BramhasutraBhashyam/C01/S01: Difference between revisions
| Line 9: | Line 9: | ||
<div class="shloka">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div> | <div class="shloka">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div> | ||
<div class="title">तच्चोक्तं स्कान्दे –</div> | <div class="title">तच्चोक्तं स्कान्दे –</div> | ||
नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् । | {{Shloka | ||
किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥ | |नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् । | ||
गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते । | |किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥ | ||
सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥ | }} | ||
शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् । | |||
तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥ | {{Shloka | ||
अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् । | |गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते । | ||
उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥ | |सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥ | ||
चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः । | }} | ||
शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥ | |||
कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये । | {{Shloka | ||
चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥ | |शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् । | ||
अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् । | |तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥ | ||
अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥ | }} | ||
निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः । | |||
यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥ | {{Shloka | ||
सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः । | |अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् । | ||
मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥ | |उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥ | ||
इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः । | }} | ||
सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥ | |||
शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः । | {{Shloka | ||
एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥ | |चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः । | ||
ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु । | |शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥ | ||
ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः | }} | ||
{{Shloka | |||
|कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये । | |||
|चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् । | |||
|अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः । | |||
|यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः । | |||
|मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः । | |||
|सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः । | |||
|एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥ | |||
}} | |||
{{Shloka | |||
|ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु । | |||
|ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः । | |||
}} | |||
<small>इत्यादि</small> | |||
}} | }} | ||
Revision as of 06:36, 24 March 2026
प्रथमाध्याये प्रथमः पादः
जिज्ञासाधिकरणम्
ॐ ॐअथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ 01-01 ॥
जन्माधिकरणम्
ॐ जन्माद्यस्य यतः ॐ ॥ 02-02 ॥
शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्
ॐ शास्त्रयोनित्वात् ॐ ॥ 03-03 ॥
समन्वयाधिकरणम्
ॐ तत्तु समन्वयात् ॐ ॥ 04-04 ॥
ईक्षत्यधिकरणम्
ॐ ईक्षतेर्नाशब्दम् ॐ ॥ 05-05 ॥
ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ 06-06 ॥
ॐ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॐ ॥ 07-07 ॥
ॐ हेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 08-08 ॥
ॐ स्वाप्ययात् ॐ ॥ 09-09 ॥
ॐ गतिसामान्यात् ॐ ॥ 10-10 ॥
ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ 11-11 ॥
आनन्दमयाधिकरणम्
ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ॥ 12-12 ॥
ॐ विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ॐ ॥ 13-13 ॥
ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-14 ॥
ॐ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ॐ ॥ 15-15 ॥
ॐ नेतरोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 16-16 ॥
ॐ भेदव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 17-17 ॥
ॐ कामाच्च नानुमानापेक्षा ॐ ॥ 18-18 ॥
ॐ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॐ ॥ 19-19 ॥
अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्
ॐ अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ॐ ॥ 20-20 ॥
ॐ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ॐ ॥ 21-21 ॥
आकाशाधिकरणम्
ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 22-22 ॥
प्राणाधिकरणम्
ॐ अत एव प्राणः ॐ ॥ 23-23 ॥
ज्योतिरधिकरणम्
ॐ ज्योतिश्चरणाभिधानात् ॐ ॥ 24-24 ॥
गायत्र्यधिकरणम्
ॐ छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ॐ॥ 25-25 ॥
ॐ भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ॐ ॥ 26-26 ॥
ॐ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॐ ॥ 27-27॥
पादान्त्यप्राणाधिकरणम्
ॐ प्राणस्तथाऽनुगमात् ॐ ॥ 28-28 ॥
ॐ न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन् ॐ ॥ 29-29 ॥
ॐ शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ॐ ॥ 30-30 ॥
ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ॐ ॥ 31-31 ॥