JSON:Bhagavadgitabhashya: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
{ | { | ||
"schema": 1, | |||
"doc": { | |||
"slug": "Bhagavadgitabhashya", | |||
"title": "श्रीमद्भगवद्गीताप्रस्थानम्", | |||
"type": "bhashya", | |||
"docId": "BGB", | |||
"parent": null, | |||
"related": [], | |||
"nextId": 1175 | |||
}, | |||
"blocks": [ | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-1", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I01", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-2", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I02", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "श्रीमद्भगवद्गीताभाष्यम्" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-3", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I03", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "देवं नारायणं नत्वा सर्वदोषविवर्जितम् ।\nपरिपूर्णं गुरूंश्चाऽन् गीतार्थं वक्ष्यामि लेशतः ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-4", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I04", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "नष्टधर्मज्ञानलोककृपालुभिर्ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो ज्ञानप्रदर्शनाय भगवान् व्यासोऽवततार ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-5", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I05", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "ततश्चेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारसाधनादर्शनाद् वेदार्थाज्ञानाच्च संसारे क्लिश्यमानानां वेदानधिकारिणां स्त्रीशूद्रादीनां च धर्मज्ञानद्वारा मोक्षो भवेदिति कृपालुः सर्ववेदार्थोपबृंहितां तदनुक्तकेवलेश्वरज्ञानदृष्टार्थयुक्तां च सर्वप्राणिनाम् अवगाह्यानवगाह्यरूपां केवलभगवत्स्वरूपपरां परोक्षार्थां महाभारतसंहिताम् अचीक्लृपत् ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-6", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I06", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तच्चोक्तम् -\n\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Narayanashtaksharakalpa-id\"\u003E‘लोकेशा ब्रह्मरुद्राद्याः संसारे क्लेशिनं जनम् ।\nवेदार्थाज्ञमधीकारवर्जितं च स्त्रियादिकम् ॥\nअवेक्ष्य प्रार्थयामासुर्देवेशं पुरुषोत्तमम् ।\nततः प्रसन्नो भगवान् व्यासो भूत्वा च तेन च ॥\nअन्यावताररूपैश्च वेदानुक्तार्थभूषितम् ।\nकेवलेनात्मबोधेन दृष्टं वेदार्थसंयुतम् ॥\nवेदादपि परं चक्रे पञ्चमं वेदमुत्तमम् ।\nभारतं पञ्चरात्रं च मूलरामायणं तथा ॥\nपुराणं भागवतं चेति सम्भिन्नः शास्त्रपुङ्गवः॥’इति नारायणाष्टाक्षरकल्पे ।\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-7", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I07", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Upanarada-id\"\u003E‘ब्रह्माऽपि तन्न जानाति ईषत् सर्वोऽपि जानति(ते)।\nबह्वर्थमृषयस्तत्तु भारतं प्रवदन्ति हि ॥’ इत्युपनारदीये।\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E\n\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Narada-id\"\u003E‘ब्रह्माद्यैः प्रार्थितो विष्णुर्भारतं स चकार ह ।\nयस्मिन् दशार्थाः सर्वत्र न ज्ञेयाः सर्वजन्तुभिः ॥’\u003C/span\u003E\u003C/span\u003Eइति नारदीये ।\n\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Pramana-id\"\u003E‘भारतं चापि कृतवान् पञ्चमं वेदमुत्तमम् ।\nदशावरार्थं सर्वत्र केवलं विष्णुबोधकम् ॥\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-8", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I14", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Skanda-id\"\u003Eपरोक्षार्थं तु सर्वत्र वेदादप्युत्तमं तु यत् ॥’\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E इति स्कान्दे ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-9", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I15", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान् साङ्गोपनिषदान् द्विजः ।\nन चेत् पुराणं संविद्यान्नैव स स्याद् विचक्षणः ॥’(म.भा.१.१.२६८)’\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-10", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I16", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् ।\n‘बिभेत्यल्पश्रुताद् वेदो मामयं प्रचलिष्यति ।’( म.भा.आदि.१.२९३)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-11", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I17", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003Eमन्वादि केचिद् ब्रुवते ह्यास्तीकादि तथाऽपरे ।\nतथोपरिचराद्यन्ये भारतं परिचक्षते ॥(म.भा.आदि.१.६६)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-12", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I18", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Brahmanda-id\"\u003Eभारतं सर्ववेदाश्च तुलामारोपिताः पुरा ।\nदेवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैः ऋषिभिश्च समन्वितैः ।\nव्यासस्यैवाज्ञया तत्र त्वत्यरिच्यत भारतम् ॥(ब्रह्माण्डपुराणे)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-13", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I19", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘महत्त्वाद् भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।\nनिरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥’ (म.भा.१.३००)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-14", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I20", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न कुत्रचित् ’( म.भा.आदि ५.५०)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E,\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘विराटोद्योगसारवान्’ ( म भा.१.८९)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E इत्यादितद्वाक्यपर्यालोचनया, ऋषिसम्प्रदायात्, \u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Pramana-id\"\u003E‘को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान्महाभारतकृद् भवेत्’ ( वायुप्रोक्तवचनम्)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E इत्यादिपुराणग्रन्थान्तरगतवाक्यान्यथानुपपत्त्या, नारदाध्ययनादिलिङ्गैश्चावसीयते ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-15", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I21", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "कथमन्यथा भारतनिरुक्तिज्ञानमात्रेण सर्वपापक्षयः ? प्रसिद्धश्च सोऽर्थः ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-16", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I22", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "कथं चान्यस्य न कर्तुं शक्यते? ग्रन्थान्तरगतत्वाच्च नाविद्यमानस्तुतिः । न च कर्तुरेव । इतरत्रापि साम्यात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-17", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I24", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तत्र च सर्वभारतार्थसंग्रहां वासुदेवार्जुनसंवादरूपां भारतपारिजातमधुभूतां गीताम् उपनिबबन्ध ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-18", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I25", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तच्चोक्तम्–" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-19", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I26", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahakaurma-id\"\u003E‘भारतं सर्वशास्त्रेषु भारते गीतिका वरा ।\nविष्णोः सहस्रनामापि ज्ञेयं पाठ्यं च तद् द्वयम् ॥’\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E इति महाकौर्मे ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-20", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I27", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "\u003Cspan class=\"gr-blockquote\"\u003E\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Mahabharata-id\"\u003E‘स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने।’(म.भा.१३.१६.१२.)\u003C/span\u003E\u003C/span\u003E इत्यादि च ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-21", | |||
"oldKey": "BGB_C01_I28", | |||
"type": "introduction", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तत्र सेनयोर्मध्ये बान्धवादिमोहजालसंवृतं विषीदन्तम् अर्जुनं भगवानुवाच ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-22", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V01", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।\nमामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-23", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V02", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।\nआचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत्॥२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-24", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V03", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् ।\nव्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता॥३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-25", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V04", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।\nयुयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः॥४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-26", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V05", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।\nपुरुजित् कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः॥ ५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-27", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V06", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।\nसौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः॥ ६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-28", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V07", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम ।\nनायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥ ७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-29", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V08", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिंजयः ।\nअश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ ८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-30", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V09", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।\nनानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-31", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V10", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।\nपर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-32", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V11", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।\nभीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ११ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-33", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V12", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "तस्य संजनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।\nसिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्॥ १२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-34", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V13", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।\nसहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत्॥१३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-35", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V14", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।\nमाधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥१४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-36", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V15", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।\nपौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥१५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-37", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V16", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।\nनकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ॥ १६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-38", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V17", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।\nधृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः॥ १७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-39", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V18", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।\nसौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक्॥ १८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-40", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V19", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।\nनभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्॥१९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-41", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V20", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।\nप्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २०॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-42", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V21", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदमाह महीपते ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-43", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V22", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "यावदेतान् निरीक्षेऽहं योद्धुकामान् अवस्थितान् ।\nकैर्मया सह योद्धव्यम् अस्मिन् रणसमुद्यमे ॥२२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-44", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V23", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "योत्स्यमानान् अवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।\nधार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ २३॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-45", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V24", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ २४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-46", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V25", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।\nउवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरूनिति॥२५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-47", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V26", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄन् अथ पितामहान् ।\nआचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस्तथा॥ २६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-48", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V27", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "श्वशुरान् सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।\nतान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धून् अवस्थितान्॥ २७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-49", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V28", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।\nदृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्॥ २८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-50", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V29", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।\nवेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते॥२९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-51", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V30", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते ।\nन च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः॥३० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-52", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V31", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।\nनच श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे॥ ३१ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-53", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V32", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।\nकिं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा॥३२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-54", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V33", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।\nत इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च॥३३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-55", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V34", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।\nमातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥३४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-56", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V35", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "एतान् न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।\nअपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते॥३५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-57", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V36", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।\nपापमेवाश्रयेद् अस्मान् हत्वैतान् आततायिनः॥३६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-58", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V37", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् ।\nस्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव॥३७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-59", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V38", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।\nकुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्॥३८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-60", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V39", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापाद् अस्मान्निवर्तितुम् ।\nकुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन॥३९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-61", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V40", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।\nधर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभिभवत्युत॥४० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-62", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V41", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।\nस्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः॥४१ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-63", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V42", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।\nपतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः॥४२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-64", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V43", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसंकरकारकैः ।\nउत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः॥ ४३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-65", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V44", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।\nनरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम॥ ४४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-66", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V45", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अहो बत महत् पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।\nयद् राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः॥ ४५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-67", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V46", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "यदि मामप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।\nधार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत्॥४६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-68", | |||
"oldKey": "BGB_C01_V47", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C01", | |||
"chapter": "BGB_C01", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "एवमुक्त्वाऽर्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।\nविसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः॥४७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-69", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V01", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "तं तथा कृपयाऽऽविष्टम् अश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।\nविषीदन्तमिदं वाक्यम् उवाच मधुसूदनः॥१ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-70", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V02", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।\nअनार्यजुष्टम् अस्वर्ग्यम् अकीर्तिकरमर्जुन॥२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-71", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V03", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत् त्वय्युपपद्यते ।\nक्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप॥३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-72", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V04", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।\nइषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन॥४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-73", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V05", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।\nहत्वाऽर्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-74", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V06", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।\nयानेव हत्वा न जिजीविषामस्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-75", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V07", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।\nयच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्॥७ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-76", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V08", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद् यच्छोकम् उच्छोषणम् इन्द्रियाणाम् ।\nअवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥८ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-77", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V09", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः ।\nन योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह॥९ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-78", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V10", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः॥१० ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-79", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V11", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "अशोच्यान् अन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।\nगतासून् अगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः॥११ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-80", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V11_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "प्रज्ञावादान्\nस्वमनीषोत्थवचनानि । कथमशोच्याः?\nगतासून्\n॥११ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-81", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V12", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।\nन चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्॥१२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-82", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V12_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "किमिति?\nन त्वेवाहम्\n॥ ईश्वरनित्यत्वस्याप्रस्तुतत्वाद् दृष्टान्तत्वेनाह –\nन त्वेति ॥\nयथाऽहं नित्यः सर्ववेदान्तेषु प्रसिद्धः; एवं त्वमेते जनाधिपाश्च नित्याः ॥ १२ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-83", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "देहिनोऽस्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।\nतथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति॥१३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-84", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "देहिनो भाव एतद्भवति; तदेवासिद्धमिति चेद्, न-\nदेहिनोऽस्मिन् ॥\nयथा कौमारादिशरीरभेदेऽपि देही तदीक्षिता सिद्धः; एवं देहान्तरप्राप्तावपि, ईक्षितृत्वात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-85", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न हि जडस्य शरीरस्य कौमाराद्यनुभवः सम्भवति, मृतस्यादर्शनात् । मृतस्य वाय्वाद्यपगमाद् अनुभवाभावः, ‘अहं मनुष्यः’ इत्याद्यनुभवाच्चैतत् सिद्धमिति चेद्, न । सत्येवाविशेषे देहे सुप्त्यादौ ज्ञानादिविशेषादर्शनात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-86", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B03", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "समश्चाभिमानो मनसि । काष्ठादिवच्च ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-87", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B04", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "श्रुतेश्च । प्रामाण्यं च प्रत्यक्षादिवत् । न च बौद्धादिवत् । अपौरुषेयत्वात्। न ह्यपौरुषेये पौरुषेयाज्ञानादयः कल्पयितुं शक्याः । विना च कस्यचिद् वाक्यस्यापौरुषेयत्वं सर्वसमयाभिमतधर्माद्यसिद्धिः । यश्च तौ नाङ्गीकुरुते नासौ समयी, अप्रयोजकत्वात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-88", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B05", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "माऽस्तु धर्मोऽनिरूप्यत्वाद् इति चेद्, न । सर्वाभिमतस्य प्रमाणं विना निषेद्धुमशक्यत्वात् । न च सिद्धिरप्रामाणिकस्येति चेत् - न । सर्वाभिमतेरेव प्रमाणत्वात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-89", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B06", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अन्यथा सर्ववाचिकव्यवहारासिद्धेश्च । न च ‘मया श्रुतम्’ इति तव ज्ञातुं शक्यम् । अन्यथा वा प्रत्युत्तरं स्यात् । भ्रान्तिर्वा तव स्यात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-90", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B07", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "सर्वदुःखकारणत्वं वा स्यात् । एको वाऽन्यथा स्यात् ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-91", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B08", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "रचितत्वे च धर्मप्रमाणस्य कर्तुरज्ञानादिदोषशङ्का स्यात् । न चादोषत्वं स्ववाक्येनैव सिध्यति ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-92", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B09", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "न च येन केनचिद् अपौरुषेयम् इत्युक्तमआ उक्तवाक्यसमम् । अनादिकालपरिग्रहसिद्धत्वात् । अतः प्रामाण्यं श्रुतेः । अतः कुतर्कैः\nधीरस्तत्र न मुह्यति\n॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-93", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B10", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अथवा- जीवनाशं देहनाशं वाऽपेक्ष्य शोकः? न तावज्जीवनाशम् , नित्यत्वाद् इत्याह –\nन त्वेवेति ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-94", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V13_B11", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "नापि देहनाशमित्याह –\nदेहिन इति ॥\nयथा कौमारादिदेहहानेन जरादिप्राप्तावशोकः, एवं जीर्णादिदेहहानेन देहान्तरप्राप्तावपि ॥ १३ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-95", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V14", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।\nआगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ १४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-96", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V14_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "तथाऽपि तद्दर्शनाभावादिना शोक इति चेद्? नेत्याह –\nमात्रास्पर्शा इति ॥\nमीयन्त इति मात्राः = विषयाः, तेषां स्पर्शाः = सम्बन्धाः । त एव\nशीतोष्णसुखदुःखदाः\n। देहे शीतोष्णादिसम्बन्धाद्धि शीतोष्णाद्यनुभव आत्मनः। ततश्च सुखदुःखे । नह्यात्मनः स्वतो दुःखादिः सम्भवति । कुतः? आगमापायित्वात् । यद्यात्मनः स्वतः स्युः सुप्तावपि स्युः । अतो ‘यतो मात्रास्पर्शा जाग्रदादावेव ते सन्ति; नान्यदा’ इति तदन्वयव्यतिरेकित्वात् तन्निमित्ता एव, नात्मनः स्वतः ।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-97", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V14_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "आत्मनश्च तैर्विषयविषयिभावसम्बन्धाद् अन्यः सम्बन्धो नास्ति । न चाऽगमापायित्वेऽपि प्रवाहरूपेणापि नित्यत्वमस्ति । सुप्तिप्रलयादावभावाद् इत्याह –\nअनित्या इति ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-98", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V14_B03", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अत आत्मनो देहाद्यात्मभ्रम एव सुखदुःखकारणम् । अतस्तद्विमुक्तस्य बन्धुमरणादिदुःखं न संभवति । अतोऽभिमानं परित्यज्य\nतान्\nशीतोष्णादीन्\nतितिक्षस्व\n॥ १४ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-99", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V15", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।\nसमदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते॥१५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-100", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V15_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "अतः प्रयोजनमाह –\nयं हीति ॥\nयम् एते\nमात्रास्पर्शा\nन व्यथयन्ति\n। पुरि शयमेव सन्तम् । शरीरसम्बन्धाभावे सर्वेषामपि व्यथाभावात् पुरुषम् इति विशेषणम् । कथं न व्यथयन्ति? समदुःखसुखत्वात् । तत् कथम् ? धैर्येण ॥ १५ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-101", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V16", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": "shloka", | |||
"text": "नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।\nउभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥१६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-102", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V16_B01", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘नित्य आत्मा’ इत्युक्तम् । किम् आत्मैव नित्यः, आहोस्विद् अन्यदपि ? अन्यदपि । तत् किम् इति ? आह – \u003Cspan class=\"gr-prateeka\"\u003Eनासत इति ॥\u003C/span\u003E \u003Cspan class=\"gr-moola\"\u003Eअसतः\u003C/span\u003E कारणस्य \u003Cspan class=\"gr-moola\"\u003Eसतः\u003C/span\u003E ब्रह्मणश्च \u003Cspan class=\"gr-moola\"\u003Eअभावो न विद्यते\u003C/span\u003E।" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-103", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V16_B02", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "‘प्रकृतिः पुरुषश्चैव नित्यौ कालश्च सत्तम।’ इति वचनात् श्रीविष्णुपुराणे । पृथग्\n‘विद्यते’\nइत्यादरार्थः ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-104", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V16_B03", | |||
"type": "bhashya", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": null, | |||
"text": "असतः कारणत्वं च –\n\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Bhagavata-id\"\u003E‘सदसद्रूपया चासौ गुणमय्याऽगुणो विभुः’ (भाग.१.२.३१)\u003C/span\u003E\nइति भागवते ।\n\u003Cspan class=\"gr-reference gr-ref-Rigveda-id\"\u003E‘असतः सदजायत’ (ऋ.१०.७२.२)\u003C/span\u003E\nइति च । अव्यक्तेश्च । सम्प्रदायतश्चैतत् सिद्धम् इत्याह –\nउभयोरपीति ॥\nअन्तो\nनिर्णयः॥१६ ॥" | |||
}, | |||
{ | |||
"id": "Bhagavadgitabhashya-105", | |||
"oldKey": "BGB_C02_V17", | |||
"type": "verse", | |||
"parent": "BGB_C02", | |||
"chapter": "BGB_C02", | |||
"verseType": | |||
} | } | ||