1">लिप्सन्तः सर्ववस्तूनि कलशं तरसाऽहरन् । | |||
नीयमानेऽसुरैस्तस्मिन् कलशेऽमृतभाजने ॥</div> | |||
नीयमानेऽसुरैस्तस्मिन् कलशेऽमृतभाजने ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,700: | Line 9,640: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S08_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S08_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S08_V35_B1" data-verse="BTN_C08_S08_V35" data-block-id="BTN_C08_S08_V35_B1">'तेषां सत्याच्चालनार्थं हरिर्धन्वन्तरिर्विभुः । | |||
समर्थोऽप्यसुराणां तु स्वहस्तादमुचत्सुधाम्''। इति च ॥ ३३-३५ ॥</div> | |||
समर्थोऽप्यसुराणां तु स्वहस्तादमुचत्सुधाम्''। इति च ॥ ३३-३५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,717: | Line 9,653: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S09_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S09_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S09_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S09_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S09_V57_B1" data-verse="BTN_C08_S09_V57" data-block-id="BTN_C08_S09_V57_B1">'कालनेम्यादयः सर्वे हरिणा निहता अपि । | |||
शुक्रेणोज्जीविताः सन्तः पुनस्तेनैव पातिताः''॥ इति च ॥५६,५७॥</div> | |||
शुक्रेणोज्जीविताः सन्तः पुनस्तेनैव पातिताः''॥ इति च ॥५६,५७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,734: | Line 9,666: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S19_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S19_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S19_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S19_V13_B1" data-verse="BTN_C08_S19_V13" data-block-id="BTN_C08_S19_V13_B1">'बलिरप्यसुरावेशात्स्तुवन्नपि जनार्दनम् । | |||
आक्षिपत्यन्तरा क्वापि प्रह्लादो नित्यभक्तिमान्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १२-१३ ॥</div> | |||
आक्षिपत्यन्तरा क्वापि प्रह्लादो नित्यभक्तिमान्''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १२-१३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,751: | Line 9,679: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S22_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S22_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C08_S22_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C08_S22_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C08_S22_V20_B1" data-verse="BTN_C08_S22_V20" data-block-id="BTN_C08_S22_V20_B1">'अनन्तशक्तिर्भगवान् मत्स्यरूपी जनार्दनः । | |||
क्रीडार्थं याचयामास स्वयं सत्यव्रतं नृपम् ॥''इति मात्स्ये ।</div> | |||
क्रीडार्थं याचयामास स्वयं सत्यव्रतं नृपम् ॥''इति मात्स्ये । | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,768: | Line 9,692: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S06_V84" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S06_V84"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S06_V84" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S06_V84"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C09_S06_V84_B1" data-verse="BTN_C09_S06_V84" data-block-id="BTN_C09_S06_V84_B1">'ब्रह्मादिभक्तिकोट्यंशादंशो नैवाम्बरीषके । | |||
नैवान्यस्य च कस्यापि तथापि हरिरीश्वरः ॥ | नैवान्यस्य च कस्यापि तथापि हरिरीश्वरः ॥ | ||
तात्कालिकोपचेयत्वात्तेषां यशस आदिराट् । | तात्कालिकोपचेयत्वात्तेषां यशस आदिराट् । | ||
| Line 13,780: | Line 9,701: | ||
ब्रह्मादेर्विष्ण्वधीनत्वज्ञापनाय च केवलम् ॥ | ब्रह्मादेर्विष्ण्वधीनत्वज्ञापनाय च केवलम् ॥ | ||
दुर्वासाश्च स्वयं रुद्रस्तथाप्यन्याय्यमुक्तवान् । | दुर्वासाश्च स्वयं रुद्रस्तथाप्यन्याय्यमुक्तवान् । | ||
तस्याप्यनुग्रहार्थाय दर्पनाशार्थमेव च''॥ इति गारुडे ॥ ८४ ॥ | तस्याप्यनुग्रहार्थाय दर्पनाशार्थमेव च''॥ इति गारुडे ॥ ८४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,793: | Line 9,713: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S08_V92" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S08_V92"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S08_V92" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S08_V92"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C09_S08_V92_B1" data-verse="BTN_C09_S08_V92" data-block-id="BTN_C09_S08_V92_B1">'नित्यपूर्णसुखज्ञप्तिस्वरूपोऽसौ यतो विभुः । | |||
अतोऽस्य राम इत्याख्या तस्य दुःखं कुतोऽण्वपि ॥ | अतोऽस्य राम इत्याख्या तस्य दुःखं कुतोऽण्वपि ॥ | ||
तथाऽपि लोकशिक्षार्थमदुःखो दुःखवर्तिवत् । | तथाऽपि लोकशिक्षार्थमदुःखो दुःखवर्तिवत् । | ||
| Line 13,802: | Line 9,719: | ||
ज्ञापनार्थं पुनर्नित्यसम्बन्धं स्वात्मनः श्रिया । | ज्ञापनार्थं पुनर्नित्यसम्बन्धं स्वात्मनः श्रिया । | ||
अयोध्याया विनिर्गच्छन् सर्वलोकस्य चेश्वरः ॥ | अयोध्याया विनिर्गच्छन् सर्वलोकस्य चेश्वरः ॥ | ||
प्रत्यक्षं तु श्रिया सार्धं जगामानादिरव्ययः''॥ ९०,९२ ॥ | प्रत्यक्षं तु श्रिया सार्धं जगामानादिरव्ययः''॥ ९०,९२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,823: | Line 9,739: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S09_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S09_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C09_S09_V23_B1" data-verse="BTN_C09_S09_V23" data-block-id="BTN_C09_S09_V23_B1">'नित्यपूर्णसुखज्ञप्तिस्वरूपोऽसौ यतो विभुः । | |||
अतोऽस्य राम इत्याख्या तस्य दुःखं कुतोऽण्वपि ॥ | अतोऽस्य राम इत्याख्या तस्य दुःखं कुतोऽण्वपि ॥ | ||
तथाऽपि लोकशिक्षार्थमदुःखो दुःखवर्तिवत् । | तथाऽपि लोकशिक्षार्थमदुःखो दुःखवर्तिवत् । | ||
| Line 13,836: | Line 9,749: | ||
ब्रह्मलोकसमं चक्रे समस्तं क्षितिमण्डलम् ॥ | ब्रह्मलोकसमं चक्रे समस्तं क्षितिमण्डलम् ॥ | ||
रामो रामो राम इति सर्वेषामभवत्तदा । | रामो रामो राम इति सर्वेषामभवत्तदा । | ||
सर्वो राममयो लोको यदा रामस्त्वपालयत् ॥"इति स्कान्दे ॥ १५-१९,२३ ॥ | सर्वो राममयो लोको यदा रामस्त्वपालयत् ॥"इति स्कान्दे ॥ १५-१९,२३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,847: | Line 9,759: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S14_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S14_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S14_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S14_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C09_S14_V07_B1_" data-verse="BTN_C09_S14_V07" data-block-id="BTN_C09_S14_V07_B1_">ततश्चावभृथस्नानविधूताशेषकिल्बिषः । | |||
सरस्वत्यां ब्रह्मनद्यां रेजे व्यभ्र इवांशुमान् ॥ २३ ॥ | सरस्वत्यां ब्रह्मनद्यां रेजे व्यभ्र इवांशुमान् ॥ २३ ॥ | ||
'जामदग्न्यो वरं वव्रेऽनन्तशक्तिरपि स्वयम् । | 'जामदग्न्यो वरं वव्रेऽनन्तशक्तिरपि स्वयम् । | ||
| Line 13,857: | Line 9,766: | ||
अजानन्तोऽस्य माहात्म्यं मोहितास्तस्य मायया ॥ | अजानन्तोऽस्य माहात्म्यं मोहितास्तस्य मायया ॥ | ||
मोहयन्मायया लोकं चक्रे चापचितिं वधे । | मोहयन्मायया लोकं चक्रे चापचितिं वधे । | ||
पुण्यपापादिनिर्मातुः कुतः पापादिसङ्गतिः''॥ इति च ॥ ७,२३ ॥ | पुण्यपापादिनिर्मातुः कुतः पापादिसङ्गतिः''॥ इति च ॥ ७,२३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,872: | Line 9,780: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S17_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S17_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C09_S17_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C09_S17_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C09_S17_V39_B1" data-verse="BTN_C09_S17_V39" data-block-id="BTN_C09_S17_V39_B1">द्वाजमिमं भर । उचथ्यस्य क्षेत्रजो बृहस्पतेर्जात इति । द्वयोर्जातत्वाद्द्वाजः । बृहस्पतेर्वाजः प्रजासन्ततिर्येन भृता बृहस्पतेर्भरद्वाजः । | |||
'भरद्वाजो मरुद्भिश्च भृतो जातो द्वयोर्यतः ''इति पाद्मे ॥ ३८-३९ ॥</div> | |||
'भरद्वाजो मरुद्भिश्च भृतो जातो द्वयोर्यतः ''इति पाद्मे ॥ ३८-३९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,887: | Line 9,791: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S01_V41_B1" data-verse="BTN_C10_S01_V41" data-block-id="BTN_C10_S01_V41_B1">स्वप्ने यथा दृष्टश्रुतस्मृत्यनुसारि देहं प्राप्नोति । अपस्मृतिर्मृतः । पूर्वदेह-स्मरणाभावात् । अनभिमानतः ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 13,897: | Line 9,797: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S01_V42_B1" data-verse="BTN_C10_S01_V42" data-block-id="BTN_C10_S01_V42_B1">यतो यतः । यत्र यत्र मनो धावत्यात्मपञ्चानां मध्ये तत्र तत्र तेन दैवेन सह जायते गुणानुबद्धः सन् । | |||
'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च । | 'दैवगान्धर्वपित्र्येषु मानुषेष्वासुरेषु च । | ||
यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥ | यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्रोपजायते ॥ | ||
| Line 13,907: | Line 9,804: | ||
श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥ | श्वेतद्वीपादि तत्रापि योग्यतामप्यपेक्ष्य तु ॥ | ||
विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि । | विष्णोः स्थानं विनाऽन्यत्र वायुशक्रादिनामपि । | ||
त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता''॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥ | त्रैलोक्यदेशभेदेषु योग्यता न त्वपेक्षिता''॥ इति नारदीये ॥ ४२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,916: | Line 9,812: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S01_V44_B1" data-verse="BTN_C10_S01_V44" data-block-id="BTN_C10_S01_V44_B1">विभाव्यते विविधं भाव्यते । स्वमायारचितेषु विष्णुमायारचितेषु । रागानुगतः पुमान् जीवो विविधं मुह्यति । | |||
'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः । | 'यथैवोदशरावेषु सूर्यादिः प्रतिबिम्बितः । | ||
वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥ | वायुना चलितो भाति छिन्नभिन्नादिरूपवान् ॥ | ||
| Line 13,937: | Line 9,830: | ||
'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् । | 'परः स्वो हरिरुद्दाम इति नामचतुष्टयम् । | ||
विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | विष्णोर्गुह्यं तु यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | ||
'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यते''इति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥ | 'स्वतन्त्रत्वात्सुखत्वाच्च स्वनामा विष्णुरुच्यते''इति पाद्मे ॥ ४३,४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,946: | Line 9,838: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S01_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S01_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S01_V49_B1" data-verse="BTN_C10_S01_V49" data-block-id="BTN_C10_S01_V49_B1">कुण्डादिस्थाग्नेर्दारुयोगादौ स्वतः प्रवृत्त्यभावात् । | |||
'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् । | 'यथा कुण्डस्थितस्याग्नेर्दैवाद्दारूपसंनमेत् । | ||
देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा''॥ इति वामने ॥ ५१ ॥ | देहयोगो वियोगश्च तथा दैवान्न चान्यथा''॥ इति वामने ॥ ५१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,962: | Line 9,850: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V19_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V19" data-block-id="BTN_C10_S03_V19_B1">'आविश्य पितरं विष्णुः स्वरूपेणैव मातरम् । | |||
विडम्बनार्थं लोकस्य निर्जनिश्चाप्यथाविशत् । | विडम्बनार्थं लोकस्य निर्जनिश्चाप्यथाविशत् । | ||
आनन्दमात्रदेहेन जातवत्सम्प्रदृश्यते''। इति च ॥ १७,१९ ॥ | आनन्दमात्रदेहेन जातवत्सम्प्रदृश्यते''। इति च ॥ १७,१९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,974: | Line 9,858: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V27_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V27" data-block-id="BTN_C10_S03_V27_B1">'सच्छब्द उत्तमं ब्रूयादानन्दं तीति वै वदेत् । | |||
येति ज्ञानं समुद्दिष्टं पूर्णानन्ददृशिस्ततः ॥ | येति ज्ञानं समुद्दिष्टं पूर्णानन्ददृशिस्ततः ॥ | ||
सत्यशब्दोदितं तादृग्रूपं नित्यं यतो हरेः । | सत्यशब्दोदितं तादृग्रूपं नित्यं यतो हरेः । | ||
| Line 13,986: | Line 9,867: | ||
सत्यस्य सत्यो भगवान्सत्यस्थो जगति स्थितः ॥ | सत्यस्य सत्यो भगवान्सत्यस्थो जगति स्थितः ॥ | ||
जगन्नेतृत्वतः सत्यनेता विष्णुः प्रकीर्तितः । | जगन्नेतृत्वतः सत्यनेता विष्णुः प्रकीर्तितः । | ||
अत्तृत्वाच्च तदादानात्सत्यात्मा चोच्यते विभुः''इति तन्त्रभागवते ॥ | अत्तृत्वाच्च तदादानात्सत्यात्मा चोच्यते विभुः''इति तन्त्रभागवते ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 13,995: | Line 9,875: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V29_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V29" data-block-id="BTN_C10_S03_V29_B1">'जगद्वृक्षाश्रया ह्येषा प्रकृतिस्तु गुणत्रयम् । | |||
मूलं मात्राः शिफास्तस्य उत्पित्सुत्वादिकास्तथा ॥ | मूलं मात्राः शिफास्तस्य उत्पित्सुत्वादिकास्तथा ॥ | ||
षट्प्रकारास्तु विटपा देवगन्धर्वदानवाः । | षट्प्रकारास्तु विटपा देवगन्धर्वदानवाः । | ||
| Line 14,009: | Line 9,886: | ||
न कदाचिन्न भूतोऽसौ न चैव न भविष्यति ॥ | न कदाचिन्न भूतोऽसौ न चैव न भविष्यति ॥ | ||
स्वतो वा परतो वापि सन्नतोऽसौ जगत्तरुः । | स्वतो वा परतो वापि सन्नतोऽसौ जगत्तरुः । | ||
अस्य स्वर्गादिकृद्विष्णुः सदानन्दैकरूपकः ॥''इति च ॥ २८-२९ ॥ | अस्य स्वर्गादिकृद्विष्णुः सदानन्दैकरूपकः ॥''इति च ॥ २८-२९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,018: | Line 9,894: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V31_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V31" data-block-id="BTN_C10_S03_V31_B1">'सदा सर्वगुणाढ्यत्वात्सत्ववान् हरिरुच्यते । | |||
न तु सत्वगुणात्मत्वाद्यत स्त्रिगुणवर्जितः''॥ इति नारदीये ॥ ३०,३१ ॥</div> | |||
न तु सत्वगुणात्मत्वाद्यत स्त्रिगुणवर्जितः''॥ इति नारदीये ॥ ३०,३१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,029: | Line 9,901: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V32_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V32" data-block-id="BTN_C10_S03_V32_B1">'भगवत्पादपोतोऽसौ नान्यपोतसमो भवेत् । | |||
सन्निधायैव शिष्येषु तदेव प्राप्नुयुर्यतः''॥ इति वामने ॥ | सन्निधायैव शिष्येषु तदेव प्राप्नुयुर्यतः''॥ इति वामने ॥ | ||
'भगवत्पादनौकाया नेयं नौकोपमा भवेत् । | 'भगवत्पादनौकाया नेयं नौकोपमा भवेत् । | ||
तया तीर्त्वा तु तामेव प्राप्य तिष्ठन्ति तत्र यत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ | तया तीर्त्वा तु तामेव प्राप्य तिष्ठन्ति तत्र यत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ | ||
अतस्तामेव याताः ॥ ३२ ॥ | अतस्तामेव याताः ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,043: | Line 9,911: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V35_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V35" data-block-id="BTN_C10_S03_V35_B1">'विशुद्धसत्वब्रह्मादेः शरीरे संस्थितो हरिः । | |||
तेषामादेशमार्गेण वेदाद्यैरर्चयन्ति तम्''॥ इति भागवततन्त्रे ॥३५॥</div> | |||
तेषामादेशमार्गेण वेदाद्यैरर्चयन्ति तम्''॥ इति भागवततन्त्रे ॥३५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,054: | Line 9,918: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V36_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V36" data-block-id="BTN_C10_S03_V36_B1">'सत्वं ब्रह्मादिदेहाख्यं ज्ञानरूपं तमोनुदम् । | |||
यदि न स्यात्तदा सत्वप्रकाशानुमितो विभुः ॥ | यदि न स्यात्तदा सत्वप्रकाशानुमितो विभुः ॥ | ||
यदि न स्यात्परो विष्णुः कथं विद्वज्जना अमुम् । | यदि न स्यात्परो विष्णुः कथं विद्वज्जना अमुम् । | ||
अर्चयन्तीति तत्त्वस्य जिज्ञासुभिरधोक्षजः ॥ | अर्चयन्तीति तत्त्वस्य जिज्ञासुभिरधोक्षजः ॥ | ||
कथं ज्ञायेत कस्यापि निर्गुणत्वात्परो विभुः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | कथं ज्ञायेत कस्यापि निर्गुणत्वात्परो विभुः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,068: | Line 9,928: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V37_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V37" data-block-id="BTN_C10_S03_V37_B1">'लोकसिद्धार्थनाम्नः स राहित्यान्नामवर्जितः । | |||
अरूपोऽप्राकृतत्वाच्च सत्वाभावात्तथाऽगुणः ॥ | अरूपोऽप्राकृतत्वाच्च सत्वाभावात्तथाऽगुणः ॥ | ||
अकर्माऽक्लिष्टकारित्वान्नित्यत्वादज एव च । | अकर्माऽक्लिष्टकारित्वान्नित्यत्वादज एव च । | ||
| Line 14,089: | Line 9,946: | ||
देवक्रियायाः प्रतियन्ति भगवत्प्रेरणादेव जानन्ति । | देवक्रियायाः प्रतियन्ति भगवत्प्रेरणादेव जानन्ति । | ||
'नामरूपादि विष्णोस्तु न शक्यं ज्ञातुमञ्जसा । | 'नामरूपादि विष्णोस्तु न शक्यं ज्ञातुमञ्जसा । | ||
तथापि तत्प्रसादेन जानन्ति परमर्षयः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥ | तथापि तत्प्रसादेन जानन्ति परमर्षयः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,096: | Line 9,952: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V38_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V38" data-block-id="BTN_C10_S03_V38_B1">यस्मान्नामरूपादयः सन्ति तस्माच्छृण्वन् गृणन् । क्रियासु क्रियमाणासु प्रेरकत्वेन पूज्यत्वेन च । | |||
'सर्वक्रियासु कर्तृत्वपूज्यत्वेन जनार्दनम् । | 'सर्वक्रियासु कर्तृत्वपूज्यत्वेन जनार्दनम् । | ||
यो वेत्ति नैति संसारं तत्प्रसादान्न संशयः''॥ इति क्रियायोगे ॥ ३८ ॥ | यो वेत्ति नैति संसारं तत्प्रसादान्न संशयः''॥ इति क्रियायोगे ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,108: | Line 9,960: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V39_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V39" data-block-id="BTN_C10_S03_V39_B1">'खं नाभिश्चरणौ क्षितिः''इति भवतः पदो भुवः । | |||
'पदाद्याश्रयणाद्विष्णोः पृथिव्यादि पदादिकम् । | 'पदाद्याश्रयणाद्विष्णोः पृथिव्यादि पदादिकम् । | ||
तज्जत्वाद्वाथ सादृश्याद्यथानुर्भूमिगं पदम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३९ ॥ | तज्जत्वाद्वाथ सादृश्याद्यथानुर्भूमिगं पदम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,122: | Line 9,970: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S03_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S03_V40_B1" data-verse="BTN_C10_S03_V40" data-block-id="BTN_C10_S03_V40_B1">'अज्ञानादेव मन्यन्ते विष्णोर्जनिमृती नराः । | |||
स्थितिरूपस्य चान्यस्मात्स्थितिं मोक्षाश्रयस्य हि ॥ | स्थितिरूपस्य चान्यस्मात्स्थितिं मोक्षाश्रयस्य हि ॥ | ||
स्वेच्छया हि जनिं भङ्गं स्थितिं चासौ करोत्यजः । | स्वेच्छया हि जनिं भङ्गं स्थितिं चासौ करोत्यजः । | ||
सर्वस्य जगतो यस्मात्तज्जन्मादिः कुतो भवेत्''॥ इति च ॥ ४० ॥ | सर्वस्य जगतो यस्मात्तज्जन्मादिः कुतो भवेत्''॥ इति च ॥ ४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,137: | Line 9,981: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V15_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V15" data-block-id="BTN_C10_S04_V15_B1">'बहिश्च विद्यमानत्वादप्रविष्टो जगद्धरिः । | |||
प्रविष्टवच्च तत्रैव पूर्णरूपत्वतो विभुः ॥ | प्रविष्टवच्च तत्रैव पूर्णरूपत्वतो विभुः ॥ | ||
अप्रवेशः प्रवेशश्च प्रविष्टोपमता तथा । | अप्रवेशः प्रवेशश्च प्रविष्टोपमता तथा । | ||
बहिरन्तर्गतस्य स्यादित्याहुः शब्दवेदिनः''॥ इति च ॥ १५ ॥ | बहिरन्तर्गतस्य स्यादित्याहुः शब्दवेदिनः''॥ इति च ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,152: | Line 9,992: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V17_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V17" data-block-id="BTN_C10_S04_V17_B1">'महदादिस्त्वविकृत ईषद्विकृतरूपतः''। इति च ॥ | |||
अनुगता इव प्रविष्टा इव । पूर्वोक्तवद्बहिरपि विद्यमानत्वात् । अन्तश्च देवतानामविभक्तशक्तित्वात्पूर्वोत्पन्नत्वात्तत्त्वानामण्डप्रवेशमात्रम् । व्यक्तिविशेषादुत्पत्तिरित्युपचर्यते । अण्डजो ब्रह्मेत्यादि । | अनुगता इव प्रविष्टा इव । पूर्वोक्तवद्बहिरपि विद्यमानत्वात् । अन्तश्च देवतानामविभक्तशक्तित्वात्पूर्वोत्पन्नत्वात्तत्त्वानामण्डप्रवेशमात्रम् । व्यक्तिविशेषादुत्पत्तिरित्युपचर्यते । अण्डजो ब्रह्मेत्यादि । | ||
'महद्रूपादिना ब्रह्मा देवाश्चैव प्रजज्ञिरे । | 'महद्रूपादिना ब्रह्मा देवाश्चैव प्रजज्ञिरे । | ||
अण्डे त्वेषामभिव्यक्तिर्जनिरित्यभिधीयते''॥ इति च ॥ १६,१७ ॥ | अण्डे त्वेषामभिव्यक्तिर्जनिरित्यभिधीयते''॥ इति च ॥ १६,१७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,165: | Line 10,001: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V18_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V18" data-block-id="BTN_C10_S04_V18_B1">ग्राह्यगुणविषयबुध्द्यनुमेयलक्षणः । ग्राह्यगुणेष्वस्वातन्त्र्यात्तज्ज्ञापकोऽ- न्योऽस्तीति ज्ञायते । | |||
'ज्ञाताऽपि सर्वभावानां ज्ञायते ज्ञानलिङ्गतः । | 'ज्ञाताऽपि सर्वभावानां ज्ञायते ज्ञानलिङ्गतः । | ||
जिघृक्षोर्ग्रहणाभावादस्वातन्त्र्यप्रतीतितः ॥ | जिघृक्षोर्ग्रहणाभावादस्वातन्त्र्यप्रतीतितः ॥ | ||
| Line 14,176: | Line 10,009: | ||
'सर्वः सम्पूर्णसामर्थ्यात्सर्वात्मा सर्वभक्षणात् । | 'सर्वः सम्पूर्णसामर्थ्यात्सर्वात्मा सर्वभक्षणात् । | ||
अनन्याश्रयतश्चात्मवस्तुत्वमभिधीयते''॥ इति च । | अनन्याश्रयतश्चात्मवस्तुत्वमभिधीयते''॥ इति च । | ||
आत्मन्येव वासादात्मवस्तु ॥ १८ ॥ | आत्मन्येव वासादात्मवस्तु ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,183: | Line 10,015: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V19_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V19" data-block-id="BTN_C10_S04_V19_B1">परमात्मनोऽपि शरीरे सन्निधानादेवाबुधैरस्वव्यतिरेकतो ज्ञायसे । यथानुकूल- वादं वेदवचनं विना प्रवर्तमानं न तन्मनीषितम् । सम्यक् । | |||
'अभी३दमेकमेको अस्मि निष्पाभीद्वा किमु त्रयः करन्ति । | 'अभी३दमेकमेको अस्मि निष्पाभीद्वा किमु त्रयः करन्ति । | ||
खलेन पर्षान्प्रतिहन्मि भूरि किं मा निन्दन्ति शत्रवोऽनिन्द्राः''॥ | खलेन पर्षान्प्रतिहन्मि भूरि किं मा निन्दन्ति शत्रवोऽनिन्द्राः''॥ | ||
| Line 14,198: | Line 10,027: | ||
चेति फलतोऽपि तमो यान्तीति । | चेति फलतोऽपि तमो यान्तीति । | ||
'ऐकात्म्यज्ञानतो यान्ति तमो भेदात्परं पदम् । | 'ऐकात्म्यज्ञानतो यान्ति तमो भेदात्परं पदम् । | ||
स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्यादिज्ञानं भेददृशिर्भवेत्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १९ ॥ | स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्यादिज्ञानं भेददृशिर्भवेत्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,205: | Line 10,033: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V20_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V20" data-block-id="BTN_C10_S04_V20_B1">'अनीहोऽक्लिष्टकारित्वात्तथाऽविकृत एव सन् । | |||
सर्वं करोति तद्युक्तमैश्वर्यात्पूर्णशक्तितः''॥ इति ब्राह्मे । | सर्वं करोति तद्युक्तमैश्वर्यात्पूर्णशक्तितः''॥ इति ब्राह्मे । | ||
अगुणश्चेत्कथं गुणैः सृष्ट्यादिकृदिति तदाश्रयत्वात् । | अगुणश्चेत्कथं गुणैः सृष्ट्यादिकृदिति तदाश्रयत्वात् । | ||
'अगुणोऽगुणदेहत्वात्सगुणो गुणधारणात् । | 'अगुणोऽगुणदेहत्वात्सगुणो गुणधारणात् । | ||
ऐश्वर्यादिगुणत्वाद्वा वासुदेव इतीर्यते''इत्याग्नेये ॥ २० ॥ | ऐश्वर्यादिगुणत्वाद्वा वासुदेव इतीर्यते''इत्याग्नेये ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,219: | Line 10,043: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V21_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V21" data-block-id="BTN_C10_S04_V21_B1">'जगतां वर्धयन्सत्वं यदा रक्षति केशवः । | |||
हयग्रीवादिरूपेण शुक्लवर्णस्तदा विभुः ॥ | हयग्रीवादिरूपेण शुक्लवर्णस्तदा विभुः ॥ | ||
वर्धयंस्तु रजो येन जगदुत्पादयेद्धरिः । | वर्धयंस्तु रजो येन जगदुत्पादयेद्धरिः । | ||
| Line 14,245: | Line 10,066: | ||
अचिन्त्यैश्वर्यरूपत्वात्पूर्णानन्दैकरूपकः ॥''इति ब्रह्मतर्के । | अचिन्त्यैश्वर्यरूपत्वात्पूर्णानन्दैकरूपकः ॥''इति ब्रह्मतर्के । | ||
'स्वेच्छया तु गुणान्विष्णुर्नानारूपान्करोत्यजः । | 'स्वेच्छया तु गुणान्विष्णुर्नानारूपान्करोत्यजः । | ||
गुणानामाश्रयत्वात्तु भवेत्स गुणबृंहितः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २१ ॥ | गुणानामाश्रयत्वात्तु भवेत्स गुणबृंहितः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,252: | Line 10,072: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V22_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V22" data-block-id="BTN_C10_S04_V22_B1">'सतां सुखविवृद्ध्यर्थमसतां पीडनं हरेः । | |||
यावच्चासुरदुःखं स्यात्तावद्देवसुखं भवेत् ॥ | यावच्चासुरदुःखं स्यात्तावद्देवसुखं भवेत् ॥ | ||
तत्रापि तारतम्येन ब्रह्मणोऽभ्यधिकं सुखम् । | तत्रापि तारतम्येन ब्रह्मणोऽभ्यधिकं सुखम् । | ||
यावत्क्षीणं तमस्तावत्प्रकाशस्य तु वर्धनम् ॥ | यावत्क्षीणं तमस्तावत्प्रकाशस्य तु वर्धनम् ॥ | ||
सर्वस्माच्च कलेः पीडा ब्रह्मणोऽभ्यधिकं सुखम् । | सर्वस्माच्च कलेः पीडा ब्रह्मणोऽभ्यधिकं सुखम् । | ||
तस्मात्सतां रक्षणाय सर्वकर्म हरेः स्मृतम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥२२॥ | तस्मात्सतां रक्षणाय सर्वकर्म हरेः स्मृतम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥२२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,267: | Line 10,083: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V25_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V25" data-block-id="BTN_C10_S04_V25_B1">'सर्वाशुभविनिर्मुक्तगुणमात्रो यतो हरिः । | |||
सत्तामात्रमतः प्राहुर्निर्विशेषोऽखिलोत्तमः । | सत्तामात्रमतः प्राहुर्निर्विशेषोऽखिलोत्तमः । | ||
अनादरान्निरीहश्च सेहः सर्वकृती यतः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | अनादरान्निरीहश्च सेहः सर्वकृती यतः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
यस्य तद्रूपं सत्वम् । 'सप्तसु प्रथमा''॥ इति सूत्रात् ॥ २५ ॥ | यस्य तद्रूपं सत्वम् । 'सप्तसु प्रथमा''॥ इति सूत्रात् ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,280: | Line 10,092: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V26_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V26" data-block-id="BTN_C10_S04_V26_B1">अशेषसंज्ञः सर्वनामा ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,292: | Line 10,100: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S04_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S04_V27_B1" data-verse="BTN_C10_S04_V27" data-block-id="BTN_C10_S04_V27_B1">चेष्टते अनेनेति चेष्टा ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,304: | Line 10,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S05_V18_B1" data-verse="BTN_C10_S05_V18" data-block-id="BTN_C10_S05_V18_B1">पूतनाकंसनरकशिशुपालादिषु द्विधा । | |||
जीवाः सन्तस्त्वसन्तश्च तत्र बन्ध्वादिरूपिणः ॥ | जीवाः सन्तस्त्वसन्तश्च तत्र बन्ध्वादिरूपिणः ॥ | ||
विष्णोः सन्त इति ज्ञेया असन्तः शत्रुरूपिणः । | विष्णोः सन्त इति ज्ञेया असन्तः शत्रुरूपिणः । | ||
| Line 14,313: | Line 10,114: | ||
विपर्ययेऽन्यथा च स्युः शुभास्तत्र हरिं ययुः । | विपर्ययेऽन्यथा च स्युः शुभास्तत्र हरिं ययुः । | ||
असुराश्च तमो घोरं यदि तत्रैव मध्यमाः । । | असुराश्च तमो घोरं यदि तत्रैव मध्यमाः । । | ||
मध्यमां गतिमेवापुरेकदेहगता अपि ॥ इति गारुडे ॥ १८ ॥ | मध्यमां गतिमेवापुरेकदेहगता अपि ॥ इति गारुडे ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,324: | Line 10,124: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S05_V21_B1" data-verse="BTN_C10_S05_V21" data-block-id="BTN_C10_S05_V21_B1">अयमात्मा परमात्मा ॥ | |||
यतः परमात्मनो नैकविधमैक्यं, विपरीतज्ञानेन यतश्च संसृतिर्न निवर्तते । स एव न विपर्येति । पुत्रादिकं तु विपर्येति ॥ तस्मात्तस्मिन्नेव स्थितिं कृत्वा माऽनुशोच ॥ | यतः परमात्मनो नैकविधमैक्यं, विपरीतज्ञानेन यतश्च संसृतिर्न निवर्तते । स एव न विपर्येति । पुत्रादिकं तु विपर्येति ॥ तस्मात्तस्मिन्नेव स्थितिं कृत्वा माऽनुशोच ॥ | ||
'अहं ब्रह्मास्मि देवोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः । | 'अहं ब्रह्मास्मि देवोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः । | ||
| Line 14,343: | Line 10,140: | ||
अन्यथाप्रतिपत्त्या तु तमो यान्ति विनिश्चयात् । | अन्यथाप्रतिपत्त्या तु तमो यान्ति विनिश्चयात् । | ||
अन्यथा प्रतिपद्यन्ते आसुरा नियतं जनाः ॥ | अन्यथा प्रतिपद्यन्ते आसुरा नियतं जनाः ॥ | ||
घोरं तमश्च ते यान्ति तथा ज्ञानात्परं सुराः''॥ इति च ॥१९-२१॥ | घोरं तमश्च ते यान्ति तथा ज्ञानात्परं सुराः''॥ इति च ॥१९-२१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,350: | Line 10,146: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S05_V26_B1" data-verse="BTN_C10_S05_V26" data-block-id="BTN_C10_S05_V26_B1">देहिनामज्ञानप्रभवा यातनाः स्वपरेति भिदा हन्ति । | |||
'देवोऽहं मानुषो वेति विशेषं तत्र चापि तु । | 'देवोऽहं मानुषो वेति विशेषं तत्र चापि तु । | ||
तथैव परमात्मानं विशेषं ब्रह्मजीवयोः ॥ | तथैव परमात्मानं विशेषं ब्रह्मजीवयोः ॥ | ||
सम्यग्भेदेन यः पश्येत्स हन्त्यज्ञानसम्भवाः । | सम्यग्भेदेन यः पश्येत्स हन्त्यज्ञानसम्भवाः । | ||
यातनाः परमात्मानं तत्प्रसादाच्च गच्छति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २६ ॥ | यातनाः परमात्मानं तत्प्रसादाच्च गच्छति''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,366: | Line 10,158: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S05_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S05_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S05_V27_B1" data-verse="BTN_C10_S05_V27" data-block-id="BTN_C10_S05_V27_B1">'भगवद्दर्शनाद्यस्य विरोधाद्दर्शनं पृथक् । | |||
पृथग्दृष्टिः स विज्ञेयो न तु सद्भेददर्शनः''॥ इति च भविष्यत्पुराणे ॥ | पृथग्दृष्टिः स विज्ञेयो न तु सद्भेददर्शनः''॥ इति च भविष्यत्पुराणे ॥ | ||
'स्वरूपभेदो हि परजीवयोर्जीवगो मिथः । | 'स्वरूपभेदो हि परजीवयोर्जीवगो मिथः । | ||
| Line 14,378: | Line 10,167: | ||
यच्चान्यच्छास्त्रविद्विष्टमसद्भेदः स ईरितः ॥ | यच्चान्यच्छास्त्रविद्विष्टमसद्भेदः स ईरितः ॥ | ||
सद्भेददर्शनान्मोक्षस्त्वसद्भेदात्तमो व्रजेत् । | सद्भेददर्शनान्मोक्षस्त्वसद्भेदात्तमो व्रजेत् । | ||
सद्भेदादर्शनाच्चैव तमो मोक्षस्तथेतरात्''॥ इति च ॥ २७ ॥ | सद्भेदादर्शनाच्चैव तमो मोक्षस्तथेतरात्''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,387: | Line 10,175: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S11_V30_B1" data-verse="BTN_C10_S11_V30" data-block-id="BTN_C10_S11_V30_B1">'रूप्यत्वात्तु जगद्रूपं विष्णोः साक्षात्सुखात्मकम् । | |||
नित्यपूर्णं समुद्दिष्टं स्वरूपं परमात्मनः''॥ इति वामने ॥ ३० ॥</div> | |||
नित्यपूर्णं समुद्दिष्टं स्वरूपं परमात्मनः''॥ इति वामने ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,398: | Line 10,182: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S11_V31_B1" data-verse="BTN_C10_S11_V31" data-block-id="BTN_C10_S11_V31_B1">देहे । 'विष्णुः सर्वगुणोद्रेकात्काल इत्यभिधीयते''॥ इति च ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,408: | Line 10,188: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S11_V32_B1" data-verse="BTN_C10_S11_V32" data-block-id="BTN_C10_S11_V32_B1">'प्रकृत्यादेस्तद्वशत्वात्प्रकृत्यादिरुदीर्यते । | |||
यथा राजा भृत्यकृतात्स्वयं कर्तेत्युदीर्यते ॥ | यथा राजा भृत्यकृतात्स्वयं कर्तेत्युदीर्यते ॥ | ||
यथा देहं स्वतन्त्रत्वात्स्वयमित्याहुरञ्जसा''॥ इति पाद्मे ॥ ३२ ॥ | यथा देहं स्वतन्त्रत्वात्स्वयमित्याहुरञ्जसा''॥ इति पाद्मे ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,420: | Line 10,196: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S11_V33_B1" data-verse="BTN_C10_S11_V33" data-block-id="BTN_C10_S11_V33_B1">स्वात्मना गृह्यमाणः ॥ ३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,434: | Line 10,206: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S11_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S11_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S11_V35_B1" data-verse="BTN_C10_S11_V35" data-block-id="BTN_C10_S11_V35_B1">'छन्नोऽन्येषां न तु स्वस्य भगवान्पुरुषोत्तमः । | |||
तस्यावतारा देहस्था ओहस्था इति द्विधा ॥ | तस्यावतारा देहस्था ओहस्था इति द्विधा ॥ | ||
अन्तर्याम्यादिरूपाणि देहस्थानि विदो विदुः । | अन्तर्याम्यादिरूपाणि देहस्थानि विदो विदुः । | ||
मत्स्यकूर्मादिरूपाणि न देहस्थानि हृत्पतेः ॥ | मत्स्यकूर्मादिरूपाणि न देहस्थानि हृत्पतेः ॥ | ||
अन्यातुल्यैरतिशयैर्मनसो नियमादिभिः । | अन्यातुल्यैरतिशयैर्मनसो नियमादिभिः । | ||
ज्ञायन्ते तानि रूपाणि नित्यपूर्णानि सर्वशः''॥ इति महाकौर्मे ॥ ३५ ॥ | ज्ञायन्ते तानि रूपाणि नित्यपूर्णानि सर्वशः''॥ इति महाकौर्मे ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,451: | Line 10,219: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V34_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V34" data-block-id="BTN_C10_S14_V34_B1">'दण्डोऽपि भगवच्चीर्णो ममैषोऽनुग्रहः स्मृतः । | |||
इति भक्त्या चिन्तयतां शुभकारी भवत्यलम् । | इति भक्त्या चिन्तयतां शुभकारी भवत्यलम् । | ||
तत्रापि कुर्वतां द्वेषं तमः प्राप्त्यै तथा भवेत्''॥ इति च ॥ ३४ ॥ | तत्रापि कुर्वतां द्वेषं तमः प्राप्त्यै तथा भवेत्''॥ इति च ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,463: | Line 10,227: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V37_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V37" data-block-id="BTN_C10_S14_V37_B1">'अपुनर्भवमात्रात्तु हरिसामीप्यमुत्तमम् । | |||
तत्रापि स्पर्शयोग्यत्वं यथा वेदविदो विदुः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥</div> | |||
तत्रापि स्पर्शयोग्यत्वं यथा वेदविदो विदुः''॥ इति पाद्मे ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,474: | Line 10,234: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V39_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V39" data-block-id="BTN_C10_S14_V39_B1">भूताय सर्वदा विद्यमानाय ॥ ३९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,484: | Line 10,240: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V40_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V40" data-block-id="BTN_C10_S14_V40_B1">अप्राकृताय ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,494: | Line 10,246: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V41_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V41" data-block-id="BTN_C10_S14_V41_B1">कालनाभाय कालाश्रयाय । | |||
'विश्वस्य तदधीनत्वाद्विश्वं विष्णुरुदीर्यते । | 'विश्वस्य तदधीनत्वाद्विश्वं विष्णुरुदीर्यते । | ||
मूलहेतुत्वतो हेतुः कर्ता प्रातिस्विकं कृतेः''॥ इत्याग्नेये ॥ ४१ ॥ | मूलहेतुत्वतो हेतुः कर्ता प्रातिस्विकं कृतेः''॥ इत्याग्नेये ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,506: | Line 10,254: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V46_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V46" data-block-id="BTN_C10_S14_V46_B1">गुणप्रदीपाय गुणज्ञापकाय । गुणात्मस्थोदयाय गुणात्मिका प्रकृतिः तस्यां स्थित उदयस्वरूपो हरिः ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,516: | Line 10,260: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V48_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V48" data-block-id="BTN_C10_S14_V48_B1">अविश्वाय जीवेभ्योऽन्यस्मै । | |||
'शरीरेषु प्रविष्टत्वाद्विश्वो जीव उदीर्यते । | 'शरीरेषु प्रविष्टत्वाद्विश्वो जीव उदीर्यते । | ||
जीवस्य तदधीनत्वाद्विश्वो विष्णुरिति स्मृतः । | जीवस्य तदधीनत्वाद्विश्वो विष्णुरिति स्मृतः । | ||
तस्योत्पत्त्यादिहेतुत्वाद्विश्वहेतुश्च कीर्त्यते''॥ इति मात्स्ये ॥ ४८ ॥ | तस्योत्पत्त्यादिहेतुत्वाद्विश्वहेतुश्च कीर्त्यते''॥ इति मात्स्ये ॥ ४८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,529: | Line 10,269: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V49_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V49" data-block-id="BTN_C10_S14_V49_B1">'हरेः स्वरूपशक्तिर्या कालशक्तिरुदीर्यते । | |||
सदा सर्वगुणात्मत्वाद्दुर्गा वाप्यवरा ततः ॥ | सदा सर्वगुणात्मत्वाद्दुर्गा वाप्यवरा ततः ॥ | ||
सर्वसंहारकारित्वाद्वायुः सर्वस्य जीवनात् । | सर्वसंहारकारित्वाद्वायुः सर्वस्य जीवनात् । | ||
कालाभिमानिनावेतौ दुर्गा वायुश्च कीर्तितातौ''॥ इति प्रकाशंहितायाम् ॥ ४९ ॥ | कालाभिमानिनावेतौ दुर्गा वायुश्च कीर्तितातौ''॥ इति प्रकाशंहितायाम् ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,542: | Line 10,278: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V50_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V50" data-block-id="BTN_C10_S14_V50_B1">'अन्तःप्रियं बहिश्चेति द्विधा प्रियमुदाहृतम् । | |||
अन्तःप्रिया हरेः सन्तः सर्वं चापि बहिः प्रियम् ॥ | अन्तःप्रिया हरेः सन्तः सर्वं चापि बहिः प्रियम् ॥ | ||
असन्तश्चापि संहार ईषदन्तःप्रिया इव । | असन्तश्चापि संहार ईषदन्तःप्रिया इव । | ||
| Line 14,553: | Line 10,286: | ||
कर्मपरीप्सया कर्मप्रवर्तनार्थम् । सर्वशरीरेषु स्थातुः । ईहतः प्राणस्य सकाशात् । प्राणसकाशाद्धि कर्म प्रवर्तनमिच्छति भगवान् । | कर्मपरीप्सया कर्मप्रवर्तनार्थम् । सर्वशरीरेषु स्थातुः । ईहतः प्राणस्य सकाशात् । प्राणसकाशाद्धि कर्म प्रवर्तनमिच्छति भगवान् । | ||
'वायोः सकाशाज्जगतः प्रवृत्तिं कारयत्यजः । | 'वायोः सकाशाज्जगतः प्रवृत्तिं कारयत्यजः । | ||
प्राणप्राणमतः प्राहुर्विष्णुं वायोरपि प्रभुम्''॥ इति च ॥ ५० ॥ | प्राणप्राणमतः प्राहुर्विष्णुं वायोरपि प्रभुम्''॥ इति च ॥ ५० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,562: | Line 10,294: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S14_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S14_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S14_V57_B1" data-verse="BTN_C10_S14_V57" data-block-id="BTN_C10_S14_V57_B1">धातुर्गुणविसर्जनम् । हिरण्यगर्भसकाशाद्गुणभूता सृष्टिरस्य जगतः । प्राधान्येन विष्णोरेव । | |||
'विष्णुः प्रधानतः स्रष्टा गुणस्रष्टा चतुर्मुखः''। इति नारदीये ॥५७॥</div> | |||
'विष्णुः प्रधानतः स्रष्टा गुणस्रष्टा चतुर्मुखः''। इति नारदीये ॥५७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,579: | Line 10,307: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S15_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S15_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S15_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S15_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S15_V12_B1" data-verse="BTN_C10_S15_V12" data-block-id="BTN_C10_S15_V12_B1">'विष्णुना विष्णुभक्तैश्च ब्रह्मशापोऽनुवर्त्यते । | |||
ब्राह्मणानामपीडायै बलिभिः क्षत्रियादिभिः ॥ | ब्राह्मणानामपीडायै बलिभिः क्षत्रियादिभिः ॥ | ||
विष्णोश्च विष्णुभक्तानां शापाद् व्यैति तपोऽखिलम् । | विष्णोश्च विष्णुभक्तानां शापाद् व्यैति तपोऽखिलम् । | ||
| Line 14,591: | Line 10,316: | ||
विष्णोरपि वरस्तस्मान्नाधिक्यं सम्प्रयच्छति ॥ | विष्णोरपि वरस्तस्मान्नाधिक्यं सम्प्रयच्छति ॥ | ||
क्रमशः श्रीविरिञ्चादेः कथञ्चित्केनचित्क्वचित् ॥ | क्रमशः श्रीविरिञ्चादेः कथञ्चित्केनचित्क्वचित् ॥ | ||
न च दद्याद्धरिस्तादृग्दद्याद्वा बाह्यमेव तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ११ ॥ | न च दद्याद्धरिस्तादृग्दद्याद्वा बाह्यमेव तु''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,602: | Line 10,326: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S16_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S16_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S16_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S16_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S16_V23_B1" data-verse="BTN_C10_S16_V23" data-block-id="BTN_C10_S16_V23_B1">श्रीदामा कृष्णमुवाह । हरिवंशादिवचनात् । | |||
'बहुमानविरोधे तु व्यत्यासः शब्दतोऽर्थतः । | 'बहुमानविरोधे तु व्यत्यासः शब्दतोऽर्थतः । | ||
कार्योऽनिरुक्तदेवानां गुणसिध्द्यै न चान्यथा ॥ | कार्योऽनिरुक्तदेवानां गुणसिध्द्यै न चान्यथा ॥ | ||
विष्णुर्ब्रह्मा तथा वायुरनिरुक्ताः प्रकीर्तिताः । | विष्णुर्ब्रह्मा तथा वायुरनिरुक्ताः प्रकीर्तिताः । | ||
तत्पत्न््नयश्चेतरगुणा व्यत्यस्यास्तेष्वसंशयः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २३ ॥ | तत्पत्न््नयश्चेतरगुणा व्यत्यस्यास्तेष्वसंशयः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,622: | Line 10,342: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S19_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S19_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S19_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S19_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S19_V10_B1" data-verse="BTN_C10_S19_V10" data-block-id="BTN_C10_S19_V10_B1">'श्रीदेवी वेणुमाविश्य रेमे कृष्णमुखाम्बुजे । | |||
पपौ च तद्गतं गीतं सुरा इतरभाण्डगाः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥७॥</div> | |||
पपौ च तद्गतं गीतं सुरा इतरभाण्डगाः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥७॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,635: | Line 10,351: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S22_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S22_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S22_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S22_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S22_V14_B1" data-verse="BTN_C10_S22_V14" data-block-id="BTN_C10_S22_V14_B1">फलरूपः स कर्मण इत्याद्यवान्तरेश्वरविषयम् ॥ १४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,659: | Line 10,371: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S22_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S22_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S22_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S22_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S22_V25_B1" data-verse="BTN_C10_S22_V25" data-block-id="BTN_C10_S22_V25_B1">'स्वभावे कर्मणि च यः सत्वादिषु गुणेषु च । | |||
स्थितो विष्णुः सर्वकर्ता पृथक्संस्थश्च सर्वगः ॥ | स्थितो विष्णुः सर्वकर्ता पृथक्संस्थश्च सर्वगः ॥ | ||
गुणकर्मस्वभावादिशब्दवाच्यश्च केशवः । | गुणकर्मस्वभावादिशब्दवाच्यश्च केशवः । | ||
| Line 14,672: | Line 10,381: | ||
स च ब्राह्मणगिर्यादिनामा विष्णुरजः परः । | स च ब्राह्मणगिर्यादिनामा विष्णुरजः परः । | ||
एतस्मात्कारणात्कृष्णः शक्रस्य विमदाय तु ॥ | एतस्मात्कारणात्कृष्णः शक्रस्य विमदाय तु ॥ | ||
गिर्यादिस्थितमात्मानं पूजयामास बल्लवैः ॥ १५-२५ ॥ | गिर्यादिस्थितमात्मानं पूजयामास बल्लवैः ॥ १५-२५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,683: | Line 10,391: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S23_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S23_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S23_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S23_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S23_V05_B1" data-verse="BTN_C10_S23_V05" data-block-id="BTN_C10_S23_V05_B1">'अत्यल्पस्त्वसुरावेशो देवानां च भविष्यति । | |||
प्राणमेकं विनाऽसौ हि आखणाश्मसमः स्मृतः ॥ | प्राणमेकं विनाऽसौ हि आखणाश्मसमः स्मृतः ॥ | ||
तस्मिन्नप्यसुरावेशे गते प्रकृतिरेव तु''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ५ ॥ | तस्मिन्नप्यसुरावेशे गते प्रकृतिरेव तु''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,697: | Line 10,401: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S25_V04_B1" data-verse="BTN_C10_S25_V04" data-block-id="BTN_C10_S25_V04_B1">विशुद्धसत्वं विगतशुद्धसत्वम् । यस्मात्त्रिगुणसम्बन्धस्त्वयि न विद्यते । यत्राग्रहणमनुबद्धम् । तपोमयं ज्ञानात्मकम् ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,707: | Line 10,407: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S25_V05_B1" data-verse="BTN_C10_S25_V05" data-block-id="BTN_C10_S25_V05_B1">पुनर्गुणसंप्रवाहस्य कारणत्वात्तद्धेतवः ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,719: | Line 10,415: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S25_V07_B1" data-verse="BTN_C10_S25_V07" data-block-id="BTN_C10_S25_V07_B1">'असतां च सतां चैव हरिरेवानुशासकः । | |||
सतां तु श्रेयसे सैव ह्यनुशास्तिर्भविष्यति ॥ | सतां तु श्रेयसे सैव ह्यनुशास्तिर्भविष्यति ॥ | ||
असतां विपरीताय लङ्घयित्वाऽनुशासनम्''॥ इत्याग्नेये ॥ ६-७ ॥ | असतां विपरीताय लङ्घयित्वाऽनुशासनम्''॥ इत्याग्नेये ॥ ६-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,733: | Line 10,425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S25_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S25_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S25_V11_B1" data-verse="BTN_C10_S25_V11" data-block-id="BTN_C10_S25_V11_B1">'आवेशो वसुदेवादौ देहादानं हरेः स्मृतम् । | |||
देहादानं तदन्येषां जन्मेति कवयो विदुः । | देहादानं तदन्येषां जन्मेति कवयो विदुः । | ||
तथाप्यसुरमोहाय ग्रन्थेषु बहुधैव तु''॥ इति पाद्मे ॥ ११ ॥ | तथाप्यसुरमोहाय ग्रन्थेषु बहुधैव तु''॥ इति पाद्मे ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,759: | Line 10,447: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S27_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S27_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S27_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S27_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S27_V15_B1" data-verse="BTN_C10_S27_V15" data-block-id="BTN_C10_S27_V15_B1">'कृष्णकामास्तदा गोप्यस्त्यक्त्वा देहं दिवं गताः । | |||
सम्यक्कृष्णं परं ब्रह्म ज्ञात्वा कालात्परं ययुः । | सम्यक्कृष्णं परं ब्रह्म ज्ञात्वा कालात्परं ययुः । | ||
पूर्वं च ज्ञानसंयुक्तास्तत्रापि प्रायशस्तथा ॥ | पूर्वं च ज्ञानसंयुक्तास्तत्रापि प्रायशस्तथा ॥ | ||
| Line 14,800: | Line 10,485: | ||
मूलभूतो गुरुः सर्वजनानां पुरुषोत्तमः । | मूलभूतो गुरुः सर्वजनानां पुरुषोत्तमः । | ||
गुरुर्ब्रह्माऽस्य जगतो दैवं विष्णुः सनातनः ॥ | गुरुर्ब्रह्माऽस्य जगतो दैवं विष्णुः सनातनः ॥ | ||
इत्येवोपासनं कार्यं नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति वाराहे ॥१०-१५॥ | इत्येवोपासनं कार्यं नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति वाराहे ॥१०-१५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,811: | Line 10,495: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S28_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S28_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S28_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S28_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S28_V24_B1" data-verse="BTN_C10_S28_V24" data-block-id="BTN_C10_S28_V24_B1">'मानवो बदरः सिंधुः शशिनस्तु त्रिनामकम् । | |||
यो वेद मुच्यते रोगैर्विष्णुनाम्नेव संसृतेः''॥ इति स्कान्दे ॥</div> | |||
यो वेद मुच्यते रोगैर्विष्णुनाम्नेव संसृतेः''॥ इति स्कान्दे ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,826: | Line 10,506: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S30_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S30_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S30_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S30_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S30_V24_B1" data-verse="BTN_C10_S30_V24" data-block-id="BTN_C10_S30_V24_B1">'आदिनो राक्षसाः प्रोक्तास्तदन्तत्वाज्जनार्दनः । | |||
आद्यन्त इति विज्ञेयः परेशो ब्रह्मणीशनात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २४ ॥</div> | |||
आद्यन्त इति विज्ञेयः परेशो ब्रह्मणीशनात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ २४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,839: | Line 10,515: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S36_V11_B1" data-verse="BTN_C10_S36_V11" data-block-id="BTN_C10_S36_V11_B1">तत्सन् तथैव सन् ॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,849: | Line 10,521: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S36_V12_B1" data-verse="BTN_C10_S36_V12" data-block-id="BTN_C10_S36_V12_B1">शुम्भन्ति शोभयन्ति । | |||
'शुम्भनं शोभनं शुम्भं शुभपर्यायवाचकाः''। इत्यभिधानम् ॥ १२ ॥</div> | |||
'शुम्भनं शोभनं शुम्भं शुभपर्यायवाचकाः''। इत्यभिधानम् ॥ १२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,862: | Line 10,530: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S36_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S36_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S36_V30_B1" data-verse="BTN_C10_S36_V30" data-block-id="BTN_C10_S36_V30_B1">'वैन्यपार्थबलेशादावाविष्टं पुरुषोत्तमम् । | |||
अपेक्ष्य तद्गुणाः सर्वे तज्जीवानामभाविनः ॥ | अपेक्ष्य तद्गुणाः सर्वे तज्जीवानामभाविनः ॥ | ||
अप्युच्यन्ते पुराणेषु विशेषात्सन्निधिर्यतः''। इति माहात्म्ये ॥ ३० ॥ | अप्युच्यन्ते पुराणेषु विशेषात्सन्निधिर्यतः''। इति माहात्म्ये ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,876: | Line 10,540: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V03_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V03" data-block-id="BTN_C10_S38_V03_B1">तवाङ्गेभ्यो भूताः ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,886: | Line 10,546: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V04_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V04" data-block-id="BTN_C10_S38_V04_B1">अन्यात्मतया गृहीताः । मत्तोऽन्ये जीवात्मानः एत इति भगवता गृहीताः । | |||
'अहं परो हि मद्भिन्ना जीवात्मानोऽल्पबुद्धयः । | 'अहं परो हि मद्भिन्ना जीवात्मानोऽल्पबुद्धयः । | ||
मद्वशाः सर्व एवेति ब्रह्मादीन्मन्यते हरिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | मद्वशाः सर्व एवेति ब्रह्मादीन्मन्यते हरिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
'यथा हरिः स्वमात्मानं वेद तद्वद्रमापि न । | 'यथा हरिः स्वमात्मानं वेद तद्वद्रमापि न । | ||
ब्रह्मा च कुत एवान्ये विदन्त्येव तथापि तु''॥ इति माहात्म्ये ॥४॥ | ब्रह्मा च कुत एवान्ये विदन्त्येव तथापि तु''॥ इति माहात्म्ये ॥४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,900: | Line 10,556: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V05_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V05" data-block-id="BTN_C10_S38_V05_B1">'स्थितो ब्रह्मादिदेवेषु खादिभूतेषु चेश्वरः । | |||
आत्मशब्दोदितनरेष्वपि यस्माज्जनार्दनः ॥ | आत्मशब्दोदितनरेष्वपि यस्माज्जनार्दनः ॥ | ||
साध्यात्मः साधिभूतश्च साधिदैवेति चोच्यते''॥ इति अध्यात्मे ॥५॥ | साध्यात्मः साधिभूतश्च साधिदैवेति चोच्यते''॥ इति अध्यात्मे ॥५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,912: | Line 10,564: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V06_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V06" data-block-id="BTN_C10_S38_V06_B1">'सर्वदेवेष्वपि हरिः सर्वदेवनियामकः । | |||
नामवान् सर्वदेवानां सर्वपूजां तथाऽत्त्यसौ''॥ इति च ॥ ६ ॥</div> | |||
नामवान् सर्वदेवानां सर्वपूजां तथाऽत्त्यसौ''॥ इति च ॥ ६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,923: | Line 10,571: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V13_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V13" data-block-id="BTN_C10_S38_V13_B1">अविद्यया भगवदिच्छया ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 14,937: | Line 10,581: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V16_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V16" data-block-id="BTN_C10_S38_V16_B1">त्वयैव प्रकल्पिताः । | |||
'विष्णोरङ्गसमुद्भूता विष्णोरङ्गानि देवताः । | 'विष्णोरङ्गसमुद्भूता विष्णोरङ्गानि देवताः । | ||
उच्यन्ते सर्ववेदेषु स्वरूपात् भेदिनोऽपि तु''॥ इति च ॥१४-१६॥ | उच्यन्ते सर्ववेदेषु स्वरूपात् भेदिनोऽपि तु''॥ इति च ॥१४-१६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,949: | Line 10,589: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V17_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V17" data-block-id="BTN_C10_S38_V17_B1">'भृतामेव विभर्तीशो ह्यवतारतनुं सदा । | |||
विभर्तीत्युच्यतेऽथापि मोहाय व्यक्त्यपेक्षया''॥ | विभर्तीत्युच्यतेऽथापि मोहाय व्यक्त्यपेक्षया''॥ | ||
इति तत्त्वनिर्णये ॥ १७ ॥ | इति तत्त्वनिर्णये ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 14,963: | Line 10,599: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S38_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S38_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S38_V22_B1" data-verse="BTN_C10_S38_V22" data-block-id="BTN_C10_S38_V22_B1">'प्रद्युम्ने चानिरुद्धे च बलदेवे च केशवः । | |||
सन्निधानं विशेषेण करोति जगतां पतिः । | सन्निधानं विशेषेण करोति जगतां पतिः । | ||
तत्र कृष्णः स्वयं विष्णुः परमानन्दलक्षणः । | तत्र कृष्णः स्वयं विष्णुः परमानन्दलक्षणः । | ||
पाराशर्यश्च भगवान्स्वयमेव जनार्दनः''॥ इति च ॥ | पाराशर्यश्च भगवान्स्वयमेव जनार्दनः''॥ इति च ॥ | ||
'तत्तद्गतस्यैव हरेस्तत्तन्नामानि चाञ्जसा । | 'तत्तद्गतस्यैव हरेस्तत्तन्नामानि चाञ्जसा । | ||
औपचारिकनामानि तदन्येषामिति स्थितिः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २२ ॥ | औपचारिकनामानि तदन्येषामिति स्थितिः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,000: | Line 10,632: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S43_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S43_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S43_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S43_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S43_V14_B1" data-verse="BTN_C10_S43_V14" data-block-id="BTN_C10_S43_V14_B1">'सर्वोत्तमोऽपि भगवान् गुणाभावं जनार्दनः । | |||
दर्शयेद्वसुदेवादेरात्मनो जीवतामपि ॥ | दर्शयेद्वसुदेवादेरात्मनो जीवतामपि ॥ | ||
अज्ञाशक्त्यादिभावस्तु कुतस्तस्याखिलेशितुः । | अज्ञाशक्त्यादिभावस्तु कुतस्तस्याखिलेशितुः । | ||
कुतो दोषा सर्वगुणपूर्णस्यानन्दवारिधेः''॥ इति वामने ॥१-९,१४॥ | कुतो दोषा सर्वगुणपूर्णस्यानन्दवारिधेः''॥ इति वामने ॥१-९,१४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,015: | Line 10,643: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S52_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S52_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S52_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S52_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S52_V20_B1" data-verse="BTN_C10_S52_V20" data-block-id="BTN_C10_S52_V20_B1">प्रणामं चक्रतुर्वीरौ यथान्यायमतन्द्रितौ । | |||
इदं चोवाच भगवान् कृष्णस्तं मुनिपुङ्गवम् ॥ २१ ॥</div> | |||
इदं चोवाच भगवान् कृष्णस्तं मुनिपुङ्गवम् ॥ २१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,028: | Line 10,652: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S52_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S52_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S52_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S52_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S52_V22_B1" data-verse="BTN_C10_S52_V22" data-block-id="BTN_C10_S52_V22_B1">'सर्वावताराभिन्नोऽपि समशक्तिरपि स्वयम् । | |||
पूज्यपूजकनीचोच्चं मोहनाय दुरात्मनाम् ॥ | पूज्यपूजकनीचोच्चं मोहनाय दुरात्मनाम् ॥ | ||
अखण्डैकरसो विष्णुर्दर्शयेत्तत्र तत्र हि ॥''इति षाड्गुण्ये ॥२०-२२॥ | अखण्डैकरसो विष्णुर्दर्शयेत्तत्र तत्र हि ॥''इति षाड्गुण्ये ॥२०-२२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,048: | Line 10,668: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S53_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S53_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S53_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S53_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S53_V10_B1" data-verse="BTN_C10_S53_V10" data-block-id="BTN_C10_S53_V10_B1">'बहूनि स्थानजातानि कृष्णस्य क्षीरसागरे । | |||
कानिचिन्मुक्तगम्यानि नामुक्तैस्त्रिदशैरपि । | कानिचिन्मुक्तगम्यानि नामुक्तैस्त्रिदशैरपि । | ||
गन्तुं शक्यान्यथान्यानि गम्यान्यन्यैरपि क्वचित् ॥ | गन्तुं शक्यान्यथान्यानि गम्यान्यन्यैरपि क्वचित् ॥ | ||
| Line 15,060: | Line 10,677: | ||
तदा स पापया बुद्ध्या किरीटमहरत्प्रभोः । | तदा स पापया बुद्ध्या किरीटमहरत्प्रभोः । | ||
तं जित्वा गरुडस्तत्तु हृत्वा गोमन्तमाव्रजत् ॥ | तं जित्वा गरुडस्तत्तु हृत्वा गोमन्तमाव्रजत् ॥ | ||
तत्र कृष्णस्य शिरसि किरीटममुचत्प्रभोः ॥''इति माहात्मे ॥७-१०॥ | तत्र कृष्णस्य शिरसि किरीटममुचत्प्रभोः ॥''इति माहात्मे ॥७-१०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,069: | Line 10,685: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S53_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S53_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S53_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S53_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S53_V15_B1" data-verse="BTN_C10_S53_V15" data-block-id="BTN_C10_S53_V15_B1">'ब्रह्मस्थो ब्रह्मनामाऽसौ रुद्रस्थो रुद्रनामकः । | |||
तयोरपि नियन्तैकः स्वयमेव जनार्दनः ॥''इति स्कान्दे ॥</div> | |||
तयोरपि नियन्तैकः स्वयमेव जनार्दनः ॥''इति स्कान्दे ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,084: | Line 10,696: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S71_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S71_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S71_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S71_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S71_V09_B1" data-verse="BTN_C10_S71_V09" data-block-id="BTN_C10_S71_V09_B1">) | |||
नीतच्छित् भगवता प्राप्तभेदः ॥ ९ ॥</div> | |||
नीतच्छित् भगवता प्राप्तभेदः ॥ ९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,097: | Line 10,705: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S72_V11_B1" data-verse="BTN_C10_S72_V11" data-block-id="BTN_C10_S72_V11_B1">अम्मयाद्यभिमानिन्यो देवताः उरुकालेनैव पुनन्ति, गुरूपदेशं प्रापयित्वा॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,109: | Line 10,713: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S72_V13_B1" data-verse="BTN_C10_S72_V13" data-block-id="BTN_C10_S72_V13_B1">भेदकृतः अन्यथाज्ञानिनः । विपश्चितस्तु प्रत्यक्षदर्शनादन्यथाज्ञानमेवाप-गमयन्ति ॥ | |||
'प्राकृतैः दृश्यमानन्तु न द्रवं तीर्थमुच्यते । | 'प्राकृतैः दृश्यमानन्तु न द्रवं तीर्थमुच्यते । | ||
देवाश्च न शिलामात्राः किन्तु तत्रान्तरस्थिताः ॥ | देवाश्च न शिलामात्राः किन्तु तत्रान्तरस्थिताः ॥ | ||
| Line 15,138: | Line 10,739: | ||
तेषु स्थित्वा स्वयं पूजां गृह्णन्त्यनुपमां सदा । | तेषु स्थित्वा स्वयं पूजां गृह्णन्त्यनुपमां सदा । | ||
ज्ञानानि च प्रयच्छन्ति तस्मादेवंविदा सदा ॥ | ज्ञानानि च प्रयच्छन्ति तस्मादेवंविदा सदा ॥ | ||
पूजिताः स्युः सुरवराः सब्रह्माणः सकेशवाः ॥ "इति वामने ॥ १२-१३ ॥ | पूजिताः स्युः सुरवराः सब्रह्माणः सकेशवाः ॥ "इति वामने ॥ १२-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,147: | Line 10,747: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S72_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S72_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S72_V19_B1" data-verse="BTN_C10_S72_V19" data-block-id="BTN_C10_S72_V19_B1">हृदयं प्रियं हृद्ययनात् ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,159: | Line 10,755: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V38_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V38" data-block-id="BTN_C10_S75_V38_B1">भवानेव भवतः सदृशः ॥ ३८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,169: | Line 10,761: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V39_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V39" data-block-id="BTN_C10_S75_V39_B1">नृपपदं नृपशब्दवाच्यमात्रम् । न तु मुख्यतो नृपालकम् । अन्धन्तमः प्रति विधुतम् ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,179: | Line 10,767: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V40_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V40" data-block-id="BTN_C10_S75_V40_B1">तवेहितमनु मे ईहितानि भवन्ति ॥ ४० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,189: | Line 10,773: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V41_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V41" data-block-id="BTN_C10_S75_V41_B1">यतः किञ्चिन्मात्रं नास्ति किन्तु सर्वमेवास्ति ॥ ४१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,199: | Line 10,779: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V42_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V42" data-block-id="BTN_C10_S75_V42_B1">फलात्मा सुखात्मा । अत एव पुरुषैरर्थ्यस्वरूपः ॥ | |||
तेषां भवतश्च समुदितः समो गुणो नास्ति । यश्च कोऽपि । त्रय्यां रतयोः, वेदोक्तकर्तृत्वेन सुमतीनां त्रयीरतत्वं प्रतिपाद्यत्वेन भगवतः ॥ सुखदुःखिनोः केवलं परिपूर्णसुखो भवान् । भवज्ज्ञानपर्यन्तं दुःखिनस्ते । | तेषां भवतश्च समुदितः समो गुणो नास्ति । यश्च कोऽपि । त्रय्यां रतयोः, वेदोक्तकर्तृत्वेन सुमतीनां त्रयीरतत्वं प्रतिपाद्यत्वेन भगवतः ॥ सुखदुःखिनोः केवलं परिपूर्णसुखो भवान् । भवज्ज्ञानपर्यन्तं दुःखिनस्ते । | ||
'अल्पसम्पूर्णशक्तित्वादल्पपूर्णसुखत्वतः । | 'अल्पसम्पूर्णशक्तित्वादल्पपूर्णसुखत्वतः । | ||
अल्पसंपूर्णदर्शित्वान्न साम्यं जीवकृष्णयोः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | अल्पसंपूर्णदर्शित्वान्न साम्यं जीवकृष्णयोः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ | ||
त्रय्यां चेति चशब्दः स्मृतिष्वपीति ॥ ४२ ॥ | त्रय्यां चेति चशब्दः स्मृतिष्वपीति ॥ ४२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,213: | Line 10,789: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V43_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V43" data-block-id="BTN_C10_S75_V43_B1">अब्जो ब्रह्मा । | |||
'सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्य अमूर्च्छयत्''इति श्रुुतेः । | 'सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्य अमूर्च्छयत्''इति श्रुुतेः । | ||
'अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ''इति च ॥ ४३ ॥ | 'अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ''इति च ॥ ४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,225: | Line 10,797: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V46_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V46" data-block-id="BTN_C10_S75_V46_B1">सन्मुखरितं सद्भिः प्रधानीकृतम् । मर्त्याशिषोरुभयं जनं प्रत्यर्थोऽयमिति विविक्तदृष्टिः ॥ कामरूपं त्वामविगणय्य ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,235: | Line 10,803: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V47_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V47" data-block-id="BTN_C10_S75_V47_B1">भ्रमः तिरन्नं यस्याः सा भ्रमतिः । तस्याः भ्रमत्याः विपरीतज्ञानिभक्षिकाया इत्यर्थः । श्रुतिभिः श्रुतिप्रमाणेन ॥ | |||
'अभ्रमा भ्रमतामत्री या वेदैरधिगम्यते । | 'अभ्रमा भ्रमतामत्री या वेदैरधिगम्यते । | ||
तस्यै नमोऽस्तु ते देव्यै विष्णुवक्षःस्थलाश्रये''॥ इति नारदीये ॥ ४७ ॥ | तस्यै नमोऽस्तु ते देव्यै विष्णुवक्षःस्थलाश्रये''॥ इति नारदीये ॥ ४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,247: | Line 10,811: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V48_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V48" data-block-id="BTN_C10_S75_V48_B1">खरगोऽश्वबिडालवत् स्त्रीणां भृत्याः ॥ ४८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,257: | Line 10,817: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V49_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V49" data-block-id="BTN_C10_S75_V49_B1">'आनन्दश्मश्रुरानन्दकेश आपादनखात्सर्व एवानन्दः स एष विष्णु-रजोऽमृतोऽचलो ब्रह्मा । य एनमेवं वेद । आनन्द एव स भवत्यानन्दस्य सार्ष्टितां सलोकतां सायुज्यमाप्नोति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतेः ॥ ४९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,267: | Line 10,823: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V50_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V50" data-block-id="BTN_C10_S75_V50_B1">अनतिरिक्तदृष्टेः भक्त्यनुसार्यनुग्रहस्य ॥ | |||
'स एष देवः परोऽजरोऽमरस्तं वा एनमाहुर्भाक्त इति ॥ भक्त्या हि सोऽनुगृह्णाति । भक्त्यैवेदं वृणुते । श्रियं विरिञ्चिं रुद्रं इन्द्रमापिपीलकम् । नाभक्तं वृणुते । नाभक्तमनुगृह्णाति । यावान्वा स भक्तस्तावद्ध्येष वृणुते । तावद्ध्येषोऽनुगृह्णाति । नाधिकं वृणुते, नाधिकमनुगृह्णाति, नावरं वृणुते नावरमनुगृह्णाति । | 'स एष देवः परोऽजरोऽमरस्तं वा एनमाहुर्भाक्त इति ॥ भक्त्या हि सोऽनुगृह्णाति । भक्त्यैवेदं वृणुते । श्रियं विरिञ्चिं रुद्रं इन्द्रमापिपीलकम् । नाभक्तं वृणुते । नाभक्तमनुगृह्णाति । यावान्वा स भक्तस्तावद्ध्येष वृणुते । तावद्ध्येषोऽनुगृह्णाति । नाधिकं वृणुते, नाधिकमनुगृह्णाति, नावरं वृणुते नावरमनुगृह्णाति । | ||
'अथातो भक्तिमीमांसा भवति । युवा स्यात्साधु युवाऽऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तेन पूर्णा स्यात् । स एको मानुषो भक्तो भवति । ते ये शतं मानुषा भक्ताः । एतावान् मानुषो गन्धर्वः । ते ये शतं मानुषा गन्धर्वाः । एतावान् देवगन्धर्वः । ते ये शतं देवगन्धर्वाः । एतावांश्चिरलोकः पैतृकः । ते ये शतं चिरलोका पैतृकाः । एतावांश्चिरलोको दैविकः । ता या शतं चिरलोकाः दैविकाः । एतावत्यतात्त्विकादेवता । ता या शतमतात्त्विक्यो देवताः । एतावती तात्त्विकदेवता । ता या शतं तात्विक्यो देवताः । एतावान् वाव पुरुहूतः । ते ये शतं पुरुहूताः । एतावान् वाव रुद्रः । ते ये शतं रुद्राः । एतावान् वाव विरिञ्चस्ते ये शतं विरिञ्चाः । एतावती श्रीर्भक्त्या भवति । तद्यावती वाव भक्तिस्तावदेव ज्ञानं भवति । यावद्वाव तज्ज्ज्ञानं ताव-दानन्दो मौक्तिकोऽथैष एव परमानन्दो योऽसौ हरिर्विश्वो विनोदोऽपनोदः संस्कारकोऽविकारकोऽधिकारक एतस्यैवानन्दस्य अन्यानि भूतानि मात्रा-मुपजीवन्तीति ''पौत्रायणश्रुतिः ॥ | 'अथातो भक्तिमीमांसा भवति । युवा स्यात्साधु युवाऽऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तेन पूर्णा स्यात् । स एको मानुषो भक्तो भवति । ते ये शतं मानुषा भक्ताः । एतावान् मानुषो गन्धर्वः । ते ये शतं मानुषा गन्धर्वाः । एतावान् देवगन्धर्वः । ते ये शतं देवगन्धर्वाः । एतावांश्चिरलोकः पैतृकः । ते ये शतं चिरलोका पैतृकाः । एतावांश्चिरलोको दैविकः । ता या शतं चिरलोकाः दैविकाः । एतावत्यतात्त्विकादेवता । ता या शतमतात्त्विक्यो देवताः । एतावती तात्त्विकदेवता । ता या शतं तात्विक्यो देवताः । एतावान् वाव पुरुहूतः । ते ये शतं पुरुहूताः । एतावान् वाव रुद्रः । ते ये शतं रुद्राः । एतावान् वाव विरिञ्चस्ते ये शतं विरिञ्चाः । एतावती श्रीर्भक्त्या भवति । तद्यावती वाव भक्तिस्तावदेव ज्ञानं भवति । यावद्वाव तज्ज्ज्ञानं ताव-दानन्दो मौक्तिकोऽथैष एव परमानन्दो योऽसौ हरिर्विश्वो विनोदोऽपनोदः संस्कारकोऽविकारकोऽधिकारक एतस्यैवानन्दस्य अन्यानि भूतानि मात्रा-मुपजीवन्तीति ''पौत्रायणश्रुतिः ॥ | ||
| Line 15,277: | Line 10,830: | ||
'अथ त्रिगुणा ह्येव प्रकृतिरगुणो वा व विष्णुः । स यदा ह्यरजा रजोऽस्या उद्वर्धयत्येषा वाव सृष्टिः । स यदा ह्यसत्वः सत्वमस्या उद्वर्धय-त्येषा वाव स्थितिः । स यदा ह्यतमास्तमोऽस्या उद्वर्धयत्येष वाव लयो नैनमेते गुणा अभ्युपस्पृशन्ति नैष एतान् गुणानभ्युपस्पृशत्यगुणो ह्येष भवति ॥ अत्रैष श्लोको भवति ।" | 'अथ त्रिगुणा ह्येव प्रकृतिरगुणो वा व विष्णुः । स यदा ह्यरजा रजोऽस्या उद्वर्धयत्येषा वाव सृष्टिः । स यदा ह्यसत्वः सत्वमस्या उद्वर्धय-त्येषा वाव स्थितिः । स यदा ह्यतमास्तमोऽस्या उद्वर्धयत्येष वाव लयो नैनमेते गुणा अभ्युपस्पृशन्ति नैष एतान् गुणानभ्युपस्पृशत्यगुणो ह्येष भवति ॥ अत्रैष श्लोको भवति ।" | ||
'निर्गुणस्य गुणादानं प्रकृतेर्गुणवर्धनम् । | 'निर्गुणस्य गुणादानं प्रकृतेर्गुणवर्धनम् । | ||
न कदाचिद्गुणैरेषः स्पृश्यते परमो हि सः''॥ इति चाक्रायणश्रुतिः ॥ | न कदाचिद्गुणैरेषः स्पृश्यते परमो हि सः''॥ इति चाक्रायणश्रुतिः ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,284: | Line 10,836: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V51_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V51" data-block-id="BTN_C10_S75_V51_B1">मातुः कन्याप्रदानवादे रतिर्यथा नालीकं भवति प्रायस्तथा ते वचः क्वचिदपि नालीकं भवत्येव ॥ ५१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,298: | Line 10,846: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S75_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S75_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S75_V28_B1" data-verse="BTN_C10_S75_V28" data-block-id="BTN_C10_S75_V28_B1">यामसतीं बुधो न बिभृयात् । यां च तां बिभ्रत् दृष्टादृष्टच्युतो भवति । तस्या अपि पुंश्चल्याः त्वयि मनो नवंनवमभ्येति । | |||
'अमुग्धैव तु मुग्धेव त्वदुःखा दुःखितेव च । | 'अमुग्धैव तु मुग्धेव त्वदुःखा दुःखितेव च । | ||
श्रीर्दर्शयेद्धरिश्चैव नैवैतौ मोहदुःखिनौ ॥ | श्रीर्दर्शयेद्धरिश्चैव नैवैतौ मोहदुःखिनौ ॥ | ||
मिथोऽपि तादृग्वचनं आकारं चैव लीलया । | मिथोऽपि तादृग्वचनं आकारं चैव लीलया । | ||
दर्शयन्तौ नृणां मोहं कुर्यातां शास्त्रदर्शनात् ॥"इति कापिलेये ॥ ५२,२८ ॥ | दर्शयन्तौ नृणां मोहं कुर्यातां शास्त्रदर्शनात् ॥"इति कापिलेये ॥ ५२,२८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,314: | Line 10,858: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S76_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S76_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S76_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S76_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S76_V06_B1" data-verse="BTN_C10_S76_V06" data-block-id="BTN_C10_S76_V06_B1">गात्रान्तराण्यपिदधुः । पिधातव्येभ्योऽन्यान्यपि । येषां पिधानेन क्लेशो | |||
भवत्यात्मनः । निजभर्तुरप्यपिदधुः । निर्लज्जा इत्यकामो भवत्यसाविति भयात्॥ ६ ॥</div> | |||
भवत्यात्मनः । निजभर्तुरप्यपिदधुः । निर्लज्जा इत्यकामो भवत्यसाविति भयात्॥ ६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,327: | Line 10,867: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S76_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S76_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S76_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S76_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S76_V50_B1" data-verse="BTN_C10_S76_V50" data-block-id="BTN_C10_S76_V50_B1">'न स्नेहभङ्गो देव्यास्तु न भयं केशवस्य तु । | |||
स्नेहभीत इवाथाऽपि नोचे रुग्मिवधे हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ५० ॥</div> | |||
स्नेहभीत इवाथाऽपि नोचे रुग्मिवधे हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ ५० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,342: | Line 10,878: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S82_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S82_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S82_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S82_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S82_V15_B1" data-verse="BTN_C10_S82_V15" data-block-id="BTN_C10_S82_V15_B1">अजितं जरासन्धं भगवत एव श्रुत्वा । तथा हि सभापर्वणि पश्चा-द्दिग्विजयोक्तेः । | |||
'पूर्वाः कथाः परं ब्रूयुः पराः पूर्वं तथैैव च ॥ | 'पूर्वाः कथाः परं ब्रूयुः पराः पूर्वं तथैैव च ॥ | ||
मोहनार्थाय दुष्टानां सर्वं व्यत्यासयिष्यते । | मोहनार्थाय दुष्टानां सर्वं व्यत्यासयिष्यते । | ||
| Line 15,351: | Line 10,884: | ||
संक्षेपोक्तविरोधे तु गुणोक्तिश्च सतां यथा''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | संक्षेपोक्तविरोधे तु गुणोक्तिश्च सतां यथा''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | ||
'जरासन्धं निहत्यैव पाण्डवैस्तु दिशो जिताः । | 'जरासन्धं निहत्यैव पाण्डवैस्तु दिशो जिताः । | ||
प्रसादाद्वासुदेवस्य राजसूयः क्रतुः कृतः''॥ इति मात्स्ये ॥ १५ ॥ | प्रसादाद्वासुदेवस्य राजसूयः क्रतुः कृतः''॥ इति मात्स्ये ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,362: | Line 10,894: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S86_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S86_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S86_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S86_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S86_V38_B1" data-verse="BTN_C10_S86_V38" data-block-id="BTN_C10_S86_V38_B1">'जानन् साल्वकृतां मायामजानन्निव केशवः । | |||
अन्ववर्तत किञ्चित्तु ततस्तामहरद्विभुः ॥ | अन्ववर्तत किञ्चित्तु ततस्तामहरद्विभुः ॥ | ||
एवमेव तु सर्वत्र परमात्मा सनातनः । | एवमेव तु सर्वत्र परमात्मा सनातनः । | ||
| Line 15,373: | Line 10,902: | ||
'यदचरस्तन्वा वावृधानो बलानीन्द्र प्रब्रुवाणो जनेषु । | 'यदचरस्तन्वा वावृधानो बलानीन्द्र प्रब्रुवाणो जनेषु । | ||
मायेत्साते यानि युद्धान्याहुर्नाद्य शत्रंु ननु पुरा विवित्से''॥ | मायेत्साते यानि युद्धान्याहुर्नाद्य शत्रंु ननु पुरा विवित्से''॥ | ||
इत्याद्या च श्रुतिः ॥ ३८ ॥ | इत्याद्या च श्रुतिः ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,388: | Line 10,916: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V12_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V12" data-block-id="BTN_C10_S96_V12_B1">'सनकाद्याः समाः सर्वे तत्र श्रेष्ठः कुमारकः । | |||
मरुतश्च समाः सर्वे सप्त तेषु प्रधानकाः''॥ | मरुतश्च समाः सर्वे सप्त तेषु प्रधानकाः''॥ | ||
इति ऋक्संहितायाम् ॥ ९-१२ ॥ | इति ऋक्संहितायाम् ॥ ९-१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,404: | Line 10,928: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V15_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V15" data-block-id="BTN_C10_S96_V15_B1">'श्रीर्भूमिरितिरूपाभ्यां प्रकृतिर्विष्णुना सह । | |||
शेते श्रुतिस्वरूपेण स्तौति ब्रह्मलये हरिम् ॥ | शेते श्रुतिस्वरूपेण स्तौति ब्रह्मलये हरिम् ॥ | ||
एकाऽप्यनन्तरूपा सा वाक्यभेदात्सरस्वती । | एकाऽप्यनन्तरूपा सा वाक्यभेदात्सरस्वती । | ||
| Line 15,448: | Line 10,969: | ||
'सर्वश्रुत्यर्थसंपन्नान् श्लोकान् सत्यवतीसुतः । | 'सर्वश्रुत्यर्थसंपन्नान् श्लोकान् सत्यवतीसुतः । | ||
एकैकशाखास्तुत्यर्थान् जगौ सर्वोपलक्षणान् । | एकैकशाखास्तुत्यर्थान् जगौ सर्वोपलक्षणान् । | ||
बबन्ध तान् भागवते प्रतिश्लोकं पृथक् श्रुतीः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १३-१५.१ ॥ | बबन्ध तान् भागवते प्रतिश्लोकं पृथक् श्रुतीः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १३-१५.१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,455: | Line 10,975: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V16_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V16" data-block-id="BTN_C10_S96_V16_B1">अविकृततमोविषये त्वमुदगाः । मूलप्रकृतेरपि त्वमधिको यतः । अतो बृहत्त्वेन ते स्वरूपमुपलब्धम् । इत इदमधिकमितोऽपीदमधिकमिति सर्वाधिकत्वेन ततोऽधिकाभावेनावशेषितत्वेन ॥ | |||
'द्वितीयार्थे तृतीयार्थे चतुर्र्थ्यर्थे च सप्तमी । | 'द्वितीयार्थे तृतीयार्थे चतुर्र्थ्यर्थे च सप्तमी । | ||
पञ्चम्यर्थे च प्रोक्ता या विषयेति च तां विदुः''॥ इति महाव्याकरणे ॥ | पञ्चम्यर्थे च प्रोक्ता या विषयेति च तां विदुः''॥ इति महाव्याकरणे ॥ | ||
| Line 15,472: | Line 10,989: | ||
अनिर्देश्यमप्येकदेशेन निर्दिष्टं भवतीत्युक्तं कथमयथाभवन्तीत्यनेन । यथा सर्वां भूमिमसञ्चरन्नप्येकदेशसञ्चारेण भूसञ्चारी भवति तथेति । | अनिर्देश्यमप्येकदेशेन निर्दिष्टं भवतीत्युक्तं कथमयथाभवन्तीत्यनेन । यथा सर्वां भूमिमसञ्चरन्नप्येकदेशसञ्चारेण भूसञ्चारी भवति तथेति । | ||
'निरपेक्षबृहत्त्वस्य ज्ञानाज्ज्ञातं भवेत्परम् । | 'निरपेक्षबृहत्त्वस्य ज्ञानाज्ज्ञातं भवेत्परम् । | ||
बृहत्वमेव तु गुणैः सर्वैरुद्दिश्यते यतः''॥ इति मान्यसंहितायाम् ॥ १६ ॥ २ ॥ | बृहत्वमेव तु गुणैः सर्वैरुद्दिश्यते यतः''॥ इति मान्यसंहितायाम् ॥ १६ ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,479: | Line 10,995: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V17_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V17" data-block-id="BTN_C10_S96_V17_B1">अनन्याश्रयत्वात्स्वधामा परमः । तेन विधुताः दुःखाद्याः आशयगुणाः उत्पत्त्याद्याः कालगुणाश्च येषां ते मुक्तास्तापान् जहुरिति किं पुनः । कथामृताब्धिमवगाह्यापि जहुरिति यदिति हेत्वर्थे इति शब्दः ॥ | |||
'त्यजन्ति तापं य उक्ते भवत्कथा इति स्म मुक्ताः किमु ते स्वरूपगाः । | 'त्यजन्ति तापं य उक्ते भवत्कथा इति स्म मुक्ताः किमु ते स्वरूपगाः । | ||
परावरेशेश पदं भजन्तः परं परानन्दमनारतं ते''॥ इति इन्द्रद्युम्नश्रुतिः ॥ १७.३ ॥ | परावरेशेश पदं भजन्तः परं परानन्दमनारतं ते''॥ इति इन्द्रद्युम्नश्रुतिः ॥ १७.३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,491: | Line 11,003: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V18_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V18" data-block-id="BTN_C10_S96_V18_B1">चरमोत्तममध्यमादिषु पुरुषेषु यस्तव स्वरूपं प्रथयेत् । स पुरुषविधं त्वामन्वेति ॥ | |||
'ब्रह्मैव मुक्तिगेष्वादिः सुरास्तदवरोत्तमाः । | 'ब्रह्मैव मुक्तिगेष्वादिः सुरास्तदवरोत्तमाः । | ||
मध्यमा ऋषिगन्धर्वाश्चरमा मानुषोत्तमाः''॥ इति प्राभावल्याम् ॥ | मध्यमा ऋषिगन्धर्वाश्चरमा मानुषोत्तमाः''॥ इति प्राभावल्याम् ॥ | ||
| Line 15,501: | Line 11,010: | ||
अनिशमुच्छ्वसन्त्यसुखोद्भरितास्तव रिपवो दृतिवत्तमसि प्रविष्टाः । | अनिशमुच्छ्वसन्त्यसुखोद्भरितास्तव रिपवो दृतिवत्तमसि प्रविष्टाः । | ||
'तव गुणप्रथनाः परिहाय तमः परियाति । | 'तव गुणप्रथनाः परिहाय तमः परियाति । | ||
ते पदमजस्रमनन्तसुखम् ॥''इति पैङ्गिश्रुतिः ॥ १८-४ ॥ | ते पदमजस्रमनन्तसुखम् ॥''इति पैङ्गिश्रुतिः ॥ १८-४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,508: | Line 11,016: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V19_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V19" data-block-id="BTN_C10_S96_V19_B1">यर्हि यस्मात् ब्रह्मवर्त्मनि । सूक्ष्मदृक्त्वाच्छार्कराक्ष्यनामानः । प्राणं प्रत्युरुगृणीहीति वचनादुदरनामकं ब्रह्मोपासते । यस्माच्चारुणयो हृद्ययना-द्धृदयनामकं तस्मादेव तत्समुपेत्य कृतान्तमुखे न पतन्ति । इतरेऽपि । परिसरः प्राणः पद्धतिः मार्गो यस्य सः परिसरपद्धतिः । | |||
'कस्मिन्न्वहमुत्क्रान्ते उत्क्रान्तो भविष्यामि । कस्मिन्वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठास्यामीति । स प्राणमसृजत''। इति श्रुतिः ॥ | 'कस्मिन्न्वहमुत्क्रान्ते उत्क्रान्तो भविष्यामि । कस्मिन्वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठास्यामीति । स प्राणमसृजत''। इति श्रुतिः ॥ | ||
प्राण एवैनमनुप्रविशति प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनु प्रविशति प्राण एवैनमनुभुङ्क्ते प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनुभुङ्क्ते प्राण एवैनमन्वानन्दी भवति । प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमन्वानन्दी भवति तस्मादाहुः प्राणः पद्धतिः । इति हिरण्यनाभश्रुतिः । | प्राण एवैनमनुप्रविशति प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनु प्रविशति प्राण एवैनमनुभुङ्क्ते प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमनुभुङ्क्ते प्राण एवैनमन्वानन्दी भवति । प्राणमितरा देवताः न प्राणादपरः परमन्वानन्दी भवति तस्मादाहुः प्राणः पद्धतिः । इति हिरण्यनाभश्रुतिः । | ||
अतः परिसरस्य पद्धतिरिति वा । ततो हृदः । नन्दनपथा ब्रह्मनाडीद्वारा शिर उदगात् यत् परमं ब्रह्म तत्समुपेत्य । पुनरिहैव हृदादिषु स्थितं यत् ॥ | अतः परिसरस्य पद्धतिरिति वा । ततो हृदः । नन्दनपथा ब्रह्मनाडीद्वारा शिर उदगात् यत् परमं ब्रह्म तत्समुपेत्य । पुनरिहैव हृदादिषु स्थितं यत् ॥ | ||
'तं प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं यत्प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं तस्मा-त्प्रपदे तस्मात्प्रपदे इत्याचक्षते । शफाः खुरा इत्यन्येषां पशूनाम् । तदूर्ध्व-मुदसर्पत्ता ऊरू अभवतामुरु गृणीहीत्यब्रवीत्तदुदरमभवदुर्वेव मे कुर्वित्य-ब्रवीत्तदुरोऽभवदुदरं ब्रह्मेति शार्कराक्ष्या उपासते । हृदयं ब्रह्मेत्यारुणयो ब्रह्मा हैव ता ई । ऊर्ध्वं त्वेवोदसर्पत्तच्छिरोऽश्रयत यच्छिरोऽश्रयत तच्छिरोऽभवत्तच्छिरसः शिरस्त्वं ता एता शिर्षञ्च्छ्रियः श्रिताः चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः श्रयन्तेऽस्मिन् श्रियो य एवमे-तच्छिरसः शिरस्त्वं वेद''। इत्याद्या श्रुतिः ॥ १९-५ ॥ | 'तं प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं यत्प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं तस्मा-त्प्रपदे तस्मात्प्रपदे इत्याचक्षते । शफाः खुरा इत्यन्येषां पशूनाम् । तदूर्ध्व-मुदसर्पत्ता ऊरू अभवतामुरु गृणीहीत्यब्रवीत्तदुदरमभवदुर्वेव मे कुर्वित्य-ब्रवीत्तदुरोऽभवदुदरं ब्रह्मेति शार्कराक्ष्या उपासते । हृदयं ब्रह्मेत्यारुणयो ब्रह्मा हैव ता ई । ऊर्ध्वं त्वेवोदसर्पत्तच्छिरोऽश्रयत यच्छिरोऽश्रयत तच्छिरोऽभवत्तच्छिरसः शिरस्त्वं ता एता शिर्षञ्च्छ्रियः श्रिताः चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः श्रयन्तेऽस्मिन् श्रियो य एवमे-तच्छिरसः शिरस्त्वं वेद''। इत्याद्या श्रुतिः ॥ १९-५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,522: | Line 11,026: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V20_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V20" data-block-id="BTN_C10_S96_V20_B1">विचित्रयोनिषु विशन् जीवः तद्वदज्ञानां चकास्सि ॥ अनलो यथा स्वकृतं दार्वादि तदपनयने गच्छन् तत्स्थापने तिष्ठन्ननुवर्तते ॥ एवमेव स्वकृत-शरीराद्यनुवर्तसे तद्गतः सन् ॥ | |||
भरतमतो वायुज्ञातः । अन्यथाभवन्तीष्वपि योनिषु अनन्यथाभूत्वैव बहुविथं तिष्ठन्तं भवन्तं त्वत्समीपस्थबुद्धयो महान्तस्तवाभिपत्य मनसाऽधिगम्य मनसि त्वां नयन्ति ॥ | भरतमतो वायुज्ञातः । अन्यथाभवन्तीष्वपि योनिषु अनन्यथाभूत्वैव बहुविथं तिष्ठन्तं भवन्तं त्वत्समीपस्थबुद्धयो महान्तस्तवाभिपत्य मनसाऽधिगम्य मनसि त्वां नयन्ति ॥ | ||
'रतत्वाद्भात्मके विष्णावथवाऽपि जगद्भृतेः । | 'रतत्वाद्भात्मके विष्णावथवाऽपि जगद्भृतेः । | ||
| Line 15,539: | Line 11,040: | ||
'यो जीववद्योनिषु भात्यनन्तो मूढैस्तमोगैर्भरताधिगम्यः । | 'यो जीववद्योनिषु भात्यनन्तो मूढैस्तमोगैर्भरताधिगम्यः । | ||
निचाय्य तं शाश्वतमात्मसंस्थं तदिच्छवो त्मन् न्यदधुर्महान्तम्''॥ | निचाय्य तं शाश्वतमात्मसंस्थं तदिच्छवो त्मन् न्यदधुर्महान्तम्''॥ | ||
इति कमठश्रुतिः ॥ २०-६ ॥ | इति कमठश्रुतिः ॥ २०-६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,546: | Line 11,046: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V21_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V21" data-block-id="BTN_C10_S96_V21_B1">सर्वपुरुषेषु सर्वधीषु च स्थित्वा श्रीब्रह्मादिषु प्रकर्षेण क्रमेण स्वात्मनैव सत्कृतम् ॥ अण्डाद्यन्तर्बहिश्च । असच्चरणे पापाचारे स्थित्वा पापाचारमपि स्वात्मनः पूजात्वेनैव कारयन्तं त्वां वदन्ति ॥ तस्याधोगत्यर्थम् । तस्मात्सर्वं तव स्वकृतमेव वदन्ति ॥ | |||
'निषुसीद गणपते गणेषु त्वामाहुर्विप्रतमं कवीनाम् । | 'निषुसीद गणपते गणेषु त्वामाहुर्विप्रतमं कवीनाम् । | ||
न ऋते त्वत् क्रियते किं च नारे महामर्कं मघवन् चित्रमर्च''॥ | न ऋते त्वत् क्रियते किं च नारे महामर्कं मघवन् चित्रमर्च''॥ | ||
| Line 15,557: | Line 11,054: | ||
असतामधमाचारो हरिदृष्ट्याऽऽत्मपूजनम् । | असतामधमाचारो हरिदृष्ट्याऽऽत्मपूजनम् । | ||
तस्याधोगमनायेति श्रुतिराहाखिलक्रियम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | तस्याधोगमनायेति श्रुतिराहाखिलक्रियम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
स्वकृतमित्यनन्यापेक्षया ॥ २१-७ ॥ | स्वकृतमित्यनन्यापेक्षया ॥ २१-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,564: | Line 11,060: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V22_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V22" data-block-id="BTN_C10_S96_V22_B1">भवमध्यविनिश्वसिताः इति यतः । अतो विमृशन्ति कवयो निगमावपनं त्वाम् ॥ चरितमहामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणाः इति यत् । अतो भवमध्य-विनिश्वसिताः । मुक्ताः निगमानामावपनं स्थानं त्वां विमृश्य यज्ञादिभि-र्भजन्त उपासते ॥ निगमविषये आयतवाङ्मनसः । निगमानां ततो व्यक्तेस्तत एव फलप्रदत्वात्तद्विषयत्वाच्च निगमावपनम् । परिवर्तो मथनम् ॥ | |||
'विमथ्य वेदाब्दिमतिश्रमेण ज्ञात्वा परेशं मुनयो विमुक्ताः । | 'विमथ्य वेदाब्दिमतिश्रमेण ज्ञात्वा परेशं मुनयो विमुक्ताः । | ||
मृशन्ति यज्ञैश्च यजन्ति नित्यं उपासते वेदफलप्रदं तम्''॥ इति कुशिकश्रुतिः ॥ २२-८ ॥ | मृशन्ति यज्ञैश्च यजन्ति नित्यं उपासते वेदफलप्रदं तम्''॥ इति कुशिकश्रुतिः ॥ २२-८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,576: | Line 11,068: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V23_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V23" data-block-id="BTN_C10_S96_V23_B1">त्वत्प्राप्त्यनुसारित्वाच्छरीरं प्रियवत् पश्यन्ति । सर्वप्रियतमे सर्वादानादि-कर्तरि च त्वयि । तथा हि तेऽभिमुखाः ॥ | |||
'न किञ्चिदभिवाञ्छन्ति यतयः सुसदाश्रयाः । | 'न किञ्चिदभिवाञ्छन्ति यतयः सुसदाश्रयाः । | ||
प्रेष्ठस्य परमस्याप्त्यै प्रियवद्देहदृष्टयः''॥ इति विमदश्रुतिः ॥ २३-९ ॥ | प्रेष्ठस्य परमस्याप्त्यै प्रियवद्देहदृष्टयः''॥ इति विमदश्रुतिः ॥ २३-९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,588: | Line 11,076: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V24_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V24" data-block-id="BTN_C10_S96_V24_B1">अन्यथोपासनयाऽऽत्महनोऽसुर्यान्नाम लोकान्नित्यनिरतिशयदुःखान्निरस्त-समस्तसुखान् प्राप्नुवन्ति । तदेतन्न च रमन्ति अनुभवन्ति च । नित्यदुःख-मिति चशब्देनोक्तम् । असुर्यशब्देन च श्रुतौ । सुष्ट्वरमणरूपत्वादसुर-प्राप्यत्वाच्च । यत्रानुशयनं कुर्वन्तस्तमस्येव भ्रमन्ति । अभवा जन्म-वर्र्जिताः ॥ | |||
आत्महन इत्येषशब्दो भगवद्भक्तद्वेषिणामपि सम इति दर्शयति ॥ निभृत-मोक्षहृदययोगयुज इत्यादिना । ये मुनयो हृद्ययनं भगवन्तं निभृतमोक्ष-हृदयेन वायुना योगेन युक्ताः नियमिताः सन्तः उपासते तेषामरयोऽपि तदेव तमो ययुः । परिपूर्णमोक्षार्थं ज्ञानं यस्य सः निभृतमोक्षहृदयः । | आत्महन इत्येषशब्दो भगवद्भक्तद्वेषिणामपि सम इति दर्शयति ॥ निभृत-मोक्षहृदययोगयुज इत्यादिना । ये मुनयो हृद्ययनं भगवन्तं निभृतमोक्ष-हृदयेन वायुना योगेन युक्ताः नियमिताः सन्तः उपासते तेषामरयोऽपि तदेव तमो ययुः । परिपूर्णमोक्षार्थं ज्ञानं यस्य सः निभृतमोक्षहृदयः । | ||
'असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । | 'असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । | ||
| Line 15,598: | Line 11,083: | ||
तमो यान्त्यन्यथाज्ञानाद्द्वेषाद्वा हरिसंश्रये''॥ इति प्राणसंहितायाम् ॥ | तमो यान्त्यन्यथाज्ञानाद्द्वेषाद्वा हरिसंश्रये''॥ इति प्राणसंहितायाम् ॥ | ||
'निभृतो मोक्षवित्प्राणस्तद्योगात्तत्प्रसादतः । | 'निभृतो मोक्षवित्प्राणस्तद्योगात्तत्प्रसादतः । | ||
जानन्ति परमं देवं नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति भागवतसंहितायाम् ॥ २४-१० ॥ | जानन्ति परमं देवं नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति भागवतसंहितायाम् ॥ २४-१० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,605: | Line 11,089: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V25_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V25" data-block-id="BTN_C10_S96_V25_B1">हे स्मरणादेव स्वनुरक्त तत्ते स्वरूपं भवानेव वेद । उरगेन्द्रभोगदण्डे विषक्तबुद्धेस्तेऽङ्घ्रिसरोजसुधां वयमपि समासमदृशः । सर्वमाहात्म्यस्य वेदैरपि वक्तुमशक्यत्वादसमदृशः वेदागम्यमाहात्म्यस्यापि वेदैरेव गम्यत्वा-त्समदृशः ॥ अतः कोऽन्यो वक्तुं वेद । को ह्यस्मांस्त्वां चर्तेऽपेतजन्मलयः यतः उदगादुत्पत्तिमानेव ऋषिर्ब्रह्मा । प्राप्तपदा अप्राप्तपदाश्च देवगणाः । | |||
'त्वं वेत्थ नापरस्ते स्वरूपं न | 'त्वं वेत्थ नापरस्ते स्वरूपं न | ||
नित्यवाङ्नागभोगप्रियस्य । | नित्यवाङ्नागभोगप्रियस्य । | ||
| Line 15,614: | Line 11,095: | ||
जनिमन्तो यतोऽस्मात् ॥ इति सङ्कृतिश्रुतिः । | जनिमन्तो यतोऽस्मात् ॥ इति सङ्कृतिश्रुतिः । | ||
'महिम्नः सर्वशोऽनुक्तेर्वेदाश्चासमदर्शिनः । | 'महिम्नः सर्वशोऽनुक्तेर्वेदाश्चासमदर्शिनः । | ||
तस्यापि वेदगम्यत्वात्तथैव समदर्शिनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २५-११ ॥ | तस्यापि वेदगम्यत्वात्तथैव समदर्शिनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २५-११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,621: | Line 11,101: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V26_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V26" data-block-id="BTN_C10_S96_V26_B1">शास्त्रमपकृष्य प्रलये शास्त्रस्य प्रवृत्त्यभावात् । असतः सूक्ष्मरूपात्सतः स्थूलरूपस्य परमेश्वरपर्यन्तं यथाक्रमं जन्म मृतिं च सर्वस्मात्परमात्मनि भेदं च विपणं फलापेक्षामृते ये स्मरन्ति तेषां ध्वनिमुपविश । आरुवतो वायोः प्रसादात्तथा स्मरन्ति ॥ | |||
'नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत् । | 'नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत् । | ||
किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्''॥ इत्यादिश्रुतिः ॥ | किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्''॥ इत्यादिश्रुतिः ॥ | ||
| Line 15,632: | Line 11,109: | ||
प्रसादाद्ये विजानन्ति सूक्ष्मात् स्थूलजनिं क्रमात् । | प्रसादाद्ये विजानन्ति सूक्ष्मात् स्थूलजनिं क्रमात् । | ||
मृतिं च सर्वजीवादेरीशस्य व्यतिरिक्तताम् । | मृतिं च सर्वजीवादेरीशस्य व्यतिरिक्तताम् । | ||
जानन्ति ये निराकाङ्क्षाः तेषां वाचि जनार्दनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २६-१२ ॥ | जानन्ति ये निराकाङ्क्षाः तेषां वाचि जनार्दनः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ २६-१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,639: | Line 11,115: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V27_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V27" data-block-id="BTN_C10_S96_V27_B1">अबोधकृता त्रिगुणबद्धता । यस्माज्जीवस्यापि तस्मात्तदवबोधरसे त्वयि सा न विद्यते । त्रिगुणात्मकं मनस्तवापि विद्यते इत्यसतां पक्षः । मनुजा-नामादयो देवास्त्रिगुणातीतत्वाद्भवतो भवानेव परमानन्दः । त्वदन्यत्सर्वं जीवजातमार्तमित्येव विमृशन्ति । | |||
'सत्वादिजं देहमथो मनश्च सत्वादिबद्धं च वदन्त्यसन्तः । | 'सत्वादिजं देहमथो मनश्च सत्वादिबद्धं च वदन्त्यसन्तः । | ||
परं पुमांसं न सुरास्तु तैर्हि जीवाः सुदृष्टा परमार्तरूपाः''॥ इति सूकरायणश्रुतिः ॥ | परं पुमांसं न सुरास्तु तैर्हि जीवाः सुदृष्टा परमार्तरूपाः''॥ इति सूकरायणश्रुतिः ॥ | ||
| Line 15,648: | Line 11,121: | ||
त्रिगुणातीतमीशेशमतः पूर्णसुखं सुराः ॥ | त्रिगुणातीतमीशेशमतः पूर्णसुखं सुराः ॥ | ||
जानन्ति गुणबद्धत्वाज्जीवानार्तांश्च कृत्स्नशः । | जानन्ति गुणबद्धत्वाज्जीवानार्तांश्च कृत्स्नशः । | ||
अनार्तस्य प्रसादेन तेषामार्तिविनाशनम्''॥ इति चैतन्यविवेके ॥ २७-१३ ॥ | अनार्तस्य प्रसादेन तेषामार्तिविनाशनम्''॥ इति चैतन्यविवेके ॥ २७-१३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,655: | Line 11,127: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V28_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V28" data-block-id="BTN_C10_S96_V28_B1">यथा कनकस्य विविधकृतं कुण्डलादिकं कनकं विना परित्यक्तुं न शक्यते तथा स्वकृतं जगदनुप्रविष्टो भगवान् मूलरूपं विना परित्यक्तुं न शक्यः । आत्मतया एकरूपत्वात् । रसितं आत्मना प्रकाशितं जगत्प्रविष्टस्तस्मा-त्सर्वगतो विष्णुरिति ज्ञातव्य इत्यर्थः । इत्थं ये ज्ञात्वा परिचरन्ति तव स्वरूपं ते ऋतात्मकब्रह्मप्राप्तिविरुद्धत्वान्निर्ऋत्याख्यसंसारस्य शिरः स्फुटं पदाऽऽक्रमन्ति । | |||
'सर्वगं ये प्रपश्यन्ति ब्रह्मानन्दमजाक्षरम् । | 'सर्वगं ये प्रपश्यन्ति ब्रह्मानन्दमजाक्षरम् । | ||
एकमेवाद्वयं नित्यं निर्ऋतेस्ते शिरो गताः''॥ | एकमेवाद्वयं नित्यं निर्ऋतेस्ते शिरो गताः''॥ | ||
| Line 15,668: | Line 11,137: | ||
ये तथाऽभिन्नमीशेशं पश्यन्ति परमर्षयः । | ये तथाऽभिन्नमीशेशं पश्यन्ति परमर्षयः । | ||
ऋतप्राप्तिविरुद्धत्वात्संसारनिर्ऋतेः शिरः ॥ | ऋतप्राप्तिविरुद्धत्वात्संसारनिर्ऋतेः शिरः ॥ | ||
अगणय्य पदाक्रम्य वैष्णवं निलयं ययुः''॥ इति गारुडे ॥ २८-१४ ॥ | अगणय्य पदाक्रम्य वैष्णवं निलयं ययुः''॥ इति गारुडे ॥ २८-१४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,675: | Line 11,143: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V29_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V29" data-block-id="BTN_C10_S96_V29_B1">वयति गा इव यः सुरादिकांस्तन्मनसो जगदपुनन् शुचयो न परे । | |||
'स एकः ईशः परिपूर्णशक्तिर्बलिं हरा इतरे स्युः सुराः सुखिनः''॥ इत्यारुणिश्रुतिः ॥ | 'स एकः ईशः परिपूर्णशक्तिर्बलिं हरा इतरे स्युः सुराः सुखिनः''॥ इत्यारुणिश्रुतिः ॥ | ||
'विष्णुना देवता बद्धाः विष्णवे च बलिप्रदाः । | 'विष्णुना देवता बद्धाः विष्णवे च बलिप्रदाः । | ||
विष्णुरासां पतिर्नित्यं न विष्णोर्बन्धकः क्वचित्''॥ इति वामने ॥ २९-१५ ॥ | विष्णुरासां पतिर्नित्यं न विष्णोर्बन्धकः क्वचित्''॥ इति वामने ॥ २९-१५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,688: | Line 11,152: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V30_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V30" data-block-id="BTN_C10_S96_V30_B1">स्थिरचरजातयो ये तेऽनिमित्तयुजः स्युः । भगवन्नियमादेव संसारयुजः स्युः । विरहे मुक्तौ । यदि परस्य सकाशान्मुक्तिरेवेत्युदीक्षयेत्स परः । विमुक्ताः सन्तो येन परेण तस्य विमुक्तसतः । 'नान्यः पन्था अयनाय विद्यते''इति श्रुतिः । मुक्तिस्तस्मादेवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । अतो बन्धोऽपि तत एवेत्यर्थः । | |||
'सतां विमुक्तिदाद्विष्णोर्मुक्तिर्यद्यभ्युपेयते । | 'सतां विमुक्तिदाद्विष्णोर्मुक्तिर्यद्यभ्युपेयते । | ||
बन्धोऽपि तत एव स्याद्यस्मादेकस्तयोः पतिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | बन्धोऽपि तत एव स्याद्यस्मादेकस्तयोः पतिः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
| Line 15,697: | Line 11,158: | ||
सुप्रसन्नस्तदा बन्धस्तत एवेति सेत्स्यति''॥ इति ब्राह्मे ॥ | सुप्रसन्नस्तदा बन्धस्तत एवेति सेत्स्यति''॥ इति ब्राह्मे ॥ | ||
खण्डाधीशाः सार्वभौमस्य यद्वद्ब्रह्मेशाद्याः कुर्वते तेऽनुशास्तिम् । | खण्डाधीशाः सार्वभौमस्य यद्वद्ब्रह्मेशाद्याः कुर्वते तेऽनुशास्तिम् । | ||
त्वं मुक्तिदो बन्धदोऽतो मतो नस्त्वं ज्ञानदोऽज्ञानदश्चासि विष्णो ॥ इत्युदारशाण्डिल्यश्रुतिः ॥ ३०-१६ ॥ | त्वं मुक्तिदो बन्धदोऽतो मतो नस्त्वं ज्ञानदोऽज्ञानदश्चासि विष्णो ॥ इत्युदारशाण्डिल्यश्रुतिः ॥ ३०-१६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,704: | Line 11,164: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V31_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V31" data-block-id="BTN_C10_S96_V31_B1">यस्य परमस्य ते कश्चिदपरः स्वतन्त्रो नास्ति । अनपरस्य प्राणोत्तमस्य । अत्र जीवसमुदाये । व्ययतः विशेषेणायतः सर्वज्ञस्य यथा प्राणस्य नापरः स्वतन्त्रः तद्वत्प्राणः श्रीरन्योेेे वा त्वां विना स्वतन्त्रो नास्ति ॥ हे शून्यतुल समानवर्जित । सर्वं संदधतस्ते ॥ यदि त्वत्तः प्राणात्तनुभृतो जीवा ध्रुवास्तर्ह्यपरिमिताः सन्ति । हे सर्व पूर्ण । 'एकमेवाद्वितीयम्''। 'एकं परंज्योतिरन्यन्यमद्वयम्''इत्यादिनियमो जीवानां शास्यता नेत्यत्र नहि । किन्तु स्वगतभेदस्य ईश्वरान्तरस्य अतत्तन्त्रस्य निषेधे । 'अतोऽन्य-दार्तम्''॥ 'नेह नानास्ति किञ्चन''। 'न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते''इत्यादि तथा ब्रुवते च ॥ | |||
'तव स्वतन्त्रो नापरो तद्वदत्र प्राणान्नान्यस्तुल्यशून्यस्य सन्धिन् । | 'तव स्वतन्त्रो नापरो तद्वदत्र प्राणान्नान्यस्तुल्यशून्यस्य सन्धिन् । | ||
प्राणाधीना अमिता जीवसङ्घाः प्राणो वशे ते प्रकृतिश्च भूमन् ॥"-इति महाशालीनश्रुतिः । | प्राणाधीना अमिता जीवसङ्घाः प्राणो वशे ते प्रकृतिश्च भूमन् ॥"-इति महाशालीनश्रुतिः । | ||
| Line 15,721: | Line 11,178: | ||
अद्वयं नित्यनिर्वृत्या भावनिर्वृतिमीश्वरम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | अद्वयं नित्यनिर्वृत्या भावनिर्वृतिमीश्वरम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
'अधिकस्य समस्यापि स्वतन्त्रस्य च वर्जनात् । | 'अधिकस्य समस्यापि स्वतन्त्रस्य च वर्जनात् । | ||
एक एवाद्वितीयोऽसौ न शास्यजनवर्जनात् ॥ इति कौर्मे ॥ ३१-१७ ॥ | एक एवाद्वितीयोऽसौ न शास्यजनवर्जनात् ॥ इति कौर्मे ॥ ३१-१७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,728: | Line 11,184: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V32_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V32" data-block-id="BTN_C10_S96_V32_B1">अनन्तमदुष्टतयाऽनुजानताऽऽचार्येण सन्तताद्भवात्परिमुच्यते ॥ अबद्धश्च प्रकृतिपरेशौ विनाऽन्यो न विद्यते । यतस्तयोरेवोद्भवो न घटते । ततस्तयोरजयोरसुभृत उद्भवन्ति ॥ देशतः कालतश्च यत्र परमस्तत्र प्रकृतिर्यत्र प्रकृतिस्तत्र परम इत्युभययुजोः । | |||
'मुच्यते तत्वसंबुद्धादाचार्यात्पुरुषो भवात् । | 'मुच्यते तत्वसंबुद्धादाचार्यात्पुरुषो भवात् । | ||
एतावेव स्वतोऽबद्धौ परमः प्रकृतिस्तथा ॥''इति कलापश्रुतिः ॥ | एतावेव स्वतोऽबद्धौ परमः प्रकृतिस्तथा ॥''इति कलापश्रुतिः ॥ | ||
| Line 15,737: | Line 11,190: | ||
द्वावेव नित्यमुक्तौ तु प्रकृतिः परमस्तथा''॥ इति वामने ॥ | द्वावेव नित्यमुक्तौ तु प्रकृतिः परमस्तथा''॥ इति वामने ॥ | ||
'देशतः कालतश्चैव समव्याप्तावुभावजौ । | 'देशतः कालतश्चैव समव्याप्तावुभावजौ । | ||
ताभ्यामुभययोगाभ्यां जायन्ते पुरुषाः परे''॥ इति कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ ३२-१८ ॥ | ताभ्यामुभययोगाभ्यां जायन्ते पुरुषाः परे''॥ इति कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ ३२-१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,744: | Line 11,196: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V33_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V33" data-block-id="BTN_C10_S96_V33_B1">हे तत ओ । त इमे विबुधनामार्थभूता गुणास्त्वयि निलिल्युः । परमेऽ-मृतार्णवे मधुन्यशेषरसा इव । अतः पूर्णगुणत्वाद्भवतो नृणां मध्ये सुधियः । तव मायया त्वदिच्छयैव । त्वयि कुशलं विधातुं प्रभवः । तत्र कुशलं भेद एव । सर्वस्मादन्यो विशिष्टगुणः पर इति दर्शनम् ॥ स्वगतया सुष्ठु अन्यैरनवगतया । तथा त्वत्प्रसादादनुवर्तिनां कथं मुहुर्भवभयं तव भ्रुकुटी सृजति ॥ | |||
'यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । | 'यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । | ||
यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या''॥ | यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या''॥ | ||
| Line 15,771: | Line 11,220: | ||
त्रिगुणात्मकस्य स्रष्टारः तथाऽपि न यजन्ति तम् । | त्रिगुणात्मकस्य स्रष्टारः तथाऽपि न यजन्ति तम् । | ||
यतः पूर्णेशशक्त्यैव तेषां यजनमिष्यते ॥ | यतः पूर्णेशशक्त्यैव तेषां यजनमिष्यते ॥ | ||
अतः सर्वेश्वरो विष्णुरेक एव महागुणः''॥ इति महासंहितायाम् ॥ ३३-१९ ॥ | अतः सर्वेश्वरो विष्णुरेक एव महागुणः''॥ इति महासंहितायाम् ॥ ३३-१९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,780: | Line 11,228: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V35_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V35" data-block-id="BTN_C10_S96_V35_B1">भवच्चरणेषु सुष्ठु जातस्थानाः उत्तमयोग्यतायुक्ताः । हृषीकाण्येव महत्तुरगाः । वायुरेवोदात्तः । | |||
'रथोपरि स्वीकरणादुदात्तः सारथिर्मतः''॥ इति व्यासनिरुक्ते ॥ | 'रथोपरि स्वीकरणादुदात्तः सारथिर्मतः''॥ इति व्यासनिरुक्ते ॥ | ||
'जयो विष्णोश्च वायोश्च भक्त्या तत्प्रीतिसाधनम् । | 'जयो विष्णोश्च वायोश्च भक्त्या तत्प्रीतिसाधनम् । | ||
| Line 15,802: | Line 11,247: | ||
ततः शेषेन्द्रवह्न्याद्याः क्रमेणैव प्रकीर्तिताः''। इत्यादि गुरुविवेके ॥ | ततः शेषेन्द्रवह्न्याद्याः क्रमेणैव प्रकीर्तिताः''। इत्यादि गुरुविवेके ॥ | ||
'देवा योग्यतया जाताः विष्णुपादाम्बुजाश्रयाः । | 'देवा योग्यतया जाताः विष्णुपादाम्बुजाश्रयाः । | ||
तथाऽपि साधनैस्तेषां तत्प्राप्तिर्गुर्वनुग्रहात् ॥"इति तत्वोद्योगे ॥ ३४,३५ २०-२१ ॥ | तथाऽपि साधनैस्तेषां तत्प्राप्तिर्गुर्वनुग्रहात् ॥"इति तत्वोद्योगे ॥ ३४,३५ २०-२१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,809: | Line 11,253: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V36_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V36" data-block-id="BTN_C10_S96_V36_B1">इति लोके परिदृश्यमानप्रकारेण । चरतां, विजने मोक्षविषये कः सुखयति । सुष्ठ्वनिरस्तभगे । अतस्त्वामेव सन्तं ज्ञात्वा भवतः पदांबुजं हृदा निविशन्ति । हरावसथमहङ्कारं न कुर्वन्ति ॥ | |||
'ब्रह्माज्ञात्वेति लोकप्रवृत्तिं प्रवर्ततां को नु मोक्षं ददाति । | 'ब्रह्माज्ञात्वेति लोकप्रवृत्तिं प्रवर्ततां को नु मोक्षं ददाति । | ||
अतो ब्रह्मोपासतेे साधु धीरा नाहम्भावस्तेषु रुद्राधिवासः''॥ इति महारवश्रुतिः ॥ | अतो ब्रह्मोपासतेे साधु धीरा नाहम्भावस्तेषु रुद्राधिवासः''॥ इति महारवश्रुतिः ॥ | ||
'महाभाग्यं तु कैवल्यमज्ञानां कः प्रदास्यति । | 'महाभाग्यं तु कैवल्यमज्ञानां कः प्रदास्यति । | ||
अतः सन्तो विजानन्ति हरिं ते त्वनहङ्कृताः ॥''इति स्कान्दे ॥ ३६-२२ ॥ | अतः सन्तो विजानन्ति हरिं ते त्वनहङ्कृताः ॥''इति स्कान्दे ॥ ३६-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,825: | Line 11,265: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V38_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V38" data-block-id="BTN_C10_S96_V38_B1">इदं अपि अपालकं ईश्वरवर्जितम् । न मत्तोऽन्य ईश्वरश्चेतनत्वादित्यादितर्कैः वदन्ति चेत् । अथो इत्यनेन तदपि वचनं भगवत्प्रेरणयैव इत्युक्तम् । | |||
'तस्मादथो अथेत्येतद्धेत्वर्थं समुदीरितम्''इति शब्दनिर्णये । | 'तस्मादथो अथेत्येतद्धेत्वर्थं समुदीरितम्''इति शब्दनिर्णये । | ||
'असत्य-मप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्''इति च । | 'असत्य-मप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्''इति च । | ||
| Line 15,864: | Line 11,301: | ||
अतात्विकं जगच्चेति विष्ण्वधीनत्ववाचकम् ॥ | अतात्विकं जगच्चेति विष्ण्वधीनत्ववाचकम् ॥ | ||
अभेदस्तु कुतस्तस्य परमस्यावरेण तु । | अभेदस्तु कुतस्तस्य परमस्यावरेण तु । | ||
मिथ्यात्वं च कुतस्तस्य जगतो नित्यवर्तनात्''॥ इति वाराहे ॥ ३७,३८ ॥ २३,२४ ॥ | मिथ्यात्वं च कुतस्तस्य जगतो नित्यवर्तनात्''॥ इति वाराहे ॥ ३७,३८ ॥ २३,२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,871: | Line 11,307: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V39_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V39" data-block-id="BTN_C10_S96_V39_B1">श्रुतिषु तवानुगीतान् गुणान् जुषन् पुमानुदगादस्मत्संसारात्तव सरूपतां च भजति । तदनु गुणस्मरणमनु गुणांश्च जुषन्निति, चशब्दः कर्माणि चेत्यस्मिन्नर्थे ॥ यच्चायं पुमानात्तभगां त्वयाऽपहृतभगां प्रातिस्विकीं पूर्वोक्तां द्विविधां कष्टां प्रकृतिं जहाति जिहाति हन्ति च तदपि त्वमेव जहासि जिहासि च । उतेति त्यागवधयोः समुच्चयार्थे ॥ | |||
'जिहाति रावणं सङ्ख्ये राघवः परमास्त्रवित्''॥ इति स्कान्दे ॥ | 'जिहाति रावणं सङ्ख्ये राघवः परमास्त्रवित्''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
'स्वातन्त्र्यात्प्रकृतित्यागकर्ता नारायणः परः । | 'स्वातन्त्र्यात्प्रकृतित्यागकर्ता नारायणः परः । | ||
| Line 15,882: | Line 11,315: | ||
दुर्भगां प्रकृतिं त्यक्त्वा हत्वा चान्यां दुरन्वयाम् ॥ | दुर्भगां प्रकृतिं त्यक्त्वा हत्वा चान्यां दुरन्वयाम् ॥ | ||
याति तच्च परेशानात्स हि पूज्योऽथ पूजकः । | याति तच्च परेशानात्स हि पूज्योऽथ पूजकः । | ||
तस्यैकस्य स्वतन्त्रत्वात्स चानन्तगुणो विभुः''॥ इति कौशिकश्रुतिः ॥ ३९-२५ ॥ | तस्यैकस्य स्वतन्त्रत्वात्स चानन्तगुणो विभुः''॥ इति कौशिकश्रुतिः ॥ ३९-२५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,889: | Line 11,321: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V40_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V40" data-block-id="BTN_C10_S96_V40_B1">अज्ञानामनवगतान्तकादनधिरूढब्रह्मपदात् ॥ | |||
'स यथाकामो भवति । तत्क्रतुर्भवति । यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते । यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते इति नु कामयमानोऽथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकामः आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति''इति श्रुतिः ॥ | 'स यथाकामो भवति । तत्क्रतुर्भवति । यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते । यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते इति नु कामयमानोऽथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकामः आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति''इति श्रुतिः ॥ | ||
'निषिद्धकामयुक्तानामसतां तु विशेषतः । | 'निषिद्धकामयुक्तानामसतां तु विशेषतः । | ||
| Line 15,907: | Line 11,336: | ||
तेनैव सह संयान्ति ततोऽनुत्क्रमणश्रुतिः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | तेनैव सह संयान्ति ततोऽनुत्क्रमणश्रुतिः''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ | ||
'देवाश्च ऋषयश्चैव सुभक्त्या कामिनोऽपि तु । | 'देवाश्च ऋषयश्चैव सुभक्त्या कामिनोऽपि तु । | ||
मुच्यन्ते नियामादेव पश्यन्ति च हरिं न न''॥ इति स्कान्दे ॥ ४० ॥ २६ ॥ | मुच्यन्ते नियामादेव पश्यन्ति च हरिं न न''॥ इति स्कान्दे ॥ ४० ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,914: | Line 11,342: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V41_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V41" data-block-id="BTN_C10_S96_V41_B1">परमेश्वरस्यावगमात्तदवगमा श्रीः । तया च गम्यत्वादर्थः परमस्तेन बद्धत्वात्सिता श्रीर्गुणात्मिका च ॥ सगिरः वाक्पूर्वकाणीन्द्रियाणि श्रियो विष्णोश्च नानुकूल्येन ययुः । अनुययुश्च हंसकुलगीतपरम्परया । | |||
यथा तुषावृतानां तण्डुलानां रजस्पृष्टिर्नास्ति । एवं रजोरूपान्मनुष्यान्न वान्ति श्रुतयः । वयसा सह महता कालेनापि । अतस्त्वयि सफलं पतन्ति न पतन्ति च विधिनिषेधरूपेण बन्धनात्मिकाः ॥ | यथा तुषावृतानां तण्डुलानां रजस्पृष्टिर्नास्ति । एवं रजोरूपान्मनुष्यान्न वान्ति श्रुतयः । वयसा सह महता कालेनापि । अतस्त्वयि सफलं पतन्ति न पतन्ति च विधिनिषेधरूपेण बन्धनात्मिकाः ॥ | ||
'जानाति प्रकृतिर्विष्णुं ज्ञेयो विष्णुस्तु निर्गुणः ॥ | 'जानाति प्रकृतिर्विष्णुं ज्ञेयो विष्णुस्तु निर्गुणः ॥ | ||
| Line 15,952: | Line 11,377: | ||
वयसोऽन्ते तु दुःखित्वादसुराः वायसाः स्मृताः । | वयसोऽन्ते तु दुःखित्वादसुराः वायसाः स्मृताः । | ||
एवं पञ्चविधा जीवा षष्ठोऽहं परमेश्वरः ॥ | एवं पञ्चविधा जीवा षष्ठोऽहं परमेश्वरः ॥ | ||
न मत्समोऽधिको वापि कश्चिदस्ति द्विजोत्तमः''॥ इति गारुडे ॥ ४१ ॥ २७ ॥ | न मत्समोऽधिको वापि कश्चिदस्ति द्विजोत्तमः''॥ इति गारुडे ॥ ४१ ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,959: | Line 11,383: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V43_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V43" data-block-id="BTN_C10_S96_V43_B1">व्योमायनमहात्मभिः ब्रह्माश्रयेषूत्तमैः ॥ ४३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 15,975: | Line 11,395: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V48_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V48" data-block-id="BTN_C10_S96_V48_B1">'कथाः कथयतीशस्य व्यासस्यान्ते स नारदः । | |||
स्तुत्यर्थं तस्य देवस्य ज्ञापनाय न तु क्वचित् ॥ | स्तुत्यर्थं तस्य देवस्य ज्ञापनाय न तु क्वचित् ॥ | ||
पूर्णज्ञानामृतस्यास्य न तु ज्ञप्तिः पराद्भवेत् । | पूर्णज्ञानामृतस्यास्य न तु ज्ञप्तिः पराद्भवेत् । | ||
ऋषिरूपी यतो विष्णुः स्वयमेव जनैः श्रुतः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४५-४८ ॥ | ऋषिरूपी यतो विष्णुः स्वयमेव जनैः श्रुतः''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४५-४८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 15,992: | Line 11,408: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C10_S96_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C10_S96_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C10_S96_V50_B1" data-verse="BTN_C10_S96_V50" data-block-id="BTN_C10_S96_V50_B1">ऋषिणा ऋषिरूपेण ॥ ५० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,008: | Line 11,420: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V06" data-block-id="BTN_C11_S02_V06_B1">'आत्मनो भजने बुद्धिमुत्पाद्य फलदाः सुराः । | |||
उत्तमानां जनानां तु निकृष्टानां विपर्ययः ॥ | उत्तमानां जनानां तु निकृष्टानां विपर्ययः ॥ | ||
शुभाशुभफलानां तु कर्मणां विबुधाः सदा । | शुभाशुभफलानां तु कर्मणां विबुधाः सदा । | ||
प्रवर्तका यथायोग्यमृषयः करुणाः सदा ॥ | प्रवर्तका यथायोग्यमृषयः करुणाः सदा ॥ | ||
सुखमिच्छन्ति भूतानां प्रायो दुःखासहा नृणाम् । | सुखमिच्छन्ति भूतानां प्रायो दुःखासहा नृणाम् । | ||
तथापि तेभ्यः प्रवरा देवा एव हरेः प््रिायाः''इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ ५-६ ॥ | तथापि तेभ्यः प्रवरा देवा एव हरेः प््रिायाः''इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ ५-६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,023: | Line 11,431: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V38" data-block-id="BTN_C11_S02_V38_B1">'आत्मनो देहगेहादि द्वयशब्देन भण्यते । | |||
अविद्यमानं जीवस्य प्रतिभाति तदीयवत् ॥ | अविद्यमानं जीवस्य प्रतिभाति तदीयवत् ॥ | ||
जाग््राद्वत्तु यथा स्वप्नः प्रतिभाति मनोरथः । | जाग््राद्वत्तु यथा स्वप्नः प्रतिभाति मनोरथः । | ||
| Line 16,032: | Line 11,437: | ||
विभाति स्ववशत्वेन सैषा संसृतिरुच्यते । | विभाति स्ववशत्वेन सैषा संसृतिरुच्यते । | ||
तस्मात्तद्विषयं त्यक्तवा मनो विष्णौ निवेशयेत्''॥ | तस्मात्तद्विषयं त्यक्तवा मनो विष्णौ निवेशयेत्''॥ | ||
इति हरिवंशेषु ॥ ३८ ॥ | इति हरिवंशेषु ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,041: | Line 11,445: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V41_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V41" data-block-id="BTN_C11_S02_V41_B1">'केचिदुन्मादवद्भक्ता बाह्यलिङ्गप्रदर्शकाः । | |||
केचिदान्तरभक्ताः स्युः केचिच्चैवोभयात्मकाः ॥ | केचिदान्तरभक्ताः स्युः केचिच्चैवोभयात्मकाः ॥ | ||
मुखप्रसादाद्दार्ढ्याच्च भक्तिर्ज्ञेया न चान्यतः''॥ इति वाराहे ॥ | मुखप्रसादाद्दार्ढ्याच्च भक्तिर्ज्ञेया न चान्यतः''॥ इति वाराहे ॥ | ||
'सर्वं हरेर्वशत्वेन शरीरं तस्य भण्यते । | 'सर्वं हरेर्वशत्वेन शरीरं तस्य भण्यते । | ||
अनन्याधिपतित्वाच्च तदनन्यमुदीर्यते ॥ | अनन्याधिपतित्वाच्च तदनन्यमुदीर्यते ॥ | ||
न चाप्यभेदो जगता विष्णोः पूर्णगुणस्य तु''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ४०,४१ ॥ | न चाप्यभेदो जगता विष्णोः पूर्णगुणस्य तु''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ४०,४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,060: | Line 11,460: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V47_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V47" data-block-id="BTN_C11_S02_V47_B1">'पूर्णत्वादात्मशब्दोक्तः कश्चित्सर्वनरोत्तमः । | |||
स च नारायणो नान्यः स च सर्वेषु संस्थितः ॥ | स च नारायणो नान्यः स च सर्वेषु संस्थितः ॥ | ||
तद्वशा इतरे सर्वे श्रीब््राह्मेशपुरःसराः । | तद्वशा इतरे सर्वे श्रीब््राह्मेशपुरःसराः । | ||
| Line 16,100: | Line 11,497: | ||
योग्यः संस्मरते देवानयोग्यो द्वेष्टि केशवम् ॥ | योग्यः संस्मरते देवानयोग्यो द्वेष्टि केशवम् ॥ | ||
यस्तूत्तमो भागवतः स मुक्तिं परमां व््राजेत् । | यस्तूत्तमो भागवतः स मुक्तिं परमां व््राजेत् । | ||
विष्णुना सर्वदेवैश्च मोदते स ह नित्यदा''। इति च ॥ ४५-४७ ॥ | विष्णुना सर्वदेवैश्च मोदते स ह नित्यदा''। इति च ॥ ४५-४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,107: | Line 11,503: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V48_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V48" data-block-id="BTN_C11_S02_V48_B1">विष्णोर्मायां विष्ण्विच्छाधीनाम् । | |||
'विष्णोरिच्छानुसार्यैतज्ज्ञात्वा योग्यान्न चाधिकम् । | 'विष्णोरिच्छानुसार्यैतज्ज्ञात्वा योग्यान्न चाधिकम् । | ||
हृष्यति द्वेष्टि वा यस्तु स वै भागवतोत्तमः''॥ इति ॥ | हृष्यति द्वेष्टि वा यस्तु स वै भागवतोत्तमः''॥ इति ॥ | ||
| Line 16,118: | Line 11,511: | ||
तेषां वृद्धौ तथा हानौ सर्वं ज्ञेयमशेषतः ॥ | तेषां वृद्धौ तथा हानौ सर्वं ज्ञेयमशेषतः ॥ | ||
एतदर्थं च धर्माणां मर्यादा वैदिकादिका । | एतदर्थं च धर्माणां मर्यादा वैदिकादिका । | ||
मूलधर्मविरुद्धा तु सा न ग््र•ह्या कथञ्चन''॥ इति च ॥ ४८ ॥ | मूलधर्मविरुद्धा तु सा न ग््र•ह्या कथञ्चन''॥ इति च ॥ ४८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,125: | Line 11,517: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V49" data-block-id="BTN_C11_S02_V49_B1">'देहेन्द्रियप्राणधियां त्रिधैव त्वभिमानिनः । | |||
तत्रोत्तमा देवतास्ताः सर्वदोषविवर्जिताः ॥ | तत्रोत्तमा देवतास्ताः सर्वदोषविवर्जिताः ॥ | ||
गुणैः सर्वैः सुसम्पन्ना विरिञ्चादोत्तरोत्तरम् । | गुणैः सर्वैः सुसम्पन्ना विरिञ्चादोत्तरोत्तरम् । | ||
| Line 16,160: | Line 11,549: | ||
सर्वतश्च पृथक्सन्तं विष्णुं सर्वोत्तमोत्तमम् । | सर्वतश्च पृथक्सन्तं विष्णुं सर्वोत्तमोत्तमम् । | ||
जानन्ति ये भागवतास्त उक्ता उत्तमा इति''॥ इति ब््राह्मतर्के ॥ | जानन्ति ये भागवतास्त उक्ता उत्तमा इति''॥ इति ब््राह्मतर्के ॥ | ||
देहेन्द्रिययोर्जन्माप्ययौ ॥ ४९ ॥ | देहेन्द्रिययोर्जन्माप्ययौ ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,169: | Line 11,557: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S02_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S02_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S02_V52_B1" data-verse="BTN_C11_S02_V52" data-block-id="BTN_C11_S02_V52_B1">चित्ते विद्यमाने । स्वात्मनि केवलात्मभावे मोक्षे च । यस्य जीवपरयोर-भेदो नास्ति । | |||
'न क्वापि जीवं विष्णुत्वे संसृतौ मोक्ष एव च । | 'न क्वापि जीवं विष्णुत्वे संसृतौ मोक्ष एव च । | ||
यः पश्यति सुरादींश्च यथोत्कर्षं प्रपश्यति । | यः पश्यति सुरादींश्च यथोत्कर्षं प्रपश्यति । | ||
| Line 16,179: | Line 11,564: | ||
सर्वभूतगुणैर्युक्तं देवं त्वं ज्ञातुमर्हसि''॥ इति च मोक्षधर्मेषु ॥ | सर्वभूतगुणैर्युक्तं देवं त्वं ज्ञातुमर्हसि''॥ इति च मोक्षधर्मेषु ॥ | ||
'नैवं त्वयाऽनुमन्तव्यं जीवात्माहमिति क्वचित् । | 'नैवं त्वयाऽनुमन्तव्यं जीवात्माहमिति क्वचित् । | ||
सर्वैर्गुणैः सुसम्पन्नं दैवं मां ज्ञातुमर्हसि''॥ इति च वाराहे ॥ ५२ ॥ | सर्वैर्गुणैः सुसम्पन्नं दैवं मां ज्ञातुमर्हसि''॥ इति च वाराहे ॥ ५२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,188: | Line 11,572: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V03" data-block-id="BTN_C11_S03_V03_B1">आत्मप्रसिद्धये भूतानां भगवज्ज्ञानार्थम् ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,202: | Line 11,582: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V06" data-block-id="BTN_C11_S03_V06_B1">एवं गुणान्भुञ्जानो भगवान् । तं सृष्टं मन्यमानो जीव इह सज्जते । | |||
'शरीरे दोषहानेन गुणभोक्तारमीश्वरम् । | 'शरीरे दोषहानेन गुणभोक्तारमीश्वरम् । | ||
शरीरस्थतया जीवं मन्यमानः पतत्यधः । | शरीरस्थतया जीवं मन्यमानः पतत्यधः । | ||
तत्सृष्टा हि सदा जीवा देहादेर्जनिमत्त्वतः । | तत्सृष्टा हि सदा जीवा देहादेर्जनिमत्त्वतः । | ||
नित्यानन्दैकदेहोऽसौ विष्णुस्तत्क्वैकताऽनयोः''॥ इति च ॥ ४-६ ॥ | नित्यानन्दैकदेहोऽसौ विष्णुस्तत्क्वैकताऽनयोः''॥ इति च ॥ ४-६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,218: | Line 11,594: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V08" data-block-id="BTN_C11_S03_V08_B1">'आभूतसम्प्लवाज्जन्म जीवेशत्वं विजानतः । | |||
ततः पतत्यधो यस्मादुत्थानं नैव तु क्वचित्''॥ इति च । | ततः पतत्यधो यस्मादुत्थानं नैव तु क्वचित्''॥ इति च । | ||
'कालाख्यः कलनाद्विष्णुर्व्यक्तमव्यक्तगं नयन्''। इति च ॥ ८ ॥ | 'कालाख्यः कलनाद्विष्णुर्व्यक्तमव्यक्तगं नयन्''। इति च ॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,234: | Line 11,606: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V14" data-block-id="BTN_C11_S03_V14_B1">अव्यक्तं विशतीत्युक्तवा तस्य विस्तारो वारिणा हृतगन्धेत्यादि । | |||
'सङ्क्षेपविस्तराभ्यां तु कथयन्ति मनीषिणः । | 'सङ्क्षेपविस्तराभ्यां तु कथयन्ति मनीषिणः । | ||
बहुवारस्मृतेस्तस्य फलबाहुल्यकारणात्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ | बहुवारस्मृतेस्तस्य फलबाहुल्यकारणात्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,248: | Line 11,616: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V16" data-block-id="BTN_C11_S03_V16_B1">नभ आत्मनि लीयत इत्युक्त्वेन्द्रियाणीत्याद्यपि विस्ताराय ॥ आत्मनि बुद्धौ ॥ १५,१६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,260: | Line 11,624: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V18" data-block-id="BTN_C11_S03_V18_B1">'त्रिवर्णा वरणादुक्ता त्रिगुणानां हरेर्मतिः । | |||
गुणात्मकत्वात्प्रकृतिस्त्रिवर्णेति प्रकीर्त्यते । | गुणात्मकत्वात्प्रकृतिस्त्रिवर्णेति प्रकीर्त्यते । | ||
तत्र तु प्रकृतिस्तार्या तारिका तु हरेर्मतिः । | तत्र तु प्रकृतिस्तार्या तारिका तु हरेर्मतिः । | ||
| Line 16,270: | Line 11,631: | ||
तयैवाभिधया तेषां परामृश्यैकमुच्यते । | तयैवाभिधया तेषां परामृश्यैकमुच्यते । | ||
तामेतामान्तरीं रीतिं विदुः शब्दविदो जनाः''॥ | तामेतामान्तरीं रीतिं विदुः शब्दविदो जनाः''॥ | ||
इति च ॥ १७,१८ ॥ | इति च ॥ १७,१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,285: | Line 11,645: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V23_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V23" data-block-id="BTN_C11_S03_V23_B1">मण्डलवर्तिनः युद्धरङ्गस्थाः ॥ | |||
'देवाः सजाया मुच्यन्ते मानुषा उभयात्मकाः । | 'देवाः सजाया मुच्यन्ते मानुषा उभयात्मकाः । | ||
विजाया एव योगेशास्तेषां या यैव योग्यता । | विजाया एव योगेशास्तेषां या यैव योग्यता । | ||
तथा तथैव मुच्यन्ते नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति संदृश्ये ॥१९-२३॥ | तथा तथैव मुच्यन्ते नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति संदृश्ये ॥१९-२३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,298: | Line 11,654: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V24" data-block-id="BTN_C11_S03_V24_B1">'सन्तस्तु त्रिविधाः प्रोक्ता उत्तमा मध्यमाधमाः । | |||
उत्तमा देवतास्तत्र ऋष्याद्या मध्यमा मताः ॥ | उत्तमा देवतास्तत्र ऋष्याद्या मध्यमा मताः ॥ | ||
अधमा मानुषोत्कृष्टास्ते चापि त्रिविधा मताः । | अधमा मानुषोत्कृष्टास्ते चापि त्रिविधा मताः । | ||
| Line 16,323: | Line 11,676: | ||
सङ्गी स्यान्न हि तत्सङ्गं विना तु सुखभाग्भवेत् ॥ | सङ्गी स्यान्न हि तत्सङ्गं विना तु सुखभाग्भवेत् ॥ | ||
तस्मादनाद्यनन्तैव सक्तिर्गुरुसुरादिषु । | तस्मादनाद्यनन्तैव सक्तिर्गुरुसुरादिषु । | ||
अन्यत्र कृत्यापेक्षा स्यादिति सङ्गविनिर्णयः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ २४ ॥ | अन्यत्र कृत्यापेक्षा स्यादिति सङ्गविनिर्णयः''॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,330: | Line 11,682: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V27" data-block-id="BTN_C11_S03_V27_B1">'श्रद्धा भागवते तन्त्रे वेदे भारतपञ्चमे । | |||
विष्णोरव्यवधानेन वक्तृत्वात्सर्वथा भवेत् ॥ | विष्णोरव्यवधानेन वक्तृत्वात्सर्वथा भवेत् ॥ | ||
कलाविद्यास्वनिन्दा च व्यवधानेन केशवे । | कलाविद्यास्वनिन्दा च व्यवधानेन केशवे । | ||
| Line 16,354: | Line 11,703: | ||
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्याया रताः''॥ इति च । | ततो भूय इव ते तमो य उ विद्याया रताः''॥ इति च । | ||
'गृहिणोऽप्यल्पबोधस्य न कलासु प्रयोजनम् । | 'गृहिणोऽप्यल्पबोधस्य न कलासु प्रयोजनम् । | ||
आवर्तयेद्वेदतन्त्रं मुख्योक्तो हरिरत्र हि''॥ इति हरिवंशेषु ॥ २७ ॥ | आवर्तयेद्वेदतन्त्रं मुख्योक्तो हरिरत्र हि''॥ इति हरिवंशेषु ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,361: | Line 11,709: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V30" data-block-id="BTN_C11_S03_V30_B1">कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येष्वपि सौहृदं किमु देवेषु महत्सु देवादिषु ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,371: | Line 11,715: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V36_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V36" data-block-id="BTN_C11_S03_V36_B1">ओतुः स्वस्य हेतुरन्यो नास्ति । बहिः प्रलये मुक्तौ च ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,381: | Line 11,721: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V37_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V37" data-block-id="BTN_C11_S03_V37_B1">'ब््राह्माद्या यं न जानन्ति करणाद्यभिमानिनः । | |||
जानन्त्यनुग््राहाच्चास्य प्रधानाग्निं यथाऽर्चिषः ॥ | जानन्त्यनुग््राहाच्चास्य प्रधानाग्निं यथाऽर्चिषः ॥ | ||
अग्निपुत्रा नमस्तस्मै यमाह श्रीश्च न स्फुटम् । | अग्निपुत्रा नमस्तस्मै यमाह श्रीश्च न स्फुटम् । | ||
| Line 16,390: | Line 11,727: | ||
आनन्दो नेदृशानन्द इत्युक्ते लोकतः परम् । | आनन्दो नेदृशानन्द इत्युक्ते लोकतः परम् । | ||
प्रतिभाति न चाऽभाति यथावद्दर्शनं विना''॥ इति ब््राह्मतर्के । | प्रतिभाति न चाऽभाति यथावद्दर्शनं विना''॥ इति ब््राह्मतर्के । | ||
बोधकः परमेश्वरः । ईदृशानन्दो न भवतीति निषेधवचनार्थ एव न सिध्यति विलक्षणानन्दाभाव इत्यर्थतः सिद्धिः ॥ ३७ ॥ | बोधकः परमेश्वरः । ईदृशानन्दो न भवतीति निषेधवचनार्थ एव न सिध्यति विलक्षणानन्दाभाव इत्यर्थतः सिद्धिः ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,397: | Line 11,733: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V38" data-block-id="BTN_C11_S03_V38_B1">'त्रिगुणात्मकं प्रधानं च रजः सत्वं तमस्तथा । | |||
प्राणो महानहङ्कारो जीवास्तदभिमानिनः ॥ | प्राणो महानहङ्कारो जीवास्तदभिमानिनः ॥ | ||
ज्ञानात्मकानीन्द्रियाणि तथा कर्मात्मकानि च । | ज्ञानात्मकानीन्द्रियाणि तथा कर्मात्मकानि च । | ||
| Line 16,421: | Line 11,754: | ||
'अहं हि जीवसञ्ज्ञो वै मयि जीवः सनातनः । | 'अहं हि जीवसञ्ज्ञो वै मयि जीवः सनातनः । | ||
मैवं त्वयाऽनुमन्तव्यं दृष्टो जीवो मयेति ह । | मैवं त्वयाऽनुमन्तव्यं दृष्टो जीवो मयेति ह । | ||
अहं श्रेयो विधास्यामि यथाधीकारमीश्वरः''इति मोक्षधर्मेषु ॥३८॥ | अहं श्रेयो विधास्यामि यथाधीकारमीश्वरः''इति मोक्षधर्मेषु ॥३८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,428: | Line 11,760: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V39_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V39" data-block-id="BTN_C11_S03_V39_B1">'यथेन्द्रियगतः प्राणस्तेषां शक्त्या विकल्प्यते । | |||
दृष्टिदः श्रुतिदश्चेति मतिदो ज्ञानदस्तथा ॥ | दृष्टिदः श्रुतिदश्चेति मतिदो ज्ञानदस्तथा ॥ | ||
इत्यादिभेदतो वाच्य एक एव महाबलः । | इत्यादिभेदतो वाच्य एक एव महाबलः । | ||
दृष्ट्यादिशक्तिस्तस्यैव ततो नान्यस्य कस्यचित् ॥ | दृष्ट्यादिशक्तिस्तस्यैव ततो नान्यस्य कस्यचित् ॥ | ||
एवं सद्रूपकं ब््राह्म तत्तच्छक्त्या विकल्प्यते । | एवं सद्रूपकं ब््राह्म तत्तच्छक्त्या विकल्प्यते । | ||
एकमेव महाशक्ति प्राणस्यापि बलप्रदम्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३९ ॥ | एकमेव महाशक्ति प्राणस्यापि बलप्रदम्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,443: | Line 11,771: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V40_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V40" data-block-id="BTN_C11_S03_V40_B1">'पेशो जरायुरुद्दिष्टः सुवर्णं पेश उच्यते । | |||
मृदुपिण्डश्च पेशं स्यात्क्वचिद्भद्रमपीष्यते''॥ इत्यभिधानम् । | मृदुपिण्डश्च पेशं स्यात्क्वचिद्भद्रमपीष्यते''॥ इत्यभिधानम् । | ||
अवनिस्थितेषु स्वेदजेषु । भूस्वेदेन हि प्रायो जायन्ते । तदा कूटस्थे परमात्मन्यास जीवः । यं परमात्मानमृते सुप्त्यनुस्मृतिरेव न । | अवनिस्थितेषु स्वेदजेषु । भूस्वेदेन हि प्रायो जायन्ते । तदा कूटस्थे परमात्मन्यास जीवः । यं परमात्मानमृते सुप्त्यनुस्मृतिरेव न । | ||
| Line 16,457: | Line 11,782: | ||
तमृते नैव चावस्था नावस्थावान्न च स्मृतिः । | तमृते नैव चावस्था नावस्थावान्न च स्मृतिः । | ||
ततस्तु देवदेवेशः प्राणः प्राणेश्वरो हरिः ॥ | ततस्तु देवदेवेशः प्राणः प्राणेश्वरो हरिः ॥ | ||
न हरेरीशिता त्वन्यः स हि सर्वाधिको मतः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ४० ॥ | न हरेरीशिता त्वन्यः स हि सर्वाधिको मतः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ४० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,466: | Line 11,790: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V44" data-block-id="BTN_C11_S03_V44_B1">'जानन्तोऽपि हि दुर्ज्ञेयः प्रश्नोऽयं ज्ञानिनामपि । | |||
इति वेदयितुं ब््राह्मपुत्रा नोचुर्निमेः पुरा''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | इति वेदयितुं ब््राह्मपुत्रा नोचुर्निमेः पुरा''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
ईश्वरात्मत्वात् ईश्वरविषयत्वात् ॥ ४४ ॥ | ईश्वरात्मत्वात् ईश्वरविषयत्वात् ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,480: | Line 11,800: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V47_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V47" data-block-id="BTN_C11_S03_V47_B1">अज्ञः सन्नाचरन् ना । विकर्मणा मृत्योर्मृत्युमुपैति । स एवेश्वरार्पितं कुर्वाणः सिद्धिं लभते । | |||
'अज्ञात्वा कुर्वतः कर्म स्खलनात्पापकारणम् । | 'अज्ञात्वा कुर्वतः कर्म स्खलनात्पापकारणम् । | ||
तदेवार्पयतो विष्णोर्नैव पापाय तद्भवेत् ॥ | तदेवार्पयतो विष्णोर्नैव पापाय तद्भवेत् ॥ | ||
| Line 16,494: | Line 11,811: | ||
कार्येषु बहुमाने वा स्वात्मनः समतापि वा । | कार्येषु बहुमाने वा स्वात्मनः समतापि वा । | ||
आधिक्ये किमु वक्तव्यमात्मनः शक्तिहापनम् । । | आधिक्ये किमु वक्तव्यमात्मनः शक्तिहापनम् । । | ||
शक्तस्याशक्तवत्कर्म मनोदोषा इतीरिताः''॥ इति कर्मतन्त्रे ॥४६॥ | शक्तस्याशक्तवत्कर्म मनोदोषा इतीरिताः''॥ इति कर्मतन्त्रे ॥४६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,501: | Line 11,817: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V49" data-block-id="BTN_C11_S03_V49_B1">अव्यग््रात्वेनाचार्यं लब्ध्वा । | |||
'परीक्ष्यैव गुरुः शिष्यं शिष्योऽपि गुरुमाव््राजेत् । | 'परीक्ष्यैव गुरुः शिष्यं शिष्योऽपि गुरुमाव््राजेत् । | ||
अन्यथा नरकायैव प्रायश्चित्तं गुरोस्तथेऽति च ॥ ४९ ॥ | अन्यथा नरकायैव प्रायश्चित्तं गुरोस्तथेऽति च ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,513: | Line 11,825: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V51_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V51" data-block-id="BTN_C11_S03_V51_B1">'द्रव्यलिङ्गं शिलाद्यं स्यादात्मलिङ्गं मनोमयम् । | |||
अथवा स्थण्डिलं चैव विष्णोर्लिङ्गं प्रकीर्तितम्''॥ इति च ॥ ५१ ॥</div> | |||
अथवा स्थण्डिलं चैव विष्णोर्लिङ्गं प्रकीर्तितम्''॥ इति च ॥ ५१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,524: | Line 11,832: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V55_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V55" data-block-id="BTN_C11_S03_V55_B1">तन्मयं तत्प्रधानम् । | |||
'विष्णोर्भृत्योऽहमित्येव सदा स्याद्भगवन्मयः । | 'विष्णोर्भृत्योऽहमित्येव सदा स्याद्भगवन्मयः । | ||
नैवाहं विष्णुरस्मीति विष्णुः सर्वेश्वरो ह्यजः''इति च ॥ ५५ ॥ | नैवाहं विष्णुरस्मीति विष्णुः सर्वेश्वरो ह्यजः''इति च ॥ ५५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,538: | Line 11,842: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S03_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S03_V56"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S03_V56_B1" data-verse="BTN_C11_S03_V56" data-block-id="BTN_C11_S03_V56_B1">'स्वादानात्स्वात्मनो व्याप्त्या विष्णुः स्वात्मेति कथ्यते । | |||
न तु जीवस्वरूपत्वात्स हि जीवेश्वरः प्रभुः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ५६ ॥</div> | |||
न तु जीवस्वरूपत्वात्स हि जीवेश्वरः प्रभुः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ५६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,551: | Line 11,851: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V03" data-block-id="BTN_C11_S04_V03_B1">'विष्णोस्तु पुरुषाख्यानि त्रीणि रूपाण्यतो विदुः । | |||
प्रथमं महतः स्रष्टृ द्वितीयं त्वण्डसंस्थितम् । | प्रथमं महतः स्रष्टृ द्वितीयं त्वण्डसंस्थितम् । | ||
तृतीयं देहिनां देहे तानि ज्ञात्वा विमुच्यते''॥ इति माहात्म्ये ॥३॥ | तृतीयं देहिनां देहे तानि ज्ञात्वा विमुच्यते''॥ इति माहात्म्ये ॥३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,563: | Line 11,859: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V04" data-block-id="BTN_C11_S04_V04_B1">यत्काये ॥ ४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,573: | Line 11,865: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V05" data-block-id="BTN_C11_S04_V05_B1">'ब््राह्मणिस्थोऽसृजद्विष्णुः स्थित्वा रुद्रे त्वभक्षयत् । | |||
पृथक्स्थित्वा जगत्पाति तद्ब्रह्माद्याह्वयो हरिः''॥ इति ब््र•ह्मे ॥ | पृथक्स्थित्वा जगत्पाति तद्ब्रह्माद्याह्वयो हरिः''॥ इति ब््र•ह्मे ॥ | ||
रजसा तमसा च ब््राह्मरुद्रदेहसृष्टेः । रागक्रोधकारणत्वाच्च ॥ ५ ॥ | रजसा तमसा च ब््राह्मरुद्रदेहसृष्टेः । रागक्रोधकारणत्वाच्च ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,585: | Line 11,873: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V06" data-block-id="BTN_C11_S04_V06_B1">स्वविषयज्ञानरूपः प्रभावरूपश्च ॥ ६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,595: | Line 11,879: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V07" data-block-id="BTN_C11_S04_V07_B1">'ज्ञानरूपानपि सुरान्विना प्राणं क्वचित्परे । | |||
आविशन्ति ह्यतस्तेषामज्ञानादि न तु स्वतः''॥ इति देवतत्त्वे । | आविशन्ति ह्यतस्तेषामज्ञानादि न तु स्वतः''॥ इति देवतत्त्वे । | ||
'अथैनमेव नाऽप्नोद्योऽयं मध्यमः प्राणः । एवमेता देवताः पाप्मना विद्धाः तं हासुरा ऋत्वा विदध्वसुर्यथाऽश्मानमाखणमृत्वा विध्वंसेतैवं हैव विध्वंस-माना विष्वञ्चो विनेशुः''॥ | 'अथैनमेव नाऽप्नोद्योऽयं मध्यमः प्राणः । एवमेता देवताः पाप्मना विद्धाः तं हासुरा ऋत्वा विदध्वसुर्यथाऽश्मानमाखणमृत्वा विध्वंसेतैवं हैव विध्वंस-माना विष्वञ्चो विनेशुः''॥ | ||
'सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैनां मृत्युमत्यवहत सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत्''॥ इत्यादिश्रुतिश्च ॥ ७ ॥ | 'सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैनां मृत्युमत्यवहत सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत्''॥ इत्यादिश्रुतिश्च ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,608: | Line 11,888: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V10" data-block-id="BTN_C11_S04_V10_B1">स्वभागं बलिं ददतो विघ्नमूर्धि्न यदि भवान्पदं धत्ते । तर्हि नान्यस्य बलिः॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,618: | Line 11,894: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V17" data-block-id="BTN_C11_S04_V17_B1">'कुमारनामा तु हरिबर्््राह्मचारिवपुः स्वयम् । | |||
सनत्कुमाराय परं प्रोवाच जगदीश्वरः''इति स्कान्दे ॥ | सनत्कुमाराय परं प्रोवाच जगदीश्वरः''इति स्कान्दे ॥ | ||
'विष्णोः सनत्कुमाराख्याच्छुश्रुवुर्ज्ञानमुत्तमम् । | 'विष्णोः सनत्कुमाराख्याच्छुश्रुवुर्ज्ञानमुत्तमम् । | ||
सनत्कुमारप्रमुखा योगेशाः परमेश्वरात्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥ | सनत्कुमारप्रमुखा योगेशाः परमेश्वरात्''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,631: | Line 11,903: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V19" data-block-id="BTN_C11_S04_V19_B1">'सुपर्णा ऋषयो व्यासं नाथमाना ययुः सदा । | |||
ध्वान्तं निवारयास्माकं मुमुग्धीति च वादिनः''॥ इति व्यासतन्त्रे ॥ | ध्वान्तं निवारयास्माकं मुमुग्धीति च वादिनः''॥ इति व्यासतन्त्रे ॥ | ||
'स्मरणात्तु नृसिंहस्य शक्रो मुक्तो बृहद्वधात् । | 'स्मरणात्तु नृसिंहस्य शक्रो मुक्तो बृहद्वधात् । | ||
हिरण्यकहृताश्चापि तथैवाप्सरसां गणाः''॥ इति भयभञ्जने ॥ १९ ॥ | हिरण्यकहृताश्चापि तथैवाप्सरसां गणाः''॥ इति भयभञ्जने ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,646: | Line 11,914: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S04_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S04_V20_B1" data-verse="BTN_C11_S04_V20" data-block-id="BTN_C11_S04_V20_B1">'उपेन्द्ररूपी भगवान्प्रतिमन्वन्तरं प्रभुः । | |||
असुरान् हन्ति नियतं श्राद्धदेव्ये च वामनः''॥ इति वामने ॥२०॥</div> | |||
असुरान् हन्ति नियतं श्राद्धदेव्ये च वामनः''॥ इति वामने ॥२०॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,659: | Line 11,923: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V08" data-block-id="BTN_C11_S05_V08_B1">'ये तु विष्णुमवज्ञाय श्रियमेव ह्युपासते । | |||
उपेक्ष्य वा हरिं ते तु भूत्वा याज्याः पतन्त्यधः''॥ इति प्रवृत्तिसंहितायाम् ॥ ८ ॥</div> | |||
उपेक्ष्य वा हरिं ते तु भूत्वा याज्याः पतन्त्यधः''॥ इति प्रवृत्तिसंहितायाम् ॥ ८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,674: | Line 11,934: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V13" data-block-id="BTN_C11_S05_V13_B1">'व्यवायामिषमद्यानि हरेः पूजार्थमेव तु । | |||
वामदेव्यो नाम यज्ञो व्यवायो हरिपूजनम् ॥ | वामदेव्यो नाम यज्ञो व्यवायो हरिपूजनम् ॥ | ||
पितृयज्ञो देवयज्ञो मांसेन हरिपूजनम् । | पितृयज्ञो देवयज्ञो मांसेन हरिपूजनम् । | ||
| Line 16,692: | Line 11,949: | ||
हिंसा नाम तदन्यत्र तस्मात्तां नाचरेद्वुधः ॥ | हिंसा नाम तदन्यत्र तस्मात्तां नाचरेद्वुधः ॥ | ||
यतो यज्ञे मृता ऊर्ध्वं यान्ति दैवे च पैतृके । | यतो यज्ञे मृता ऊर्ध्वं यान्ति दैवे च पैतृके । | ||
अतो लाभादालभनं स्वर्गस्य न तु मारणम्''॥ इति च ॥११-१३॥ | अतो लाभादालभनं स्वर्गस्य न तु मारणम्''॥ इति च ॥११-१३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,699: | Line 11,955: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V15" data-block-id="BTN_C11_S05_V15_B1">स्वात्मानं स्वस्मिन्नाप्तं च । | |||
'आप्तत्वादात्मशब्दोक्तं स्वस्मिन्नपि परेषु च । | 'आप्तत्वादात्मशब्दोक्तं स्वस्मिन्नपि परेषु च । | ||
जीवादन्यं न पश्यन्ति श्रुत्वैवं विद्विषन्ति च ॥ | जीवादन्यं न पश्यन्ति श्रुत्वैवं विद्विषन्ति च ॥ | ||
एतांस्त्वमासुरान्विद्धि लक्षणैः पुरुषाधमान्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १५ ॥ | एतांस्त्वमासुरान्विद्धि लक्षणैः पुरुषाधमान्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,712: | Line 11,964: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V35_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V35" data-block-id="BTN_C11_S05_V35_B1">'ध््राुवं तयैव मुच्यन्ते यां मूर्तिं प्रदिशेद्गुरुः । | |||
शिष्याणां योग्यताऽभिज्ञो विघ्नहानिस्तु तद्युगे ॥ | शिष्याणां योग्यताऽभिज्ञो विघ्नहानिस्तु तद्युगे ॥ | ||
अवतीर्णहरेर्मूर्त्या तत्पूर्वयुगजेन च । | अवतीर्णहरेर्मूर्त्या तत्पूर्वयुगजेन च । | ||
नृसिंहमूर्त्या च तथा यां चान्यां प्रदिशेद्गुरुः''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ ३५ ॥ | नृसिंहमूर्त्या च तथा यां चान्यां प्रदिशेद्गुरुः''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,727: | Line 11,975: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V43_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V43" data-block-id="BTN_C11_S05_V43_B1">'सर्वात्मना हरेर्भक्ता देवेशा एव केवलम् । | |||
देवास्तु सर्वथा भक्ता भक्ता एवेतरे स्मृताः ॥ | देवास्तु सर्वथा भक्ता भक्ता एवेतरे स्मृताः ॥ | ||
हरिभक्तयाऽधिकेष्वेव किङ्करश्चाप्यृणी तथा । | हरिभक्तयाऽधिकेष्वेव किङ्करश्चाप्यृणी तथा । | ||
| Line 16,743: | Line 11,988: | ||
'प्राधान्येन हरिर्ध्येयस्तत्सम्बन्धात्सुरादयः । | 'प्राधान्येन हरिर्ध्येयस्तत्सम्बन्धात्सुरादयः । | ||
ध्येया नान्यत्क्वचिध्द्यायेद्धरावनुपयोगि यत्''॥ | ध्येया नान्यत्क्वचिध्द्यायेद्धरावनुपयोगि यत्''॥ | ||
इति हरिसंहितायाम् ॥ ४२,४३ ॥ | इति हरिसंहितायाम् ॥ ४२,४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,752: | Line 11,996: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S05_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S05_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S05_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S05_V49" data-block-id="BTN_C11_S05_V49_B1">'पौण्ड्रकादिषु दैत्येषु सुरांशाः सन्ति सर्वशः । | |||
बहुमानफलं विष्णोस्ते यान्त्यादाय सद्गतिम् ॥ | बहुमानफलं विष्णोस्ते यान्त्यादाय सद्गतिम् ॥ | ||
विद्वेषस्य फलं यत्तु तदादायासुरास्तमः । | विद्वेषस्य फलं यत्तु तदादायासुरास्तमः । | ||
यान्त्यतो नैव विद्वेषो विष्णोः कार्यः कथञ्चन''॥ | यान्त्यतो नैव विद्वेषो विष्णोः कार्यः कथञ्चन''॥ | ||
इत्यंशविवेके ॥ ४९ ॥ | इत्यंशविवेके ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,770: | Line 12,010: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V10" data-block-id="BTN_C11_S06_V10_B1">यः प्रकाशरूपः ॥ १० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,780: | Line 12,016: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V12" data-block-id="BTN_C11_S06_V12_B1">'अस्पर्धिनी स्पर्धिनीव श्रीरास्ते वनमालया । | |||
न हि स्पर्धादयो दोषाः संविद्रूपां स्पृशन्ति ताम्''॥ इति वामने ॥ १२ ॥</div> | |||
न हि स्पर्धादयो दोषाः संविद्रूपां स्पृशन्ति ताम्''॥ इति वामने ॥ १२ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,791: | Line 12,023: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V14" data-block-id="BTN_C11_S06_V14_B1">तनुभृदायुषि सम्बद्धः अश्चेति तनुभृदायुषि रज्यमानाः । | |||
'ब््राह्मणा संपरित्यक्तो मृत इत्युच्यते नरः''। इति भारते ॥ १४ ॥</div> | |||
'ब््राह्मणा संपरित्यक्तो मृत इत्युच्यते नरः''। इति भारते ॥ १४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,802: | Line 12,030: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V15" data-block-id="BTN_C11_S06_V15_B1">कालमात्रः कालनिर्माता ज्ञाता च । सृष्टिलयाद्यर्थम् । नित्यत्वेन च । अव्यक्तस्यापि स्रष्टृत्वात्काल एवं भूतः तस्मादप्युत्तमस्त्वम् । | |||
'कालाज्जीवात्तथाऽव्यक्तान्महतश्चोत्तमो यतः । | 'कालाज्जीवात्तथाऽव्यक्तान्महतश्चोत्तमो यतः । | ||
उत्तमः पुरुषस्तस्माद्भगवान्विष्णुरच्युतः''॥ इति ॥ १५ ॥ | उत्तमः पुरुषस्तस्माद्भगवान्विष्णुरच्युतः''॥ इति ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,814: | Line 12,038: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V16" data-block-id="BTN_C11_S06_V16_B1">'नारायणाख्यः परमः शेते लक्ष्म्याऽन्वितो लये । | |||
स एव पुरुषाख्यं तु द्वितीयं रूपमात्मनः । | स एव पुरुषाख्यं तु द्वितीयं रूपमात्मनः । | ||
कृत्वा रमायां पुरुषनामानं तु चतुर्मुखम् ॥ | कृत्वा रमायां पुरुषनामानं तु चतुर्मुखम् ॥ | ||
| Line 16,823: | Line 12,044: | ||
चतुर्मुखः स पुरुषो महत्तत्त्वाभिधं पुनः ॥ | चतुर्मुखः स पुरुषो महत्तत्त्वाभिधं पुनः ॥ | ||
प्रधाननाम््नयां गायत्र्यां ससर्जात्मानमेव तु । | प्रधाननाम््नयां गायत्र्यां ससर्जात्मानमेव तु । | ||
श्रद्धाभिधां च गायत्रीं ताभ्यां शेषोऽन्वजायत''॥ इत्यादि सृष्टिविक्षेपे ॥ १६ ॥ | श्रद्धाभिधां च गायत्रीं ताभ्यां शेषोऽन्वजायत''॥ इत्यादि सृष्टिविक्षेपे ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,830: | Line 12,050: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V17" data-block-id="BTN_C11_S06_V17_B1">येऽन्ये ज्ञानिनः स्वतः परिहृतान्विषयान् बिभ्यति ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,840: | Line 12,056: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V19" data-block-id="BTN_C11_S06_V19_B1">सर्वं बिभ््रातस्तव ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,850: | Line 12,062: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V25" data-block-id="BTN_C11_S06_V25_B1">वत्सराणां शतं चैव ऋतूनां पञ्चविंशकम् । | |||
अवतीर्णस्य कृष्णस्य यदा प्रागात्तदा हरिम् । | अवतीर्णस्य कृष्णस्य यदा प्रागात्तदा हरिम् । | ||
स्वस्थानगमनापेक्षी ब््राह्मा तुष्टाव सामरः ॥ | स्वस्थानगमनापेक्षी ब््राह्मा तुष्टाव सामरः ॥ | ||
'संवत्सरद्वयं चैव पश्चात्स्थित्वा जनार्दनः । | 'संवत्सरद्वयं चैव पश्चात्स्थित्वा जनार्दनः । | ||
अभिपेदे परं स्थानं चातुर्मास्याधिकं पुनः''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ २५ ॥ | अभिपेदे परं स्थानं चातुर्मास्याधिकं पुनः''॥ इति भविष्यत्पुराणे ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,866: | Line 12,074: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V31_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V31" data-block-id="BTN_C11_S06_V31_B1">'सतामपि कलौ प्राप्ते विकारो मनसो भवेत् । | |||
तस्माद्यदूंश्च संजह्ने नैते स्युः पापिनस्त्विति ॥ | तस्माद्यदूंश्च संजह्ने नैते स्युः पापिनस्त्विति ॥ | ||
पुनर्लोकविवृद्ध्यर्थमौत्तरेयादिकान्हरिः । | पुनर्लोकविवृद्ध्यर्थमौत्तरेयादिकान्हरिः । | ||
आविश्य रक्षामकरोज्जगतः पुरुषोत्तमः ॥ | आविश्य रक्षामकरोज्जगतः पुरुषोत्तमः ॥ | ||
स्वात्मनः सह यानेन पुरुषार्थोऽधिको भवेत् । | स्वात्मनः सह यानेन पुरुषार्थोऽधिको भवेत् । | ||
इत्यनुग््राहबुध्द्या च संजह्रे स्वकुलं विभुः''॥ इति च ॥ ३०,३१ ॥ | इत्यनुग््राहबुध्द्या च संजह्रे स्वकुलं विभुः''॥ इति च ॥ ३०,३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,887: | Line 12,091: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S06_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S06_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V50_B1" data-verse="BTN_C11_S06_V50" data-block-id="BTN_C11_S06_V50_B1">'आत्मनोऽवमतां ब््राूयुरुत्तमा अपि सर्वशः । | |||
कदाचिदेव स्वगुणान्स्निग्धेष्वेव हि साधवः''॥ इति नारदीये ॥</div> | |||
कदाचिदेव स्वगुणान्स्निग्धेष्वेव हि साधवः''॥ इति नारदीये ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,900: | Line 12,100: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V07" data-block-id="BTN_C11_S06_V07_B1">विद्धि मायां मनोमयीम् । मन्मनःप्रधानप्रकृतिनिर्मिताम् । | |||
'प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी । | 'प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी लोकधारिणी । | ||
ऋता सत्याऽमराऽजय्या लोकानामात्मसञ्ज्ञिता''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ ७ ॥ | ऋता सत्याऽमराऽजय्या लोकानामात्मसञ्ज्ञिता''॥ इति मोक्षधर्मेषु ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,912: | Line 12,108: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V08" data-block-id="BTN_C11_S06_V08_B1">'स्वर्गाद्याश्च गुणाः सर्वे दोषाः सर्वे तथैव च । | |||
आत्मनः कर्तृताभ््र•न्त्या जायन्ते नात्र संशयः ॥ | आत्मनः कर्तृताभ््र•न्त्या जायन्ते नात्र संशयः ॥ | ||
परमात्मानमेवैकं कर्तारं वेत्ति यः पुमान् । | परमात्मानमेवैकं कर्तारं वेत्ति यः पुमान् । | ||
स मुच्यतेऽस्मात् संसारात्परमात्मानमेति च''॥ इति भारते ॥ | स मुच्यतेऽस्मात् संसारात्परमात्मानमेति च''॥ इति भारते ॥ | ||
इदं मया क्रियते, इदं मया न क्रियते, इदं मया विपरीतं क्रियत इति बुद्धिभेदो रजस्तमोगुणनिमित्तो भ््रामः । सर्वं हि परमेश्वरः करोति ॥८॥ | इदं मया क्रियते, इदं मया न क्रियते, इदं मया विपरीतं क्रियत इति बुद्धिभेदो रजस्तमोगुणनिमित्तो भ््रामः । सर्वं हि परमेश्वरः करोति ॥८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,926: | Line 12,118: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V09_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V09" data-block-id="BTN_C11_S06_V09_B1">'आत्मशब्दोदितो ब््राह्मा परमात्माऽभिधो ह्यहम् । | |||
सर्वं ब््राह्मणि वीक्षेत मयि ब््राह्माणमेव च''॥ इति कालसंहितायाम् ॥ ९ ॥</div> | |||
सर्वं ब््राह्मणि वीक्षेत मयि ब््राह्माणमेव च''॥ इति कालसंहितायाम् ॥ ९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,937: | Line 12,125: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V10" data-block-id="BTN_C11_S06_V10_B1">'आत्मभूतः आत्मवद्भूतः । | |||
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन''॥ इति वचनात् ॥ १० ॥</div> | |||
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन''॥ इति वचनात् ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 16,950: | Line 12,134: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V12" data-block-id="BTN_C11_S06_V12_B1">'कर्तृत्वमात्मनो यस्माज्ज्ञाननिष्ठो न मन्यते । | |||
अतोऽकुर्वन्नपि सदा दोषबुध्द्या न निन्दितम् ॥ | अतोऽकुर्वन्नपि सदा दोषबुध्द्या न निन्दितम् ॥ | ||
गुणबुद्ध्या न विहितं किन्त्वीशप््रोरितोऽस्म्यहम् । | गुणबुद्ध्या न विहितं किन्त्वीशप््रोरितोऽस्म्यहम् । | ||
| Line 16,966: | Line 12,147: | ||
न चाल्पगुणसिद्ध्यर्थं बालवत्कृतनिश्चयः''॥ इति वैशारद्ये ॥ | न चाल्पगुणसिद्ध्यर्थं बालवत्कृतनिश्चयः''॥ इति वैशारद्ये ॥ | ||
'वैलक्षण्याद्धरेर्भिन्नं तत्तन्त्रत्वात्तदात्मकम् । | 'वैलक्षण्याद्धरेर्भिन्नं तत्तन्त्रत्वात्तदात्मकम् । | ||
इति विश्वं प्रपश्यन्ति ज्ञाननिष्ठा हरेः प््रिायाः''॥ इति सार्वज्ञ्ये ॥ ११,१२ ॥ | इति विश्वं प्रपश्यन्ति ज्ञाननिष्ठा हरेः प््रिायाः''॥ इति सार्वज्ञ्ये ॥ ११,१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,973: | Line 12,153: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V14" data-block-id="BTN_C11_S06_V14_B1">योगो देवादिषु तेन न्यस्त इति योगविन्यासः । | |||
'ज्ञानं तु योगशब्दोक्तं युज्यतेऽनेन यत्सुखम् । | 'ज्ञानं तु योगशब्दोक्तं युज्यतेऽनेन यत्सुखम् । | ||
क्वचिद्योग उपायः स्यात्क्वचिच्चित्तनिरोधनम्''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ | क्वचिद्योग उपायः स्यात्क्वचिच्चित्तनिरोधनम्''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ | ||
अत्र ज्ञानमुपायश्च ॥ १४ ॥ | अत्र ज्ञानमुपायश्च ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 16,986: | Line 12,162: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V17" data-block-id="BTN_C11_S06_V17_B1">अभगवत्स्वरूपत्वात्तनुभृत्त्वम् । बहिरर्थापेक्षयैव च तेषां मोहः । परमसुख-साधनादन्योऽर्थो बहिरर्थः । | |||
'अशरीरः सदा विष्णुः पूर्णानन्दत्वतः सदा । | 'अशरीरः सदा विष्णुः पूर्णानन्दत्वतः सदा । | ||
इच्छा च क्रीडयैवास्य न फलाय यतो विभोः ॥ | इच्छा च क्रीडयैवास्य न फलाय यतो विभोः ॥ | ||
| Line 17,010: | Line 12,183: | ||
अभ््रां भूतानि भरणाच्छ्रीर्वायुर्भरतः स्मृतः ॥ | अभ््रां भूतानि भरणाच्छ्रीर्वायुर्भरतः स्मृतः ॥ | ||
विद्युत्तु भारती प्रोक्ता एत एवाशरीरिणः । | विद्युत्तु भारती प्रोक्ता एत एवाशरीरिणः । | ||
व्यत्यासेनापि नाम स्यादेतेषां महतां सदा''॥ इत्युभयनिरुक्ते ॥१७॥ | व्यत्यासेनापि नाम स्यादेतेषां महतां सदा''॥ इत्युभयनिरुक्ते ॥१७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,017: | Line 12,189: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V18" data-block-id="BTN_C11_S06_V18_B1">'विष्णोर्वायोरनन्तस्य त्रिभिरंशैर्नरः स्मृतः । | |||
सेन्द्रैश्चतुर्भिः पार्थस्तु द्वाभ्यां तु बललक्ष्मणौ''॥ इत्यंशविवेके ॥१८॥</div> | |||
सेन्द्रैश्चतुर्भिः पार्थस्तु द्वाभ्यां तु बललक्ष्मणौ''॥ इत्यंशविवेके ॥१८॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,028: | Line 12,196: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V19" data-block-id="BTN_C11_S06_V19_B1">लोके तत्त्वे च विचक्षणाः । | |||
'पारोक्ष्येणैव तत्त्वं तु लोकं चापि विदन्ति ये । | 'पारोक्ष्येणैव तत्त्वं तु लोकं चापि विदन्ति ये । | ||
तेऽपि सत्स्नेहनिर्मुक्तास्तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥ | तेऽपि सत्स्नेहनिर्मुक्तास्तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥ | ||
आपरोक्ष्यान्न च ज्ञानं तेषामुत्पद्यते क्वचित्''॥ इति षाड्गुण्ये ॥१९॥ | आपरोक्ष्यान्न च ज्ञानं तेषामुत्पद्यते क्वचित्''॥ इति षाड्गुण्ये ॥१९॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,041: | Line 12,205: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V30" data-block-id="BTN_C11_S06_V30_B1">केवलात्मनः शरीरमात्रपरिग््राहस्य ॥ ३० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,051: | Line 12,211: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V38" data-block-id="BTN_C11_S06_V38_B1">परार्थैकान्तसम्भवम् । आत्मनो वृद्धिश्च परार्थेति । | |||
'सज्जनार्थेऽनुमन्येत ऐहिकीं वृद्धिमात्मनः । | 'सज्जनार्थेऽनुमन्येत ऐहिकीं वृद्धिमात्मनः । | ||
पारत्रिकीमैहिकीं च प्रीतये गुरुदेवयोः ॥ | पारत्रिकीमैहिकीं च प्रीतये गुरुदेवयोः ॥ | ||
देवतानां च सर्वेषां स्वोत्तमानां च सर्वशः''॥ इति च ॥ ३८ ॥ | देवतानां च सर्वेषां स्वोत्तमानां च सर्वशः''॥ इति च ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,064: | Line 12,220: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V42_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V42" data-block-id="BTN_C11_S06_V42_B1">'जीवान्तर्यामको विष्णुरात्मनामा समीरितः । | |||
तस्य तु ब््राह्मरूपत्वाद्बहिरन्तस्तथैव च । | तस्य तु ब््राह्मरूपत्वाद्बहिरन्तस्तथैव च । | ||
पश्येदाकाशवद्व्याप्तिमसङ्गत्वं च नित्यशः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ४२ ॥ | पश्येदाकाशवद्व्याप्तिमसङ्गत्वं च नित्यशः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ४२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,076: | Line 12,228: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V43_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V43" data-block-id="BTN_C11_S06_V43_B1">'गुणान्जीवस्य चेष्टव्यान्सिद्धान्विष्णोर्गुणांस्तथा । | |||
तत्तद्दृष्ट्या विचिन्वीत पृथगेव सुधीः सदा''॥ इति लोकतत्त्वे ॥ ४३ ॥</div> | |||
तत्तद्दृष्ट्या विचिन्वीत पृथगेव सुधीः सदा''॥ इति लोकतत्त्वे ॥ ४३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,087: | Line 12,235: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V44" data-block-id="BTN_C11_S06_V44_B1">'मधुनाम सुखं विन्द्यान्माधुर्यं सुखहेतुता । | |||
सुखे रतिर्वां सम्प्रोक्ता शब्दतत्त्वविचक्षणैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४४॥</div> | |||
सुखे रतिर्वां सम्प्रोक्ता शब्दतत्त्वविचक्षणैः''॥ इति शब्दनिर्णये ॥४४॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,098: | Line 12,242: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V45_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V45" data-block-id="BTN_C11_S06_V45_B1">दूरत एव भजनीयः । | |||
'पराभवो धर्षणं स्यादवज्ञानमथापि वा । | 'पराभवो धर्षणं स्यादवज्ञानमथापि वा । | ||
न तत्सत्सु सदा कुर्यात्सह शय्यासनं न च''इति सद्गुणे ॥ ४५ ॥ | न तत्सत्सु सदा कुर्यात्सह शय्यासनं न च''इति सद्गुणे ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,112: | Line 12,252: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V47"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V47" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V47"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V47_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V47" data-block-id="BTN_C11_S06_V47_B1">'जीवस्य छन्नतां शिक्षेत्प्रविष्टत्वं परात्मनः । | |||
तत्तद्गुणविडम्बं च वह्नेः सर्वमथापि वा ॥ | तत्तद्गुणविडम्बं च वह्नेः सर्वमथापि वा ॥ | ||
अल्पदारौ यथाऽल्पोऽग्निरेवमल्पशरीरगः । | अल्पदारौ यथाऽल्पोऽग्निरेवमल्पशरीरगः । | ||
दृश्यते परमात्माऽपि स्थूलः स्थूलशरीरगः''॥ इति वैभवे ॥ ४६,४७ ॥ | दृश्यते परमात्माऽपि स्थूलः स्थूलशरीरगः''॥ इति वैभवे ॥ ४६,४७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,125: | Line 12,261: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V49" data-block-id="BTN_C11_S06_V49_B1">'अवयव्यवयवानां च गुणानां गुणिनस्तथा । | |||
शक्तिशक्तिमतोश्चैव क्रियायास्तद्वतस्तथा ॥ | शक्तिशक्तिमतोश्चैव क्रियायास्तद्वतस्तथा ॥ | ||
स्वरूपांशांशिनोश्चैव नित्याभेदो जनार्दने । | स्वरूपांशांशिनोश्चैव नित्याभेदो जनार्दने । | ||
| Line 17,150: | Line 12,283: | ||
'विना दोषांच्छ्रुतमद्धाऽवगम्यं तथा स्मृतं परमे सत्यरूपम् । | 'विना दोषांच्छ्रुतमद्धाऽवगम्यं तथा स्मृतं परमे सत्यरूपम् । | ||
नैवासत्यं क्वचिदस्मिन्परेशे सर्वं युक्तं पूर्णशक्तेः सदैव''॥ इति च विश्वम्भरश्रुतिः । | नैवासत्यं क्वचिदस्मिन्परेशे सर्वं युक्तं पूर्णशक्तेः सदैव''॥ इति च विश्वम्भरश्रुतिः । | ||
तस्मादेकस्मिन्नपि शरीरे भेदाभेदात्प्रभवाप्ययौ युज्येते । न च विरोधः । स्थूलसूक्ष्मवत् । आपेक्षिकमत्रापि युज्यते ॥ ४९ ॥ | तस्मादेकस्मिन्नपि शरीरे भेदाभेदात्प्रभवाप्ययौ युज्येते । न च विरोधः । स्थूलसूक्ष्मवत् । आपेक्षिकमत्रापि युज्यते ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,159: | Line 12,291: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S07_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S07_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S06_V51_B1" data-verse="BTN_C11_S07_V51" data-block-id="BTN_C11_S06_V51_B1">'बुद्धिसंस्थस्त्वात्मभेदो व्यक्तस्थो जीव उच्यते । | |||
तेनैव सह संस्थानात्परात्मा स्थूलबुद्धिभिः ॥ | तेनैव सह संस्थानात्परात्मा स्थूलबुद्धिभिः ॥ | ||
जीववल्लक्ष्यते विष्णुर्यथैवाम्बुस्थितार्कवत् । | जीववल्लक्ष्यते विष्णुर्यथैवाम्बुस्थितार्कवत् । | ||
| Line 17,169: | Line 12,298: | ||
अचेतनश्च कल्प्येत तत्तेजोमात्रदर्शिभिः । | अचेतनश्च कल्प्येत तत्तेजोमात्रदर्शिभिः । | ||
सूर्यदेहादिभिन्नं हि तेजोमण्डलमेव तु । | सूर्यदेहादिभिन्नं हि तेजोमण्डलमेव तु । | ||
दृश्यते स्थूलमतिभिरेवमेव जनार्दनः''॥ इति प्रभासके ॥ ५१ ॥ | दृश्यते स्थूलमतिभिरेवमेव जनार्दनः''॥ इति प्रभासके ॥ ५१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,180: | Line 12,308: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S08_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S08_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S08_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S08_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S08_V08" data-block-id="BTN_C11_S08_V08_B1">'महतां वनिताकामः पतत्यन्धे तमस्यलम् । | |||
अन्यत्र निरयं याति दुःखवान्स्याद्विपर्यये''इति धर्मसंहितायाम् ॥ | अन्यत्र निरयं याति दुःखवान्स्याद्विपर्यये''इति धर्मसंहितायाम् ॥ | ||
'मोहकारणभूतां तु मायेत्याहुर्मनीषिणः । | 'मोहकारणभूतां तु मायेत्याहुर्मनीषिणः । | ||
| Line 17,220: | Line 12,345: | ||
'प्रपञ्चो यदि विद्येत''। इत्यादि । | 'प्रपञ्चो यदि विद्येत''। इत्यादि । | ||
'यदिशब्दस्त्ववस्तुत्वे चास्वातन्त्र्ये च संशये । | 'यदिशब्दस्त्ववस्तुत्वे चास्वातन्त्र्ये च संशये । | ||
अवस्तुशब्दश्चाशक्ते ह्यल्पशक्तौ च कीर्त्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ७,८ ॥ | अवस्तुशब्दश्चाशक्ते ह्यल्पशक्तौ च कीर्त्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ७,८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,229: | Line 12,353: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S08_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S08_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S08_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S08_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S08_V34" data-block-id="BTN_C11_S08_V34_B1">'भगवद्भार्यतायोग्याः काश्चिदप्सरसःस्त्रियः । | |||
रमाऽऽवेशात्कदाचित्स्युस्तास्वेका पिङ्गलाऽभवत् । | रमाऽऽवेशात्कदाचित्स्युस्तास्वेका पिङ्गलाऽभवत् । | ||
तदन्यासां महान्दोषो भगवद्भर्तृतास्मृतौ''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ ३४ ॥ | तदन्यासां महान्दोषो भगवद्भर्तृतास्मृतौ''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,243: | Line 12,363: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V10" data-block-id="BTN_C11_S09_V10_B1">'असज्जनैस्तु संवासो न कर्तव्यः कथञ्चन । | |||
यावद्यावच्च बहुभिः सज्जनैः स तु मुक्तिदः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ १० ॥</div> | |||
यावद्यावच्च बहुभिः सज्जनैः स तु मुक्तिदः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥ १० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,256: | Line 12,372: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V13" data-block-id="BTN_C11_S09_V13_B1">'बाह्यं मनो विलीनं स्यान्मुक्तौ चिन्मात्रकं मनः । | |||
तेनैवानुभवेत्सर्वं स्वात्माभिन्नेन मुक्तिगः''॥ इति मुक्तितत्त्वे ॥ १२,१३ ॥</div> | |||
तेनैवानुभवेत्सर्वं स्वात्माभिन्नेन मुक्तिगः''॥ इति मुक्तितत्त्वे ॥ १२,१३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,271: | Line 12,383: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V18" data-block-id="BTN_C11_S09_V18_B1">'कालप्रकृतिजीवादौ लयेऽसत्यप्रवर्तनात् । | |||
तन्निमित्तस्य कार्यस्य विष्णुरेक इतीर्यते ॥ | तन्निमित्तस्य कार्यस्य विष्णुरेक इतीर्यते ॥ | ||
स हि कालादिकं सर्वं वर्तयत्यमितद्युतिः''॥ इति तत्त्वलये ॥ | स हि कालादिकं सर्वं वर्तयत्यमितद्युतिः''॥ इति तत्त्वलये ॥ | ||
'प्रकृतिश्च गुणाश्चैव शक्यत्वाच्छक्तयः स्मृताः । | 'प्रकृतिश्च गुणाश्चैव शक्यत्वाच्छक्तयः स्मृताः । | ||
विष्णोः स्वरूपभूता तु शकनाच्छक्तिरुच्यते''॥ इति शक्तिविवेके ॥ १६-१८ ॥ | विष्णोः स्वरूपभूता तु शकनाच्छक्तिरुच्यते''॥ इति शक्तिविवेके ॥ १६-१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,287: | Line 12,395: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V23_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V23" data-block-id="BTN_C11_S09_V23_B1">'भयादपि हरिं भक्तया चिन्तयंस्तत्स्वरूपताम् । | |||
पेशस्कारिवदायाति द्विषन् द्वेषसरूपताम् ॥ | पेशस्कारिवदायाति द्विषन् द्वेषसरूपताम् ॥ | ||
सुखरूपस्य हि द्वेषो दुःखरूप इतीर्यते । | सुखरूपस्य हि द्वेषो दुःखरूप इतीर्यते । | ||
| Line 17,308: | Line 12,413: | ||
सोऽयं विशेषो नान्यस्य फलदाता च केशवः ॥ | सोऽयं विशेषो नान्यस्य फलदाता च केशवः ॥ | ||
न हि पेशस्कृतः किञ्चित्फलदातृत्वमिष्यते । | न हि पेशस्कृतः किञ्चित्फलदातृत्वमिष्यते । | ||
स्वातन्त्र्याद्विद्विषां चैव केशवो न सुखप्रदः''॥ इति स्वातन्त्र्यविवेके ॥ २२,२३ ॥ | स्वातन्त्र्याद्विद्विषां चैव केशवो न सुखप्रदः''॥ इति स्वातन्त्र्यविवेके ॥ २२,२३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,315: | Line 12,419: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V25" data-block-id="BTN_C11_S09_V25_B1">सत्त्वनिधनः सत्वं निधीयतेऽस्मिन्परमेश्वर इति । 'सततमतिशये-नोच्चैरर्करूपः''इति सततात्युदर्को भगवान् ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,325: | Line 12,425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V26_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V26" data-block-id="BTN_C11_S09_V26_B1">बीजार्थमारोपहणादिकं कुर्वन्निति ॥ २६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,337: | Line 12,433: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S09_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S09_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S09_V31_B1" data-verse="BTN_C11_S09_V31" data-block-id="BTN_C11_S09_V31_B1">'एकस्मात्तु गुरोर्ज्ञानं जायते नैव कस्यचित् । | |||
एकस्मादेव जायेत योग्याद्ब्रह्मपदस्य तु ॥ | एकस्मादेव जायेत योग्याद्ब्रह्मपदस्य तु ॥ | ||
स्वयं चोपदिशेज्ज्ञानं वैरिञ्चिपदयोगिनि । | स्वयं चोपदिशेज्ज्ञानं वैरिञ्चिपदयोगिनि । | ||
अनुग््राहात्तेन चापि ज्ञानं दत्वा विमुक्तिदः ॥ | अनुग््राहात्तेन चापि ज्ञानं दत्वा विमुक्तिदः ॥ | ||
ज्ञानं प्राप्य बहुभ्योऽपि नर्ते मुक्तिश्चतुर्मुखात् । | ज्ञानं प्राप्य बहुभ्योऽपि नर्ते मुक्तिश्चतुर्मुखात् । | ||
ज्ञानमप्राप्य तेषां तु ज्ञानदो विष्णुरेव हि''॥ इति गुरुविवेके ॥३१॥ | ज्ञानमप्राप्य तेषां तु ज्ञानदो विष्णुरेव हि''॥ इति गुरुविवेके ॥३१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,354: | Line 12,446: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V03" data-block-id="BTN_C11_S10_V03_B1">बुद्धिगुणैः कामक्रोधादिभिरभेदो विफलः । | |||
'वस्तुस्थितेरन्यथात्वं नानात्वमिति कीर्तितम् । | 'वस्तुस्थितेरन्यथात्वं नानात्वमिति कीर्तितम् । | ||
ज्ञानस्यैव तु नानात्वान्न स्यात्कामाद्यहंमतिः ॥ | ज्ञानस्यैव तु नानात्वान्न स्यात्कामाद्यहंमतिः ॥ | ||
| Line 17,363: | Line 12,452: | ||
इति बुद्धिरभेदः स्यात्स न कार्यः कथञ्चन ॥ | इति बुद्धिरभेदः स्यात्स न कार्यः कथञ्चन ॥ | ||
अदुष्टकामश्चिद्रूपो जीवाभिन्नः स्वरूपतः । | अदुष्टकामश्चिद्रूपो जीवाभिन्नः स्वरूपतः । | ||
दुष्टकामो मनोधर्मस्तस्माद्धेयः सदैव सः''॥ इति विवेके ॥ ३ ॥ | दुष्टकामो मनोधर्मस्तस्माद्धेयः सदैव सः''॥ इति विवेके ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,370: | Line 12,458: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V04" data-block-id="BTN_C11_S10_V04_B1">'निष्कामं ज्ञानपूर्वं तु निवृत्तमिह चोच्यते । | |||
निवृत्तं सेवमानस्तु ब््राह्माभ्येति सनातनम्''॥ इति भारते ॥ ४ ॥</div> | |||
निवृत्तं सेवमानस्तु ब््राह्माभ्येति सनातनम्''॥ इति भारते ॥ ४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,381: | Line 12,465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V05" data-block-id="BTN_C11_S10_V05_B1">'मामेव नित्यं ध्यायेद्यो मदात्मा स प्रकीर्तितः''। इति च ॥ ५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,393: | Line 12,473: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V10" data-block-id="BTN_C11_S10_V10_B1">'ओहधर्मवान्विष्णुर्देहधर्मवदीर्यते । | |||
जीवस्त्वदेहधर्माऽपि परतो देहधर्मवान् ॥ | जीवस्त्वदेहधर्माऽपि परतो देहधर्मवान् ॥ | ||
स्वयं त्वनभिमानः सन्नज्ञानामेव दर्शयेत् । | स्वयं त्वनभिमानः सन्नज्ञानामेव दर्शयेत् । | ||
विष्णुर्जीवस्त्वभीमानी यावद्विष्णुपदं व््राजेत्''॥ इति विष्णुसंहितायाम् ॥ ९-१० ॥ | विष्णुर्जीवस्त्वभीमानी यावद्विष्णुपदं व््राजेत्''॥ इति विष्णुसंहितायाम् ॥ ९-१० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,406: | Line 12,482: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V11" data-block-id="BTN_C11_S10_V11_B1">अवस्त्वशक्तमुद्दिष्टं शक्तं वस्त्विह भण्यते । | |||
तस्मादेकं परं ब््राह्म वस्तुशब्दोदितं सदा''॥ इति लक्षणे ॥ ११ ॥</div> | |||
तस्मादेकं परं ब््राह्म वस्तुशब्दोदितं सदा''॥ इति लक्षणे ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,417: | Line 12,489: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V13" data-block-id="BTN_C11_S10_V13_B1">'पिशाचवत्स्थिता माया तूच्यते जीवगा सदा । | |||
दह्यन्ते तद्गुणाः सर्वे सा च प्रातिस्विकी नरे''॥ इति वैभाव्ये ॥ | दह्यन्ते तद्गुणाः सर्वे सा च प्रातिस्विकी नरे''॥ इति वैभाव्ये ॥ | ||
एतच्छब्देन दुःखादिरपरोक्षतयोच्यते । | एतच्छब्देन दुःखादिरपरोक्षतयोच्यते । | ||
'क्वचिद्विश्वं क्वचिद्ब्रह्म क्वचिन्निन्द्यमुदीर्यते''॥ इति तन्त्रनिरुक्ते । | 'क्वचिद्विश्वं क्वचिद्ब्रह्म क्वचिन्निन्द्यमुदीर्यते''॥ इति तन्त्रनिरुक्ते । | ||
'बाह्यान्तःकरणाज्जन्यं ज्ञानं नश्यति मुक्तिगे । | 'बाह्यान्तःकरणाज्जन्यं ज्ञानं नश्यति मुक्तिगे । | ||
स्वरूपज्ञानतो भोगान्मुक्तो भुङ्क्ते यथेष्टतः''॥ इति मुक्तितत्त्वे ॥१३॥ | स्वरूपज्ञानतो भोगान्मुक्तो भुङ्क्ते यथेष्टतः''॥ इति मुक्तितत्त्वे ॥१३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,436: | Line 12,504: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V16" data-block-id="BTN_C11_S10_V16_B1">'देहापेक्षमनित्यत्वं जीवानां जननं तथा । | |||
स्वतस्त्वजाश्च नित्याश्च बहवः सुखरूपिणः । | स्वतस्त्वजाश्च नित्याश्च बहवः सुखरूपिणः । | ||
उत्तमा जीवसङ्घास्तु नीचा वै नित्यदुःखिनः''॥ इति जीवतत्त्वे ॥ १४-१६ ॥ | उत्तमा जीवसङ्घास्तु नीचा वै नित्यदुःखिनः''॥ इति जीवतत्त्वे ॥ १४-१६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,448: | Line 12,512: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V17" data-block-id="BTN_C11_S10_V17_B1">'स्वाधिकानां वशत्वात्तु परमं सुखमेव तु । | |||
तदन्येषां वशे यस्तु किं सुखं तस्य भण्यताम् ॥ | तदन्येषां वशे यस्तु किं सुखं तस्य भण्यताम् ॥ | ||
स्वाधिकानां वशत्वं च तेषु भक्तिमतः सुखम् । | स्वाधिकानां वशत्वं च तेषु भक्तिमतः सुखम् । | ||
तदन्येषां तु दुःखाय तस्माद्भक्तोऽधिको भवेत्''॥ इति च ॥ १७ ॥ | तदन्येषां तु दुःखाय तस्माद्भक्तोऽधिको भवेत्''॥ इति च ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,461: | Line 12,521: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V18" data-block-id="BTN_C11_S10_V18_B1">विदुषामपि देहमानिनां यदा न विद्यते सुखं तदा दुःखमूढानामहङ्कारिणां च किम्वित्यर्थः । | |||
'पुनःशब्दे प्रस्तुतार्थे तथाशब्द उदीर्यते''॥ इति शाब्दे ॥ १८ ॥</div> | |||
'पुनःशब्दे प्रस्तुतार्थे तथाशब्द उदीर्यते''॥ इति शाब्दे ॥ १८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,472: | Line 12,528: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V19" data-block-id="BTN_C11_S10_V19_B1">ये तु विद्वत्त्वेन प्रसिद्धाः प्राकृतानां तेऽप्यद्धा न विदुर्देहाभिमानिनश्चेत् । दुःखमूढा अधीराऽहङ्कारिणो विशेषतोऽप्यविद्यमानगुणाभिमानिनः ॥१९॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,486: | Line 12,538: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V33" data-block-id="BTN_C11_S10_V33_B1">यावत्स्याद्गुणवैषम्यमित्यादि य उपासीरंस्ते मुह्यन्ति । गुणसंयुक्तः कर्मफलानि भुङ्क्ते ॥ ३१-३३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,496: | Line 12,544: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V34" data-block-id="BTN_C11_S10_V34_B1">असति गुणव्यतिकरे कालादिनामानं मामेवाहुरिति स्वसिद्धान्तः । | |||
'कालः सर्वगुणोद्रेकादाप्तत्वादात्मनामकः । | 'कालः सर्वगुणोद्रेकादाप्तत्वादात्मनामकः । | ||
आगमोऽवगतेरस्य लोको ज्ञानस्वरूपतः ॥ | आगमोऽवगतेरस्य लोको ज्ञानस्वरूपतः ॥ | ||
| Line 17,512: | Line 12,557: | ||
तस्मान्नित्यं तु नानात्वं जीवानामीशतन्त्रता । | तस्मान्नित्यं तु नानात्वं जीवानामीशतन्त्रता । | ||
स्वाधिकानां वशत्वं च मुक्तावपि सदेष्यते ॥ | स्वाधिकानां वशत्वं च मुक्तावपि सदेष्यते ॥ | ||
एवं ज्ञात्वा विमुच्यन्ते परानन्दं व््राजन्ति च''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ३४ ॥ | एवं ज्ञात्वा विमुच्यन्ते परानन्दं व््राजन्ति च''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,523: | Line 12,567: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S10_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S10_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S10_V37_B1" data-verse="BTN_C11_S10_V37" data-block-id="BTN_C11_S10_V37_B1">ओही परमात्मा । बध्यते चेत्कथं बध्यते । नित्यमुक्तो नित्यबद्ध इत्येकजीववादिमतानुसारेण चोदयति । | |||
'शिष्योऽपि पूर्वपक्षस्थस्तदेवात्ममतं ब््राुवन् । | 'शिष्योऽपि पूर्वपक्षस्थस्तदेवात्ममतं ब््राुवन् । | ||
नैव दुष्यत्यसत्येन स्थिरत्वार्थं हि तद्वचः''॥ इति विक्षेपे । | नैव दुष्यत्यसत्येन स्थिरत्वार्थं हि तद्वचः''॥ इति विक्षेपे । | ||
| Line 17,532: | Line 12,573: | ||
'एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैवं महामते । | 'एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैवं महामते । | ||
बन्धोऽस्याविद्ययाऽनादिर्विद्यया च तथेतरत् ॥ | बन्धोऽस्याविद्ययाऽनादिर्विद्यया च तथेतरत् ॥ | ||
अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते''॥ इत्यादिपरिहारात् ॥ ३७ ॥ | अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते''॥ इत्यादिपरिहारात् ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,541: | Line 12,581: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V01_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V01" data-block-id="BTN_C11_S11_V01_B1">मे गुणतः । मद्वशसत्वादेः । | |||
'अमायत्वान्निर्गुणोऽहं बन्धमोक्षौ न चापि मे । | 'अमायत्वान्निर्गुणोऽहं बन्धमोक्षौ न चापि मे । | ||
मदधीनस्य जीवस्य बन्धमोक्षौ मदेव तु''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ १ ॥ | मदधीनस्य जीवस्य बन्धमोक्षौ मदेव तु''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,553: | Line 12,589: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V02" data-block-id="BTN_C11_S11_V02_B1">'स्वप्नोऽयमित्यविज्ञानात्स्वप्ने दुःखमुपाश्नुते । | |||
निजस्वरूपानुभवराहित्यात्तद्वदेव तु ॥ | निजस्वरूपानुभवराहित्यात्तद्वदेव तु ॥ | ||
जाग््राद्दुःखमपि प्रोक्तं विष्णुतत्त्वं न पश्यतः । | जाग््राद्दुःखमपि प्रोक्तं विष्णुतत्त्वं न पश्यतः । | ||
तस्मात्तदस्वभावत्वात्सदप्येतदवास्तवम्''॥ इति लोकसंहितायाम् ॥ २ ॥ | तस्मात्तदस्वभावत्वात्सदप्येतदवास्तवम्''॥ इति लोकसंहितायाम् ॥ २ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,566: | Line 12,598: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V03" data-block-id="BTN_C11_S11_V03_B1">'विद्याऽविद्ये मम तनू प्रतिमावत्सदोदिते । | |||
सदा तद्व्यतिरिक्तस्य नित्यज्ञानसुखात्मनः ॥ | सदा तद्व्यतिरिक्तस्य नित्यज्ञानसुखात्मनः ॥ | ||
मदिच्छावशगे नित्यमविद्यानिर्मिता गुणाः । | मदिच्छावशगे नित्यमविद्यानिर्मिता गुणाः । | ||
| Line 17,578: | Line 12,607: | ||
मुक्तशब्दोदितो बन्धराहित्यान्न विमोक्षतः''इति कालसंहितायाम् । | मुक्तशब्दोदितो बन्धराहित्यान्न विमोक्षतः''इति कालसंहितायाम् । | ||
'श्रीस्तु विद्या समुद्दिष्टा दुर्गाऽविद्या प्रकीर्तिता । | 'श्रीस्तु विद्या समुद्दिष्टा दुर्गाऽविद्या प्रकीर्तिता । | ||
ते त्वनादी हरेरिच्छानियते सर्वदैव तु''॥ इति मायावैभवे ॥ ३ ॥ | ते त्वनादी हरेरिच्छानियते सर्वदैव तु''॥ इति मायावैभवे ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,585: | Line 12,613: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V04" data-block-id="BTN_C11_S11_V04_B1">'भिन्नांशस्यैव जीवस्य बन्धमोक्षौ न मे क्वचित् । | |||
अभिन्नांशास्तु मत्स्याद्यास्तेजसः कालवह्निवत् ॥ | अभिन्नांशास्तु मत्स्याद्यास्तेजसः कालवह्निवत् ॥ | ||
जीवा भिन्नांशकास्तत्र तेजसः प्रतिबिम्बवत्''॥ इति वैलक्षण्ये ॥ | जीवा भिन्नांशकास्तत्र तेजसः प्रतिबिम्बवत्''॥ इति वैलक्षण्ये ॥ | ||
| Line 17,595: | Line 12,620: | ||
इतिवद्बन्धराहित्यान्न तु वृक्षादिदीप्तिवत् । | इतिवद्बन्धराहित्यान्न तु वृक्षादिदीप्तिवत् । | ||
कादाचित्कतया वाच्यं बन्धाभावादमोक्षतः ॥ | कादाचित्कतया वाच्यं बन्धाभावादमोक्षतः ॥ | ||
जीवस्य बन्धमोक्षस्तु मत्प्रसादात्कदाचन''॥ इति तत्त्वोदये ॥ ४ ॥ | जीवस्य बन्धमोक्षस्तु मत्प्रसादात्कदाचन''॥ इति तत्त्वोदये ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,602: | Line 12,626: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V05" data-block-id="BTN_C11_S11_V05_B1">मुक्तस्य विष्णोः । | |||
'नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसत्यसुखाद्वयप्रत्यगेक पूर्ण इत्यतः पदान्वयात्''इत्यादिवचनात् । | 'नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसत्यसुखाद्वयप्रत्यगेक पूर्ण इत्यतः पदान्वयात्''इत्यादिवचनात् । | ||
बद्धो जीवः । | बद्धो जीवः । | ||
'बद्धा जीवा इमे सर्वे पूर्वबन्धसमन्वयात् । | 'बद्धा जीवा इमे सर्वे पूर्वबन्धसमन्वयात् । | ||
नित्यमुक्तत्वतो विष्णुर्मुक्तनामा सदोदितः ॥ | नित्यमुक्तत्वतो विष्णुर्मुक्तनामा सदोदितः ॥ | ||
अबद्धत्वादमोक्षोऽपि दीप्यतेऽसौ रविर्यथा''॥ इति ब््राह्मसंहितायाम् ॥ ५ ॥ | अबद्धत्वादमोक्षोऽपि दीप्यतेऽसौ रविर्यथा''॥ इति ब््राह्मसंहितायाम् ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,617: | Line 12,637: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V06" data-block-id="BTN_C11_S11_V06_B1">'अनत्तृत्वं हरेर्दुःखानत्तृत्वादुच्यते सदा । | |||
विषयान्विनापि पूर्णत्वात्स्वरूपानन्दभोगिनः ॥ | विषयान्विनापि पूर्णत्वात्स्वरूपानन्दभोगिनः ॥ | ||
शुभमत्त्येव हि सदा सर्वत्रापि स्थितं विभुः । | शुभमत्त्येव हि सदा सर्वत्रापि स्थितं विभुः । | ||
| Line 17,642: | Line 12,659: | ||
'यस्य ब््राह्म च क्षत्रं चोभे भवत ओदनः''। | 'यस्य ब््राह्म च क्षत्रं चोभे भवत ओदनः''। | ||
'अत्ता चराचरग््राहणात्''। | 'अत्ता चराचरग््राहणात्''। | ||
'अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च''॥ इत्यादेश्च ॥ ६ ॥ | 'अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च''॥ इत्यादेश्च ॥ ६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,649: | Line 12,665: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V07" data-block-id="BTN_C11_S11_V07_B1">'जीवो मुक्तोऽपि नो जीवान् परमात्मानमेव च । | |||
वेत्ति सर्वात्मना विष्णुर्वेत्त्येकः पुरुषोत्तमः ॥ | वेत्ति सर्वात्मना विष्णुर्वेत्त्येकः पुरुषोत्तमः ॥ | ||
तस्य प्रसादतः किञ्चिद्ब्रह्माद्या अपि जानते । | तस्य प्रसादतः किञ्चिद्ब्रह्माद्या अपि जानते । | ||
| Line 17,678: | Line 12,691: | ||
मुक्ताख्या विष्ण्वधीनास्ते स्वाधिकानां वशे स्थिताः ॥ | मुक्ताख्या विष्ण्वधीनास्ते स्वाधिकानां वशे स्थिताः ॥ | ||
न चास्मादधिकं किञ्चित्सुखमस्ति हरेर्विना । | न चास्मादधिकं किञ्चित्सुखमस्ति हरेर्विना । | ||
नित्यमुक्तः स एवैकः स्वतन्त्रः स यतः सदा''॥ इति माहात्म्ये ॥ ७ ॥ | नित्यमुक्तः स एवैकः स्वतन्त्रः स यतः सदा''॥ इति माहात्म्ये ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,685: | Line 12,697: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V08" data-block-id="BTN_C11_S11_V08_B1">'शरीरस्थोऽपि विद्वत्त्वान्न विष्णुर्बध्यते क्वचित् । | |||
अविद्वत्त्वात्तु तत्रैव देहे जीवस्तु बध्यते ॥ | अविद्वत्त्वात्तु तत्रैव देहे जीवस्तु बध्यते ॥ | ||
स्वप्नदृग्वदिमे जीवा हरिः स्वप्नोत्थितो यथा । | स्वप्नदृग्वदिमे जीवा हरिः स्वप्नोत्थितो यथा । | ||
सदा तमोविहीनोऽपि ज्ञापनार्थमुदीर्यते''॥ इति विवेके ॥ ८ ॥ | सदा तमोविहीनोऽपि ज्ञापनार्थमुदीर्यते''॥ इति विवेके ॥ ८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,698: | Line 12,706: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V09_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V09" data-block-id="BTN_C11_S11_V09_B1">गुणैरपि गुणेषु अप्रधानैर्जीवैरप्रधानेषु विषयेषु । | |||
'आत्मनो वशगैर्जीवैरात्मनो वशगेषु च । | 'आत्मनो वशगैर्जीवैरात्मनो वशगेषु च । | ||
दुःखेषु गृह्यमाणेषु मनआदिभिरिन्द्रियैः ॥ | दुःखेषु गृह्यमाणेषु मनआदिभिरिन्द्रियैः ॥ | ||
| Line 17,708: | Line 12,713: | ||
अतो न दुःखभाग्विष्णुः स्वातन्त्रत्पुरुषोत्तमः । | अतो न दुःखभाग्विष्णुः स्वातन्त्रत्पुरुषोत्तमः । | ||
पारतन्त्र्यादहं दुःखीत्येवं जीवः प्रपश्यति ॥ | पारतन्त्र्यादहं दुःखीत्येवं जीवः प्रपश्यति ॥ | ||
तस्मात्स दुःखभागुक्तो यावदीशः प्रसीदति''॥ इति स्वातन्त्र्ये ॥९॥ | तस्मात्स दुःखभागुक्तो यावदीशः प्रसीदति''॥ इति स्वातन्त्र्ये ॥९॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,715: | Line 12,719: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V10" data-block-id="BTN_C11_S11_V10_B1">गुणभाव्येन कर्मणा गुणभूतः अस्वतन्त्रोऽहमस्मिन्कर्मणीति भावनीयेन । | |||
'अस्वतन्त्रः स्वतन्त्रोऽस्मीत्येवं जीवः प्रभावयन् । | 'अस्वतन्त्रः स्वतन्त्रोऽस्मीत्येवं जीवः प्रभावयन् । | ||
बध्यते हीशकोपेन राजभावेन भृत्यवत्''॥ इति च ॥ १० ॥ | बध्यते हीशकोपेन राजभावेन भृत्यवत्''॥ इति च ॥ १० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,729: | Line 12,729: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V12" data-block-id="BTN_C11_S11_V12_B1">एवं विरक्तः शयने । एवमस्वातन्त्र्ेण नित्यबद्धोऽपि । एवमात्मनोः स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्ययोर्विद्वान् जीवोऽप्यविद्वज्जीववन्न बध्यते । एवं विद्वानित्यन्वयः । | |||
'नित्यबद्धोऽपि जीवो य आत्मनो नित्यबद्धताम् । | 'नित्यबद्धोऽपि जीवो य आत्मनो नित्यबद्धताम् । | ||
विष्णुना नित्यमुक्तत्वं तस्य वेत्ति स मुच्यते ॥ | विष्णुना नित्यमुक्तत्वं तस्य वेत्ति स मुच्यते ॥ | ||
तदधीनत्वबन्धे तु विद्यमानेऽप्यदुःखभाक् । | तदधीनत्वबन्धे तु विद्यमानेऽप्यदुःखभाक् । | ||
देहस्थोऽपि न दुःखी स्यादन्यवत्किमु मुक्तिगः''॥ इति प्राथम्ये ॥ ११,१२ ॥ | देहस्थोऽपि न दुःखी स्यादन्यवत्किमु मुक्तिगः''॥ इति प्राथम्ये ॥ ११,१२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,743: | Line 12,739: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V13" data-block-id="BTN_C11_S11_V13_B1">'नानात्वमिति वै मिथ्याज्ञानं कुत्रचिदुच्यते । | |||
वस्तुयाथात्म्यतोऽन्यत्वाज्ज्ञानस्योज्झो विवक्षितः''॥ इति वाल्लभ्ये ॥ १३ ॥</div> | |||
वस्तुयाथात्म्यतोऽन्यत्वाज्ज्ञानस्योज्झो विवक्षितः''॥ इति वाल्लभ्ये ॥ १३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,756: | Line 12,748: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V17" data-block-id="BTN_C11_S11_V17_B1">'दोषश्चैव गुणश्चोभावीशतन्त्रौ न मे वशौ । | |||
इति जानन्न दोषी स्याद्वर्जितोऽल्पगुणेन च''॥ इति प्राथम्ये ॥ १६,१७ ॥</div> | |||
इति जानन्न दोषी स्याद्वर्जितोऽल्पगुणेन च''॥ इति प्राथम्ये ॥ १६,१७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,767: | Line 12,755: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V18" data-block-id="BTN_C11_S11_V18_B1">'स्थितिशब्देन नियमः क्वचिज्जीवनमुच्यते । | |||
उत्थितत्वं क्वचिच्चैव क्वचिद्गतिविरोधिता''॥ इति शब्दनिर्णये ॥१८॥</div> | |||
उत्थितत्वं क्वचिच्चैव क्वचिद्गतिविरोधिता''॥ इति शब्दनिर्णये ॥१८॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,780: | Line 12,764: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V20_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V20" data-block-id="BTN_C11_S11_V20_B1">'दुग्धदोहां तु गां रक्षेत् क्षीरमात्रप्रयोजनः । | |||
यथा तद्वद्धरेरन्यवाचोधारणमिष्यते''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १९,२० ॥</div> | |||
यथा तद्वद्धरेरन्यवाचोधारणमिष्यते''॥ इति हरिवंशेषु ॥ १९,२० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,791: | Line 12,771: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V21" data-block-id="BTN_C11_S11_V21_B1">अर्थादन्यथात्वेन मनसः परिवर्तनं नानात्वभ््रामः । | |||
'जीवस्येशत्वविज्ञानं जीवानामेकता तथा ॥ | 'जीवस्येशत्वविज्ञानं जीवानामेकता तथा ॥ | ||
ईशस्य बहुता ज्ञानमीशस्यानीशता तथा । | ईशस्य बहुता ज्ञानमीशस्यानीशता तथा । | ||
जगतोऽसत्यताज्ञानं नानात्वभ््राम उच्यते''॥ इति विवेके ॥ २१ ॥ | जगतोऽसत्यताज्ञानं नानात्वभ््राम उच्यते''॥ इति विवेके ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,804: | Line 12,780: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V28_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V28" data-block-id="BTN_C11_S11_V28_B1">स्वेच्छोपात्तपृथग्वपुः वसुदेवादिशरीरं स्वेच्छया येन स्वीकृतमिति । | |||
'नित्यानन्दशरीरोऽपि वसुदेवादिदेहगः । | 'नित्यानन्दशरीरोऽपि वसुदेवादिदेहगः । | ||
प्रदर्शयेज्जनिं स्वस्य नित्यं देहविवर्जितः ॥ | प्रदर्शयेज्जनिं स्वस्य नित्यं देहविवर्जितः ॥ | ||
| Line 17,821: | Line 12,794: | ||
वसुदेवादिदेहेषु तनूपात्तिस्तु सा गतिः ॥ | वसुदेवादिदेहेषु तनूपात्तिस्तु सा गतिः ॥ | ||
अनुपात्तशरीरस्य तनूपात्तिरितीष्यते । | अनुपात्तशरीरस्य तनूपात्तिरितीष्यते । | ||
तद्देहं पितृदेहत्वे उपादत्ते यतो हरिः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥ | तद्देहं पितृदेहत्वे उपादत्ते यतो हरिः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,828: | Line 12,800: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V33" data-block-id="BTN_C11_S11_V33_B1">ज्ञात्वाज्ञात्वेति वीप्सा । | |||
'ज्ञात्वाऽपि मम माहात्म्यं तत्रोत्सुकतया पुनः । | 'ज्ञात्वाऽपि मम माहात्म्यं तत्रोत्सुकतया पुनः । | ||
विशेषाच्च विशेषेण ज्ञात्वा मामश्नुतेऽधिकम्''॥ इति विज्ञाने ॥ ३३ ॥ | विशेषाच्च विशेषेण ज्ञात्वा मामश्नुतेऽधिकम्''॥ इति विज्ञाने ॥ ३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,840: | Line 12,808: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V44" data-block-id="BTN_C11_S11_V44_B1">'सर्वदेवोत्तमो वायुरिति ज्ञानान्न चापरम् । | |||
प््रिायमस्ति हरेः किञ्चित्तथा वायोर्हरेर्विदः ॥ | प््रिायमस्ति हरेः किञ्चित्तथा वायोर्हरेर्विदः ॥ | ||
भारतीवायुलक्ष्मीणामात्मनश्च यथाक्रमम् । | भारतीवायुलक्ष्मीणामात्मनश्च यथाक्रमम् । | ||
| Line 17,851: | Line 12,816: | ||
'तस्माद्वायुरेव व्यष्टिर्वायुः समष्टिरप पुनर्मृत्युं जयति य एवं वेद''॥ इति च । | 'तस्माद्वायुरेव व्यष्टिर्वायुः समष्टिरप पुनर्मृत्युं जयति य एवं वेद''॥ इति च । | ||
'पञ्चभूतमनोबुद्धिरुद्राणां प्रतिदेहकम् । | 'पञ्चभूतमनोबुद्धिरुद्राणां प्रतिदेहकम् । | ||
बाह्यतश्चापि नेतृत्वाद्वायुर्व्यष्टिः समष्टिकः''॥ इति प्रभञ्जने ॥४४॥ | बाह्यतश्चापि नेतृत्वाद्वायुर्व्यष्टिः समष्टिकः''॥ इति प्रभञ्जने ॥४४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,860: | Line 12,824: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S11_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S11_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S11_V45_B1" data-verse="BTN_C11_S11_V45" data-block-id="BTN_C11_S11_V45_B1">'स्वात्मनिस्थो हरिः पूज्य आत्मनामाऽशनादिकैः । | |||
तत्सम्बन्धादात्मशब्दो जीवे स्यादुपचारतः''॥ इत्यात्मसंहितायाम् ॥ ४५ ॥</div> | |||
तत्सम्बन्धादात्मशब्दो जीवे स्यादुपचारतः''॥ इत्यात्मसंहितायाम् ॥ ४५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,875: | Line 12,835: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V02" data-block-id="BTN_C11_S12_V02_B1">'सङ्गस्तु गुणसम्प्रीतिर्गुणवत्त्वेऽतिनिश्चयात् । | |||
स चेद्धरौ भवेत्तेन मुच्यते नात्र संशयः ॥ | स चेद्धरौ भवेत्तेन मुच्यते नात्र संशयः ॥ | ||
अपरोक्षदृशेर्हेतुर्भवेत्स स्याद्यदि क्षमः । | अपरोक्षदृशेर्हेतुर्भवेत्स स्याद्यदि क्षमः । | ||
अन्यथा सुखभागेन यद्दृशिर्मोक्षकारणम्''॥ इति दर्शने ॥ १-२ ॥ | अन्यथा सुखभागेन यद्दृशिर्मोक्षकारणम्''॥ इति दर्शने ॥ १-२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,890: | Line 12,846: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V04" data-block-id="BTN_C11_S12_V04_B1">'ज्ञात्वाऽपि हरिविद्वेषी तमो याति न संशयः । | |||
विशेषरूपस्याज्ञोऽपि गुणवत्त्वेऽतिनिश्चितः ॥ | विशेषरूपस्याज्ञोऽपि गुणवत्त्वेऽतिनिश्चितः ॥ | ||
गुणसम्प्रीतिमान्नित्यं तं दृष्ट्वा मुक्तिमेष्यति । | गुणसम्प्रीतिमान्नित्यं तं दृष्ट्वा मुक्तिमेष्यति । | ||
| Line 17,902: | Line 12,855: | ||
सङ्गवान्सुखभागेव स्याद्गुणैर्मुक्तिमेति वा ॥ | सङ्गवान्सुखभागेव स्याद्गुणैर्मुक्तिमेति वा ॥ | ||
स्वभक्तसङ्गहीनस्य व्युत्क्रमात्सङ्गिनोऽपि वा । | स्वभक्तसङ्गहीनस्य व्युत्क्रमात्सङ्गिनोऽपि वा । | ||
स्वसङ्गविघ्नकृद्विष्णुस्तत्सज्जेतैषु तत्र च''॥ इति सत्सङ्गे ॥ ३-४ ॥ | स्वसङ्गविघ्नकृद्विष्णुस्तत्सज्जेतैषु तत्र च''॥ इति सत्सङ्गे ॥ ३-४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,915: | Line 12,867: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V13" data-block-id="BTN_C11_S12_V13_B1">'गोपिकाद्या दिवं गत्वा हरिं ज्ञात्वा यथातथम् । | |||
परं पदं ययुः पूर्वसङ्गादेव शुभोचिताः''॥ इति च ॥ ७-९,१३ ॥</div> | |||
परं पदं ययुः पूर्वसङ्गादेव शुभोचिताः''॥ इति च ॥ ७-९,१३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,928: | Line 12,876: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V15" data-block-id="BTN_C11_S12_V15_B1">'श्रोतव्यं च श्रुतं चैव वक्तव्यं कार्यमेव च । | |||
निवर्त्यं च हरेः पूजेत्येवं कुर्यान्न चाक्रमात् ॥ | निवर्त्यं च हरेः पूजेत्येवं कुर्यान्न चाक्रमात् ॥ | ||
एवं कर्ता तु संन्यासी सर्वोत्सर्गाद्धरौ स्मृतः । | एवं कर्ता तु संन्यासी सर्वोत्सर्गाद्धरौ स्मृतः । | ||
| Line 17,938: | Line 12,883: | ||
इति वित्त्वा तु सन्यासी नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति निवृत्ते ॥ | इति वित्त्वा तु सन्यासी नान्यथा तु कथञ्चन''॥ इति निवृत्ते ॥ | ||
'मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । | 'मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । | ||
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः''॥ इति च ॥१४-१५॥ | निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः''॥ इति च ॥१४-१५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 17,945: | Line 12,889: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V16" data-block-id="BTN_C11_S12_V16_B1">वायौ मुख्यधियेत्युक्तवा विशेषतो गोपिकाप्रशंसनात्संशयः शृृण्वत इति चोदयति ॥ १६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,955: | Line 12,895: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V17" data-block-id="BTN_C11_S12_V17_B1">गोपिका अपि मामापुः किमु वाय्वाद्या इति दर्शयितुं गोपिकाप्रशंसनम् । सर्वैर्गुणैः सर्वोत्तमस्तु वायुरेव । स एव च हिरण्यगर्भ इति दर्शयितुमाह । य एष जीवो विवरप्रसूतिरित्यादि । विशेषेण वराणामहङ्कारादीनामपि प्रसूतिकर्ता । प्राणेन विष्णुना घोषेण वेदात्मिकया प्रकृत्या मनोमात्रा-दयश्च हिरण्यगर्भस्य देव्याः परमात्मनश्च व्यक्तिस्थानानीत्युक्तम् । | |||
'प्राणेन घोषेण च सह विवरप्रसूतिर्मनोमयं रूपमुपैति''॥ इत्यादिना ॥ १७ ॥</div> | |||
'प्राणेन घोषेण च सह विवरप्रसूतिर्मनोमयं रूपमुपैति''॥ इत्यादिना ॥ १७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,968: | Line 12,904: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V19" data-block-id="BTN_C11_S12_V19_B1">तत्रापि विशेषतो भगवत एव व्यक्तिस्थानमित्याह । यथाऽनल इत्यादिना ॥ १८,१९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 17,980: | Line 12,912: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V21" data-block-id="BTN_C11_S12_V21_B1">विशेषेण श्लिष्टशक्तिः । अनपगतसामर्थ्यः । यथैकं कलमादिबीजं भूमावुप्तं बह्वङ्कुरं भवति एवं परमात्मानुगृहीतो ब््राह्माऽहङ्कारादिषु बहुधा व्यक्तीभवति ॥ | |||
'सुपर्णशेषरुद्रादिप्रसूतिश्च चतुर्मुखः । | 'सुपर्णशेषरुद्रादिप्रसूतिश्च चतुर्मुखः । | ||
सर्वजीवोत्तमो जीवो गुणैर्ज्ञानसुखादिभिः ॥ | सर्वजीवोत्तमो जीवो गुणैर्ज्ञानसुखादिभिः ॥ | ||
| Line 18,008: | Line 12,937: | ||
यथा जीर्णानि वस्त्राणि तन्त्वाधाराणि वा पुनः । | यथा जीर्णानि वस्त्राणि तन्त्वाधाराणि वा पुनः । | ||
कन्थावयवभूतानि तद्वदेतच्चतुर्मुखे ॥ | कन्थावयवभूतानि तद्वदेतच्चतुर्मुखे ॥ | ||
सोऽपि तद्वद्धरौ नित्यं संस्थितः श्रीरपि स्फुटम्''॥ इति प्रातिस्विके ॥ २०,२१ ॥ | सोऽपि तद्वद्धरौ नित्यं संस्थितः श्रीरपि स्फुटम्''॥ इति प्रातिस्विके ॥ २०,२१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,021: | Line 12,949: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S12_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S12_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S12_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S12_V24" data-block-id="BTN_C11_S12_V24_B1">'जगद्वृक्षस्य बीजे द्वे ब््राह्मा चैव सरस्वती । | |||
मूलभूतानि कर्माणि मनो बुद्धिरहङ्कृतिः ॥ | मूलभूतानि कर्माणि मनो बुद्धिरहङ्कृतिः ॥ | ||
नालत्वेन समुद्दिष्टाः खमाद्याः स्कन्धसंज्ञिताः । | नालत्वेन समुद्दिष्टाः खमाद्याः स्कन्धसंज्ञिताः । | ||
| Line 18,080: | Line 13,005: | ||
स्वातन्त्र्यात्सर्वदेहेषु स्थितानामपि सर्वशः । | स्वातन्त्र्यात्सर्वदेहेषु स्थितानामपि सर्वशः । | ||
स्पृश्यन्ते नैव दोषैस्ते गुणादानैकतत्पराः''इति विवेके ॥ | स्पृश्यन्ते नैव दोषैस्ते गुणादानैकतत्पराः''इति विवेके ॥ | ||
'यदु किञ्चेमाः प्रजाः । शोचन्त्यमैवासां तद्भवति । पुण्यमेवामुं गच्छति । न ह वै देवान्पापं गच्छति''इति च ॥ २२-२४ ॥ | 'यदु किञ्चेमाः प्रजाः । शोचन्त्यमैवासां तद्भवति । पुण्यमेवामुं गच्छति । न ह वै देवान्पापं गच्छति''इति च ॥ २२-२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,089: | Line 13,013: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V02" data-block-id="BTN_C11_S13_V02_B1">धर्मात्पुनः सत्वोद्रेकः । सत्वोद्रिक्तया बुध्द्या पुनः सत्वोद्रेकात्पुनर्धर्मोद्रेकः॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,099: | Line 13,019: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V07" data-block-id="BTN_C11_S13_V07_B1">वेदो वृत्तिज्ञानम् । | |||
'मुक्ताश्चाधीयते वेदान् जडज्ञानबहिष्कृताः । | 'मुक्ताश्चाधीयते वेदान् जडज्ञानबहिष्कृताः । | ||
स्वरूपभूतज्ञानेन पश्यन्तः सर्वमञ्जसा''॥ इति तात्त्विके ॥ ७ ॥ | स्वरूपभूतज्ञानेन पश्यन्तः सर्वमञ्जसा''॥ इति तात्त्विके ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,113: | Line 13,029: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V19" data-block-id="BTN_C11_S13_V19_B1">प्रश्नो बीजमस्येति प्रश्नबीजं परिहारम् । गुणानां चेतसश्च कर्म कारण-मिति मन्वानः कर्मधीः । | |||
'ब््राह्मा पृष्टस्तु योगीन्द्रैः सनकाद्यैर्मनोगतेः । | 'ब््राह्मा पृष्टस्तु योगीन्द्रैः सनकाद्यैर्मनोगतेः । | ||
कारणं विषयेष्वद्धा कर्मेति प्रत्यपद्यत ॥ | कारणं विषयेष्वद्धा कर्मेति प्रत्यपद्यत ॥ | ||
| Line 18,130: | Line 13,043: | ||
अन्ये त्वज्ञानसंयुक्ता मोहमीयुर्यथाक्रमम् । | अन्ये त्वज्ञानसंयुक्ता मोहमीयुर्यथाक्रमम् । | ||
तस्य मध्यन्दिने सूर्ये क्षोभवत्क्षोभमात्रकम् । | तस्य मध्यन्दिने सूर्ये क्षोभवत्क्षोभमात्रकम् । | ||
नैवाज्ञानं यथा सूर्ये तमो नास्ति कदाचन''॥ इति भावविवेके ॥ १८ ॥ | नैवाज्ञानं यथा सूर्ये तमो नास्ति कदाचन''॥ इति भावविवेके ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,137: | Line 13,049: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V22" data-block-id="BTN_C11_S13_V22_B1">आत्मनो वस्तुनः परमात्मवस्तुन एकत्वं यद्यङ्गीकृतम् । तदा कथं प्रश्नो घटेत ॥ न हि परमात्मनोऽन्योऽत्र ब््राह्मणा पूज्यः स्यादभिवन्दनादिना । तस्माद्ब्रह्मणो वन्द्यः परमात्मैव स चैक एव अतः कथं प्रश्नः परिहारो वा ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,147: | Line 13,055: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V23_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V23" data-block-id="BTN_C11_S13_V23_B1">वस्तुतः समानेषु हिरण्यगर्भावरत्वात्तद्वन्द्यत्वाभावापेक्षया । तस्माद्ब्रह्मणो वन्दनानन्तरं विचारो न घटते । तस्मात्को भवानिति वाचा प्रारब्धः प्रश्नो निरर्थकः ॥ २३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,157: | Line 13,061: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V24" data-block-id="BTN_C11_S13_V24_B1">तस्मान्मन आदिभिर्गृह्यमाणमहं न भवाम्येव । स्वयमपि प्रसादा-त्कथञ्चिद्गृह्यत इत्यत आह । मत्तोऽन्यदिति । यन्मनआदिभिर्विचार्य मत्तोऽन्यत्वेनैव ज्ञायते । तदहं न भवाम्येवेति बुध्यध्वम् । विचारितस्यापि पुनः संशयकारणं परिकल्प्य संशयो न कर्तव्यः । अतः को भवानिति नारब्धव्यः, गुणेष्वाविशते चेत इत्येव प्रश्न आरब्धव्यः । | |||
'न युष्माकमपि प्रश्नो घटेतायं कथञ्चन । | 'न युष्माकमपि प्रश्नो घटेतायं कथञ्चन । | ||
मामृते न हि वन्द्योऽस्ति विरिञ्चेः क्वापि कश्चन ॥ | मामृते न हि वन्द्योऽस्ति विरिञ्चेः क्वापि कश्चन ॥ | ||
| Line 18,178: | Line 13,079: | ||
'नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह । | 'नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह । | ||
बहूनां पुरुषाणां हि यथैका योनिरुच्यते । | बहूनां पुरुषाणां हि यथैका योनिरुच्यते । | ||
तथा तं पुरुषं विश्वमाख्यास्यामि गुणाधिकम्''॥ इति च ॥ २४ ॥ | तथा तं पुरुषं विश्वमाख्यास्यामि गुणाधिकम्''॥ इति च ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,185: | Line 13,085: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V25" data-block-id="BTN_C11_S13_V25_B1">मय्येव मनो यस्य स मदात्मा तस्योभयं देहे दग्धमभवत् ॥ २५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,195: | Line 13,091: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V26_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V26" data-block-id="BTN_C11_S13_V26_B1">मत्स्वरूपे तदुभयं त्यजेत् । मयि स्थिताश्चेतो गुणाश्चेति । | |||
'विष्णुस्था विषयाः सर्वे विष्णावेव मनो मम । | 'विष्णुस्था विषयाः सर्वे विष्णावेव मनो मम । | ||
इति मय्यर्पयन्सर्वं त्यजेत्तत्तं न बाधते''॥ इति साम्ये ॥ २६ ॥ | इति मय्यर्पयन्सर्वं त्यजेत्तत्तं न बाधते''॥ इति साम्ये ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,207: | Line 13,099: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V28_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V28" data-block-id="BTN_C11_S13_V28_B1">गुणचेतसां त्याग एव बन्धत्यागः ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,217: | Line 13,105: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V30" data-block-id="BTN_C11_S13_V30_B1">'भिन्नस्य त्वेकभावेन तथैकस्य च भेदतः । | |||
ज्ञानं नानार्थधीः प्रोक्ता नानात्वादर्थतद्धियोः''॥इति ब््राह्मतर्के ॥ ३० ॥</div> | |||
ज्ञानं नानार्थधीः प्रोक्ता नानात्वादर्थतद्धियोः''॥इति ब््राह्मतर्के ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,228: | Line 13,112: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V31_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V31" data-block-id="BTN_C11_S13_V31_B1">'अभिधा किङ्कृतैतेषां भावानां परमेश्वरे । | |||
यतोऽसत्वमशक्तत्वाद्भावानां तस्य शक्तता ॥ | यतोऽसत्वमशक्तत्वाद्भावानां तस्य शक्तता ॥ | ||
ततः सत्वं साधुभावः सत्वमित्युच्यते बुधैः । | ततः सत्वं साधुभावः सत्वमित्युच्यते बुधैः । | ||
साधुभावश्च शक्तस्य ततोऽन्याऽसाधुता ततः । | साधुभावश्च शक्तस्य ततोऽन्याऽसाधुता ततः । | ||
अभेदे जगतो विष्णोर्या वाचो ये च हेतवः ॥ | अभेदे जगतो विष्णोर्या वाचो ये च हेतवः ॥ | ||
स्वप्नजाग््रात्कल्पकवत्सर्वे ते भ््रामदर्शिताः''॥ इति शश्वत्संहितायाम् ॥ ३१ ॥ | स्वप्नजाग््रात्कल्पकवत्सर्वे ते भ््रामदर्शिताः''॥ इति शश्वत्संहितायाम् ॥ ३१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,243: | Line 13,123: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V32_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V32" data-block-id="BTN_C11_S13_V32_B1">'दक्षिणाक्षिस्थितो विष्णुर्भुङ्क्तेऽर्थान् जाग््रादास्थितान् । | |||
कण्ठसंस्थस्तथा स्वप्नान् जीवानन्दं च सुप्तिगः ॥ | कण्ठसंस्थस्तथा स्वप्नान् जीवानन्दं च सुप्तिगः ॥ | ||
श्रुत्यन्वयात्स्मृतिभ्यश्च स एकः परमेश्वरः । | श्रुत्यन्वयात्स्मृतिभ्यश्च स एकः परमेश्वरः । | ||
अस्वतन्त्रस्य जीवस्य स्वतन्त्रो जाग््रादादिदः ॥ | अस्वतन्त्रस्य जीवस्य स्वतन्त्रो जाग््रादादिदः ॥ | ||
स्वयं स्वप्नादिहीनः सन् क्रीडते पुरुषोत्तमः''॥ इति तत्त्वे ॥ | स्वयं स्वप्नादिहीनः सन् क्रीडते पुरुषोत्तमः''॥ इति तत्त्वे ॥ | ||
'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''॥ इत्यादि च ॥ ३२ ॥ | 'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''॥ इत्यादि च ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,258: | Line 13,134: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V34" data-block-id="BTN_C11_S13_V34_B1">जाग््रादादिषु परमात्मभेदं विभ््रामं वीक्षेत । | |||
'जाग््रादादिकरो देवः परमात्मैक एव तु । | 'जाग््रादादिकरो देवः परमात्मैक एव तु । | ||
इति वीक्षेत सततं मुच्यते संसृतेरतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् । | इति वीक्षेत सततं मुच्यते संसृतेरतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् । | ||
| Line 18,276: | Line 13,149: | ||
अलातभ््र•मको यदा निवर्तते तदैव भ््रामो निवर्तते । तद्वद्यदा भ््रामनिवृत्ति-मिच्छति तदैव गुरूपसदनान्निवर्तयितुं शक्यः । | अलातभ््र•मको यदा निवर्तते तदैव भ््रामो निवर्तते । तद्वद्यदा भ््रामनिवृत्ति-मिच्छति तदैव गुरूपसदनान्निवर्तयितुं शक्यः । | ||
'अशक्योऽप्यपि शक्योऽयं विनिवर्तयितुं भ््रामः । | 'अशक्योऽप्यपि शक्योऽयं विनिवर्तयितुं भ््रामः । | ||
ईशस्थो गुरुसम्पत्त्या यदि शुद्धमनाः पुमान्''॥ इति सम्यग्ज्ञाने ॥ ३४ ॥ | ईशस्थो गुरुसम्पत्त्या यदि शुद्धमनाः पुमान्''॥ इति सम्यग्ज्ञाने ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,283: | Line 13,155: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V35_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V35" data-block-id="BTN_C11_S13_V35_B1">निपातमन्धन्तमः । मोक्षमारभ्य तावत्पर्यन्तं स्मृतिर्यस्माज्ज्ञानिनो वर्तते अतो मूढेषु स्थितो भ््रामो यद्यपि संदृश्यते तेन तथापि भ््रामाय न भवति । फलं हि निपातं स्मरति ॥ ३५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,293: | Line 13,161: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V36_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V36" data-block-id="BTN_C11_S13_V36_B1">त्रिगुणसर्गकृतो विकल्प इत्युक्तम् । ज्ञानिनोऽपि देहवत्त्वेन त्रिगुणित्वा-द्विकल्पो भवतीत्यत आह । देहं च नश्वरमिति ॥ ३६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,303: | Line 13,167: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V37_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V37" data-block-id="BTN_C11_S13_V37_B1">'आदरो भजनं भक्तिर्बहुमानं च सेवनम् । | |||
पर्यायवाचकाः सर्वे स्मृतिस्तज्जन्म कर्म च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ३७ ॥</div> | |||
पर्यायवाचकाः सर्वे स्मृतिस्तज्जन्म कर्म च''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ ३७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,316: | Line 13,176: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S13_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S13_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S13_V40_B1" data-verse="BTN_C11_S13_V40" data-block-id="BTN_C11_S13_V40_B1">'अपूर्णगुणरूपास्तु सम्पूर्णगुणरूपकम् । | |||
भजन्ति परमं ब््राह्म देवास्त्रिगुणवर्जितम्''॥ इति कालसंहितायाम् ॥ ४० ॥</div> | |||
भजन्ति परमं ब््राह्म देवास्त्रिगुणवर्जितम्''॥ इति कालसंहितायाम् ॥ ४० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,329: | Line 13,185: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V04" data-block-id="BTN_C11_S14_V04_B1">'रुद्रमिन्द्रं कुमारं च विनैवान्याग््राजो मनुः । | |||
ब््राह्मपुत्रेष्वादिसृष्टावन्यथात्वं पुनर्जनेः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ब््राह्मपुत्रेष्वादिसृष्टावन्यथात्वं पुनर्जनेः''॥ इति स्कान्दे ॥ | ||
'पूर्वसृष्टौ पूर्वजा ये तेऽधिकाः सर्वतो गुणैः । | 'पूर्वसृष्टौ पूर्वजा ये तेऽधिकाः सर्वतो गुणैः । | ||
अनाद्यनन्तकालेषु मुक्तावपि यथाक्रमम्''॥ इति निबन्धे ॥ ४ ॥ | अनाद्यनन्तकालेषु मुक्तावपि यथाक्रमम्''॥ इति निबन्धे ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,342: | Line 13,194: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V08" data-block-id="BTN_C11_S14_V08_B1">अनेन पारम्पर्येण केषाञ्चिदेव देवादीनाम् ॥ ८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,356: | Line 13,204: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V11" data-block-id="BTN_C11_S14_V11_B1">'मद्भक्तिवर्जितं श्रेयो ये मन्यन्ते दुराशयाः । | |||
तेषामन्ते तमो घोरमनन्तं प्राप्यते ध््राुवम्''॥ इति मान्यसंहितायाम् ॥ ११ ॥</div> | |||
तेषामन्ते तमो घोरमनन्तं प्राप्यते ध््राुवम्''॥ इति मान्यसंहितायाम् ॥ ११ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,367: | Line 13,211: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V15" data-block-id="BTN_C11_S14_V15_B1">'कृपानिमित्ता या प्रीतिर्नीचभक्तेषु साऽधिका । | |||
आन्तरैव तु या प्रीतिः सा तूच्चेषु यथाक्रमम् ॥ | आन्तरैव तु या प्रीतिः सा तूच्चेषु यथाक्रमम् ॥ | ||
यथा कश्चित्स्वमात्मानं प््रिायां पुत्रमथापि वा । | यथा कश्चित्स्वमात्मानं प््रिायां पुत्रमथापि वा । | ||
| Line 18,382: | Line 13,223: | ||
नैव तस्मात्प््रिायतमो विनैकं तु चतुर्मुखम् ॥ | नैव तस्मात्प््रिायतमो विनैकं तु चतुर्मुखम् ॥ | ||
सर्वेऽभ्योऽपि प््रिायतमा हरेः श्रीरेव वल्लभा । | सर्वेऽभ्योऽपि प््रिायतमा हरेः श्रीरेव वल्लभा । | ||
नैव तस्याः प््रिायतमो विना स्वात्मानमेव तु''॥ इति यादवाध्यात्मे ॥ १५ ॥ | नैव तस्याः प््रिायतमो विना स्वात्मानमेव तु''॥ इति यादवाध्यात्मे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,389: | Line 13,229: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V16" data-block-id="BTN_C11_S14_V16_B1">स्वाङ्घ्रिरेणुभिस्तं शोधयामीत्यनुव््राजामि । | |||
'अनुगच्छति विष्णुस्तु स्वभक्तं तस्य शुद्धये । | 'अनुगच्छति विष्णुस्तु स्वभक्तं तस्य शुद्धये । | ||
तस्याङ्घ्रिरेणुभिर्वातनीतैरग््रोसरः शुचिः ॥ | तस्याङ्घ्रिरेणुभिर्वातनीतैरग््रोसरः शुचिः ॥ | ||
अग््रातो गमने विष्णोः पादस्पृष्टं रजो भवेत् । | अग््रातो गमने विष्णोः पादस्पृष्टं रजो भवेत् । | ||
अतः स्वभक्तं पूयेयेत्यनुव््राजति केशवः''॥ इति सङ्ख्याने ॥ १६ ॥ | अतः स्वभक्तं पूयेयेत्यनुव््राजति केशवः''॥ इति सङ्ख्याने ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,405: | Line 13,241: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V24" data-block-id="BTN_C11_S14_V24_B1">'चित्तद्रवस्तथा स्थैर्यं प्रसादो भक्तिलक्षणम् । | |||
आधिक्येन तु तत्रापि स्थैर्यमेव विशेषतः ॥ | आधिक्येन तु तत्रापि स्थैर्यमेव विशेषतः ॥ | ||
दम्भस्य चलभक्तेश्च यस्मादश्व्रादिकं भवेत् । | दम्भस्य चलभक्तेश्च यस्मादश्व्रादिकं भवेत् । | ||
| Line 18,415: | Line 13,248: | ||
वाक्यैश्च वेदतन्त्राद्यैरुपदेशैश्च तादृशैः ॥ | वाक्यैश्च वेदतन्त्राद्यैरुपदेशैश्च तादृशैः ॥ | ||
बलवच्छासनैर्वापि यस्य भक्तिर्न चाल्यते । | बलवच्छासनैर्वापि यस्य भक्तिर्न चाल्यते । | ||
स एव परमो भक्तो विष्णोर्हृदयवल्लभः''॥ इति भक्तिविवेके ॥ २३-२४ ॥ | स एव परमो भक्तो विष्णोर्हृदयवल्लभः''॥ इति भक्तिविवेके ॥ २३-२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,424: | Line 13,256: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V30" data-block-id="BTN_C11_S14_V30_B1">'केशवे त्वन्यथाबुद्धिः सैव स्त्री सम्प्रकीर्तिता । | |||
त्रिकालदुःखदत्वेन पुंसा सह निवासनात्''॥ | त्रिकालदुःखदत्वेन पुंसा सह निवासनात्''॥ | ||
'जुष्टत्वाद्योषिदित्युक्ता वननाद्वनितेति च । | 'जुष्टत्वाद्योषिदित्युक्ता वननाद्वनितेति च । | ||
| Line 18,474: | Line 13,303: | ||
अधोऽधो दुःखबहुलं विष्णुदाराभिमर्शनात् । | अधोऽधो दुःखबहुलं विष्णुदाराभिमर्शनात् । | ||
वधादपि हि दाराणां धर्षणं कोपकारणम् ॥ | वधादपि हि दाराणां धर्षणं कोपकारणम् ॥ | ||
तस्माद्देव्यः सदा वन्द्या अग्निवन्नाभिकामतः''॥ इति धर्मतत्त्वे ॥ २९-३० ॥ | तस्माद्देव्यः सदा वन्द्या अग्निवन्नाभिकामतः''॥ इति धर्मतत्त्वे ॥ २९-३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,481: | Line 13,309: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V35_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V35" data-block-id="BTN_C11_S14_V35_B1">'उपास्य प्राणतोऽनुज्ञां हृदिस्थात्प्राप्य सेवकः । | |||
अनुज्ञानन्तरं मासाद्वशे प्राणो भविष्यति । | अनुज्ञानन्तरं मासाद्वशे प्राणो भविष्यति । | ||
प्रसादभाक्तवं सम्प्रोक्तं प्राणविष्ण्वोर्जयस्त्विति ॥ | प्रसादभाक्तवं सम्प्रोक्तं प्राणविष्ण्वोर्जयस्त्विति ॥ | ||
न हि सर्वविजेतारौ विजेयौ केनचित्क्वचित् । | न हि सर्वविजेतारौ विजेयौ केनचित्क्वचित् । | ||
अपेक्षितं फलं येन दीयते तज्जितं त्विति । | अपेक्षितं फलं येन दीयते तज्जितं त्विति । | ||
यथा जिता वसुमती यथा मोक्षपदं जितम्''॥ इति प्रभञ्जने ॥ ३५ ॥ | यथा जिता वसुमती यथा मोक्षपदं जितम्''॥ इति प्रभञ्जने ॥ ३५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,496: | Line 13,320: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V44" data-block-id="BTN_C11_S14_V44_B1">'व्योमेति व्याप्तशब्दः स्याद्विशेषादोतता यतः''॥ इति शब्दनिर्णये । | |||
व्योमि्न धारयेत् सर्वाङ्गेषु धारयेदित्यर्थः । तच्च धारणं त्यक्त्वा स्वत एव मनसस्तत्रैव समाहितत्वादन्यत्किमपि न चिन्तयेत् । | व्योमि्न धारयेत् सर्वाङ्गेषु धारयेदित्यर्थः । तच्च धारणं त्यक्त्वा स्वत एव मनसस्तत्रैव समाहितत्वादन्यत्किमपि न चिन्तयेत् । | ||
'यावत्समग््रास्मरणमचलं केशवे भवेत् । | 'यावत्समग््रास्मरणमचलं केशवे भवेत् । | ||
| Line 18,512: | Line 13,333: | ||
यतोऽन्यस्मरणे तस्मान्मनश्चलति सुस्थिरम् ॥ | यतोऽन्यस्मरणे तस्मान्मनश्चलति सुस्थिरम् ॥ | ||
धारणार्थप्रयत्नेन तस्मात्तदुभयं त्यजेत् । | धारणार्थप्रयत्नेन तस्मात्तदुभयं त्यजेत् । | ||
यावत्स्वारूढचेताः स्याद्विष्णो रूपे चतुर्भुजे''॥ इति ध्यानयोगे ॥ ४४ ॥ | यावत्स्वारूढचेताः स्याद्विष्णो रूपे चतुर्भुजे''॥ इति ध्यानयोगे ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,519: | Line 13,339: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V45_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V45" data-block-id="BTN_C11_S14_V45_B1">परमात्मानं मां स्वदेहे पश्यति । जीवज्योतिर्मयि संयुतं प्रपश्यति । | |||
'समाधियोगे सम्पूर्णे हृदि पश्यति केशवम् । | 'समाधियोगे सम्पूर्णे हृदि पश्यति केशवम् । | ||
जीवं तत्प्रतिबिम्बं च तेनैव सह संस्थितम् ॥ | जीवं तत्प्रतिबिम्बं च तेनैव सह संस्थितम् ॥ | ||
| Line 18,528: | Line 13,345: | ||
आनन्दज्ञानशक्त्याद्यैः सदा तदवरं गुणैः ॥ | आनन्दज्ञानशक्त्याद्यैः सदा तदवरं गुणैः ॥ | ||
जीवन्मुक्तौ च मुक्तौ वा सततं तद्वशे स्थितम्''॥ इति । | जीवन्मुक्तौ च मुक्तौ वा सततं तद्वशे स्थितम्''॥ इति । | ||
'स्वयं प्रकाशरूपत्वाज्जीवोऽपि ज्योतिरुच्यते''॥ इति च तत्त्वप्रतिपत्तौ ॥ ४५ ॥ | 'स्वयं प्रकाशरूपत्वाज्जीवोऽपि ज्योतिरुच्यते''॥ इति च तत्त्वप्रतिपत्तौ ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,537: | Line 13,353: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V46"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S14_V46" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S14_V46"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S14_V46_B1" data-verse="BTN_C11_S14_V46" data-block-id="BTN_C11_S14_V46_B1">द्रव्यज्ञानक्रियाविषये भ््रामरूपं मनो लयं याति ॥ ४६ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,549: | Line 13,361: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V03" data-block-id="BTN_C11_S15_V03_B1">मय्येव प्राधान्येन सन्ति अन्येषूपचारत इति मत्प्रधानाः । | |||
'सर्वाधिका अणीमाद्या विष्णोर्नान्यस्य कस्यचित् । | 'सर्वाधिका अणीमाद्या विष्णोर्नान्यस्य कस्यचित् । | ||
स्वाभाविका विरिञ्चस्य तत्प्रसादात्पराधिकाः''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ | स्वाभाविका विरिञ्चस्य तत्प्रसादात्पराधिकाः''॥ इति स्वाभाव्ये ॥ | ||
| Line 18,558: | Line 13,367: | ||
स्वतस्तास्वेवाष्टस्वन्यासामन्तर्भावात् । । | स्वतस्तास्वेवाष्टस्वन्यासामन्तर्भावात् । । | ||
निःसीमाष्टगुणाभावात्सिद्धयोऽष्टादश स्मृताः । | निःसीमाष्टगुणाभावात्सिद्धयोऽष्टादश स्मृताः । | ||
देवेभ्योऽन्यत्र देवानां सिद्धयोऽष्टैव सम्मताः''॥ इति प्राकाश्ये ॥३॥ | देवेभ्योऽन्यत्र देवानां सिद्धयोऽष्टैव सम्मताः''॥ इति प्राकाश्ये ॥३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,567: | Line 13,375: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V05" data-block-id="BTN_C11_S15_V05_B1">शक्तिप््रोरणमेवेशितृत्वम् । असङ्ग एव वशित्वम् । | |||
'यादृशानन्दकामः स्यात्तादृशानन्दसम्भवः । | 'यादृशानन्दकामः स्यात्तादृशानन्दसम्भवः । | ||
भोगान्विनैव प्राकाम्यमणिमादेः पृथक् ततः''॥ इति च ॥ ४,५ ॥ | भोगान्विनैव प्राकाम्यमणिमादेः पृथक् ततः''॥ इति च ॥ ४,५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,583: | Line 13,387: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V08" data-block-id="BTN_C11_S15_V08_B1">अनूर्मिमत्त्वं प्राकाम्येऽन्तर्भूतम् । दूरश्रवणदर्शनं त्रिकालज्ञत्वम् । परचित्ता-द्यभिज्ञता च प्रकाश्यान्तर्भूतानि । मनोजव इत्यादिषट्कं प्राप्त्यन्तर्भूतम् । अन्यत्सर्वमीशित्वान्तर्भूतमपि परमेशत्वाभावे प्रथगित्यष्टादश । अग्न्यर्काम्बुविषादीनामित्यादिशब्दोक्ता । शस्त्रास्त्रनखदन्तताडनशापादिभिरप्रतिहतिः पृथगेव सिद्धिः सप्तदशी । अप्रतिहता आ समन्ताद्गतिर्यस्या आज्ञायाः साऽप्रतिहतागतिः । अद्वन्द्वमप्रतिहतं त्रिकालज्ञत्वम् । अग्न्यर्काम्बुविषाणां प्रतिस्तम्भाश्चतस्रः सिद्धयः । दूरश्रवणदर्शने द्वे सिद्धी । | |||
'गरिम्णः सैव हेतुः स्यान्महिमा हेतुधारणा । | 'गरिम्णः सैव हेतुः स्यान्महिमा हेतुधारणा । | ||
प्रायोऽष्टसिद्धिकथनेष्वथो न पृथगुच्यते''इति च ॥ | प्रायोऽष्टसिद्धिकथनेष्वथो न पृथगुच्यते''इति च ॥ | ||
| Line 18,646: | Line 13,447: | ||
एवमेव तु निःसीमा देवानामष्टसिद्धयः ॥ | एवमेव तु निःसीमा देवानामष्टसिद्धयः ॥ | ||
उत्तरोत्तरमत्रापि यावद्विष्णुः सुपूर्णभुक्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ | उत्तरोत्तरमत्रापि यावद्विष्णुः सुपूर्णभुक्''॥ इति हरिवंशेषु ॥ | ||
'अग्न्यादिशक्तिसंस्तम्भ अग्न्यादिस्तम्भ इष्यते''इति कौर्मे ॥ ६-८ ॥ | 'अग्न्यादिशक्तिसंस्तम्भ अग्न्यादिस्तम्भ इष्यते''इति कौर्मे ॥ ६-८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,653: | Line 13,453: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V10" data-block-id="BTN_C11_S15_V10_B1">'एकस्मात्सिद्धयो विष्णोः स्थानभेदात्पृथग्विधाः । | |||
एकस्थानगताद्वा स्युः सुस्थिरोपासना यदि''॥ इति भारते ॥ | एकस्थानगताद्वा स्युः सुस्थिरोपासना यदि''॥ इति भारते ॥ | ||
भूतसूक्ष्माणामात्मनि परमाणुस्थितेऽणुरूपे । | भूतसूक्ष्माणामात्मनि परमाणुस्थितेऽणुरूपे । | ||
| Line 18,662: | Line 13,459: | ||
प्रत्येकमणुरूपं तु विष्णुं ध्यायन्नणुर्भवेत्''॥ इति कापिलेये ॥ | प्रत्येकमणुरूपं तु विष्णुं ध्यायन्नणुर्भवेत्''॥ इति कापिलेये ॥ | ||
'आकाशवत्सूक्ष्मतां यो व्यापित्वेनैव मन्यते । | 'आकाशवत्सूक्ष्मतां यो व्यापित्वेनैव मन्यते । | ||
तन्मात्रव्यापिनं विष्णुं चिन्तयन्स तथा भवेत्''॥ इति च ॥ १० ॥ | तन्मात्रव्यापिनं विष्णुं चिन्तयन्स तथा भवेत्''॥ इति च ॥ १० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,669: | Line 13,465: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V11" data-block-id="BTN_C11_S15_V11_B1">महति व्याप्ते । महत्तत्त्वस्य पृथगुक्तेः । अस्मात्स्थूलतां प्राप्नवानीत्यपेक्षायां तस्मात्प्राप्नोति । ततोऽन्यस्मादित्यपेक्षायां तस्मादिति पृथक्पृथक् ॥ ११ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,679: | Line 13,471: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V12" data-block-id="BTN_C11_S15_V12_B1">परमाणुमये भूतानां सकाशादतिशयेनाणुरूपे । कालसूक्ष्माणामात्मनि ॥ १२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,689: | Line 13,477: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V13" data-block-id="BTN_C11_S15_V13_B1">अहंतत्वे स्थिते मयि ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,699: | Line 13,483: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V14" data-block-id="BTN_C11_S15_V14_B1">सूत्रे स्थिते मयि । गृहे पीठ इतिवत् । अव्यक्तजन्मनः अव्यक्तस्यापि किञ्चित्स्थूलत्वकर्तुः । | |||
'तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम''॥ इति मोक्षधर्मेषु । | 'तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम''॥ इति मोक्षधर्मेषु । | ||
'अजरादमरादमूर्तितः शाश्वततमसः''॥ इति च । | 'अजरादमरादमूर्तितः शाश्वततमसः''॥ इति च । | ||
| Line 18,709: | Line 13,490: | ||
'सर्वे गुणास्तु प्राणस्य परमात्मप्रसादतः । | 'सर्वे गुणास्तु प्राणस्य परमात्मप्रसादतः । | ||
प्राणविष्ण्वोः प्रसादेन भारत्याः सम्प्रकीर्तिताः ॥ | प्राणविष्ण्वोः प्रसादेन भारत्याः सम्प्रकीर्तिताः ॥ | ||
प्रसादात्तु त्रयाणां चाप्यनन्तादेः सदा गुणाः''॥ इति माहात्म्ये ॥ १४ ॥ | प्रसादात्तु त्रयाणां चाप्यनन्तादेः सदा गुणाः''॥ इति माहात्म्ये ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,716: | Line 13,496: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V15" data-block-id="BTN_C11_S15_V15_B1">सर्वत्राधीश्वरत्वादौ विद्यमानेऽपि तत्र तत्रोक्ताधीश्वरत्वादिगुणविशिष्ट-त्वेन तत्र तत्रोपासनमिति विशेषः । | |||
'तं यथा यथोपासते तदेव भवति''॥ इति च श्रुतेः । | 'तं यथा यथोपासते तदेव भवति''॥ इति च श्रुतेः । | ||
'उपासतः सत्य इति सत्यसङ्कल्पता भवेत् । | 'उपासतः सत्य इति सत्यसङ्कल्पता भवेत् । | ||
ईशत्वमीश्वर इति गुणं तं तं यथा हरिम्''॥ इति विशेषे ॥ १५ ॥ | ईशत्वमीश्वर इति गुणं तं तं यथा हरिम्''॥ इति विशेषे ॥ १५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,729: | Line 13,505: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V18" data-block-id="BTN_C11_S15_V18_B1">'शुद्धः श्वेतः सुखी श्वेतः श्वेतवर्णः क्वचिद्भवेत्''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ १८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,739: | Line 13,511: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V19" data-block-id="BTN_C11_S15_V19_B1">आकाशस्यात्मनि । तत्राकाश उपलब्धानां आसमन्तात्स्थितानां भूतानां वाचः । हंसो जीवः । | |||
'त्यागात्पूर्वशरीराणां नवानां सञ्चयेन च । | 'त्यागात्पूर्वशरीराणां नवानां सञ्चयेन च । | ||
जीवं हंस इति प्राहुस्तद्धेतुत्वाद्धरिं परम्''॥ इति भारते ॥ १९ ॥ | जीवं हंस इति प्राहुस्तद्धेतुत्वाद्धरिं परम्''॥ इति भारते ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,751: | Line 13,519: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V21" data-block-id="BTN_C11_S15_V21_B1">मनसि मनस्तत्त्वे । वायुना संयोज्य । मनोऽनुदेहं मनस्तत्त्वे मद्धारणा॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,771: | Line 13,535: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V29_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V29" data-block-id="BTN_C11_S15_V29_B1">'गजादिरूपमाकाङ्क्षन्गजादिस्थितमीश्वरम् । | |||
ध्यायन् गजादिरूपः स्यात्परकायस्थितं हरिम् ॥ | ध्यायन् गजादिरूपः स्यात्परकायस्थितं हरिम् ॥ | ||
ध्यायन्विशेत्परे काये वायावन्तर्गतः पुमान् । | ध्यायन्विशेत्परे काये वायावन्तर्गतः पुमान् । | ||
| Line 18,790: | Line 13,551: | ||
न हि नेयः क्वचित्क्वापि केनचित्स्ववशत्वतः''॥ इति च । | न हि नेयः क्वचित्क्वापि केनचित्स्ववशत्वतः''॥ इति च । | ||
मम भावना मद्भावः । | मम भावना मद्भावः । | ||
'भावो मनश्च भक्तिश्च क्वचिदभ्यास इष्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २२-२४, २७-२९ ॥ | 'भावो मनश्च भक्तिश्च क्वचिदभ्यास इष्यते''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २२-२४, २७-२९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,801: | Line 13,561: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V33" data-block-id="BTN_C11_S15_V33_B1">उपासनयाऽऽपरोक्ष्यं कृतवतः, पुनरुपासनं कार्यकाले कुर्वतः कार्यसिद्धि-रित्यतो योगधारणया पुनः इत्युक्तम् ॥ | |||
'उपास्य वायुं प्रथमं वायौ सुष्ठ्वपरोक्षिते । | 'उपास्य वायुं प्रथमं वायौ सुष्ठ्वपरोक्षिते । | ||
अनुज्ञातस्ततस्तद्गं तत्र तत्र हरिं स्मरेत् ॥ | अनुज्ञातस्ततस्तद्गं तत्र तत्र हरिं स्मरेत् ॥ | ||
| Line 18,815: | Line 13,572: | ||
एष्टव्या मुक्तिपदवी नान्यथा तु कथञ्चन । | एष्टव्या मुक्तिपदवी नान्यथा तु कथञ्चन । | ||
पूर्वदृष्टिर्हि कामार्थे पश्चान्मोक्षार्थमिष्यते ॥ | पूर्वदृष्टिर्हि कामार्थे पश्चान्मोक्षार्थमिष्यते ॥ | ||
येषां तु जन्मतः सिद्धिस्तेषां दोषो न विद्यते''॥ इति निवृत्ते ॥ ३१-३३ ॥ | येषां तु जन्मतः सिद्धिस्तेषां दोषो न विद्यते''॥ इति निवृत्ते ॥ ३१-३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,824: | Line 13,580: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S15_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S15_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S15_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S15_V34" data-block-id="BTN_C11_S15_V34_B1">यैर्यैः कैश्चित्कैश्चिदेव जन्मादिभिः योगगतिं व््राजेत् । | |||
'जन्मादिभिः कैश्चिदेव प्राप्यते योगजं फलम् । | 'जन्मादिभिः कैश्चिदेव प्राप्यते योगजं फलम् । | ||
योगेन सर्वैः प्राप्येत योगे यत्नं ततः कुरु''॥ इति च ॥ | योगेन सर्वैः प्राप्येत योगे यत्नं ततः कुरु''॥ इति च ॥ | ||
'कश्चिदर्थे च यच्छब्दः प्रश्नार्थे च क्वचिद्भवेत् । | 'कश्चिदर्थे च यच्छब्दः प्रश्नार्थे च क्वचिद्भवेत् । | ||
क्वचित्परामर्शवाची क्वचिदाक्षेपवाचकः''॥ इति तन्त्रनिरुक्ते ॥३४॥ | क्वचित्परामर्शवाची क्वचिदाक्षेपवाचकः''॥ इति तन्त्रनिरुक्ते ॥३४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,840: | Line 13,592: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V09_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V09" data-block-id="BTN_C11_S16_V09_B1">'सृष्टिस्थित्यादिहेतुत्वाद्भूतानि हरिरुच्यते । | |||
न तु भूतस्वरूपत्वात्स हि सर्वेश्वरेश्वरः''॥ इति वस्तुतत्त्वे ॥ ९ ॥</div> | |||
न तु भूतस्वरूपत्वात्स हि सर्वेश्वरेश्वरः''॥ इति वस्तुतत्त्वे ॥ ९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,853: | Line 13,601: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V11" data-block-id="BTN_C11_S16_V11_B1">'स्वस्वजात्युत्तमत्वं तु भवेद्यद्रूपसन्निधेः । | |||
विभूतिरूपं तत्प्रोक्तमिन्दिरादिषु संस्थितम् ॥ | विभूतिरूपं तत्प्रोक्तमिन्दिरादिषु संस्थितम् ॥ | ||
तथा बहिः स्थितं रूपं विभूतीत्येव शब्दितम् । | तथा बहिः स्थितं रूपं विभूतीत्येव शब्दितम् । | ||
| Line 18,884: | Line 13,629: | ||
'गुणिनां गुणयोग्यत्वं यत्सर्वगुणिषु स्थितम् । | 'गुणिनां गुणयोग्यत्वं यत्सर्वगुणिषु स्थितम् । | ||
वायुस्तदभिमान्येकः सर्वगुण्यधिकस्ततः''॥ इति प्रभञ्जने । | वायुस्तदभिमान्येकः सर्वगुण्यधिकस्ततः''॥ इति प्रभञ्जने । | ||
रूपान्तरत्वादेकस्यापि बहुस्थानेषु प्राधान्योक्तिर्नो विरुध्यते । गुणान्तरोक्तेश्च 'रामः शस्त्रभृतां वृष्णीनां वासुदेव''इत्यादिवत् ॥ १०,११ ॥ | रूपान्तरत्वादेकस्यापि बहुस्थानेषु प्राधान्योक्तिर्नो विरुध्यते । गुणान्तरोक्तेश्च 'रामः शस्त्रभृतां वृष्णीनां वासुदेव''इत्यादिवत् ॥ १०,११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,891: | Line 13,635: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V12" data-block-id="BTN_C11_S16_V12_B1">पदानि वाच्यानि छन्दसाम् । | |||
'स्वयूथानामथाधिक्ये स्वजातीनामथापि वा । | 'स्वयूथानामथाधिक्ये स्वजातीनामथापि वा । | ||
यत्कारणं विभूत्याख्यं विष्णोस्तद्रूपमुच्यते''॥ इति प्राधान्ये ॥ | यत्कारणं विभूत्याख्यं विष्णोस्तद्रूपमुच्यते''॥ इति प्राधान्ये ॥ | ||
| Line 18,914: | Line 13,655: | ||
तदर्थरूपाः पतयस्तस्यास्तस्यास्तथोत्तमाः । | तदर्थरूपाः पतयस्तस्यास्तस्यास्तथोत्तमाः । | ||
शच्या इन्द्रस्ततश्चोमा तस्या रुद्रस्ततस्तथा ॥ | शच्या इन्द्रस्ततश्चोमा तस्या रुद्रस्ततस्तथा ॥ | ||
भारती प्राण एवास्यास्ततः श्रीस्तद्वरो हरिः''॥ इति वैशेष्ये ॥ १२ ॥ | भारती प्राण एवास्यास्ततः श्रीस्तद्वरो हरिः''॥ इति वैशेष्ये ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,923: | Line 13,663: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V18" data-block-id="BTN_C11_S16_V18_B1">'ऋते रुद्रादिकानिन्द्रः सर्वदेवाधिकः स्मृतः । | |||
ऋते भीमं फाल्गुनश्च पाण्डवेभ्यो वरस्तथा ॥ | ऋते भीमं फाल्गुनश्च पाण्डवेभ्यो वरस्तथा ॥ | ||
तथा शुक्रः कवीशस्तु बृहस्पत्यादिकानृते । | तथा शुक्रः कवीशस्तु बृहस्पत्यादिकानृते । | ||
यमः संयमतामीशः शङ्करादीन्विनैव तु''॥ इति गीताकल्पे ॥ १३,१८ ॥ | यमः संयमतामीशः शङ्करादीन्विनैव तु''॥ इति गीताकल्पे ॥ १३,१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,936: | Line 13,672: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V19" data-block-id="BTN_C11_S16_V19_B1">'गार्हस्थ्यं च यतित्वं च देवेष्वेकत्वमागतम् । | |||
प्राधान्योक्तिर्यतित्वस्य गार्हस्थ्यस्य क्वचित्क्वचित्''॥ इत्याश्रमविवेके ॥ १९ ॥</div> | |||
प्राधान्योक्तिर्यतित्वस्य गार्हस्थ्यस्य क्वचित्क्वचित्''॥ इत्याश्रमविवेके ॥ १९ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,947: | Line 13,679: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V22" data-block-id="BTN_C11_S16_V22_B1">'वसिष्ठोऽभ्यधिकस्तेषु मानुषाणां पुरोधसाम्''॥ इति त्रैकाल्ये ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,957: | Line 13,685: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V24" data-block-id="BTN_C11_S16_V24_B1">जीवेशादिभेदवादी विकल्पः । ख्यातिवादिनां ज्ञानवादिनाम् । | |||
'जीवेशादिविशेषं यो याथार्थ्येन प्रकल्पयेत् । | 'जीवेशादिविशेषं यो याथार्थ्येन प्रकल्पयेत् । | ||
कलिमारभ्य चाविष्णोराधिक्यादुत्तरोत्तरम् ॥ | कलिमारभ्य चाविष्णोराधिक्यादुत्तरोत्तरम् ॥ | ||
नियमेनैव केनापि न हेयः स विकल्पकः । | नियमेनैव केनापि न हेयः स विकल्पकः । | ||
सर्वज्ञानिविशेषेभ्यः स ज्ञानी सर्वथाऽधिकः''॥ इति विज्ञाने ॥ | सर्वज्ञानिविशेषेभ्यः स ज्ञानी सर्वथाऽधिकः''॥ इति विज्ञाने ॥ | ||
'भेददृष्ट्याऽभिमानेन''। इत्युक्तम् । 'विद्याऽऽत्मनि भिदा बोधः''इति च वक्ष्यति ॥ २४ ॥ | 'भेददृष्ट्याऽभिमानेन''। इत्युक्तम् । 'विद्याऽऽत्मनि भिदा बोधः''इति च वक्ष्यति ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 18,972: | Line 13,696: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V25" data-block-id="BTN_C11_S16_V25_B1">'शतरूपा वरा स्त्रीणां पुंसामभ्यधिको मनुः । | |||
तयोरप्यधिकौ नित्यमिन्द्राणीन्द्रौ शुभैर्गुणैः''॥ इति वैशेष्ये ॥२५॥</div> | |||
तयोरप्यधिकौ नित्यमिन्द्राणीन्द्रौ शुभैर्गुणैः''॥ इति वैशेष्ये ॥२५॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 18,983: | Line 13,703: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V29_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V29" data-block-id="BTN_C11_S16_V29_B1">'ऐश्वर्यादिगुणैः षड्भिः सामग्य््र•त्सर्वदेवताः । | |||
भगवच्छब्दवाच्याश्च साक्षात्तु भगवान्हरिः ॥ | भगवच्छब्दवाच्याश्च साक्षात्तु भगवान्हरिः ॥ | ||
निरपेक्षं तु सामग्य््रां तस्य सर्वाधिकं यतः''॥ इति च । | निरपेक्षं तु सामग्य््रां तस्य सर्वाधिकं यतः''॥ इति च । | ||
| Line 18,997: | Line 13,714: | ||
सहस्रगुणमप्येतत्त्वयि सम्भावयाम्यहम् ॥ | सहस्रगुणमप्येतत्त्वयि सम्भावयाम्यहम् ॥ | ||
धर्मो ज्ञानं तथा मोक्षो यशः कीर्तिस्तथैव च । | धर्मो ज्ञानं तथा मोक्षो यशः कीर्तिस्तथैव च । | ||
त्वय्यायत्तमिदं सर्वं लोकस्यापि न संशयः''॥ इति भारते ॥ २९ ॥ | त्वय्यायत्तमिदं सर्वं लोकस्यापि न संशयः''॥ इति भारते ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,004: | Line 13,720: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V32_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V32" data-block-id="BTN_C11_S16_V32_B1">'विष्णोः श्रियो ब््राह्मणश्च वायोः सङ्कर्षणस्य च । | |||
सुपर्णस्य च सम्प्रोक्ताः प्रत्येकं नवमूर्तयः ॥ | सुपर्णस्य च सम्प्रोक्ताः प्रत्येकं नवमूर्तयः ॥ | ||
पूज्याः सात्वततन्त्रेषु तत्राद्या मूर्तयो हरेः । | पूज्याः सात्वततन्त्रेषु तत्राद्या मूर्तयो हरेः । | ||
| Line 19,027: | Line 13,740: | ||
सुपर्णो गरुडश्चैव वैनतेयो महाशनः ॥ | सुपर्णो गरुडश्चैव वैनतेयो महाशनः ॥ | ||
नववर्णः पञ्चवर्णः पन्नगाशोऽमृताकरः । | नववर्णः पञ्चवर्णः पन्नगाशोऽमृताकरः । | ||
तथैव सर्ववेदात्मा सुपर्णो नवधा स्मृतः''॥ इति च ॥ ३२ ॥ | तथैव सर्ववेदात्मा सुपर्णो नवधा स्मृतः''॥ इति च ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,036: | Line 13,748: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V34" data-block-id="BTN_C11_S16_V34_B1">'यस्य यस्य स्वभावो यस्तत्तन्नामा हरिः परः । | |||
नियामकः स्वभावस्य तत्तच्छब्दादिनामवान् ॥ | नियामकः स्वभावस्य तत्तच्छब्दादिनामवान् ॥ | ||
वैशेष्याख्या विभूतिश्च विभूतिश्च स्वभावजा । | वैशेष्याख्या विभूतिश्च विभूतिश्च स्वभावजा । | ||
द्विधा विभूतिर्विज्ञेया विष्णोस्तु परमात्मनः''॥ इति च ॥३३,३४॥ | द्विधा विभूतिर्विज्ञेया विष्णोस्तु परमात्मनः''॥ इति च ॥३३,३४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,051: | Line 13,759: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V38" data-block-id="BTN_C11_S16_V38_B1">'सत्वादिनाम विष्णोस्तु सत्वादिस्थस्य केवलम् । | |||
जीवस्थस्य च तन्नाम जीवादेरुपचारतः''॥ इति च ॥ ३७,३८ ॥</div> | |||
जीवस्थस्य च तन्नाम जीवादेरुपचारतः''॥ इति च ॥ ३७,३८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,062: | Line 13,766: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V39"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V39" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V39"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V39_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V39" data-block-id="BTN_C11_S16_V39_B1">कालेन सर्वगुणात्मकेन मया । असङ्ख्यत्वात्तथा न क्रियते । नाविज्ञानात् । | |||
'अनन्तमिति वेत्तीशस्त्वनन्तं त्वन्तवत्तथा । | 'अनन्तमिति वेत्तीशस्त्वनन्तं त्वन्तवत्तथा । | ||
अनन्तस्य हि सङ्ख्याने न तु सर्वज्ञता भवेत् ॥ | अनन्तस्य हि सङ्ख्याने न तु सर्वज्ञता भवेत् ॥ | ||
अनन्तमपि वेत्तीशः प्रत्येकं च विशेषतः । | अनन्तमपि वेत्तीशः प्रत्येकं च विशेषतः । | ||
सर्वज्ञत्वान्न सङ्ख्यानमसङ्ख्यस्य कुतो हि सा''॥ इति च ॥ ३९ ॥ | सर्वज्ञत्वान्न सङ्ख्यानमसङ्ख्यस्य कुतो हि सा''॥ इति च ॥ ३९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,078: | Line 13,778: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V42"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V42" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V42"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V42_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V42" data-block-id="BTN_C11_S16_V42_B1">यथा वाचाऽभिधीयते अन्यैः । नामादिकं जीवादीनां ते सर्वे शब्दा मनोविकाराः ॥ स्वतो मय्येव सर्वशब्दास्तस्मान्मय्येव वाचं यच्छ । आत्मानं परमात्मानं मय्येव लक्ष्यत्वेन यच्छ ॥ ४१,४२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,092: | Line 13,788: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S16_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S16_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S16_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S16_V44" data-block-id="BTN_C11_S16_V44_B1">यो मयि न संयच्छति । तस्य ज्ञानं स्रवति ॥ | |||
वाङ्मनः प्राणबुध्द्यादीन्नियच्छेत्केशवे परे ।21 | वाङ्मनः प्राणबुध्द्यादीन्नियच्छेत्केशवे परे ।21 | ||
सर्वशब्दाभिधेयत्वं तस्य ज्ञात्वा विशेषतः ॥ | सर्वशब्दाभिधेयत्वं तस्य ज्ञात्वा विशेषतः ॥ | ||
| Line 19,103: | Line 13,796: | ||
कुर्यात्तद्धि तपो ह्यग््रयं महाधर्मोत्तमश्च सः''॥ इति धर्मविवेके ॥ | कुर्यात्तद्धि तपो ह्यग््रयं महाधर्मोत्तमश्च सः''॥ इति धर्मविवेके ॥ | ||
'यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि । | 'यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि । | ||
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेच्छान्त आत्मनि''॥ इति च ॥४३,४४॥ | ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेच्छान्त आत्मनि''॥ इति च ॥४३,४४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,112: | Line 13,804: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S17_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S17_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S17_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S17_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S17_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S17_V05" data-block-id="BTN_C11_S17_V05_B1">'विना प्रसादं विष्णोर्न धर्मं ब््राह्माऽभिवक्ष्यति । | |||
तत्प्रसादेन वक्तुं तु ब््राह्मा शक्ष्यति नापरः''॥ इति प्राधान्ये । | तत्प्रसादेन वक्तुं तु ब््राह्मा शक्ष्यति नापरः''॥ इति प्राधान्ये । | ||
कलाः प्राणाद्याः । | कलाः प्राणाद्याः । | ||
'स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापःपृथिवीन्द्रियं मनोऽ-न्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म लोका लोकेषु नाम च ता इमाः षोडश-कलाः पुरुषायणा''इति श्रुतेः ॥ ५ ॥ | 'स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापःपृथिवीन्द्रियं मनोऽ-न्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म लोका लोकेषु नाम च ता इमाः षोडश-कलाः पुरुषायणा''इति श्रुतेः ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,127: | Line 13,815: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S17_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S17_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S17_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S17_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S17_V50_B1" data-verse="BTN_C11_S17_V50" data-block-id="BTN_C11_S17_V50_B1">'प्रतिमावद्धरेरूपं तिर्यङ्नरसुरादयः । | |||
साक्षाद्रूपाणि मत्स्यादीन्यभिन्नान्येव सर्वदा''॥ इति च ॥ ५० ॥</div> | |||
साक्षाद्रूपाणि मत्स्यादीन्यभिन्नान्येव सर्वदा''॥ इति च ॥ ५० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,140: | Line 13,824: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V14" data-block-id="BTN_C11_S18_V14_B1">'असम्पूज्य न्यसिष्णूंस्तु देवा वै पातयन्त्यधः । | |||
सुसम्पूज्य न्यसिष्णूंस्तु देवा एवानुजानते । | सुसम्पूज्य न्यसिष्णूंस्तु देवा एवानुजानते । | ||
अथवा तद्यशोवृध्द्यै विघ्नन्तीव पुनःपुनः । | अथवा तद्यशोवृध्द्यै विघ्नन्तीव पुनःपुनः । | ||
तात्पर्याद्विघि्नतो देवैर्नोत्थातुं शक्नुयात्क्वचित्''॥ इति देवहार्दे ॥१४॥ | तात्पर्याद्विघि्नतो देवैर्नोत्थातुं शक्नुयात्क्वचित्''॥ इति देवहार्दे ॥१४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,153: | Line 13,833: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V27" data-block-id="BTN_C11_S18_V27_B1">'त्रिगुणा प्रकृतिर्माया तज्जत्वाद्विश्वमीदृशम् । | |||
अनाद्यनन्तकालेषु मायेत्याहुर्विपश्चितः ॥ | अनाद्यनन्तकालेषु मायेत्याहुर्विपश्चितः ॥ | ||
अचेतनत्वान्नैवैतत्प्रयोजकतया स्मरेत् । | अचेतनत्वान्नैवैतत्प्रयोजकतया स्मरेत् । | ||
| Line 19,162: | Line 13,839: | ||
आयस्तु फलमुद्दिष्टं प्रोक्तं मायेति निष्फलम् । | आयस्तु फलमुद्दिष्टं प्रोक्तं मायेति निष्फलम् । | ||
फलाल्पत्वात्तु मायैषा सम्प्रोक्ता त्रिगुणादिका ॥ | फलाल्पत्वात्तु मायैषा सम्प्रोक्ता त्रिगुणादिका ॥ | ||
महाफलप्रदत्वात्तु विष्णुराय इतीरितः''॥ इति निवृत्ते ॥ २७ ॥ | महाफलप्रदत्वात्तु विष्णुराय इतीरितः''॥ इति निवृत्ते ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,169: | Line 13,845: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V30" data-block-id="BTN_C11_S18_V30_B1">'वेदेन सह वादो यो वेदवाद इतीरितः । | |||
तर्केण वेदस्यान्यार्थकल्पनं तं विदो विदुः ॥ | तर्केण वेदस्यान्यार्थकल्पनं तं विदो विदुः ॥ | ||
तन्न कुर्यात्कदाचिच्च तत्कुर्वन्वेदहा भवेत्''॥ इति च । | तन्न कुर्यात्कदाचिच्च तत्कुर्वन्वेदहा भवेत्''॥ इति च । | ||
'योगसाङ्ख्यकणादाक्षपादा वै हेतुवादिनः । | 'योगसाङ्ख्यकणादाक्षपादा वै हेतुवादिनः । | ||
पश्वीशशाक्तबुद्धाद्या पाषण्डा इति कीर्तिता''॥ इति च ॥ ३० ॥ | पश्वीशशाक्तबुद्धाद्या पाषण्डा इति कीर्तिता''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,183: | Line 13,855: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V33" data-block-id="BTN_C11_S18_V33_B1">'भूतानामेक एवात्ताऽथैको भूतेषु सन्ततः । | |||
एको भूतानि चादत्ते तस्मादेकात्मकानि तु''॥ इति भद्रमाने ॥ | एको भूतानि चादत्ते तस्मादेकात्मकानि तु''॥ इति भद्रमाने ॥ | ||
'घटादिषु महाकाशो निर्विशेषश्च सन्ततः । | 'घटादिषु महाकाशो निर्विशेषश्च सन्ततः । | ||
| Line 19,198: | Line 13,867: | ||
महाकाशवशाः सर्वे आकाशा इतरे स्मृताः । | महाकाशवशाः सर्वे आकाशा इतरे स्मृताः । | ||
परमात्मवशे तद्वज्जीवाः सर्वेऽपि संस्थिताः ॥ | परमात्मवशे तद्वज्जीवाः सर्वेऽपि संस्थिताः ॥ | ||
एवं विष्ण्वात्मकमिदं जगत्पश्येद्यतिः सदा''॥ इति विनिर्णये ॥३३॥ | एवं विष्ण्वात्मकमिदं जगत्पश्येद्यतिः सदा''॥ इति विनिर्णये ॥३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,207: | Line 13,875: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V38" data-block-id="BTN_C11_S18_V38_B1">'स्वभावतो धर्मपरो न विधेश्चकितश्चरेत् । | |||
अल्पं फलं च चकिते स्वभावे फलमुत्तमम्''॥ इति च ॥ | अल्पं फलं च चकिते स्वभावे फलमुत्तमम्''॥ इति च ॥ | ||
वि कल्पनं विकल्पः । | वि कल्पनं विकल्पः । | ||
| Line 19,216: | Line 13,881: | ||
अज्ञो ज्ञस्य तु सङ्कल्पः स्वभावाद्विहितानुगः ॥ | अज्ञो ज्ञस्य तु सङ्कल्पः स्वभावाद्विहितानुगः ॥ | ||
शरीरधर्मिणः क्वापि निषिद्धेऽपि मनो व््राजेत् । | शरीरधर्मिणः क्वापि निषिद्धेऽपि मनो व््राजेत् । | ||
तथापि तस्य नानर्थो मोक्षे नैवान्यथा व््राजेत्''॥ इति धर्मतत्त्वे ॥ ३७,३८ ॥ | तथापि तस्य नानर्थो मोक्षे नैवान्यथा व््राजेत्''॥ इति धर्मतत्त्वे ॥ ३७,३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,225: | Line 13,889: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V40"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S18_V40" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S18_V40"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S18_V40_B1" data-verse="BTN_C11_S18_V40" data-block-id="BTN_C11_S18_V40_B1">'शुश्रूषेत्सहितस्तावद्यावज्ज्ञानोदयो गुरुम् । | |||
ततः परं च शुश्रूषेद्यथा तस्य प््रिायं भवेत्''॥ इति च ॥ ४० ॥</div> | |||
ततः परं च शुश्रूषेद्यथा तस्य प््रिायं भवेत्''॥ इति च ॥ ४० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,238: | Line 13,898: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V01" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V01_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V01" data-block-id="BTN_C11_S19_V01_B1">'त्रिगुणा प्रकृतिर्माया पश्येत्तन्मात्रकं जगत् । | |||
निर्मिमीते जगत्सर्वमतो मायेति सा स्मृता''॥ इति प्रभवे ॥ | निर्मिमीते जगत्सर्वमतो मायेति सा स्मृता''॥ इति प्रभवे ॥ | ||
'इदं ज्ञानं हरेः पूजा हरेरेवोदितं सदा । | 'इदं ज्ञानं हरेः पूजा हरेरेवोदितं सदा । | ||
हर्यधीनं च सर्वत्रेत्येवं न्यासो हरौ स्मृतः''॥ इति च ॥ १ ॥ | हर्यधीनं च सर्वत्रेत्येवं न्यासो हरौ स्मृतः''॥ इति च ॥ १ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,251: | Line 13,907: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V07" data-block-id="BTN_C11_S19_V07_B1">'अन्यस्थं निर्मितं जीवे जन्मादि हरिणा यतः । | |||
तस्मान्मायेति तत्प्राहुर्माया निर्माणमुच्यते ॥ | तस्मान्मायेति तत्प्राहुर्माया निर्माणमुच्यते ॥ | ||
न हि जीवस्य जन्मादि स्वतो नित्यस्य सम्भवेत् । | न हि जीवस्य जन्मादि स्वतो नित्यस्य सम्भवेत् । | ||
| Line 19,270: | Line 13,923: | ||
मुक्तिप्रलयसम्बन्धे कथं जीवे तदिष्यते''॥ इति च ॥ | मुक्तिप्रलयसम्बन्धे कथं जीवे तदिष्यते''॥ इति च ॥ | ||
'अनित्यस्य गुणा मध्ये भवेयुः स्वत एव तु । | 'अनित्यस्य गुणा मध्ये भवेयुः स्वत एव तु । | ||
न तु स्वतस्तु नित्यस्य कादाचित्कगुणैर्युतिः''॥ इति च ॥ ७ ॥ | न तु स्वतस्तु नित्यस्य कादाचित्कगुणैर्युतिः''॥ इति च ॥ ७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,281: | Line 13,933: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V16" data-block-id="BTN_C11_S19_V16_B1">एतदेव हि विज्ञानम् । तथापि न तथैव ॥ | |||
'ज्ञात्वा तत्त्वानि तेष्वीशं सर्वतत्त्वेश्वरं प्रभुम् । | 'ज्ञात्वा तत्त्वानि तेष्वीशं सर्वतत्त्वेश्वरं प्रभुम् । | ||
जानञ्ज्ञानी भवेत्स्वस्य योग्यं ध्यानं विशेषतः । | जानञ्ज्ञानी भवेत्स्वस्य योग्यं ध्यानं विशेषतः । | ||
| Line 19,290: | Line 13,939: | ||
नः तत्त्वानां मध्ये येन यद्यत्र स्थित्वा च स्युः । तदेव सत् । | नः तत्त्वानां मध्ये येन यद्यत्र स्थित्वा च स्युः । तदेव सत् । | ||
'सत्वं स्वातन्त्र्यमुद्दिष्टं तच्च कृष्णे न चापरे । | 'सत्वं स्वातन्त्र्यमुद्दिष्टं तच्च कृष्णे न चापरे । | ||
अस्वातन्त्र्यात्तदन्येषामसत्वं विद्धि भारत''॥ इति भारते ॥१४-१६॥ | अस्वातन्त्र्यात्तदन्येषामसत्वं विद्धि भारत''॥ इति भारते ॥१४-१६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,297: | Line 13,945: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V17" data-block-id="BTN_C11_S19_V17_B1">विकल्पात् विरुद्धकल्पनात् ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,307: | Line 13,951: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V27" data-block-id="BTN_C11_S19_V27_B1">'एकः प्रधानमुद्दिष्टो विष्णोः प्राधान्यदर्शनम् । | |||
ऐकात्म्यदर्शनं प्रोक्तं सर्वज्ञानोत्तमं च तत्''॥ इति त्रैकाल्ये ॥ २७ ॥</div> | |||
ऐकात्म्यदर्शनं प्रोक्तं सर्वज्ञानोत्तमं च तत्''॥ इति त्रैकाल्ये ॥ २७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,320: | Line 13,960: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V45"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S19_V45" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S19_V45"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S19_V45_B1" data-verse="BTN_C11_S19_V45" data-block-id="BTN_C11_S19_V45_B1">'विषये दोषबुद्धिः सन्निन्द्रियाणां वशे स्थितः । | |||
कृपणः स तु सम्प्रोक्तो गुणबुद्धिर्विपर्ययः''॥ इति विवेके ॥ | कृपणः स तु सम्प्रोक्तो गुणबुद्धिर्विपर्ययः''॥ इति विवेके ॥ | ||
'पुरुषार्थमतिर्यस्य विषयेष्वेव देहिनः । | 'पुरुषार्थमतिर्यस्य विषयेष्वेव देहिनः । | ||
विपरीतः स विज्ञेयः स्वात्मनो विपरीततः''॥ इति निवृत्ते ॥ | विपरीतः स विज्ञेयः स्वात्मनो विपरीततः''॥ इति निवृत्ते ॥ | ||
वित्तासन्तोषमात्राद्दरिद्रः । सर्वविषयसङ्गी विपरीतः ॥ ४५ ॥ | वित्तासन्तोषमात्राद्दरिद्रः । सर्वविषयसङ्गी विपरीतः ॥ ४५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,342: | Line 13,978: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V08" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V08_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V08" data-block-id="BTN_C11_S20_V08_B1">'स्वतः सर्वगुणात्मा तु विष्णुरेकः सनातनः । | |||
अन्यत्सर्वं तत्प््रिायत्वाद्गुणो दोषस्तथाऽप््रिायम् ॥ | अन्यत्सर्वं तत्प््रिायत्वाद्गुणो दोषस्तथाऽप््रिायम् ॥ | ||
एवं ज्ञानवतां दृष्टिरज्ञस्तन्नावगच्छति । | एवं ज्ञानवतां दृष्टिरज्ञस्तन्नावगच्छति । | ||
| Line 19,388: | Line 14,021: | ||
तथापि प्रत्यवायित्वान्मनुष्याः कर्मयोगिनः ॥ | तथापि प्रत्यवायित्वान्मनुष्याः कर्मयोगिनः ॥ | ||
त्रियोगाभ्यधिको ब्रह्मा सर्वेभ्यः परमो विभुः । | त्रियोगाभ्यधिको ब्रह्मा सर्वेभ्यः परमो विभुः । | ||
महायोगेश्वरेशेशस्तस्माद्ब्रह्मा चतुर्मुखः''॥ इति त्रियोगे ॥ ५-८ ॥ | महायोगेश्वरेशेशस्तस्माद्ब्रह्मा चतुर्मुखः''॥ इति त्रियोगे ॥ ५-८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,395: | Line 14,027: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V17" data-block-id="BTN_C11_S20_V17_B1">मार्गणवच्छरीरान्ते पतति ॥ १७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,405: | Line 14,033: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V27" data-block-id="BTN_C11_S20_V27_B1">स्वतोऽशुद्धानां कर्मणाम् । अनेन गुणदोषविधानेन नियमःकृतः । स्वतोऽशुद्धत्वेऽपि कर्मणां विध्यनुसारेणानुष्ठाने गुणत्वमेवेत्यर्थः ॥ २७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,415: | Line 14,039: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V31_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V31" data-block-id="BTN_C11_S20_V31_B1">हृदयग््रान्थिः अन्तःकरणाख्यो बन्धः ॥ ३१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,425: | Line 14,045: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V32_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V32" data-block-id="BTN_C11_S20_V32_B1">मद्भक्तियुक्तस्य भक्त्यनुसारिज्ञानवैराग्ये विनाऽन्यस्माज्ज्ञानाद्वैराग्याच्च न श्रेयो भवेत् । | |||
'रागिणोऽपि विमुच्यन्ते देवा नास्त्यत्र संशयः । | 'रागिणोऽपि विमुच्यन्ते देवा नास्त्यत्र संशयः । | ||
रागापनोदनार्थं च ज्ञानं साध्यं यतीश्वरैः''॥ इति च ॥ | रागापनोदनार्थं च ज्ञानं साध्यं यतीश्वरैः''॥ इति च ॥ | ||
'स्मर्तव्या विषये दोषा यतिभिर्न तु दैवतैः । | 'स्मर्तव्या विषये दोषा यतिभिर्न तु दैवतैः । | ||
हरिरेव सदा पूज्य इत्यर्थं दैवतैरपि''॥ इति च ॥ | हरिरेव सदा पूज्य इत्यर्थं दैवतैरपि''॥ इति च ॥ | ||
वैराग्यार्थमपि विषयदोषादिज्ञानं सनकादीनां भाव्यं देवानां तदपि भगवद्भजनस्यैव सारतापरिज्ञानार्थमेवेत्यर्थः ॥ ३२ ॥ | वैराग्यार्थमपि विषयदोषादिज्ञानं सनकादीनां भाव्यं देवानां तदपि भगवद्भजनस्यैव सारतापरिज्ञानार्थमेवेत्यर्थः ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,452: | Line 14,068: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S20_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S20_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S20_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S20_V38" data-block-id="BTN_C11_S20_V38_B1">रागिणोऽपि ते भक्तियोगिनो भक्तिफलत्वेन किमपि नापेक्षन्ते ॥ | |||
'यदि दद्याद्भक्तियोगफलं मोक्षमपीश्वरः । | 'यदि दद्याद्भक्तियोगफलं मोक्षमपीश्वरः । | ||
भक्तियोगफलत्वेन न तद्गृह्णीयुरेव ते ॥ | भक्तियोगफलत्वेन न तद्गृह्णीयुरेव ते ॥ | ||
| Line 19,466: | Line 14,079: | ||
भक्त्यंशकं यतो ज्ञानं ज्ञानस्नेहात्मिका च सा । | भक्त्यंशकं यतो ज्ञानं ज्ञानस्नेहात्मिका च सा । | ||
तथापि ज्ञानयोगित्वं मानुषज्ञानतोऽधिकम् ॥ | तथापि ज्ञानयोगित्वं मानुषज्ञानतोऽधिकम् ॥ | ||
भक्तियोगे ततो यत्नः कार्यो विद्वद्भिरञ्जसा''॥ इति च ॥ ३८ ॥ | भक्तियोगे ततो यत्नः कार्यो विद्वद्भिरञ्जसा''॥ इति च ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,479: | Line 14,091: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V06" data-block-id="BTN_C11_S21_V06_B1">विवेकेन पुण्याधिक्यं भवतीति विचिकित्सार्थं गुणदोषौ विधीयेते । | |||
'पञ्चभूतात्मकत्वेन समता सर्ववस्तुषु । | 'पञ्चभूतात्मकत्वेन समता सर्ववस्तुषु । | ||
हरिसन्निधिवैशेष्याद्विशेषश्च महान् सदा''॥ इति वैशेष्ये ॥ ३ ॥ | हरिसन्निधिवैशेष्याद्विशेषश्च महान् सदा''॥ इति वैशेष्ये ॥ ३ ॥ | ||
| Line 19,488: | Line 14,097: | ||
'यद्यद्धरेः सन्निहितं तत्तच्छुद्धतरं मतम् । | 'यद्यद्धरेः सन्निहितं तत्तच्छुद्धतरं मतम् । | ||
स्वतः शुचितमो विष्णुः सान्निध्यं च स्वभावतः''॥ इति च ॥ | स्वतः शुचितमो विष्णुः सान्निध्यं च स्वभावतः''॥ इति च ॥ | ||
एतेषां जीवानाम् ॥ ३,५,६ ॥ | एतेषां जीवानाम् ॥ ३,५,६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,497: | Line 14,105: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V09" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V09_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V09" data-block-id="BTN_C11_S21_V09_B1">'नदीसमुद्रगिरय आश्रमाश्च वनानि च । | |||
नगराणि च दिव्यानि शालग्रामादयस्तथा । | नगराणि च दिव्यानि शालग्रामादयस्तथा । | ||
तेषां समीपगाश्चैव देशा योजनमात्रतः । | तेषां समीपगाश्चैव देशा योजनमात्रतः । | ||
| Line 19,510: | Line 14,115: | ||
'आन्तरः सन्निधिर्विष्णोर्बाह्यसन्निधिरेव च । | 'आन्तरः सन्निधिर्विष्णोर्बाह्यसन्निधिरेव च । | ||
द्विविधः सन्निधिः प्रोक्तः कृत्रिमो बाह्य उच्यते ॥ | द्विविधः सन्निधिः प्रोक्तः कृत्रिमो बाह्य उच्यते ॥ | ||
स्वाभाविकस्त्वान्तरः स्यात् प्रतिमाजीवगो यथा''॥ इति च ॥ | स्वाभाविकस्त्वान्तरः स्यात् प्रतिमाजीवगो यथा''॥ इति च ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,517: | Line 14,121: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V16" data-block-id="BTN_C11_S21_V16_B1">तद्विदामेव । न तिर्यगादीनाम् । | |||
'वर्षाच्चतुर्दशादूर्ध्वं ये न विद्युः शुभाशुभम् । | 'वर्षाच्चतुर्दशादूर्ध्वं ये न विद्युः शुभाशुभम् । | ||
तेषामज्ञानजो दोषः सुमहान् कर्मजादपि ॥ | तेषामज्ञानजो दोषः सुमहान् कर्मजादपि ॥ | ||
तिरश्चामिन्द्रियासक्तेर्न दोषोऽज्ञानजो भवेत् । | तिरश्चामिन्द्रियासक्तेर्न दोषोऽज्ञानजो भवेत् । | ||
गुणोऽपि नैव कश्चित् स्याद्यतो ज्ञानबहिष्कृताः''॥ इति च । | गुणोऽपि नैव कश्चित् स्याद्यतो ज्ञानबहिष्कृताः''॥ इति च । | ||
अतो मूर्खाणामदोष इति न ॥ १६ ॥ | अतो मूर्खाणामदोष इति न ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,534: | Line 14,134: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V18" data-block-id="BTN_C11_S21_V18_B1">समानकर्माचरणे आत्मयोग्यकर्माचरणे । पूर्वमपतितो येन पतति । प्रायश्चित्तत्वेन तत्समानकर्माचरणेऽपि न दोषः । तप्तसुरापानवद्देहत्यागिनः । तथा शयानः शूद्रोऽपि न पतति लशुनभक्षणादिभिः ब्राह्मणादिपातकैः । औत्पत्तिको यतस्तस्य तादृशगुणसङ्गः । अतः स्वायोग्य एव कर्मणि पतति । | |||
'त्रैवर्णिकाः सञ्चरन्तो वेदकर्मप्रवर्तनात् । | 'त्रैवर्णिकाः सञ्चरन्तो वेदकर्मप्रवर्तनात् । | ||
शयानः शूद्र उद्दिष्टो वेदकर्माप्रवर्तनात् ॥ | शयानः शूद्र उद्दिष्टो वेदकर्माप्रवर्तनात् ॥ | ||
| Line 19,548: | Line 14,145: | ||
अभक्ष्यादिकृतो दोषः स हि शूद्रो हि मुख्यतः''॥ इति विष्णुतन्त्रे ॥ | अभक्ष्यादिकृतो दोषः स हि शूद्रो हि मुख्यतः''॥ इति विष्णुतन्त्रे ॥ | ||
सर्वतोऽप्यभिमानविमोकेन परमात्मसमर्पणमेव दोषहानिदमित्याह यतो यत इत्यादिना । | सर्वतोऽप्यभिमानविमोकेन परमात्मसमर्पणमेव दोषहानिदमित्याह यतो यत इत्यादिना । | ||
'मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा''।इत्यादेश्च ॥ १७,१८ ॥ | 'मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा''।इत्यादेश्च ॥ १७,१८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,561: | Line 14,157: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V22" data-block-id="BTN_C11_S21_V22_B1">'दोषिणो गुणवत्त्वेन श्रूयन्ते विषयाः सदा । | |||
असतां सङ्गतेस्तेषु दोषाः श्रोतुं सुदुर्लभाः ॥ | असतां सङ्गतेस्तेषु दोषाः श्रोतुं सुदुर्लभाः ॥ | ||
अतो नित्यगुणध्यानात् तद्गुणे प्रीतिमान् भवेत् । | अतो नित्यगुणध्यानात् तद्गुणे प्रीतिमान् भवेत् । | ||
| Line 19,579: | Line 14,172: | ||
वृक्षवद्वृश्च्यते नित्यं निष्प्रयोजनजीवनः ॥ | वृक्षवद्वृश्च्यते नित्यं निष्प्रयोजनजीवनः ॥ | ||
नित्यदुःखपरीतायुर्दृतिवत् प्रश्वसित्यपि''॥ इति तन्त्रभागवते । | नित्यदुःखपरीतायुर्दृतिवत् प्रश्वसित्यपि''॥ इति तन्त्रभागवते । | ||
स्वार्थस्य सुखस्य भ्रंशो विपरीतमतिशयेन जनयतीति स्वार्थविभ्रंशः ॥ तस्मात् स्वर्गादिविषयेष्वपि नेच्छेत ॥ १९-२२ ॥ | स्वार्थस्य सुखस्य भ्रंशो विपरीतमतिशयेन जनयतीति स्वार्थविभ्रंशः ॥ तस्मात् स्वर्गादिविषयेष्वपि नेच्छेत ॥ १९-२२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,590: | Line 14,182: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V25" data-block-id="BTN_C11_S21_V25_B1">'फलश्रुतिरेवेयं न कामकुसुमश्रुतिः । | |||
स्वर्गादिकामनायुक्तस्त्वैहिकेष्वपि सज्जते ॥ | स्वर्गादिकामनायुक्तस्त्वैहिकेष्वपि सज्जते ॥ | ||
तत्रापि देवकामेभ्यो विशेषं चाभिवाञ्छति । | तत्रापि देवकामेभ्यो विशेषं चाभिवाञ्छति । | ||
| Line 19,608: | Line 14,197: | ||
'अयोग्यभार्यापुत्रादिकामिताऽनर्थसाधिनी । | 'अयोग्यभार्यापुत्रादिकामिताऽनर्थसाधिनी । | ||
योग्यकामाद्धरेः प्रीतिरतो ब्रह्मादयोऽमलाः ॥ | योग्यकामाद्धरेः प्रीतिरतो ब्रह्मादयोऽमलाः ॥ | ||
भार्यापुत्रादिसंयुक्ता वासुदेवमुपासते''॥ इति च ॥ २३-२५ ॥ | भार्यापुत्रादिसंयुक्ता वासुदेवमुपासते''॥ इति च ॥ २३-२५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,615: | Line 14,203: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V26"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V26" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V26"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V26_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V26" data-block-id="BTN_C11_S21_V26_B1">एवं वेदव्यवसितम् । फलश्रुतिं कुसुमिताम् । फलं मोक्षः । तद्विषयां श्रुतिं स्वर्गादिकुसुमविषयां वदन्ति । | |||
'नित्यानन्दहरेर्भक्तिज्ञानाद्याः स्वर्गशब्दिताः । | 'नित्यानन्दहरेर्भक्तिज्ञानाद्याः स्वर्गशब्दिताः । | ||
पुत्रभार्याप्तवित्ताद्यं सर्वं मोक्षगतं फलम् ॥ | पुत्रभार्याप्तवित्ताद्यं सर्वं मोक्षगतं फलम् ॥ | ||
| Line 19,628: | Line 14,213: | ||
पुष्पस्वर्गादिवत्तस्य वचनं मन्दरोचनम्''॥ इति च ॥ | पुष्पस्वर्गादिवत्तस्य वचनं मन्दरोचनम्''॥ इति च ॥ | ||
'असुराणामयं स्वर्गशब्दः पुष्पात्मकं वदेत् । | 'असुराणामयं स्वर्गशब्दः पुष्पात्मकं वदेत् । | ||
देवानां हरिसम्प्राप्तिं वेदो विष्णुपरो यतः''॥ इति च ॥ २६ ॥ | देवानां हरिसम्प्राप्तिं वेदो विष्णुपरो यतः''॥ इति च ॥ २६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,639: | Line 14,223: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V29_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V29" data-block-id="BTN_C11_S21_V29_B1">स्वलोकं स्वाश्रयम् ॥ | |||
कोऽसावाश्रयः? माम् । ते ये उक्थेन प्राणेन शास्याः । | कोऽसावाश्रयः? माम् । ते ये उक्थेन प्राणेन शास्याः । | ||
'विष्ण्वभक्तान् सदा वायुः शासयेत् तमसि क्षिपन् । | 'विष्ण्वभक्तान् सदा वायुः शासयेत् तमसि क्षिपन् । | ||
| Line 19,651: | Line 14,232: | ||
तेषामासुराणां यदा हिंसायां कामः तदा यज्ञ एव न चोदना । यद्यदात्मनो हिंसितुमिष्टं तत्तद्विहितमिति प्रापयन्ति कुतर्कैः । | तेषामासुराणां यदा हिंसायां कामः तदा यज्ञ एव न चोदना । यद्यदात्मनो हिंसितुमिष्टं तत्तद्विहितमिति प्रापयन्ति कुतर्कैः । | ||
'आसुरोऽविहितां हिंसां विहितत्वेन वर्णयेत् । | 'आसुरोऽविहितां हिंसां विहितत्वेन वर्णयेत् । | ||
आसुरा याज्ञिकाः सर्वे नारायणपराङ्मुखाः''॥ इति च ॥२७-२९॥ | आसुरा याज्ञिकाः सर्वे नारायणपराङ्मुखाः''॥ इति च ॥२७-२९॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,658: | Line 14,238: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V30" data-block-id="BTN_C11_S21_V30_B1">'विष्णुं विहाय ये देवान्पितॄन् भूतेशमेव वा । | |||
साम्येन वा पूजयन्ति ते ज्ञेया आसुरा गणाः''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | |||
साम्येन वा पूजयन्ति ते ज्ञेया आसुरा गणाः''॥ इति च ॥ ३० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,669: | Line 14,245: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V32_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V32" data-block-id="BTN_C11_S21_V32_B1">तामसेष्वेव रजःसत्त्वतमोनिष्ठाः । | |||
'तामसेषु तु ये सत्त्वा निरयप्रचुरास्तु ते । | 'तामसेषु तु ये सत्त्वा निरयप्रचुरास्तु ते । | ||
ईषत्स्वर्गादिसंयुक्ता एवं निष्ठाश्च ते स्मृताः ॥ | ईषत्स्वर्गादिसंयुक्ता एवं निष्ठाश्च ते स्मृताः ॥ | ||
केवलं निरये निष्ठा ये ते तामसराजसाः । | केवलं निरये निष्ठा ये ते तामसराजसाः । | ||
अन्धे तमसि ये निष्ठास्ते वै तामसतामसाः ॥ | अन्धे तमसि ये निष्ठास्ते वै तामसतामसाः ॥ | ||
एवं त्रिभेदयुक्तास्तु याज्ञिका विष्णुवर्जिताः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३२ ॥ | एवं त्रिभेदयुक्तास्तु याज्ञिका विष्णुवर्जिताः''॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,684: | Line 14,256: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V35"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V35" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V35"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V35_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V35" data-block-id="BTN_C11_S21_V35_B1">'ब्रह्मत्वं पूर्णता प्रोक्ता तद्यस्य स्वत एव तु । | |||
स ब्रह्मात्मा समुद्दिष्टो वासुदेवः सनातनः''॥ इति च ॥ ३५ ॥</div> | |||
स ब्रह्मात्मा समुद्दिष्टो वासुदेवः सनातनः''॥ इति च ॥ ३५ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,695: | Line 14,263: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V36_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V36" data-block-id="BTN_C11_S21_V36_B1">प्राणेन्द्रियमनोभिर्मीयते । | |||
'मेयत्वान्मय उद्दिष्टो वेदः प्राणादिभिः सदा''॥ इति वाराहे ॥ | 'मेयत्वान्मय उद्दिष्टो वेदः प्राणादिभिः सदा''॥ इति वाराहे ॥ | ||
'अन्तो विनाश उद्दिष्टः पारः परिमितिस्तथा । | 'अन्तो विनाश उद्दिष्टः पारः परिमितिस्तथा । | ||
अनन्तपारो वेदोऽयं ताभ्यां स रहितो यतः''॥ इति व्यासस्मृतौ ॥ ३६ ॥ | अनन्तपारो वेदोऽयं ताभ्यां स रहितो यतः''॥ इति व्यासस्मृतौ ॥ ३६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,708: | Line 14,272: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V37_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V37" data-block-id="BTN_C11_S21_V37_B1">भूम्ना ब्रह्मणा अतिमहापूर्णेन ॥ ३७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,724: | Line 14,284: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V41_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V41" data-block-id="BTN_C11_S21_V41_B1">आस्पर्शरूपिणा । आस्पर्शो विष्णुस्तं रूपयति प्रकाशयतीत्यास्पर्शरूपि प्राणस्य मनः । आसमन्तात् स्पर्शा भोगा अस्यैवेत्यास्पर्शः । | |||
'भुङ्क्ते यदखिलान् स्पर्शानास्पर्शो विष्णुरुच्यते । | 'भुङ्क्ते यदखिलान् स्पर्शानास्पर्शो विष्णुरुच्यते । | ||
तस्य प्रकाशकं नित्यं नमस्ये प्राणमेकलम् । | तस्य प्रकाशकं नित्यं नमस्ये प्राणमेकलम् । | ||
| Line 19,752: | Line 14,309: | ||
गायत्र्या उष्णिक् चतुर्वर्णाधिकेत्यादि चतुरुत्तरैः । | गायत्र्या उष्णिक् चतुर्वर्णाधिकेत्यादि चतुरुत्तरैः । | ||
जगत्यन्तानामेव चतुरुत्तरत्वनियमः– | जगत्यन्तानामेव चतुरुत्तरत्वनियमः– | ||
'छन्दस्तु नवपादं यज्जगदित्युच्यते बुधैः''॥ इति छन्दोविधाने ॥ ३८-४१ ॥ | 'छन्दस्तु नवपादं यज्जगदित्युच्यते बुधैः''॥ इति छन्दोविधाने ॥ ३८-४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,761: | Line 14,317: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V43_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V43" data-block-id="BTN_C11_S21_V43_B1">विविधरूपत्वेन कल्पनं विकल्पः– 'चत्वारि वाक्''इत्यादि । तत्र वागित्यनुवादः । | |||
'विधिभागे हरेः पूजैवाभिधाने च तद्गुणाः । | 'विधिभागे हरेः पूजैवाभिधाने च तद्गुणाः । | ||
विकल्पे तद्बहुत्वं चाप्यपोहे तु तदप्रियम् ॥ | विकल्पे तद्बहुत्वं चाप्यपोहे तु तदप्रियम् ॥ | ||
| Line 19,773: | Line 14,326: | ||
ब्रह्महत्या समुद्दिष्टा तां न कुर्यात् कथञ्चन । | ब्रह्महत्या समुद्दिष्टा तां न कुर्यात् कथञ्चन । | ||
इत्याद्यपोहवाक्यार्थश्चिन्त्यो विष्णुर्बुधैर्जनैः''॥ इत्यादि च । | इत्याद्यपोहवाक्यार्थश्चिन्त्यो विष्णुर्बुधैर्जनैः''॥ इत्यादि च । | ||
मदन्यः कश्चन कोऽपि न वेद ॥ ४२-४३ ॥ | मदन्यः कश्चन कोऽपि न वेद ॥ ४२-४३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,782: | Line 14,334: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S21_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S21_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S21_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S21_V44" data-block-id="BTN_C11_S21_V44_B1">अभिदश्च स एव अश्च अभिदाः तं अभिदां मामास्थाय, मायामात्रं मदिच्छानिर्मितं शरीरादिकं अनूद्य, उपासनादिकं विधाय, मोक्षरूपेण तच्छरीरादिकं प्रतिषिध्य प्रशाम्यति । | |||
'सर्वावताररूपेषु निर्भेदत्वाददोषतः । | 'सर्वावताररूपेषु निर्भेदत्वाददोषतः । | ||
अभिदा विष्णुरुद्दिष्टस्तमेवोक्त्वा तदिच्छया ॥ | अभिदा विष्णुरुद्दिष्टस्तमेवोक्त्वा तदिच्छया ॥ | ||
| Line 19,791: | Line 14,340: | ||
प्रतिषिध्य विमोक्षे तु स्वभावोपास्तिरूपतः ॥ | प्रतिषिध्य विमोक्षे तु स्वभावोपास्तिरूपतः ॥ | ||
प्रतिशाम्यति वेदोऽयं वासुदेवैकसंश्रयः''॥ इति च । | प्रतिशाम्यति वेदोऽयं वासुदेवैकसंश्रयः''॥ इति च । | ||
अभिदामास्थाय कोऽपि शब्दो मेति वा ॥ ४४ ॥ | अभिदामास्थाय कोऽपि शब्दो मेति वा ॥ ४४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,806: | Line 14,354: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V07" data-block-id="BTN_C11_S22_V07_B1">मायां मदीयां मत्सामर्थ्यम् । | |||
'विष्णोः सामर्थ्यमालम्ब्य तत्त्वसङ्ख्यां मुनीश्वराः । | 'विष्णोः सामर्थ्यमालम्ब्य तत्त्वसङ्ख्यां मुनीश्वराः । | ||
चक्रुर्हि तदविज्ञाय विवदन्त्यल्पबुद्धयः ॥ | चक्रुर्हि तदविज्ञाय विवदन्त्यल्पबुद्धयः ॥ | ||
| Line 19,816: | Line 14,361: | ||
विरुद्धकल्पनं तच्च वासुदेवैकनिष्ठया । | विरुद्धकल्पनं तच्च वासुदेवैकनिष्ठया । | ||
निरहङ्कारया नश्येद्विवादैकाश्रयं हि तत्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | निरहङ्कारया नश्येद्विवादैकाश्रयं हि तत्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
यासां सकाशादव्यक्तादिव्यतिकराद्विकल्पो विरुद्धकल्पः । स हि विवादाश्रयः । तत्त्वसङ्ख्या विवक्षाभेदेन बहुधा भवति ॥ ४-७ ॥ | यासां सकाशादव्यक्तादिव्यतिकराद्विकल्पो विरुद्धकल्पः । स हि विवादाश्रयः । तत्त्वसङ्ख्या विवक्षाभेदेन बहुधा भवति ॥ ४-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,827: | Line 14,371: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V10" data-block-id="BTN_C11_S22_V05_B1">सर्वथा जीवादन्यः परमेश्वरोऽङ्गीकर्तव्यः । जीवस्य स्वत एव ज्ञानायोगात् ॥ ८-१० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,837: | Line 14,377: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V11" data-block-id="BTN_C11_S22_V11_B1">स च पुरुषरूपेण तत्स्थितो ज्ञानमुत्पादयति । ईश्वररूपेण बहिःस्थितः फलं ददाति । न च तयोः स्वरूपयोः किञ्चिद्वैलक्षण्यम् । तयोश्चान्यत्वकल्पना तत्स्वरूपादपगमनप्रयोजनाऽनर्थकारिणीत्यर्थः । ज्ञानस्वरूपस्य जीवस्य कथं ज्ञानोत्पादनमित्यतो वक्ति ज्ञानं च प्रकृतेर्गुण इति । जन्यज्ञानं प्रकृतेर्गुणः । | |||
'स्वरूपभूतज्ञानं तु सदा जीवस्य विष्णुना । | 'स्वरूपभूतज्ञानं तु सदा जीवस्य विष्णुना । | ||
नियतं प्राकृतं ज्ञानं भक्त्या तेनैव दीयते''॥ इति च ॥ ११ ॥ | नियतं प्राकृतं ज्ञानं भक्त्या तेनैव दीयते''॥ इति च ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,849: | Line 14,385: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V12" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V12"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V12_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V12" data-block-id="BTN_C11_S22_V12_B1">जन्यज्ञानस्य प्राकृतत्वं साधयति – प्रकृतेर्गुणसाम्ये त्वित्यादिना ॥ | |||
अन्तःस्थः पुरुषो नाम ज्ञानदः सर्वदेहिनाम् । | अन्तःस्थः पुरुषो नाम ज्ञानदः सर्वदेहिनाम् । | ||
बहिःस्थ ईश्वरो नाम ज्ञानादिफलदो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ | बहिःस्थ ईश्वरो नाम ज्ञानादिफलदो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ | ||
| Line 19,858: | Line 14,391: | ||
फलदात्रा तु बाह्येन य ईशेन भिदां वदेत् ॥ | फलदात्रा तु बाह्येन य ईशेन भिदां वदेत् ॥ | ||
तथैवान्यस्वरूपेषु विष्णोर्यो भेददर्शकः । | तथैवान्यस्वरूपेषु विष्णोर्यो भेददर्शकः । | ||
यश्च जीवेश्वराभेदं पश्येत् तेऽनर्थभागिनः''॥ इति ब्राह्मे ॥ १२ ॥ | यश्च जीवेश्वराभेदं पश्येत् तेऽनर्थभागिनः''॥ इति ब्राह्मे ॥ १२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,865: | Line 14,397: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V13" data-block-id="BTN_C11_S22_V13_B1">कालो भगवान् ॥ १३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,883: | Line 14,411: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V18" data-block-id="BTN_C11_S22_V18_B1">'नवैकादश पञ्च त्रीणि''इत्युक्तानि पुरुषः प्रकृतिरित्यादीनि ॥ | |||
उत्सर्गस्य द्विविधत्वात् पञ्चकद्वयम् ॥ | उत्सर्गस्य द्विविधत्वात् पञ्चकद्वयम् ॥ | ||
त्रीनिति त्रिगुणानिति वक्तुं गुणप्रवृत्तिमाह– सर्गादावित्यादिना ॥ | त्रीनिति त्रिगुणानिति वक्तुं गुणप्रवृत्तिमाह– सर्गादावित्यादिना ॥ | ||
| Line 19,895: | Line 14,420: | ||
'यदा पुरुषशब्देन विरिञ्चस्यैव वाच्यता । | 'यदा पुरुषशब्देन विरिञ्चस्यैव वाच्यता । | ||
परस्य पृथगुक्त्यैव व्यक्तस्तत्र तु शङ्करः ॥ | परस्य पृथगुक्त्यैव व्यक्तस्तत्र तु शङ्करः ॥ | ||
तदाऽहङ्कारशब्देन स्कन्दस्यैव वचो भवेत्''॥ इति विवेके ॥१४-१८॥ | तदाऽहङ्कारशब्देन स्कन्दस्यैव वचो भवेत्''॥ इति विवेके ॥१४-१८॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,902: | Line 14,426: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V19" data-block-id="BTN_C11_S22_V19_B1">सत्वादीन् गत्यादींश्च विना परमात्मना सह षड्विंशतिः । महदहङ्कारौ ब्रह्मरुद्रौ अङ्गीकृत्य स्कन्दं विना परमात्मना सह पञ्चविंशतिः । | |||
'विषयेन्द्रियप्रकृतिदेवताः परमात्मना । | 'विषयेन्द्रियप्रकृतिदेवताः परमात्मना । | ||
पञ्चविंशतितत्त्वानि सङ्ख्यातानि विदो विदुः''॥ इति च । | पञ्चविंशतितत्त्वानि सङ्ख्यातानि विदो विदुः''॥ इति च । | ||
| Line 19,911: | Line 14,432: | ||
ततो ज्ञानं विना परमात्मानमङ्गीकृत्यैव देहेन्द्रियाण्यसुश्च नव तत्त्वानि । | ततो ज्ञानं विना परमात्मानमङ्गीकृत्यैव देहेन्द्रियाण्यसुश्च नव तत्त्वानि । | ||
'सर्वदेहाभिमानी तु देहिनां तु दिवाकरः । | 'सर्वदेहाभिमानी तु देहिनां तु दिवाकरः । | ||
इन्द्रियात्मेन्द्र एवैकः प्राणो नाम प्रजापतिः''॥ इति च ॥ १९ ॥ | इन्द्रियात्मेन्द्र एवैकः प्राणो नाम प्रजापतिः''॥ इति च ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,918: | Line 14,438: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V21" data-block-id="BTN_C11_S22_V21_B1">अवयविनो जन्म तैः खलु ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,928: | Line 14,444: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V22" data-block-id="BTN_C11_S22_V22_B1">'भूतानि मात्राश्च परस्तत्त्वैकादशकं स्मृतम्''। इति च । भूतमात्रेत्यारम्भात् तत्सिद्धेरेकादशानां पृथगनुक्तिः ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,940: | Line 14,452: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V24" data-block-id="BTN_C11_S22_V24_B1">आत्मना सहैव मन उच्यते । | |||
'आत्मनः सन्निधिस्थत्वान्मनसस्तु तदुक्तितः । | 'आत्मनः सन्निधिस्थत्वान्मनसस्तु तदुक्तितः । | ||
उक्तो भवेत्परात्माऽपि तत्त्वषोडशकं यदा''॥ इति च । | उक्तो भवेत्परात्माऽपि तत्त्वषोडशकं यदा''॥ इति च । | ||
| Line 19,950: | Line 14,459: | ||
एवं त्रयोदशैवाऽहुस्तत्त्वानि मुनयो वराः''॥ इति च । | एवं त्रयोदशैवाऽहुस्तत्त्वानि मुनयो वराः''॥ इति च । | ||
'आत्मेति परमात्मा च विरिञ्चश्चापि कथ्यते । | 'आत्मेति परमात्मा च विरिञ्चश्चापि कथ्यते । | ||
वायुर्मुनश्च देहश्च स्वयमित्यपि कुत्रचित्''॥ इति प्रत्यये ॥ २३,२४ ॥ | वायुर्मुनश्च देहश्च स्वयमित्यपि कुत्रचित्''॥ इति प्रत्यये ॥ २३,२४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,961: | Line 14,469: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V27" data-block-id="BTN_C11_S22_V27_B1">यद्यपि परमात्मा प्रकृतिश्च विलक्षणौ तथापि तयोर्वैलक्षण्यं न लक्ष्यते । | |||
'अन्तरं च भिदा चेति वैलक्षण्यं प्रकीर्तितम्''। इति च । | 'अन्तरं च भिदा चेति वैलक्षण्यं प्रकीर्तितम्''। इति च । | ||
तद्वैलक्षण्यं कुतो न दृश्यत इति प्रश्नाभिप्रायः ॥ अन्योन्याधारत्वमेव दृश्यते । न तु परमेश्वरस्यानन्याधारत्वेन प्रकृत्याधारत्वं मन्दमतीनामित्यर्थः ॥ | तद्वैलक्षण्यं कुतो न दृश्यत इति प्रश्नाभिप्रायः ॥ अन्योन्याधारत्वमेव दृश्यते । न तु परमेश्वरस्यानन्याधारत्वेन प्रकृत्याधारत्वं मन्दमतीनामित्यर्थः ॥ | ||
'आधारः प्रकृतेर्विष्णुर्नाऽधारस्तु हरेः क्वचित् । | 'आधारः प्रकृतेर्विष्णुर्नाऽधारस्तु हरेः क्वचित् । | ||
तथाऽप्यव्यक्तगो यद्वद्दृश्यते मन्दचेतसाम्''॥ इति पाद्मे ॥ २५-२७ ॥ | तथाऽप्यव्यक्तगो यद्वद्दृश्यते मन्दचेतसाम्''॥ इति पाद्मे ॥ २५-२७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 19,975: | Line 14,479: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V28_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V28" data-block-id="BTN_C11_S22_V28_B1">प्रकृतिः पुरुषश्चेत्येव अन्योन्यविलक्षणावेव । एष विकल्पः । वैलक्षण्या-दर्शनं विरुद्धकल्पनमेव । यस्माद् गुणव्यतिकरात्मकः सर्गो विकार-निमित्तः । स च गुणव्यतिकरस्त्रिविधः सत्त्वरजस्तमसामेकैकप्राधान्येन । तत्र तमःप्रधानानामेव विरुद्धकल्पनम् । तस्मात् तम एवात्र कारण-मित्यर्थः ॥ २८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 19,985: | Line 14,485: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V29_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V29" data-block-id="BTN_C11_S22_V29_B1">तत्रापि प्रकृतिरेव कारणम् । ईश्वरेच्छा च । विकाराज्जातत्वाद् वैकारिक इत्युच्यते अहङ्कारस्त्रिविधोऽपि । | |||
'वैकारिको महांश्चैव तथाऽहङ्कार एव च । | 'वैकारिको महांश्चैव तथाऽहङ्कार एव च । | ||
तथैव सात्विकश्चांशो वैकारिक इति त्रिधा''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २९ ॥ | तथैव सात्विकश्चांशो वैकारिक इति त्रिधा''॥ इति शब्दनिर्णये ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,003: | Line 14,499: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V33" data-block-id="BTN_C11_S22_V33_B1">अध्यात्ममिन्द्रियाणि । तैरेव विपरीतं ज्ञानं जायते । | |||
'अहङ्कारे विद्यमाने भ्रमो भवति नान्यदा । | 'अहङ्कारे विद्यमाने भ्रमो भवति नान्यदा । | ||
सम्यज्ज्ञानं हरेः शक्त्या तन्मुक्तस्य विशेषतः ॥ | सम्यज्ज्ञानं हरेः शक्त्या तन्मुक्तस्य विशेषतः ॥ | ||
| Line 20,019: | Line 14,512: | ||
भिदा विपर्ययेण विद्यमानं नास्ति अविद्यमानमस्तीति विवादः । | भिदा विपर्ययेण विद्यमानं नास्ति अविद्यमानमस्तीति विवादः । | ||
'असदस्ति च सन्नास्तीत्येवं भेदाद्विवादनम् । | 'असदस्ति च सन्नास्तीत्येवं भेदाद्विवादनम् । | ||
सदैव हरिपादाब्जविमुखानां प्रवर्तते''॥ इति च ॥ ३०-३३ ॥ | सदैव हरिपादाब्जविमुखानां प्रवर्तते''॥ इति च ॥ ३०-३३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,026: | Line 14,518: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V38" data-block-id="BTN_C11_S22_V38_B1">विषयाभिनिवेशेन उत्तरदेहाभिनिवेशेन पूर्वदेहास्मरणं यत् तन्मृत्युः ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,036: | Line 14,524: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V41"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V41" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V41"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V41_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V41" data-block-id="BTN_C11_S22_V41_B1">ईदृशं वर्तमानं आयः एष्यन् सः अतीत इति त्रैविध्यं भाति । विज्ञाय वस्तुनि विज्ञाते सति । दीर्घलोपः 'अत्रा ते''इतिवत् । | |||
'क्षैप्रे दीर्घलोपः''इति सूत्रात् । | 'क्षैप्रे दीर्घलोपः''इति सूत्रात् । | ||
अयमेवाऽत्मानात्मनोर्विशेषहेतुः । यथा प्रायोऽ-सज्जनोऽसज्जनमेव जनयतीति पितृज्ञानात् पुत्रदौरात्म्यं ज्ञायते । एवमनित्य-त्वादनात्मत्वं देहादेरित्यर्थः ॥ ४१ ॥ | अयमेवाऽत्मानात्मनोर्विशेषहेतुः । यथा प्रायोऽ-सज्जनोऽसज्जनमेव जनयतीति पितृज्ञानात् पुत्रदौरात्म्यं ज्ञायते । एवमनित्य-त्वादनात्मत्वं देहादेरित्यर्थः ॥ ४१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,048: | Line 14,532: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V44"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V44" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V44"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V44_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V44" data-block-id="BTN_C11_S22_V44_B1">सोऽयमेवेति मृषा । | |||
'स चायमिति तु ज्ञानं न मृषाऽयं स एव तु । | 'स चायमिति तु ज्ञानं न मृषाऽयं स एव तु । | ||
इति ज्ञानं मृषैव स्यात् भेदाभेदौ यतस्तनोः ॥ | इति ज्ञानं मृषैव स्यात् भेदाभेदौ यतस्तनोः ॥ | ||
| Line 20,061: | Line 14,542: | ||
एवं जडेषु नियमश्चिद्रूपेष्वभिदैव तु''॥ इति च ॥ | एवं जडेषु नियमश्चिद्रूपेष्वभिदैव तु''॥ इति च ॥ | ||
'ये धर्मा नियमेनैव धर्मिणो न वियोगिनः । | 'ये धर्मा नियमेनैव धर्मिणो न वियोगिनः । | ||
जडस्था अप्यभिन्नास्ते भिन्नाभिन्ना वियोगिनः''॥ इति च ॥४४॥ | जडस्था अप्यभिन्नास्ते भिन्नाभिन्ना वियोगिनः''॥ इति च ॥४४॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,068: | Line 14,548: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V48"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V48" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V48"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V48_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V48" data-block-id="BTN_C11_S22_V48_B1">अभिज्ञाद्वयलक्षणौ अभिमानमात्रौ ॥ ४८ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,078: | Line 14,554: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V49" data-block-id="BTN_C11_S22_V49_B1">तरोर्बीजविकारदृष्टान्तेन विद्वान् देहाभिमानं त्यक्त्वा संयमं याति । परमात्मनश्च भेदं जानाति प्रकृत्यादेः । | |||
'बीजाद्यवस्थासंयुक्ताद्वृक्षाद्द्रष्टा यथा पृथक् । | 'बीजाद्यवस्थासंयुक्ताद्वृक्षाद्द्रष्टा यथा पृथक् । | ||
एवं विकारिणो विष्णुर्जीवश्च पृथगेव तु''॥ इति च ॥ ४९ ॥ | एवं विकारिणो विष्णुर्जीवश्च पृथगेव तु''॥ इति च ॥ ४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,090: | Line 14,562: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V52_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V52" data-block-id="BTN_C11_S22_V52_B1">'दुःखशोकादयः सर्वे ज्ञेया बुद्धिगुणा इति । | |||
सुखज्ञाने तु जीवस्य भक्तिः स्नेहस्तथैव च ॥ | सुखज्ञाने तु जीवस्य भक्तिः स्नेहस्तथैव च ॥ | ||
विपर्ययेणासुराणां जीवबुद्धिगुणा मताः''॥ इति च ॥ | विपर्ययेणासुराणां जीवबुद्धिगुणा मताः''॥ इति च ॥ | ||
'आत्मनोऽपि गुणा बुद्धिकृता बुद्धिगुणा इति । | 'आत्मनोऽपि गुणा बुद्धिकृता बुद्धिगुणा इति । | ||
उच्यन्ते सुखदुःखाद्याः परमात्मकृता यथा''॥ इति त्रैकाल्ये ॥५२॥ | उच्यन्ते सुखदुःखाद्याः परमात्मकृता यथा''॥ इति त्रैकाल्ये ॥५२॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,106: | Line 14,574: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S22_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S22_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S22_V54_B1" data-verse="BTN_C11_S22_V54" data-block-id="BTN_C11_S22_V54_B1">मृषा वृथा । | |||
'अल्पप्रयोजनं यत्तन्मृषेत्येव तदुच्यते''। इति शब्दनिर्णये । | 'अल्पप्रयोजनं यत्तन्मृषेत्येव तदुच्यते''। इति शब्दनिर्णये । | ||
आत्मनः स्वत एव दुःखाद्याः सुखादिवदिति मिथ्याबुद्धिरिति वा ॥ | आत्मनः स्वत एव दुःखाद्याः सुखादिवदिति मिथ्याबुद्धिरिति वा ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,122: | Line 14,586: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V49"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V49" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V49"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V49_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V49" data-block-id="BTN_C11_S23_V49_B1">सात्विकमनोविवक्षया देवशब्दः । तामसमनोविवक्षया शत्रुशब्दः । | |||
'एकस्थानाधिपत्ये तु भिन्नानामपि युज्यते । | 'एकस्थानाधिपत्ये तु भिन्नानामपि युज्यते । | ||
अभेदेन परामर्शः सादृश्येनापि वस्तुनोः''॥ इति प्रयोगे ॥ | अभेदेन परामर्शः सादृश्येनापि वस्तुनोः''॥ इति प्रयोगे ॥ | ||
'ऋते द्वे ब्रह्मणी कस्य मनो याति वशं क्वचित् । | 'ऋते द्वे ब्रह्मणी कस्य मनो याति वशं क्वचित् । | ||
श्रियं सरस्वतीं वापि याति वा तत्प्रसादतः''॥ इति पाद्मे ॥ | श्रियं सरस्वतीं वापि याति वा तत्प्रसादतः''॥ इति पाद्मे ॥ | ||
उदासीनानां रिपुम् । सम्यग्ज्ञानवतां न रिपुत्वं शक्यत इत्यर्थः ॥ ४८,४९ ॥ | उदासीनानां रिपुम् । सम्यग्ज्ञानवतां न रिपुत्वं शक्यत इत्यर्थः ॥ ४८,४९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,137: | Line 14,597: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V50"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V50" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V50"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V50_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V50" data-block-id="BTN_C11_S23_V50_B1">अभिमानमात्रेणैव जीवस्य देहेन सम्बन्ध इति मनोमात्रम् । मनसा निर्माणमिति । अहमन्य इत्यपि देहमात्रे मन्यन्ते । | |||
'देहमात्रं स्वमात्मानं यः परं चाभिपश्यति । | 'देहमात्रं स्वमात्मानं यः परं चाभिपश्यति । | ||
अन्धे तमसि मग्नस्य नोत्तारस्तस्य कुत्रचित्''॥ इति च ॥ ५० ॥ | अन्धे तमसि मग्नस्य नोत्तारस्तस्य कुत्रचित्''॥ इति च ॥ ५० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,149: | Line 14,605: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V51"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V51" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V51"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V51_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V51" data-block-id="BTN_C11_S23_V51_B1">'जनशब्दः स्वतो जीवे क्वचिद्देहे च वर्तते''। इति प्रयोगे ॥ ५१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,159: | Line 14,611: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V52_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V52" data-block-id="BTN_C11_S23_V52_B1">अयोग्यक्रोधादेर्मन एव कारणम् । | |||
'अविकाराश्च ते देवा विकारा इति शब्दिताः । | 'अविकाराश्च ते देवा विकारा इति शब्दिताः । | ||
अभिमानाद्विकारस्य स्वतः शक्ता अपि ध्रुवम्''॥ इति च ॥ ५२ ॥ | अभिमानाद्विकारस्य स्वतः शक्ता अपि ध्रुवम्''॥ इति च ॥ ५२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,171: | Line 14,619: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V53"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V53" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V53"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V53_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V53" data-block-id="BTN_C11_S23_V53_B1">नह्यात्मनः स्वभावादन्यद्भवति । यदि दृश्यते तथाऽपि मृषा स्यात् । सुखरूपं दुःखं न भवति । अतो मन एव तथा दर्शयति । | |||
'जीवस्य सुखरूपस्य न दुःखं क्वचिदिष्यते । | 'जीवस्य सुखरूपस्य न दुःखं क्वचिदिष्यते । | ||
अतो मनोऽभिमानेन दुःखी भवति नान्यथा''॥ इति भारते ॥५३॥ | अतो मनोऽभिमानेन दुःखी भवति नान्यथा''॥ इति भारते ॥५३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,183: | Line 14,627: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V54"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V54" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V54"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V54_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V54" data-block-id="BTN_C11_S23_V54_B1">गृह्यमाणत्वाद् ग्रहो देहः ॥ ५४ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,193: | Line 14,633: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V55"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V55" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V55"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V55_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V55" data-block-id="BTN_C11_S23_V55_B1">अजडत्वे आत्मनः ॥ ५५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,203: | Line 14,639: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V56"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V56" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V56"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V56_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V56" data-block-id="BTN_C11_S23_V56_B1">तदात्मनः कालाधीनस्य । | |||
'स्वातन्त्र्यमात्मशब्दोक्तं स्वरूपमपि कुत्रचित्''॥ इति विवेके ॥ | 'स्वातन्त्र्यमात्मशब्दोक्तं स्वरूपमपि कुत्रचित्''॥ इति विवेके ॥ | ||
यथाऽग्नेर्हिमस्य च नैव दुःखं तापादिनिमित्तं जडत्वात् । एवं जडत्वाद्देह-स्यापि कालादिसम्बन्धे विद्यमानेऽपि न दुःखं युक्तम् । | यथाऽग्नेर्हिमस्य च नैव दुःखं तापादिनिमित्तं जडत्वात् । एवं जडत्वाद्देह-स्यापि कालादिसम्बन्धे विद्यमानेऽपि न दुःखं युक्तम् । | ||
| Line 20,216: | Line 14,649: | ||
तद्वशाः सर्वदेवाश्च तेनैव सुखदुःखिनः ॥ | तद्वशाः सर्वदेवाश्च तेनैव सुखदुःखिनः ॥ | ||
नियन्ता तस्य च प्राणस्ततोऽपि बलवत्तरः । | नियन्ता तस्य च प्राणस्ततोऽपि बलवत्तरः । | ||
तन्नियन्ता हरिः साक्षात् परमानन्दलक्षणः''॥ इति तात्पर्ये ॥ ५६ ॥ | तन्नियन्ता हरिः साक्षात् परमानन्दलक्षणः''॥ इति तात्पर्ये ॥ ५६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,225: | Line 14,657: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V57"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S23_V57" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S23_V57"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S23_V57_B1" data-verse="BTN_C11_S23_V57" data-block-id="BTN_C11_S23_V57_B1">आत्मनः मनसः ॥ भौमयोर्विकारयोः पीड्यपीडकयोः उभयमनसोः सतोर्दुःखं भवति । ग्रहस्य ग्रहणरूपस्य मनसः सत एव । जडे मनसि सत्येव । तदात्मनो मनसः सतः । संसृतिरूपिणः आत्मनो जीवस्य यथा तथा न हि परस्य । अमनस्त्वात् । अतो मनोऽन्वय-व्यतिरेक इति भावः ॥ ५७ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,237: | Line 14,665: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V02" data-block-id="BTN_C11_S24_V02_B1">'यथैवार्थस्तथा ज्ञानं ज्ञानार्थैक्यमुदाहृतम् । | |||
तथा कृतयुगे प्रायस्तदन्येषु तु कस्यचित्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २ ॥</div> | |||
तथा कृतयुगे प्रायस्तदन्येषु तु कस्यचित्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ २ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,248: | Line 14,672: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V03" data-block-id="BTN_C11_S24_V03_B1">फलं रूपयतीति फलरूपः । ज्ञानार्थैक्येन सत्यम् । पश्चात् तद्द्विधा समभवत् । तच्छब्दार्थात्मकमुभयं बृहत्तरम् ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,264: | Line 14,684: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V07" data-block-id="BTN_C11_S24_V07_B1">'ज्ञानाभिमानी पुरुषः स ब्रह्मा समुदाहृतः । | |||
अर्थाभिमानी प्रकृतिर्गायत्री सा प्रकीर्तिता ॥ | अर्थाभिमानी प्रकृतिर्गायत्री सा प्रकीर्तिता ॥ | ||
तयोर्नियामको विष्णुः श्रीश्चानुग्राहिका स्मृता । | तयोर्नियामको विष्णुः श्रीश्चानुग्राहिका स्मृता । | ||
| Line 20,283: | Line 14,700: | ||
वैकारिको ब्रह्मजस्तु तैजसो वायुजः स्मृतः । | वैकारिको ब्रह्मजस्तु तैजसो वायुजः स्मृतः । | ||
तामसोऽनन्तजश्चैव स एको गुणभेदतः''॥ इति प्राथम्ये ॥ | तामसोऽनन्तजश्चैव स एको गुणभेदतः''॥ इति प्राथम्ये ॥ | ||
'चिदचिद् यद्वशे सर्वं स रुद्रश्चिदचिन्मयः''॥ इति च ॥ ४-७ ॥ | 'चिदचिद् यद्वशे सर्वं स रुद्रश्चिदचिन्मयः''॥ इति च ॥ ४-७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,290: | Line 14,706: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V10" data-block-id="BTN_C11_S24_V10_B1">'चिदानन्दशरीरस्तु प्रविष्टोऽण्डे हरिः स्वयम् । | |||
तन्नाभेर्भूतदेहोऽभूत् पद्मादपि चतुर्मुखः ॥ | तन्नाभेर्भूतदेहोऽभूत् पद्मादपि चतुर्मुखः ॥ | ||
चतुर्मुखस्तु सर्वाण्डव्याप्तदेहो महातपाः । | चतुर्मुखस्तु सर्वाण्डव्याप्तदेहो महातपाः । | ||
हरिस्तु सर्वव्याप्तोऽपि भूतदेहो न तु क्वचित् ॥ | हरिस्तु सर्वव्याप्तोऽपि भूतदेहो न तु क्वचित् ॥ | ||
नैवास्य प्राकृतो देहः प्रादुर्भावेष्वपि क्वचित्''॥ इति निवृत्ते ॥१०॥ | नैवास्य प्राकृतो देहः प्रादुर्भावेष्वपि क्वचित्''॥ इति निवृत्ते ॥१०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,304: | Line 14,716: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V14" data-block-id="BTN_C11_S24_V14_B1">महरादीनामपि भक्तियोगोऽपेक्षित एव । आधिक्येनापेक्षितत्वात् 'भक्ति-योगस्य मद्गतिः''। इत्युक्तम् । | |||
'नैव विष्णावभक्तस्य महर्लोकादिका गतिः । | 'नैव विष्णावभक्तस्य महर्लोकादिका गतिः । | ||
भक्त्युद्रेकात् क्रमादूर्ध्वं यावद्विष्णुप्रवेशनम् ॥ | भक्त्युद्रेकात् क्रमादूर्ध्वं यावद्विष्णुप्रवेशनम् ॥ | ||
| Line 20,322: | Line 14,731: | ||
पादयोगाख्यमुद्दिष्टं ध्यानं नित्यमखण्डितम् । | पादयोगाख्यमुद्दिष्टं ध्यानं नित्यमखण्डितम् । | ||
पादयोगान्महर्लोको जनलोकस्तु योगतः ॥ | पादयोगान्महर्लोको जनलोकस्तु योगतः ॥ | ||
तपसस्तु तपोलोकः प्राप्यते नान्यतः क्वचित्''॥ इति ध्यानयोगे ॥ १४ ॥ | तपसस्तु तपोलोकः प्राप्यते नान्यतः क्वचित्''॥ इति ध्यानयोगे ॥ १४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,329: | Line 14,737: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V15" data-block-id="BTN_C11_S24_V15_B1">कालात्मना ज्ञानाद्यात्मना ॥ १५ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,339: | Line 14,743: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V17" data-block-id="BTN_C11_S24_V17_B1">'प्रकृतेस्तु विकाराणां कोट्यंशोऽभेद इष्यते । | |||
तथैवैकांशतो भेदः सोऽपि नाभेदवर्जितः । | तथैवैकांशतो भेदः सोऽपि नाभेदवर्जितः । | ||
भेदाभेदमतः प्राहुरभेदं वा तयोर्बुधाः''॥ इति विवेके ॥ १७ ॥ | भेदाभेदमतः प्राहुरभेदं वा तयोर्बुधाः''॥ इति विवेके ॥ १७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,351: | Line 14,751: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V18" data-block-id="BTN_C11_S24_V18_B1">'पारमार्थिकसत्यत्वं स्वातन्त्र्यमभिधीयते । | |||
तद्विष्णोरेव नान्यस्य तदन्येषां सदाऽस्तिता''॥ इति च ॥ | तद्विष्णोरेव नान्यस्य तदन्येषां सदाऽस्तिता''॥ इति च ॥ | ||
यद्ब्रह्मोपादाय । पूर्वः प्रकृत्यादिः । आदिरन्तश्च यद्ब्रह्मणि यस्मात् तस्मात् तह्म परमार्थसत्यम् ॥ १८ ॥ | यद्ब्रह्मोपादाय । पूर्वः प्रकृत्यादिः । आदिरन्तश्च यद्ब्रह्मणि यस्मात् तस्मात् तह्म परमार्थसत्यम् ॥ १८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,363: | Line 14,759: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V19" data-block-id="BTN_C11_S24_V19_B1">परः पुरुषो हिरण्यगर्भः । कालोऽपि रूपान्तरेण स एव । | |||
'कालाभिमानी ब्रह्मा तु काल इत्यभिशब्दितः । | 'कालाभिमानी ब्रह्मा तु काल इत्यभिशब्दितः । | ||
सर्वजीवाभिमानी स परः परुष उच्यते ॥ | सर्वजीवाभिमानी स परः परुष उच्यते ॥ | ||
| Line 20,374: | Line 14,767: | ||
आधारो व्यञ्जकश्चैव प्रसवीता च केशवः । | आधारो व्यञ्जकश्चैव प्रसवीता च केशवः । | ||
'कालप्रकृतिपुंसां च तन्मूलप्रकृतेरपि । | 'कालप्रकृतिपुंसां च तन्मूलप्रकृतेरपि । | ||
आधारो व्यञ्जकश्चैव सर्वस्यापि नियामकः''॥ इति च ॥ १९ ॥ | आधारो व्यञ्जकश्चैव सर्वस्यापि नियामकः''॥ इति च ॥ १९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,381: | Line 14,773: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V20_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V20" data-block-id="BTN_C11_S24_V20_B1">यावत् स्थितिरस्ति तावदुत्पत्तिरस्त्येव । यावदीक्षणं यावत्प्रलयः स्यादिति भगवतः स्मरणम् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,391: | Line 14,779: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V21" data-block-id="BTN_C11_S24_V21_B1">'विशेषेण गुणोद्रेकाद्विशेषः पृथिवी स्मृता''। इति प्रवृत्ते । | |||
पञ्चत्वानन्तरमविशेषाय ॥ २१ ॥</div> | |||
पञ्चत्वानन्तरमविशेषाय ॥ २१ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,402: | Line 14,786: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V22" data-block-id="BTN_C11_S24_V22_B1">'देव्यामोषधिमानिन्यां लीयतेऽन्नाभिमानिनी''। इत्यादि च ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,418: | Line 14,798: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S24_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S24_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S24_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S24_V27" data-block-id="BTN_C11_S24_V27_B1">'विकारजत्वात्तु महान्वैकारिक उदाहृतः । | |||
ईशनादीश्वरश्चैव ब्रह्मा बृंहणतः स्मृतः''॥ इति च ॥ | ईशनादीश्वरश्चैव ब्रह्मा बृंहणतः स्मृतः''॥ इति च ॥ | ||
'गायत्री चैव सावित्री तथैव च सरस्वती । | 'गायत्री चैव सावित्री तथैव च सरस्वती । | ||
| Line 20,436: | Line 14,813: | ||
पुरुषेणापि सामीप्यं प्रकृतेर्लय उच्यते ॥ | पुरुषेणापि सामीप्यं प्रकृतेर्लय उच्यते ॥ | ||
ब्रह्मा च प्रकृतिश्चैव मुक्तिगौ विलये यतः । | ब्रह्मा च प्रकृतिश्चैव मुक्तिगौ विलये यतः । | ||
अतस्तौ भिन्नदेहौ तु ज्ञानमात्रौ समीपगौ''॥ इत्यादि च ॥ २५-२७॥ | अतस्तौ भिन्नदेहौ तु ज्ञानमात्रौ समीपगौ''॥ इत्यादि च ॥ २५-२७॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,445: | Line 14,821: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V03" data-block-id="BTN_C11_S25_V03_B1">'राजसेऽपि यदा दुःखं तामसे किमुतेति तत् । | |||
राजसे दुःखवचनं तामसेऽतिविवक्षया''॥ इति प्रद्योते ॥ ३ ॥</div> | |||
राजसे दुःखवचनं तामसेऽतिविवक्षया''॥ इति प्रद्योते ॥ ३ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,456: | Line 14,828: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V22" data-block-id="BTN_C11_S25_V22_B1">'नैर्गुण्यसाधनं यत् तन्निर्गुणं परिकीर्तितम्''। इति च ॥ २२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,466: | Line 14,834: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V24" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V24"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V24_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V24" data-block-id="BTN_C11_S25_V24_B1">'यथाशास्त्रोक्तविज्ञानं केवलं ज्ञानमुच्यते । | |||
स्वदृष्टशास्त्रानुकूल्याददृष्टानां च भक्तितः ॥ | स्वदृष्टशास्त्रानुकूल्याददृष्टानां च भक्तितः ॥ | ||
गुणानां तु हरौ भावं विनिश्चित्यैतदाश्रयात् । | गुणानां तु हरौ भावं विनिश्चित्यैतदाश्रयात् । | ||
यथाशास्त्रानुसन्धानं ज्ञानं तु हरिसंश्रयम्''॥ इति च ॥ २४ ॥ | यथाशास्त्रानुसन्धानं ज्ञानं तु हरिसंश्रयम्''॥ इति च ॥ २४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,479: | Line 14,843: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V27_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V27" data-block-id="BTN_C11_S25_V27_B1">'श्रुतशास्त्रानुसारेण या श्रद्धा परमात्मनि । | |||
सा सात्विकी तदन्यस्याप्यनुसारेण निर्गुणा ॥ | सा सात्विकी तदन्यस्याप्यनुसारेण निर्गुणा ॥ | ||
अश्रुत्वाऽपि प्रमाणं यो वासुदेवैकसंश्रयः । | अश्रुत्वाऽपि प्रमाणं यो वासुदेवैकसंश्रयः । | ||
स निर्गुणो भागवतः समुद्दिष्टो मनीषिभिः''॥ इति च ॥ २७ ॥ | स निर्गुणो भागवतः समुद्दिष्टो मनीषिभिः''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,492: | Line 14,852: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V29"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V29" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V29"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V29_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V29" data-block-id="BTN_C11_S25_V29_B1">'परोक्षज्ञानमात्मोत्थमापरोक्ष्येण दर्शनम् । | |||
विष्ण्वाश्रयं सुखं नित्यं गमयेत् तत्प्रसादतः ॥ | विष्ण्वाश्रयं सुखं नित्यं गमयेत् तत्प्रसादतः ॥ | ||
न तु विष्णोः स्वरूपं तु सुखं केनचिदाप्यते । | न तु विष्णोः स्वरूपं तु सुखं केनचिदाप्यते । | ||
तस्यैव विषयत्वात्तु तत्सुखं चेति भण्यते ॥ | तस्यैव विषयत्वात्तु तत्सुखं चेति भण्यते ॥ | ||
परोक्षज्ञानगो यस्माद्विषयः स्वमनोगतः । | परोक्षज्ञानगो यस्माद्विषयः स्वमनोगतः । | ||
अत आत्मोत्थमित्येव सुखमाहुर्विपश्चितः''॥ इति च ॥ २९ ॥ | अत आत्मोत्थमित्येव सुखमाहुर्विपश्चितः''॥ इति च ॥ २९ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,509: | Line 14,865: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V31"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S25_V31" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S25_V31"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S25_V31_B1" data-verse="BTN_C11_S25_V31" data-block-id="BTN_C11_S25_V31_B1">दृष्टं श्रुतम् । बुद्ध्या दृष्टं चानु परं ब्रह्म ध्यायेत् ॥ | |||
'सत्वाद्गुणाज्जातमपि व्यवधानं विनैव तु । | 'सत्वाद्गुणाज्जातमपि व्यवधानं विनैव तु । | ||
मुक्तिदं निर्गुणं प्रोक्तं व्यवधानेन सात्त्विकम्''॥ इति ब्राह्मे ॥३१॥ | मुक्तिदं निर्गुणं प्रोक्तं व्यवधानेन सात्त्विकम्''॥ इति ब्राह्मे ॥३१॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,523: | Line 14,875: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S26_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S26_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S26_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S26_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S26_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S26_V02" data-block-id="BTN_C11_S26_V02_B1">'वस्तु स्वतन्त्रमुद्दिष्टमस्वतन्त्रमवस्तु च''। इति माहात्म्ये ॥ २ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,535: | Line 14,883: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S26_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S26_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S26_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S26_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S26_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S26_V34" data-block-id="BTN_C11_S26_V34_B1">भगवतोऽपि सतां मध्ये प्रधानत्वात् सन्तोऽहमेव चेत्युक्तम् । | |||
'विष्णोश्च सत्प्रधानत्वान्न सतां विद्यते परम् । | 'विष्णोश्च सत्प्रधानत्वान्न सतां विद्यते परम् । | ||
इत्याहुर्वेदविदुषः स हि सर्वेश्वरेश्वरः''॥ इति च ॥ ३४ ॥ | इत्याहुर्वेदविदुषः स हि सर्वेश्वरेश्वरः''॥ इति च ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,551: | Line 14,895: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S27_V23_B1" data-verse="BTN_C11_S27_V23" data-block-id="BTN_C11_S27_V23_B1">जीवः कला यस्याः सा जीवकला भगवन्मूर्तिः । | |||
'हृदिस्था या हरेर्मूर्तिर्जीवो यत्प्रतिबिम्बकः । | 'हृदिस्था या हरेर्मूर्तिर्जीवो यत्प्रतिबिम्बकः । | ||
यद्वशे वर्तते जीवः सा तु जीवकला स्मृता ॥ | यद्वशे वर्तते जीवः सा तु जीवकला स्मृता ॥ | ||
| Line 20,561: | Line 14,902: | ||
जीवस्य तत्प्रधानत्वं तन्मयत्वमुदाहृतम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | जीवस्य तत्प्रधानत्वं तन्मयत्वमुदाहृतम्''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ | ||
'व्याप्तोऽपि भगवान् विष्णुर्देहे सर्वगतत्वतः । | 'व्याप्तोऽपि भगवान् विष्णुर्देहे सर्वगतत्वतः । | ||
भक्तस्य फलदो यस्माद् व्याप्तिकृत्तस्य तेन सः''॥ इति च ॥२२,२३॥ | भक्तस्य फलदो यस्माद् व्याप्तिकृत्तस्य तेन सः''॥ इति च ॥२२,२३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,568: | Line 14,908: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S27_V30_B1" data-verse="BTN_C11_S27_V30" data-block-id="BTN_C11_S27_V30_B1">स्वस्य विष्णुसूक्तेन । धामसूक्तं 'समुद्रादूर्मिः''इति । | |||
'नितरां रञ्जयेद् यस्मात् पावमानं तु मण्डलम् । | 'नितरां रञ्जयेद् यस्मात् पावमानं तु मण्डलम् । | ||
विष्णुनीराजनं तस्माद्विद्वद्भिः समुदाहृतम्''॥ इति च ॥ ३० ॥ | विष्णुनीराजनं तस्माद्विद्वद्भिः समुदाहृतम्''॥ इति च ॥ ३० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,580: | Line 14,916: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V43"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V43" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V43"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S27_V43_B1" data-verse="BTN_C11_S27_V43" data-block-id="BTN_C11_S27_V43_B1">मम कर्माणि कीर्तयित्वाऽभितो नयन् सर्वेषां प्रकाशयन् मत्कथाः श्रावयन्नित्यभिनयपदार्थः ॥ ४३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,594: | Line 14,926: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V52"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S27_V52" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S27_V52"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S27_V52_B1" data-verse="BTN_C11_S27_V52" data-block-id="BTN_C11_S27_V52_B1">नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेनैव साम्यमित्यर्थः । | |||
'निर्दुःखत्वं हरेः साम्यं न तादृशसुखात्मता । | 'निर्दुःखत्वं हरेः साम्यं न तादृशसुखात्मता । | ||
सर्वोत्तमः सदानन्दः कथं कस्य कदाऽऽप्यते''॥ इति प्रवृत्ते ॥ | सर्वोत्तमः सदानन्दः कथं कस्य कदाऽऽप्यते''॥ इति प्रवृत्ते ॥ | ||
| Line 20,604: | Line 14,933: | ||
तद्भवेत्परया भक्त्या विष्णोरालयकारिणः । | तद्भवेत्परया भक्त्या विष्णोरालयकारिणः । | ||
ततोऽप्युद्रिक्तया भक्त्या विष्णुं पूजयतः सदा ॥ | ततोऽप्युद्रिक्तया भक्त्या विष्णुं पूजयतः सदा ॥ | ||
अवाप्यते ब्रह्मलोकस्तदुद्रिक्तश्च मुच्यते''॥ इति च ॥ ५१,५२ ॥ | अवाप्यते ब्रह्मलोकस्तदुद्रिक्तश्च मुच्यते''॥ इति च ॥ ५१,५२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,615: | Line 14,943: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V02" data-block-id="BTN_C11_S28_V02_B1">'न प्रशंसेत निन्द्यांस्तु प्रशंस्यान्नैव निन्दयेत् । | |||
उभयं यः करोत्येतदसत्यात् स पतत्यधः ॥ | उभयं यः करोत्येतदसत्यात् स पतत्यधः ॥ | ||
यः प्रशंस्यान्न प्रशंसेन्निन्द्यो येन न निन्द्यते । | यः प्रशंस्यान्न प्रशंसेन्निन्द्यो येन न निन्द्यते । | ||
सोऽपि तद्वदधो याति यतोऽरिवदुदासकः''॥ इति सत्कारे ॥ | सोऽपि तद्वदधो याति यतोऽरिवदुदासकः''॥ इति सत्कारे ॥ | ||
प्रकृत्या पुरुषेण च सह एकेन परमात्मना व्याप्तमेकात्मकम् । तथा पश्यत एव यथार्थज्ञानं भवति ॥ १,२ ॥ | प्रकृत्या पुरुषेण च सह एकेन परमात्मना व्याप्तमेकात्मकम् । तथा पश्यत एव यथार्थज्ञानं भवति ॥ १,२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,629: | Line 14,953: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V03" data-block-id="BTN_C11_S28_V03_B1">'तैजसाहङ्कृतेर्जात इन्द्रियग्रामके परात् । | |||
निद्रया वशमापन्ने जीवः स्यान्नष्टचेतनः । | निद्रया वशमापन्ने जीवः स्यान्नष्टचेतनः । | ||
अतो विष्णोर्वशे सर्वं तेन व्याप्तमिति स्मरेत्''॥ इति च ॥ | अतो विष्णोर्वशे सर्वं तेन व्याप्तमिति स्मरेत्''॥ इति च ॥ | ||
| Line 20,638: | Line 14,959: | ||
तत्र निद्रा भवेन्नित्या सुनिद्रा मृतिकालगा''॥ इति पाद्मे । | तत्र निद्रा भवेन्नित्या सुनिद्रा मृतिकालगा''॥ इति पाद्मे । | ||
'मनोमात्रस्वरूपत्वात् स्वप्नो मायेति कथ्यते''। इति च । | 'मनोमात्रस्वरूपत्वात् स्वप्नो मायेति कथ्यते''। इति च । | ||
तथा नानार्थदं मन एव । मनसा हि विषयाः प्रतीयन्ते ॥ ३ ॥ | तथा नानार्थदं मन एव । मनसा हि विषयाः प्रतीयन्ते ॥ ३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,645: | Line 14,965: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V04" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V04_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V04" data-block-id="BTN_C11_S28_V04_B1">'एकं तु शुभमुद्दिष्टमशुभं द्वैतमुच्यते । | |||
पुंसोऽशुभस्य किं भद्रं किमभद्रं विशेषतः । | पुंसोऽशुभस्य किं भद्रं किमभद्रं विशेषतः । | ||
सर्वदाऽशुभरूपत्वाद् विशेषोऽत्यल्प एव हि''॥ इति भारते ॥ | सर्वदाऽशुभरूपत्वाद् विशेषोऽत्यल्प एव हि''॥ इति भारते ॥ | ||
द्वैतस्याशुभस्य पुरुषस्य कियदल्पमेव हि भद्रमभद्रं वा स्वयोग्यादाधिक्येन न भवति यत्नवतोऽपीत्यर्थः । अतस्तद्विषये ध्यातमुक्तं च शुभमनृतमेव । | द्वैतस्याशुभस्य पुरुषस्य कियदल्पमेव हि भद्रमभद्रं वा स्वयोग्यादाधिक्येन न भवति यत्नवतोऽपीत्यर्थः । अतस्तद्विषये ध्यातमुक्तं च शुभमनृतमेव । | ||
'उच्यते ध्यायते वापि कुनरं प्रति यच्छुभम् । | 'उच्यते ध्यायते वापि कुनरं प्रति यच्छुभम् । | ||
असत्यमेव भवति स्वभावोऽसत्त्वमेव यत्''॥ इति प्रद्योते ॥ ४ ॥ | असत्यमेव भवति स्वभावोऽसत्त्वमेव यत्''॥ इति प्रद्योते ॥ ४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,660: | Line 14,976: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V05" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V05_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V05" data-block-id="BTN_C11_S28_V05_B1">स्वभावतोऽशुभस्याशुभदेहादिकं नाशुभकारणं तर्हीत्यत आह– छाया-प्रत्युदकाभासा इति । | |||
'व्यपेक्ष्य जीवं देहादि निःशक्तत्वादवस्त्वपि । | 'व्यपेक्ष्य जीवं देहादि निःशक्तत्वादवस्त्वपि । | ||
पुनः शुभाशुभनृणां यच्छेदेव शुभाशुभम् ॥ | पुनः शुभाशुभनृणां यच्छेदेव शुभाशुभम् ॥ | ||
छाया नीहारकाभासा निःशक्ता अपि कार्यदाः । | छाया नीहारकाभासा निःशक्ता अपि कार्यदाः । | ||
एवं शुभादिदेहादेर्भवेत् कार्यं शुभादिकम्''॥ इति सुमते ॥ | एवं शुभादिदेहादेर्भवेत् कार्यं शुभादिकम्''॥ इति सुमते ॥ | ||
'नीहारः प्रत्युदं चैव धूम्रमित्यभिशब्द्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥ ५ ॥ | 'नीहारः प्रत्युदं चैव धूम्रमित्यभिशब्द्यते''। इति शब्दनिर्णये ॥ ५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,683: | Line 14,995: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V10" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V10_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V10" data-block-id="BTN_C11_S28_V10_B1">इदं विश्वं सृजति त्राति हरति च, स्वयं स्वात्मनैव सृज्यते त्रायते ह्रियते च । | |||
'दीपाद् दीपान्तरं यद्वत् सृष्टिरीशस्य कीर्त्यते । | 'दीपाद् दीपान्तरं यद्वत् सृष्टिरीशस्य कीर्त्यते । | ||
एतावत्कालमाशिष्ये मानुषेष्विति चिन्तनम् ॥ | एतावत्कालमाशिष्ये मानुषेष्विति चिन्तनम् ॥ | ||
| Line 20,702: | Line 15,011: | ||
'गुणसम्बन्धयोग्यानामुत्पत्त्याद्याः स्युरन्यतः । | 'गुणसम्बन्धयोग्यानामुत्पत्त्याद्याः स्युरन्यतः । | ||
सर्वदा निर्गुणस्यास्य सर्गाद्याः स्युः कुतोऽन्यतः''॥ इति च ॥ | सर्वदा निर्गुणस्यास्य सर्गाद्याः स्युः कुतोऽन्यतः''॥ इति च ॥ | ||
'असमर्थमसत्प्रोक्तं सत्समर्थं प्रकीर्तितम्''। इति च ॥ ६-१० ॥ | 'असमर्थमसत्प्रोक्तं सत्समर्थं प्रकीर्तितम्''। इति च ॥ ६-१० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,709: | Line 15,017: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V13" data-block-id="BTN_C11_S28_V13_B1">'फलवान् मोक्षहेतुत्वान्नित्यानन्दादपार्थकः । | |||
जीवात्मनस्तु संसारः स्वप्नवच्चञ्चलत्वतः''॥ इति तत्त्वविवेके ॥१३॥</div> | |||
जीवात्मनस्तु संसारः स्वप्नवच्चञ्चलत्वतः''॥ इति तत्त्वविवेके ॥१३॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,722: | Line 15,026: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V15" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V15"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V15_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V15" data-block-id="BTN_C11_S28_V15_B1">संसृत्यभावस्यैव फलरूपत्वान्निरर्थ एव संसार इत्यवधारयति– अर्थेऽपीति । | |||
'उच्यते निष्फलत्वेन यदत्यल्पफलं भवेत्''। इति च । | 'उच्यते निष्फलत्वेन यदत्यल्पफलं भवेत्''। इति च । | ||
अतोऽल्पफलत्त्वावधारणार्थं च पुनर्वचनम् ॥ १४,१५ ॥ | अतोऽल्पफलत्त्वावधारणार्थं च पुनर्वचनम् ॥ १४,१५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,734: | Line 15,034: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V16" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V16"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V16_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V16" data-block-id="BTN_C11_S28_V16_B1">अहङ्कारस्य सकाशाद् दृश्यन्ते । नाऽत्मनः स्वतः । | |||
'अहङ्कारात्तु संसारो भवेज्जीवस्य न स्वतः । | 'अहङ्कारात्तु संसारो भवेज्जीवस्य न स्वतः । | ||
कुतश्चिदानन्दतनोः स्वरूपेच्छायुतस्य सः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १६ ॥ | कुतश्चिदानन्दतनोः स्वरूपेच्छायुतस्य सः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥ १६ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,746: | Line 15,042: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V17" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V17"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V17_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V17" data-block-id="BTN_C11_S28_V17_B1">देहेन्द्रियप्राणमनसामभिमानयुक्तः । सूत्रं महानित्याद्यधिकारनामभिर्युक्तः । प्रधानजीवो हिरण्यगर्भोऽप्याधावति संसारे किमुतान्य इत्याशयः । | |||
'संसारयुग् यो ब्रह्माऽपि सर्वजीवेश्वरेश्वरः । | 'संसारयुग् यो ब्रह्माऽपि सर्वजीवेश्वरेश्वरः । | ||
विष्ण्वधीनः सदा ज्ञानी किमुतान्येऽल्पचित्तिनः''॥ इति सत्तत्त्वे ॥ | विष्ण्वधीनः सदा ज्ञानी किमुतान्येऽल्पचित्तिनः''॥ इति सत्तत्त्वे ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,758: | Line 15,050: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V18" data-block-id="BTN_C11_S28_V18_B1">अमूलं विष्णुमूलम् । बहुरूपेण तेनैव रूप्यते । मनआदीनां विषयः ॥१८॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,768: | Line 15,056: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V19" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V19"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V19_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V19" data-block-id="BTN_C11_S28_V19_B1">केवलं स्वतन्त्रम् । आद्यन्तयोर्यत्स्वतन्त्रं तदेव मध्येऽपि स्वतन्त्रम् । परं ब्रह्म । ज्ञानविवेकादिस्वरूपम् । परिपूर्णगुणत्वात् । अन्यतो विविक्तत्वाद् विवेकः । सर्वं निगमयति प्रापयतीति निगमः । सर्वैरालोच्यत्वात् तपः । प्रतिप्रत्यक्षेषु स्थितत्वात् प्रत्यक्षम् । आचार्यसम्प्रदायसिद्धत्वात् ऐतिह्यम् । अनुमेयत्वाद् अनुमानम् ॥ १९ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,778: | Line 15,062: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V20_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V20" data-block-id="BTN_C11_S28_V20_B1">हिरण्यखचितत्वेन हिरण्यप्रधानं हिरण्मयम् । शङ्खमञ्चकरथादिषु मध्येऽपि केवलं प्राधान्येन व्यवहार्यमाणं तदेव । | |||
'रथोपस्थे परिष्कारात् पूर्वं दारुमयाद् रथात् । | 'रथोपस्थे परिष्कारात् पूर्वं दारुमयाद् रथात् । | ||
सुवर्णं व्यवहाराय मुख्यं रथपरिष्कृतम् ॥ | सुवर्णं व्यवहाराय मुख्यं रथपरिष्कृतम् ॥ | ||
| Line 20,798: | Line 15,079: | ||
'प्रत्येकं न तु दार्वादि स्वतन्त्रं विक्रियागतम् । | 'प्रत्येकं न तु दार्वादि स्वतन्त्रं विक्रियागतम् । | ||
महाफलं स्यात् स्वर्णं तु स्वतन्त्रं विक्रियोपगम् । | महाफलं स्यात् स्वर्णं तु स्वतन्त्रं विक्रियोपगम् । | ||
तद्वत् स्वतन्त्रो भगवान् प्रवृत्तावन्यदन्यथा''॥ इति च ॥ २० ॥ | तद्वत् स्वतन्त्रो भगवान् प्रवृत्तावन्यदन्यथा''॥ इति च ॥ २० ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,805: | Line 15,085: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V21" data-block-id="BTN_C11_S28_V21_B1">मोक्षदं संसारदं तमःप्रदं चेति त्रिपदस्थं विज्ञानम् । तदिच्छायाः सत्त्व एतत् सर्वमस्ति, अन्यथा नास्तीत्यन्वयव्यतिरेकौ ॥ | |||
तदेव केवलं सत्यमिति सर्वत्र सम्बध्यते । | तदेव केवलं सत्यमिति सर्वत्र सम्बध्यते । | ||
'स्वातन्त्र्यमेव सत्यत्वं विष्णोरन्यस्य सत्यता । | 'स्वातन्त्र्यमेव सत्यत्वं विष्णोरन्यस्य सत्यता । | ||
प्रवाहतः सदाऽस्तित्वं पुंप्रकृत्योः सदाऽस्तिता''॥ इति वस्तुतत्वे ॥ २१ ॥ | प्रवाहतः सदाऽस्तित्वं पुंप्रकृत्योः सदाऽस्तिता''॥ इति वस्तुतत्वे ॥ २१ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,818: | Line 15,094: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V22" data-block-id="BTN_C11_S28_V22_B1">मध्ये च तत् केवलं नेति सम्बध्यते । | |||
'तत्स्वातन्त्र्येण नैवास्ति यदुत्पत्तिविनाशवत् । | 'तत्स्वातन्त्र्येण नैवास्ति यदुत्पत्तिविनाशवत् । | ||
स्वातन्त्र्येणास्तिता तस्य यत् सत्ताज्ञानदं सदा''॥ इति वैभवे । | स्वातन्त्र्येणास्तिता तस्य यत् सत्ताज्ञानदं सदा''॥ इति वैभवे । | ||
'जगतो नास्तिता सैव या पराधीनता सदा । | 'जगतो नास्तिता सैव या पराधीनता सदा । | ||
अभावस्तु कुतस्तस्य यद्विभातीह सर्वदा''॥ इति प्राकाश्ये ॥ २२ ॥ | अभावस्तु कुतस्तस्य यद्विभातीह सर्वदा''॥ इति प्राकाश्ये ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,832: | Line 15,104: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V23_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V23" data-block-id="BTN_C11_S28_V23_B1">'अविद्यमानता नाम जगतः परतन्त्रता । | |||
यथाऽशक्तस्तु पुत्रादिरसन्नित्युच्यते जनैः''॥ इति विवेके ॥ | यथाऽशक्तस्तु पुत्रादिरसन्नित्युच्यते जनैः''॥ इति विवेके ॥ | ||
अतो ब्रह्मण एव विभाति । द्वितीयं ब्रह्म प्रकृतिः । आत्मा जीवः प्रकृतीन्द्रियविषयजीवादिविचित्रं जगद्ब्रह्मत एव विभातीत्यर्थः ॥ २३ ॥ | अतो ब्रह्मण एव विभाति । द्वितीयं ब्रह्म प्रकृतिः । आत्मा जीवः प्रकृतीन्द्रियविषयजीवादिविचित्रं जगद्ब्रह्मत एव विभातीत्यर्थः ॥ २३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,844: | Line 15,112: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V25_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V25" data-block-id="BTN_C11_S28_V25_B1">'वायुरेव स्वयं प्राणस्तत्रस्थे चोदतेजसी । | |||
उदेन तेजसा चैव प्राणस्य हि कृतं वपुः''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | उदेन तेजसा चैव प्राणस्य हि कृतं वपुः''॥ इति प्रकाशिकायाम् ॥ | ||
'प्राणस्य वायुरूपस्य भूतत्रयकृतं वपुः । | 'प्राणस्य वायुरूपस्य भूतत्रयकृतं वपुः । | ||
| Line 20,853: | Line 15,118: | ||
सत्वं मूलबुद्धिः । अहं शृृणोम्यहं स्पृशाम्यहं पश्यामीति सर्वार्थेषु समत्वादहङ्कारोऽर्थसाम्यम् । | सत्वं मूलबुद्धिः । अहं शृृणोम्यहं स्पृशाम्यहं पश्यामीति सर्वार्थेषु समत्वादहङ्कारोऽर्थसाम्यम् । | ||
'न देहो नेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्यहमादयः । | 'न देहो नेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्यहमादयः । | ||
विष्णुश्चिदानन्दतनुः स हि जीवाधिपः सदा''॥ इति सत्तत्त्वे ॥२५॥ | विष्णुश्चिदानन्दतनुः स हि जीवाधिपः सदा''॥ इति सत्तत्त्वे ॥२५॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,864: | Line 15,128: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V28"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V28" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V28"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V28_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V28" data-block-id="BTN_C11_S28_V28_B1">भगवतो गुणदोषाभावेऽपि जीवस्य सङ्गोऽवर्जनीय एव मुक्तिपर्यन्तम् । | |||
'समाहितेऽपि)न जीवेन विक्षिप्ते वा न तु क्वचित् । | 'समाहितेऽपि)न जीवेन विक्षिप्ते वा न तु क्वचित् । | ||
विशेषो विद्यते विष्णोस्तथापि तु समाहिते ॥ | विशेषो विद्यते विष्णोस्तथापि तु समाहिते ॥ | ||
प्रीतो भवति वै नित्यं सर्वधर्मकृतोऽपि च''॥ इति पाद्मे ॥ २६-२८ ॥ | प्रीतो भवति वै नित्यं सर्वधर्मकृतोऽपि च''॥ इति पाद्मे ॥ २६-२८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,877: | Line 15,137: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V32"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V32" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V32"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V32_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V32" data-block-id="BTN_C11_S28_V32_B1">आत्मस्थमतिः परमात्मस्थमतिः । परमात्मनोऽन्यत् । पारतन्त्र्यादेः॥ ३२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,887: | Line 15,143: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V33"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V33" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V33"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V33_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V33" data-block-id="BTN_C11_S28_V33_B1">'नानामानविरुद्धं हि स्वातन्त्र्यं जगतः सदा । | |||
स्वतन्त्रो भगवान्विष्णुरेक एव न संशयः''॥ इति च ॥ | स्वतन्त्रो भगवान्विष्णुरेक एव न संशयः''॥ इति च ॥ | ||
वस्तुतया स्वतन्त्रत्वेन । विरुद्धं तथा न मन्यते । | वस्तुतया स्वतन्त्रत्वेन । विरुद्धं तथा न मन्यते । | ||
| Line 20,898: | Line 15,151: | ||
स्वतन्त्रमेतदिति तु यज्ज्ञानं तद्भ्रमात्मकम्''॥ इति च ॥ | स्वतन्त्रमेतदिति तु यज्ज्ञानं तद्भ्रमात्मकम्''॥ इति च ॥ | ||
'उत्थितो नैव जाग्रत्त्वं क्वचित् स्वप्नस्य पश्यति । | 'उत्थितो नैव जाग्रत्त्वं क्वचित् स्वप्नस्य पश्यति । | ||
स्वातन्त्र्यमेवं जगतो ज्ञानवान् नैव पश्यति''॥ इति विवेके ॥३३॥ | स्वातन्त्र्यमेवं जगतो ज्ञानवान् नैव पश्यति''॥ इति विवेके ॥३३॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,905: | Line 15,157: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V34"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V34" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V34"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V34_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V34" data-block-id="BTN_C11_S28_V34_B1">भगवद्गुणविषयं तत्कर्मविषयं चेति गुणकर्मचित्रम् । आत्मनि परमात्म-विषयम् । एतन्न जानामीत्यप्यविविक्तम् । | |||
'अन्यैर्ज्ञातेऽपि वाऽज्ञाते न विशेषो हरेः क्वचित् । | 'अन्यैर्ज्ञातेऽपि वाऽज्ञाते न विशेषो हरेः क्वचित् । | ||
तेषामेव विशेषः स्यादज्ञानापगमेन तु''॥ इति च ॥ ३४ ॥ | तेषामेव विशेषः स्यादज्ञानापगमेन तु''॥ इति च ॥ ३४ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,917: | Line 15,165: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V36"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V36" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V36"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V36_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V36" data-block-id="BTN_C11_S28_V36_B1">'ज्ञानानन्दाद्यभिन्नत्वादेकः सर्वोत्तमत्वतः । | |||
अद्वितीयो महाविष्णुः पूर्णत्वात्पुरुषः स्मृतः''इति च ॥ ३६ ॥</div> | |||
अद्वितीयो महाविष्णुः पूर्णत्वात्पुरुषः स्मृतः''इति च ॥ ३६ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,928: | Line 15,172: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V37"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V37" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V37"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V37_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V37" data-block-id="BTN_C11_S28_V37_B1">'एतावानात्मसम्मोहो यद्विरुद्धस्य कल्पनम् । | |||
यत्परात्माश्रयान् जीवान् निश्चयेन न पश्यति''॥ इति तन्त्रभागवते । | यत्परात्माश्रयान् जीवान् निश्चयेन न पश्यति''॥ इति तन्त्रभागवते । | ||
अचलमिति क्रियाविशेषणम् ॥ ३७ ॥ | अचलमिति क्रियाविशेषणम् ॥ ३७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,942: | Line 15,182: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V38"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S28_V38" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S28_V38"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S28_V38_B1" data-verse="BTN_C11_S28_V38" data-block-id="BTN_C11_S28_V38_B1">अयं व्यर्थवादो न भवति । किन्त्वर्थवादः । जगत् परमेश्वरं च द्वयं विन्दन्ति ज्ञानिनः । | |||
'पञ्चभूतात्मकं विश्वं भ्रान्तिसिद्धमपण्डिताः । | 'पञ्चभूतात्मकं विश्वं भ्रान्तिसिद्धमपण्डिताः । | ||
वदन्ति पण्डितास्त्वद्धा जगदाहुरबाधितम् । | वदन्ति पण्डितास्त्वद्धा जगदाहुरबाधितम् । | ||
प्रवाहरूपेण सदा विष्णोरिच्छावशे स्थितम्''॥ इति च ॥ ३८ ॥ | प्रवाहरूपेण सदा विष्णोरिच्छावशे स्थितम्''॥ इति च ॥ ३८ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 20,957: | Line 15,193: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V07" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V07_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V07" data-block-id="BTN_C11_S29_V07_B1">'आत्मान्तरात्मा परमात्मेति मूर्तित्रयं हरेः । | |||
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीनां सृष्ट्यादेश्च प्रवर्तकम्''॥ इति त्रैकाल्ये ॥ ७ ॥</div> | |||
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीनां सृष्ट्यादेश्च प्रवर्तकम्''॥ इति त्रैकाल्ये ॥ ७ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,968: | Line 15,200: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V11" data-block-id="BTN_C11_S29_V11_B1">पृथक्स्वयमेव, सत्रेण बहुभिः सह वा, मम यात्रामहोत्सवं कुर्यात् ॥११॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,982: | Line 15,210: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V14" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V14"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V14_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V14" data-block-id="BTN_C11_S29_V14_B1">'सर्वभूतेष्वस्ति विष्णुरिति भावः सतां मतः । | |||
अनेन सर्वभूतानामादित्ये तद्गतात्मना''॥ इति च ॥ १२-१४ ॥</div> | |||
अनेन सर्वभूतानामादित्ये तद्गतात्मना''॥ इति च ॥ १२-१४ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 20,993: | Line 15,217: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V18" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V18"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V18_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V18" data-block-id="BTN_C11_S29_V18_B1">'ब्रह्मणाऽऽत्तमिदं सर्वं यत्किञ्चित्सचराचरम् । | |||
इति पश्येत यो विद्वान् स हि ब्रह्मात्मविन्मतः''॥ इति ब्राह्मे ॥ १८ ॥</div> | |||
इति पश्येत यो विद्वान् स हि ब्रह्मात्मविन्मतः''॥ इति ब्राह्मे ॥ १८ ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,004: | Line 15,224: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V21" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V21"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V21_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V21" data-block-id="BTN_C11_S29_V21_B1">'नयादिर्दुर्नयः प्रोक्तो यन्नयं सोऽत्ति सर्वदा''इति शब्दतत्त्वे ॥ २१ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,016: | Line 15,232: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S29_V22" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S29_V22"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S29_V22_B1" data-verse="BTN_C11_S29_V22" data-block-id="BTN_C11_S29_V22_B1">'एकदा ज्ञातरूपेण यन्न तिष्ठति सर्वदा । | |||
चञ्चलत्वात् सत्यमपि ह्यनृतं जगदुच्यते''इति च ॥ | चञ्चलत्वात् सत्यमपि ह्यनृतं जगदुच्यते''इति च ॥ | ||
'सर्वदैकप्रकारत्वात् सत्यं ब्रह्म सदोच्यते''इति च ॥ २२ ॥ | 'सर्वदैकप्रकारत्वात् सत्यं ब्रह्म सदोच्यते''इति च ॥ २२ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,032: | Line 15,244: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S30_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S30_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S30_V02" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S30_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S30_V02_B1" data-verse="BTN_C11_S30_V02" data-block-id="BTN_C11_S30_V02_B1">तनुमत्यजत् । अतिशयेनाहरत् । 'अज हरणे''इति धातोः । भूलोकात् स्वर्गलोकं प्रत्यहरदित्यर्थः ॥ १,२ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,044: | Line 15,252: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S30_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S30_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S30_V03" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S30_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S30_V03_B1" data-verse="BTN_C11_S30_V03" data-block-id="BTN_C11_S30_V03_B1">कः सुखरूपः । अनुमानः कवीनां मानानुसारी ॥ ३ ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,056: | Line 15,260: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V06" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S31_V06_B1" data-verse="BTN_C11_S31_V06" data-block-id="BTN_C11_S31_V06_B1">आग्नेय्या धारणया स्वतनुमदग्ध्वा स्वकं धामाविशत् । | |||
'आग्नेय्याऽन्ये धारणया दग्ध्वा देहं परं पदम् । | 'आग्नेय्याऽन्ये धारणया दग्ध्वा देहं परं पदम् । | ||
यान्ति देवाः समस्ताश्च तेषामन्यां तनुं हरिः ॥ | यान्ति देवाः समस्ताश्च तेषामन्यां तनुं हरिः ॥ | ||
नृसिंहरूपी सर्वेषां भित्त्वा ताभिरलङ्कृतः । | नृसिंहरूपी सर्वेषां भित्त्वा ताभिरलङ्कृतः । | ||
नृत्यते प्रलये देवः स्वयं कृष्णादिरूपवान् ॥ | नृत्यते प्रलये देवः स्वयं कृष्णादिरूपवान् ॥ | ||
अदग्ध्वैव तनुं याति नित्यानन्दस्वरूपतः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥६॥ | अदग्ध्वैव तनुं याति नित्यानन्दस्वरूपतः''॥ इति तन्त्रभागवते ॥६॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,071: | Line 15,271: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V11" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S31_V11_B1" data-verse="BTN_C11_S31_V11" data-block-id="BTN_C11_S31_V11_B1">तनुभृद्वज्जननवदप्ययवच्च ईहा तनुभृज्जननाप्ययेहा । | |||
'प्रजापतिश्चरति गर्भे अन्तः," | 'प्रजापतिश्चरति गर्भे अन्तः," | ||
'अजायमानो बहुधा विजायते''।इति च । | 'अजायमानो बहुधा विजायते''।इति च । | ||
'अजातो जातवद्विष्णुरमृतो मृतवत् तथा । | 'अजातो जातवद्विष्णुरमृतो मृतवत् तथा । | ||
मायया दर्शयेन्नित्यमज्ञानां मोहनाय च''॥ इति ब्राह्मे ॥ ११ ॥ | मायया दर्शयेन्नित्यमज्ञानां मोहनाय च''॥ इति ब्राह्मे ॥ ११ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,085: | Line 15,281: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V13" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V13"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S31_V13_B1" data-verse="BTN_C11_S31_V13" data-block-id="BTN_C11_S31_V13_B1">शेषितं वपुर्बलभद्रादीनाम् । | |||
'जगतो मोहनार्थाय भगवान् पुरुषोत्तमः । | 'जगतो मोहनार्थाय भगवान् पुरुषोत्तमः । | ||
दर्शयेन्मानुषीं चेष्टां तथा मृतकवद्विभुः ॥ | दर्शयेन्मानुषीं चेष्टां तथा मृतकवद्विभुः ॥ | ||
| Line 21,097: | Line 15,290: | ||
विष्णोर्दुःखं वृणित्वादि पराभावस्तथैव च ॥ | विष्णोर्दुःखं वृणित्वादि पराभावस्तथैव च ॥ | ||
अस्वातन्त्र्यं च वेदादावुक्तवद् भासते विभोः । | अस्वातन्त्र्यं च वेदादावुक्तवद् भासते विभोः । | ||
क्वचित्क्वचिद् विमोहाय दैत्यादीनां दुरात्मनाम् ॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १३ ॥ | क्वचित्क्वचिद् विमोहाय दैत्यादीनां दुरात्मनाम् ॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ १३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,108: | Line 15,300: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C11_S31_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C11_S31_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C11_S31_V20_B1" data-verse="BTN_C11_S31_V20" data-block-id="BTN_C11_S31_V20_B1">'अग्नावन्तर्दधे भैष्मी सत्यभामा वने तथा । | |||
न तु देहवियोगोऽस्ति तयोः शुद्धचिदात्मनोः''॥ इति च ॥ २० ॥</div> | |||
न तु देहवियोगोऽस्ति तयोः शुद्धचिदात्मनोः''॥ इति च ॥ २० ॥ | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,123: | Line 15,311: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V20" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V20"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C12_S04_V20_B1" data-verse="BTN_C12_S04_V20" data-block-id="BTN_C12_S04_V20_B1">न यत्र वाच इत्यादि कालाख्यस्य ब्रह्मणः स्वरूपम् ॥ २० ॥</div> | |||
</div> | </div> | ||
| Line 21,133: | Line 15,317: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V25" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V25"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C12_S04_V25_B1" data-verse="BTN_C12_S04_V25" data-block-id="BTN_C12_S04_V25_B1">'प्रत्येकं विष्णुरूपाणां भ्रान्तिमात्रा भिदा मता । | |||
जगतश्चैव विष्णोश्च सत्यो भेदः सदैव तु ॥ | जगतश्चैव विष्णोश्च सत्यो भेदः सदैव तु ॥ | ||
यथाऽऽकाशघटौ नित्यं भिन्नावेव परस्परम् । | यथाऽऽकाशघटौ नित्यं भिन्नावेव परस्परम् । | ||
एवमीशो जगच्चैव भिन्नावेव परस्परम्''॥ इति च ॥ २५ ॥ | एवमीशो जगच्चैव भिन्नावेव परस्परम्''॥ इति च ॥ २५ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,146: | Line 15,326: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V27"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V27" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V27"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C12_S04_V27_B1" data-verse="BTN_C12_S04_V27" data-block-id="BTN_C12_S04_V27_B1">'अवयव्यवयवाभेदात् कोट्यंशो भेद ईरितः । | |||
सोऽपि भेदो न चाभेदात् पृथगेव प्रवर्तते ॥ | सोऽपि भेदो न चाभेदात् पृथगेव प्रवर्तते ॥ | ||
अवयव्यवयवानां च कार्यकारणवस्तुनाम् । | अवयव्यवयवानां च कार्यकारणवस्तुनाम् । | ||
एक एव नियन्ताऽसौ हरिर्नारायणः परः''॥ इति च ॥ २७ ॥ | एक एव नियन्ताऽसौ हरिर्नारायणः परः''॥ इति च ॥ २७ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,161: | Line 15,337: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V30"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S04_V30" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S04_V30"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C12_S04_V30_B1" data-verse="BTN_C12_S04_V30" data-block-id="BTN_C12_S04_V30_B1">'महाकाशो बहिस्थश्च घटाद्यन्तःस्थ एव च । | |||
द्वेधा समुदितोऽन्यौ च द्वावाकाशौ प्रकीर्तितौ ॥ | द्वेधा समुदितोऽन्यौ च द्वावाकाशौ प्रकीर्तितौ ॥ | ||
घटरूपस्तदन्यश्च महाकाशात् परो लघुः । | घटरूपस्तदन्यश्च महाकाशात् परो लघुः । | ||
| Line 21,171: | Line 15,344: | ||
घटस्यान्तर्गताकाशो महाकाशात् परो मतः ॥ | घटस्यान्तर्गताकाशो महाकाशात् परो मतः ॥ | ||
तद्वद्देवादयः सर्वे जीवा मुक्त्युपयोगिनः । | तद्वद्देवादयः सर्वे जीवा मुक्त्युपयोगिनः । | ||
तमोगाश्चैव ये सर्वे घटरूपखवन्नराः''॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥३०॥ | तमोगाश्चैव ये सर्वे घटरूपखवन्नराः''॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥३०॥</div> | ||
</div> | </div> | ||
| Line 21,182: | Line 15,354: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S05_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S05_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-BTN_C12_S05_V23" data-block-id="bhashya-BTN_C12_S05_V23"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="BTN_C12_S05_V23_B1" data-verse="BTN_C12_S05_V23" data-block-id="BTN_C12_S05_V23_B1">'स्वसन्तानोद्भवं कीर्त्या योजयन् जनमेजयम् । | |||
शक्तोऽप्यशक्तवद्यष्टुरिन्द्र आसीदुपेक्षकः । | शक्तोऽप्यशक्तवद्यष्टुरिन्द्र आसीदुपेक्षकः । | ||
एवमेव ऋषीणां च कीर्तिं योजयताऽमुना ॥ | एवमेव ऋषीणां च कीर्तिं योजयताऽमुना ॥ | ||
कृतोपेक्षा महेन्द्रेण किमु विष्णुः परात्परः । | कृतोपेक्षा महेन्द्रेण किमु विष्णुः परात्परः । | ||
तस्माद्विष्णोरशक्यं न भूतभव्यभवत्स्वपि ॥ | तस्माद्विष्णोरशक्यं न भूतभव्यभवत्स्वपि ॥ | ||
न चानिष्टं गुणैरेष पूर्णो नारायणः सदा''॥ इति वामने ॥ २२-२३ ॥ | न चानिष्टं गुणैरेष पूर्णो नारायणः सदा''॥ इति वामने ॥ २२-२३ ॥</div> | ||
</div> | </div> | ||