JSON:Mundaka

schema	1
doc	slug "Mundaka" title "आथर्वणोपनिषद्भाष्यम्" type "bhashya" docId "MUN" parent null related Empty array nextId 98
blocks	id "Mundaka-1" oldKey "MUN_C01_V01" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥" id "Mundaka-2" oldKey "MUN_C01_V01_B01" type "bhashya" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType null text "आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् । अनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥" id "Mundaka-3" oldKey "MUN_C01_V02" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥" id "Mundaka-4" oldKey "MUN_C01_V03" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥" id "Mundaka-5" oldKey "MUN_C01_V04" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥" id "Mundaka-6" oldKey "MUN_C01_V05" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥" id "Mundaka-7" oldKey "MUN_C01_V03_B01" type "bhashya" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType null text "‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः । ता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।" id "Mundaka-8" oldKey "MUN_C01_V03_B02" type "bhashya" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType null text "‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये । विष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥ स्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः । न विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥ सर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’" id "Mundaka-9" oldKey "MUN_C01_V03_B03" type "bhashya" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType null text "‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’" id "Mundaka-10" oldKey "MUN_C01_V06" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥" id "Mundaka-11" oldKey "MUN_C01_V07" type "verse" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType "mantra" text "यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः । तस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥" id "Mundaka-12" oldKey "MUN_C01_V07_B07" type "bhashya" parent "MUN_C01" chapter "MUN_C01" verseType null text "एतद्ब्रह्म चतुर्मुखः ॥" id "Mundaka-13" oldKey "MUN_C02_V01" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "तदेतत् सत्यम् । मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥" id "Mundaka-14" oldKey "MUN_C02_V01_B01" type "bhashya" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType null text "तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः ।" id "Mundaka-15" oldKey "MUN_C02_V02" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥" id "Mundaka-16" oldKey "MUN_C02_V03" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥" id "Mundaka-17" oldKey "MUN_C02_V04" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥" id "Mundaka-18" oldKey "MUN_C02_V05" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥" id "Mundaka-19" oldKey "MUN_C02_V06" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥" id "Mundaka-20" oldKey "MUN_C02_V07" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥" id "Mundaka-21" oldKey "MUN_C02_V08" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथाऽन्धाः ॥ ८ ॥" id "Mundaka-22" oldKey "MUN_C02_V09" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥" id "Mundaka-23" oldKey "MUN_C02_V10" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥" id "Mundaka-24" oldKey "MUN_C02_V10_B01" type "bhashya" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType null text "विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति । साम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥" id "Mundaka-25" oldKey "MUN_C02_V11" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥" id "Mundaka-26" oldKey "MUN_C02_V12" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥" id "Mundaka-27" oldKey "MUN_C02_V13" type "verse" parent "MUN_C02" chapter "MUN_C02" verseType "mantra" text "तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥" id "Mundaka-28" oldKey "MUN_C03_V01" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "तदेतत् सत्यम् । यथा सुदीप्तात् पावकाद् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥" id "Mundaka-29" oldKey "MUN_C03_V02" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥" id "Mundaka-30" oldKey "MUN_C03_V02_B02" type "bhashya" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType null text "‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका । अक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥ वासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥" id "Mundaka-31" oldKey "MUN_C03_V03" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥" id "Mundaka-32" oldKey "MUN_C03_V04" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥" id "Mundaka-33" oldKey "MUN_C03_V04_B04" type "bhashya" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType null text "‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः । क्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥" id "Mundaka-34" oldKey "MUN_C03_V05" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥" id "Mundaka-35" oldKey "MUN_C03_V05_B01" type "bhashya" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType null text "‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति । रमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥" id "Mundaka-36" oldKey "MUN_C03_V06" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥" id "Mundaka-37" oldKey "MUN_C03_V07" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥ सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥" id "Mundaka-38" oldKey "MUN_C03_V07_B01" type "bhashya" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType null text "सप्तार्चिषो वृत्तयः । होमाः सम्बन्धाः । लोकाः गोलकाः । गुहाशयां बुद्धौ । ‘लोपः समाने’ इति सूत्रादेकयकारलोपः । प्रतिपुरुषं सप्त सप्त ॥ ८ ॥" id "Mundaka-39" oldKey "MUN_C03_V08" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः । अतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥" id "Mundaka-40" oldKey "MUN_C03_V09" type "verse" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType "mantra" text "पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् । एतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥" id "Mundaka-41" oldKey "MUN_C03_V09_B01" type "bhashya" parent "MUN_C03" chapter "MUN_C03" verseType null text "भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।" id "Mundaka-42" oldKey "MUN_C04_V01" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् । अत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥" id "Mundaka-43" oldKey "MUN_C04_V02" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् । यदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥" id "Mundaka-44" oldKey "MUN_C04_V02_B01" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "विज्ञानाद् ब्रह्मणः परम् । ‘नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः’ इति (हि)भागवते ।" id "Mundaka-45" oldKey "MUN_C04_V03" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः । तदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥" id "Mundaka-46" oldKey "MUN_C04_V03_B03" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः । मनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥" id "Mundaka-47" oldKey "MUN_C04_V04" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ४ ॥" id "Mundaka-48" oldKey "MUN_C04_V05" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥" id "Mundaka-49" oldKey "MUN_C04_V06" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः । तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥" id "Mundaka-50" oldKey "MUN_C04_V06_B06" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "अमृतस्य मुक्तस्य सेतुः । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ । ‘मुक्तानां परमा गतिः’ इत्यादेः ॥ ६ ॥" id "Mundaka-51" oldKey "MUN_C04_V07" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः । स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥" id "Mundaka-52" oldKey "MUN_C04_V07_B07" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) । चरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥" id "Mundaka-53" oldKey "MUN_C04_V08" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥" id "Mundaka-54" oldKey "MUN_C04_V09" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि । दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥" id "Mundaka-55" oldKey "MUN_C04_V10" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय । तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥" id "Mundaka-56" oldKey "MUN_C04_V11" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । तक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥" id "Mundaka-57" oldKey "MUN_C04_V11_B11" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "‘परा अप्यवरा यस्मात् स हि विष्णुः परावरः ॥ ११ ॥" id "Mundaka-58" oldKey "MUN_C04_V12" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥" id "Mundaka-59" oldKey "MUN_C04_V12_B12" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "ब्रह्माण्डमध्यगो नित्यं तपत्येष रवौ स्थितः ॥’ इति च ॥ १२ ॥" id "Mundaka-60" oldKey "MUN_C04_V13" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥" id "Mundaka-61" oldKey "MUN_C04_V13_B13" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "सूर्यादयस्तं न भासयन्ति ॥ १३ ॥" id "Mundaka-62" oldKey "MUN_C04_V14" type "verse" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType "mantra" text "ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण । अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥" id "Mundaka-63" oldKey "MUN_C04_V14_B14" type "bhashya" parent "MUN_C04" chapter "MUN_C04" verseType null text "इदं ब्रह्मैव विश्वं पूर्णम् । इदमेव (च) वरिष्ठं सर्वोत्तमम् । इदंशब्दानां बहुत्वाद् ब्रह्मविषय एवेदंशब्दः ॥ १४ ॥" id "Mundaka-64" oldKey "MUN_C05_V01" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥" id "Mundaka-65" oldKey "MUN_C05_V01_B01" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।" id "Mundaka-66" oldKey "MUN_C05_V02" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः । जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥" id "Mundaka-67" oldKey "MUN_C05_V02_B02" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः । तया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ जीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।" id "Mundaka-68" oldKey "MUN_C05_V03" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥" id "Mundaka-69" oldKey "MUN_C05_V03_B03" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "पुण्यं चानिष्टं विधूय ॥ ३ ॥" id "Mundaka-70" oldKey "MUN_C05_V04" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी । आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥" id "Mundaka-71" oldKey "MUN_C05_V05" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् । अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥" id "Mundaka-72" oldKey "MUN_C05_V06" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः । येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥" id "Mundaka-73" oldKey "MUN_C05_V06_B06" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः । आसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः । तस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥" id "Mundaka-74" oldKey "MUN_C05_V07" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति । दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥" id "Mundaka-75" oldKey "MUN_C05_V07_B05" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "सर्वगत्वाद्दूरेऽन्तिके च ।" id "Mundaka-76" oldKey "MUN_C05_V08" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥" id "Mundaka-77" oldKey "MUN_C05_V08_B08" type "bhashya" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType null text "‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना । ब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥ प्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।" id "Mundaka-78" oldKey "MUN_C05_V09" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश । प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥" id "Mundaka-79" oldKey "MUN_C05_V10" type "verse" parent "MUN_C05" chapter "MUN_C05" verseType "mantra" text "यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥" id "Mundaka-80" oldKey "MUN_C06_V01" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् । उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥" id "Mundaka-81" oldKey "MUN_C06_V01_B01" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।" id "Mundaka-82" oldKey "MUN_C06_V02" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र । पर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥" id "Mundaka-83" oldKey "MUN_C06_V03" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥" id "Mundaka-84" oldKey "MUN_C06_V04" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् । एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥" id "Mundaka-85" oldKey "MUN_C06_V05" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः । ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥" id "Mundaka-86" oldKey "MUN_C06_V05_B05" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति । ‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् । प्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥" id "Mundaka-87" oldKey "MUN_C06_V06" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥" id "Mundaka-88" oldKey "MUN_C06_V06_B06" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "ब्रह्मलोकेषु स्थित्वा परान्तकाले परिमुच्यन्ति ॥ ६ ॥" id "Mundaka-89" oldKey "MUN_C06_V07" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु । कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥" id "Mundaka-90" oldKey "MUN_C06_V07_B07" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा । एकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः । कुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥ अतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि । अब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥ एकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् । स्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥ हरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते । संश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।" id "Mundaka-91" oldKey "MUN_C06_V08" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय । तथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥" id "Mundaka-92" oldKey "MUN_C06_V08_B08" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः । विहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥ अशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः । एवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।" id "Mundaka-93" oldKey "MUN_C06_V09" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति । तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥" id "Mundaka-94" oldKey "MUN_C06_V09_B09" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) । नायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।" id "Mundaka-95" oldKey "MUN_C06_V10" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "तदेष श्लोकः । क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः । तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥" id "Mundaka-96" oldKey "MUN_C06_V11" type "verse" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType "mantra" text "तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते । ॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥" id "Mundaka-97" oldKey "MUN_C06_V11_B1" type "bhashya" parent "MUN_C06" chapter "MUN_C06" verseType null text "प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा । मम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥"