JSON:Bruhadaranyaka: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
{ | { | ||
"schema": 1, | |||
"doc": { | |||
"slug": "Bruhadaranyaka", | |||
"title": "बृहदारण्यकोपनिषत्", | |||
"type": "bruhadaranyaka", | |||
"docId": "BR", | |||
"parent": null, | |||
"related": [], | |||
"nextId": 713 | |||
}, | |||
"blocks": [ | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-1", | |||
"oldKey": "BR_C01_S01", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "brahmanam", | |||
"text": "अश्वब्राह्मणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-2", | |||
"oldKey": "BR_C01_S01_V01", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S01", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "ॐ उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः । संवत्सरः आत्मा अश्वस्य मेध्यस्य । द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरं, पृथिवी पाजस्यं, दिशः पार्श्वे । अवान्तरदिशः पर्शवः । ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा । नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसान्युवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमान्युद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचन् जघनार्धो यद्विजृम्भते तद्विद्योतते यद्विधूनुते तत्स्तनयति यन्मेहति तद्वर्षति वागेवास्य वाक् ॥ १ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-3", | |||
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S01", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यप्रणीतं बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यम्\nप्राणादेरीशितारं परमसुखनिधिं सर्वदोषव्यपेतं सर्वान्तस्थं सुपूर्णं प्रकृतिपतिमजं सर्वबाह्यं सुनित्यम् ।\nसर्वज्ञं सर्वशक्तिं सुरमुनिमनुजाद्यैः सदा सेव्यमानं विष्णुं वन्दे सदाऽहं सकलजगदनाद्यन्तमानन्ददं तम् ॥ १ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-4", | |||
"oldKey": "BR_C01_S01_V02", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S01", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अहर्वा अश्वं पुरस्ताद् महिमाऽन्वजायत । तस्य पूर्वे समुद्रे योनौ रात्रिरेनं पश्चान्महिमाऽन्वजायत तस्यापरे समुद्रे योनिरेतौ वा अश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुर्हयो भूत्वा देवानवहद् वाजी गन्धर्वानर्वाऽसुरानश्वो मनुष्यान् समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः ॥ २ ॥॥ इति अश्वब्राह्मणम् ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-5", | |||
"oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S01", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अश्वपूर्वापरौ होम्यौ महिमानौ ग्रहौ स्मृतौ ।\nअहोरात्राभिमन्तारौ तयोरप्यभिमानिनौ ॥\nकामश्चाथ रतिश्चैव विष्णुब्रह्मशरीरजौ ।\nसमुद्रेकात् समुद्रस्तु विष्णुः पूर्वमुदाहृतः ॥\nउपचारेण तूद्रेकादपरश्च चतुर्मुखः ।\nस विष्णुर्हयनामा सन् देववाह्येषु संस्थितः ॥\nवाजिनामा तु गन्धर्वेष्वर्वनामाऽसुरेषु च ।\nमनुष्येष्वश्वनामाऽसौ तद्बन्धुः स्वयमेव सः ॥\nतस्मादेवोत्थितिस्तस्य रूपभेदो न तस्य च ।\nऐश्वर्यात् स तथापीशो व्यक्तिभावं गमिष्यति ॥\nहत्वा याति यतः शत्रून् हरिस्तस्मात् हयः स्मृतः ।\nसर्वदा युद्धकर्तृत्वाद्वाजी चापि प्रकीर्तितः ॥\nअर्वाऽभिगमनादुक्त आशुत्वादश्व उच्यते ॥ इति वैहायसे ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-6", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "brahmanam", | |||
"text": "अश्वमेधब्राह्मणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-7", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V01", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "नैवेह किञ्चनाग्र आसीत् मृत्युनैवेदमावृतमासीद् अशनाया हि मृत्युस्तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति । सोऽर्चन्नचरत् तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चतो ह वै मे कमभूदिति तदेवार्कस्यार्कत्वं कंह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्कस्यार्कत्वं वेद ॥ १ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-8", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "सर्वसंहारकं विष्णुं देवीं जीवांस्तथैव च ।\nकालं त्रिगुणसाम्यं च कर्माणि प्राणमिन्द्रियम् ॥ संस्कारं चैव वेदांश्च नर्ते किञ्चिल्लये त्वभूत् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-9", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V02", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "आपो वा अर्कस्तद्यदपांशर आसीत् तत्समहन्यत । सा पृथिव्यभवत् । तस्यामश्राम्यत् । तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः ॥ २ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-10", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अर्कशब्दस्यादित्ये प्रसिद्धत्वादप्शब्दोऽपि तत्रेत्याशङ्कां निवर्तयितुमापो वा अर्क इति पुनर्वचनम् । नादित्येऽर्कशब्दः किन्त्वप्स्वेवार्कशब्द इत्यर्थः । शरो मण्डः ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-11", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V03", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "स त्रेधाऽऽत्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं वायुं तृतीयं अग्निं तृतीयम् । स एष प्राणस्त्रेधा विहितस्तस्य प्राची दिक् शिरोऽसौ चासौ चेर्मावथास्य प्रतीची दिक् पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे, द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरस्स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितो यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान् ॥३॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-12", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "वायुरग्निरिति प्रोक्तो ह्यग्रणीत्वादथाङ्गिनाम् ।\nनेतृत्वाददनाच्चापि तस्य स्रष्टा जनार्दनः ॥\nस वायुर्वायुरूपेण जगत्पाति शरीरगः ।\nआदित्यस्थेन रूपेण जगद्याति प्रकाशयन् ॥\nअग्निस्थेन तु रूपेण हूयते सर्वयष्टृभिः ।\nआदाय यात्यायुरिति स एवादित्य उच्यते ॥॥\nतत्सम्बन्धात्तु तन्नाम सूर्यस्याग्नेस्तथैव च ।\nस एष कूर्मरूपेण वायुरण्डोदके स्थितः ॥॥\nविष्णुना कूर्मरूपेण धारितोऽनन्तधारकः ।\nअस्य पादा हि चत्वारो ह्यण्डोदे कोणसंस्थिताः ॥\nउरस्तु भूमिसंश्लिष्टमतिरिच्य भुवं पुनः ।\nपार्श्वतः पृष्ठतश्चैव शिरश्चोदकसंस्थितम् ॥\nआकाशमुदरे तस्य द्यौः पृष्ठे संस्थिता विभोः ।\nएवंविद्वांस्तु यत्रैति तत्रैव प्रतितिष्ठति ॥ इति प्रभञ्जने ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-13", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V04", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति स मनसा वाचं मिथुनं समभवदशनायां मृत्युस्तद्यद्रेत आसीत् स संवत्सरोऽभवन्न ह पुरा ततः संवत्सर आस तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान् संवत्सरस्तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत । तं जातमभिव्याददात् स भाणमकरोत् सैव वागभवत् ॥ ४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-14", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "आत्मा, ब्रह्मा मे द्वितीयो जायेतेत्यकामयत । वायुरेव ब्रह्मा भवतीति दर्शयितुं वायोः सृष्टिः प्रथममुक्ता ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-15", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V05", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "स ऐक्षत यदि ह वा इमभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति स तथा वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्चर्चो यजूंषि सामानि च्छन्दां सि यज्ञान् प्रजाः पशून् । स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वं सर्वस्यैतस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद ॥ ५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-16", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अभिमंस्ये लीनं करिष्ये चेत् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-17", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V06", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूमो यजेयेति । सोऽश्राम्यत् स तपोऽतप्यत तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् । प्राणा वै यशो वीर्यं तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत तस्य शरीर एव मन आसीत् ॥ ६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-18", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V06_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "इच्छतो विष्णुयजनं ब्रह्मणः साधनास्मृतेः ।\nश्रमात् तापाच्च देहं तं त्यक्तुमिच्छा बभूव ह ॥\nइच्छया चाप्युदक्रामत् प्राणैः सह पितामहः ।\nयशोवीर्यनिमित्तत्वात् प्राणास्तन्नामकाः स्मृताः ॥\nअत्यल्पे चापि सञ्जाते श्रमेऽपि न तदिच्छया ।\nतापे प्राणा निःसरन्ति सा च क्रीडा विभोः स्मृता ॥\nबृंहमाणं शरीरं तु पुनर्दृष्ट्वा पितामहः ।\nप्रवेष्टुं तच्छरीरं च कामयामास स प्रभुः ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-19", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V07", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मान्व्यनेन स्यामिति । ततोऽश्वः समभवत् यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम् । एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ॥ ७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-20", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V07_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "पुनस्तस्मिन् प्रवेशाय शवरूपस्य मेध्यताम् ।\nऐच्छत् तेनैव देही स्यामिति तस्मिन् विवेश च ॥\nतस्मिन् प्रविश्य स ब्रह्मा द्वितीयं वपुरग्रहीत् ।\nदृष्ट्वोपायं महायज्ञेऽथाश्वाकारं पितामहः ॥\nश्वैतीभावात् परं यस्मात् तज्जज्ञेऽतोऽश्वनामकम् ।\nयदर्थं श्वेततामाप तद्देहो मेध्यतामपि ॥\nअश्वमेधः स यज्ञोऽभून्नाम्ना तेन तदा कृतः ।\nश्वैतीभावं गते देहे पुनर्मेध्ये यतः स्थितः ॥\nअतोऽश्वमेधनामाऽसौ ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः ।\nअश्वो भूत्वा यतो मेध्यः सोऽभवत् तेन वा स्मृतः ॥\nमेधो यज्ञः समुद्दिष्टो याज्ञीयं मेध्यमुच्यते ।\nशुद्धं मेध्यमथापि स्यादेवंविद्योऽश्वमेधवित् ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-21", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V08", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "तमनवरुध्यैवामन्यत । तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत । पशून् देवताभ्यः प्रत्यौहत् । तस्मात् सर्वदैवत्यं प्रोक्षितं प्राजात्पत्यमालभन्त । एष ह वा अश्वमेधो य एष तपति तस्य संवत्सर आत्माऽयमग्निरर्कस्तस्येमे लोका आत्मानस्तावेतावर्काश्वमेधौ । सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेव अप पुनर्मृत्युं जयति नैनं मृत्युराप्नोति मृत्युरस्यात्मा भवत्येतासां देवतानामेको भवति ॥ ८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-22", | |||
"oldKey": "BR_C01_S02_V08_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S02", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तमश्वरूपमात्मानमनिवारितवद्विभुः ।\nचारयामास रूपेण तदन्येन पुमात्मना ॥\nसर्वस्मिन् भुवने चाब्दं तदन्ते परमात्मने ।\nस्वस्मिन् स्थिताय सङ्कल्प्य यज्ञ आलभतात्मवान् ॥\nअजादिकान् पशूनन्यदेवस्थपरमात्मने ।\nकर्तृत्वेन पशुत्वेन यत्फलं तदशेषतः ॥\nमम स्यादिति मन्वानः सोऽश्वरूपमधारयत् ।\nअबुद्धिपूर्वमरणात् स्वर्गश्चापि पशोर्भवेत् ॥\nज्ञानपूर्वमृतेः पुंसः किमु वक्तव्यमित्यजः ।\nएवं सूर्योऽप्यश्वमेधनामा संवत्सराभिधः ॥\nसूर्ये स्थितो यतो ब्रह्मा ह्यश्वमेधाभिधः स्वयम् ।\nसूर्ये ततत्वात् सूर्यात्मा ब्रह्मासौ परिकीर्तितः ॥\nअग्नौ स्थितो यतः सोऽर्कस्तस्मादग्निरितीर्यते ।\nब्रह्मातता यतो लोकास्तदात्मानस्ततो मताः ॥\nब्रह्मसूर्याग्निलोकेषु व्याप्तैका देवता हरिः ।\nतादृशं नृहरिं ज्ञात्वा पुनर्मृत्युं जयन्नसौ ॥\nसदैव वर्तते ब्रह्मा पुनर्मृत्युर्मृतिः स्मृता ।\nनैनं मृत्व्यात्मको मृत्युः प्राप्नोति हरिसेवनात् ॥\nयस्मान्नृसिंहो मृत्योश्च मृत्युरात्माऽस्य वै भवेत् ।\nआततत्वात् तथात्तृत्वादात्मासौ ब्रह्मणः स्मृतः ॥\nआदानादात्तनिर्माणादात्तज्ञानात् तथैव च ।\nएतासां देवतानां च ब्रह्मेशत्वेन वर्तते ॥\nनृसिंहस्य सदा ज्ञानाद्ध्यानाच्च तदनुग्रहात् ॥ इति महासंहितायाम् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-23", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03", | |||
"type": "section", | |||
"parent": null, | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "brahmanam", | |||
"text": "उद्गीथब्राह्मणम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-24", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V01", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च । ततः कानीयसा एव देवा जायसा असुरास्त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-25", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V01_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "द्वया ब्रह्मसुतास्तत्र दैतेया बहवः स्मृताः ।\nतमोरूपाः सत्वरूपाः अल्पसङ्ख्याः सुराः स्मृताः ॥\nबहुत्वात् तैर्जिता देवाः शङ्करस्य वरेण च ।\nयज्ञेन विष्णुमभ्यर्च्य तत्रोद्गातृबलेन च ॥\nजयामैनानिति स्मृत्वा वह्न्यादीनप्यचूचुदन् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-26", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V02", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो वागुदगायत् । यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं वदति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं वदति स एव स पाप्मा ॥ २ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-27", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V03", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ ह घ्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो घ्राण उदगायत् । यो घ्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति स एव स पाप्मा ॥ ३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-28", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V04", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ ह चक्षुरूचुः । त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् । यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति स एव स पाप्मा ॥ ४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-29", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V05", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ ह श्रोत्रमूचुः । त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो श्रोत्रमुदगायत् । यो श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् ।स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति स एव स पाप्मा ॥ ५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-30", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V06", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ ह मन ऊचुसः । त्वं न उद्गायेति तथेति । तेभ्यो मन उदगायत् । यः मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् । यत्कल्याणं सङ्कल्पयति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं सङ्कल्पयति स एव स पाप्मा । एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन्नेवमेनाः पाप्मनाऽविध्यन् ॥ ६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-31", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V07", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तदभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यथाऽश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विश्वञ्चो विनेशुः । ततो देवा अभवन् परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति। य एवं वेद ॥७॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-32", | |||
"oldKey": "R_C03_S03_V07_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "R_C03_S03", | |||
"chapter": "R_C03", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "औद्गात्रेऽग्निमुखाः सर्वे इन्द्ररुद्रौ च वेधितौ ॥\nअसुरैः पापपूगेन मुख्यवायुं ततोऽब्रुवन् ।\nदैत्यास्तं वेद्धुमीप्सन्तो ध्वस्ता नेशुश्च सर्वशः ॥\nपांसुपिण्डो यथा वज्रशिलां प्राप्यैव नश्यति ।\nतस्मादखण्डशक्तिः स मुख्यवायुरुदाहृतः ॥\nशापैरथ वरैर्वापि नास्य प्रतिहतिर्भवेत् ।\nस्वेच्छयैवानुसारेण विना कुत्रापि पुत्रक ॥\nएवंविदपि पापेभ्यः शत्रुभ्योऽपि प्रमुच्यते ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-33", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V08", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "ते होचुः । क्व नु सोऽभूद् यो न इत्थमसक्तेत्ययमास्येऽन्तरिति । सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ ८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-34", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V09", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सा वा एषा देवता दूर्नाम । दूरं ह्यस्या मृत्युर्दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति । य एवं वेद ॥ ९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-35", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V10", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्तासां दिशामन्तस्तद्गमयाञ्चकार तदासां पाप्मनो विन्यदधात् । तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-36", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V11", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैनां मृत्युमत्यवहत् ॥ ११ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-37", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V12", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "स वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् । सा या यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।सोऽयमग्निः परेण मृत्युरतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-38", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V13", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ घ्राणमत्यवहत्स यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स वायुरभवत् सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-39", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V14", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ चक्षुरत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। स आदित्योऽभवत् । सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तः तपति ॥ १४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-40", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V15", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ श्रोत्रमत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। दिशोऽभवन् । ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-41", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V16", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ मनोऽत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स चन्द्रमा अभवत् सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति । एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति । य एवं वेद ॥ १६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-42", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V16_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "स वायू रुद्रशक्रादेर्वासुदेवबलाश्रयः ॥\nविमोच्य पापसङ्घात् तं दिशामन्तेष्वथाक्षिपत् ।\nउन्मुच्य मृत्योस्तांश्चैवाधोर्ध्वलोकेषु चावहत् ॥\nअग्निर्नासिक्यवायुश्च दिक्पा इन्द्रादयोऽखिलाः ।\nसूर्यः सोमश्च रुद्रश्च तेनैव स्वपदे स्थिताः ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-43", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V17", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथ आत्मनेऽन्नाद् यमागायद् यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यत इह प्रतितिष्ठति ॥ १७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-44", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V18", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "ते देवा अब्रुवन् एतावद्वा इदं सर्व यदन्नं तदात्मन आगासीरनु नोऽस्मिन् अन्न आभजस्वेति । ते वै माऽभिसंविशतेति । तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त । तस्माद् यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति । एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुर एता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद य उ हैवंविदं स्वेषु प्रति प्रति बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवत्यथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूषति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-45", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V19", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः प्राणो वा अङ्गानां रसः प्राणो हि वा अङ्गानां रसस्तस्माद् यस्मात् कस्माच्चाङ्गात् प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यत्येष ह वा अङ्गानां रसः ॥ १९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-46", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V20", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "एष उ एव बृहस्पतिर् वाग्वै बृहती तस्या एव पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ २० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-47", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V20_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "स्त्रीगुणैः सर्वपूर्णत्वाद् बृहती तु सरस्वती ।\nअनन्तवेदरूपत्वाद् सैव ब्रह्मेति कीर्तिता ॥\nविष्णुना बृंहितत्वाद्वा तत्पतिर्वायुरीश्वरः ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-48", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V21", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "एष उ एव ब्रह्मणस्पतिर् वाग्वै ब्रह्म तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ २१ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-49", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V22", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "एष उ एव साम । वाग् वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् । यद्वैव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः, समोऽनेन सर्वेण तस्मादेव साम, अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकतां । य एवमेतत् साम वेद ॥ २२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-50", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V23", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "एष उ वा उद्गीथः । प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धं वागेव गीथोच्च गीथा चेति स उद्गीथः ॥ २३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-51", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V23_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "सारत्वात् स्त्रीषु सा देवी सेत्युक्ता सामरूपतः ॥\nगीथेत्युक्ता तदुद्गीथः सामाख्योऽर्धतनुस्तथा ।\nअर्धनारीनरवपुर्वायुः कुत्रचिदीरितः ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-52", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V24", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाचायं त्वस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदीतोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ २४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-53", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V24_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अयास्यो विश्वसृग्यज्ञे तेनाविष्टोऽन्वगायत ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-54", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V25", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वं ।तस्य वै स्वर एव स्वं ।तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत । तया वाचा स्वरसम्पन्नयाऽर्त्विज्यं कुर्यात् ।तस्माद् यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव । अथो यस्य स्वं भवति भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ २५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-55", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V26", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद ।भवति हास्य सुवर्णं ।तस्य वै स्वर एव सुवर्णं भवति हास्य सुवर्णं च । एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ २६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-56", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V26_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "गृहकोशादिकं यत्स्वं तद्रूप्यस्य स्वरस्थितः ॥\nभूषणस्वर्णरूपी च स एवापि स्वरस्थितः ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-57", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V27", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयतेऽन्न इत्युहैक आहुः ॥ २७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-58", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V27_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "वागिन्द्रियं पीठरूपं तस्य देवस्य संस्थितम् ॥\nगानकालेऽन्यदा त्वन्नं प्राणपीठमिति स्मृतम् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bruhadaranyaka-59", | |||
"oldKey": "BR_C01_S03_V28", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BR_C01_S03", | |||
"chapter": "BR_C01", | |||
"verseType": "mantra", | |||
"text": "अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति स यत्र प्रस्तूयात् तदेतानि जपेदसतो मा सद्गमय तमसो मा ज्योतिर्गमय मृत्योर्माऽमृतं गमयेति स यदाहासतो मा सद्गमयेति मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह तमसो मा ज्योतिर्गमयेति मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह ॥ २८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id | |||
} | } | ||