Vishnutattvavinirnaya/Ullekha

उल्लेखसूची — विष्णुतत्त्वविनिर्णयः

← Vishnutattvavinirnaya

इस ग्रन्थे उद्धृतानि प्रमाणस्थानानि — 36 स्रोताः

Aitareyabrahmana

2 उद्धरणानि

1. ‘तद्योहं सोसौ योसौ सोहम्’(ऐ.ब्रा.आ-२,अ-२,ख-४.१२)
2. ‘अः इति ब्रह्म तत्रागतमहमिति’(ऐ.ब्रा.२.३.८)

Bhagavadgeeta

11 उद्धरणानि

1. ‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
   क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥
2. ‘उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
   यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥
3. ‘यस्मात् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
   अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥
4. ‘यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
   स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥
5. ‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
   एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत ॥’(भा.गी.१५.१६-२०)
6. ‘तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
   भवामि नचिरात् पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥’(भ.गी.१२.७)
7. यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
   स सर्वविद् भजति मां सर्वभावेन भारत ॥(भ.गी.१५.१९)
8. ‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
   अपरस्परसम्भूतं किमन्यत् कामहैतुकम् ॥(भ.गी.१६.८)
9. एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
   प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥’(भ.गी.१६.९)
10. ‘सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
    अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥’(भ.गी.१८.२०)
11. इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
    सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥’(भ.गी.१४.२)

Brahmandapurana

9 उद्धरणानि

1. ‘वेदानां सृष्टिवाक्यानि भवेयुर्व्यक्त्यपेक्षया ।
   अवान्तराभिमानानां देवानां वा व्यपेक्षया ॥
   नानित्यत्वात् कुतस्तेषामनित्यत्वं स्थिरात्मनाम् ॥’
2. ‘नित्यपूर्णाखलिगुणो विदोषः सर्वदैव यः ।
   स्वतन्त्रः स परो (परमो) विष्णुर्जन्ममृत्यादिवर्जितः ॥’
3. ‘निर्दोषश्चेत् कथं विष्णुर्मानुषेषूदपद्यत ।
   चिन्ताश्रमव्रणाज्ञानदुःखयुग् दृश्यते कथम् ॥
4. एष मे संशयो ब्रह्मन् हृदि शल्य इवार्पितः ।
   अनुद्धार्योऽपरैर्मत्यैः सूक्तिशक्त्या तमुद्धर ॥
5. स्त्रीपुंमलाभियोगात्मदेहो विष्णोर्न जायते ।
   किन्तु निर्दोषचैतन्यसुखां नित्यां स्वकां तनुम् ॥
6. प्रकाशयति सैवेयं जनिर्विष्णोर्न चापरा ।
   तथाऽप्यसुरमोहाय परेषां च क्वचित् क्वचित् ॥
7. दुःखाज्ञानभ्रमादीन् स दर्शयेच्छुद्धसद्गुणः ।
   क्व व्रणादि क्व चाज्ञानं स्वतन्त्राचिन्त्यसद्गुणे ॥
8. दोर्लभ्यायैव मौक्षस्य दर्शयेत् तान्यजो हरिः ।
   मिथ्यादर्शनदोषेण तेन मुक्तिं न यान्ति च ॥
9. तमो यान्ति च तेनैव तस्माद्दोषविवर्जितम् ।
   प्रादुर्भावगतं चैव जानीयाद्विष्णुमञ्जसा ॥’

Brahmasutra

6 उद्धरणानि

1. ‘स्वात्मना चोत्तरयोः’(ब्र.सू.२.३.२१)
2. ‘द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात्’(ब्र.सू.१.३.१)
3. ‘नानुमानमतच्छब्दात्’(ब्र.सू.१.३.३)
4. ‘प्राणभृच्च’(ब्र.सू.१.३.४)
5. ‘ओं जगद्य्वापारवर्जम् ओं’(ब्र.सू.४.४.१७)
6. ‘ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओं’(ब्र.सू.४.४.१८)

Brahmatarka

4 उद्धरणानि

1. अभिन्नत्वमभेदश्च यथा भेदविवर्जितम् ।
   व्यवहार्यं पृथक् च स्यादेवं सर्वे गुणाः हरेः ॥
2. अभेदाभिन्नयोर्भेदा यदि वा भेदभिन्नयोः ।
   अनवस्थितिरेव स्यान्न विशेषणतामतिः ॥
3. मूलसम्बन्धमज्ञात्वा तस्मादेकमनन्तधा ।
   व्यवहार्यं विशेषेण दुस्तर्कबलतो हरेः ॥
   विशेषोऽपि स्वरूपं स स्वनिर्वाहकताऽस्य च ॥’
4. ‘देशः सर्वत्र पुरुषः स्वतन्त्रः कालनित्यता ।
   इत्यादिषु स्वसम्बन्धो यथैव गुणरूपिणः ॥
   गुणित्वं गुणभोक्तृत्वं स्याद् विष्णोस्तच्च स स्वयम् ॥’

Brihadaranyakopanishat

8 उद्धरणानि

1. ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत् तत् केन कं पश्येत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं विजानीयात् येनेदं सर्वं विजानाति तं च केन विजानीयात् विज्ञातारमरे केन विजानीयात्’(बृ.उ.४(२).४.१४)
2. ‘अविनाशी वा अरेऽयमात्मानुच्छित्तिधर्मा’(बृ.उ.६.५.१३(४.५.१४))
3. ‘अत्रैव मा भगवान् मोहान्तमापिबन्’(बृ.उ.६.५.१३(४.५.१४))
4. ‘न प्रेत्य सञ्ज्ञाऽस्ति’(बृ.उ.६.५.१२(४.५.१३))
5. ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत् तत् केन कं पश्येत्’(बृ.उ.४(२).४.१४)
6. ‘विज्ञातारमरे केन विजानीयाद्’(बृ.उ.४(२).४.१४)
7. ‘न तु तद् द्वितीयमस्ति’(बृ.उ.६(४).३.२३)
8. ‘ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत् (यत्ततोऽन्यत् विभक्तत्वेनैव पश्येत्)’(बृ.उ.६(४).३.२३)

Bruhadaranyakabrahmana

1 उद्धरणानि

1. ‘तस्योपनिषदहमिति’(बृ.ब्रा.५)

Bruhadaranyakopanishat

2 उद्धरणानि

1. ‘तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यमिति । प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ।’(बृ.उ.४.१.२० )
2. ‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४ )

Chandogyopanishat

40 उद्धरणानि

1. ‘इतिहासपुराणः पञ्चमो वेदानां वेदः’(छां.उ.७.१.४)
2. ‘स यथा शकुनिः सूत्रेण प्रबद्धः दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा बन्धनमेवोपाश्रयते ।’(छां.उ.६.८.२)
3. ‘सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वा प्रजा सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः’ (छां.उ.६.८.४)
4. ‘यथा सोम्य मधु मधुकृतो निस्तिष्ठन्ति नानात्ययानां वृक्षाणां रसानां समवहारमेकतां गमयन्ति । ते यथा तत्र न विवेकं लभन्तेऽमुष्याहं वृक्षस्य रसोऽस्म्यमुष्याहं वृक्षस्य रसोऽस्मीत्येवमेव खलु सोम्येमाः सर्वा प्रजाः सति सम्पद्य न विदुः सति सम्पत्स्यामह इति । त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा वृको वा वराहो वा कीटो वा पतङ्गो वा दंशो वा मशको वा यद्यत् भवन्ति तत्तदा भवन्ति।’(छां.उ.६.९.१-३)
5. ‘इमाः सोम्य नद्यः पुरस्तात् प्राच्यः स्यन्दन्ते पश्चात् प्रतीच्यस्ताः समुद्रात् समुद्रमेवापियन्ति । स समुद्र एव भवति । ता यथा तत्र (न विवेकं लभन्ते) न विदुरियमहमस्मीयमहमस्मीति । एवमेव खलु सोम्येमाः सर्वाः प्रजा सत आगम्य न विदुः सत आगच्छामहे इति । त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा वृको वा वराहो वा कीटो वा दंशो वा मशको वा यद्यद्भवन्ति तत्तदा भवन्ति।’ (छां.उ.६.१०.१-२)
6. ‘...स एष जीवेनात्मनानुप्रभूतः पेपीयमानो मोदमानस्तिष्ठति । अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति...’ (छां.उ.६.११.१-२)
7. ‘न्यग्रोधफलमत आहरेति इदं भगव इति भिन्धीति भिन्नं भगव इति किमत्र पश्यसीति अण्व्य इवेमा धाना भगव इत्यासामङ्गैकां भिन्धीति भिन्ना भगव इति किमत्र पश्यसीति न किञ्चन भगव इति । तं होवाच यं वै सोम्यैतमणिमानं न निभालयसे एतस्य वै सोम्यैषोऽणिम्न एवं महान् न्यग्रोधस्तिष्ठति..’ (छां.उ.६.१२.१-२)
8. लवणमेतदुदकेऽवधाय मा प्रातरुपसीदथा इति । तद्ध तथा चकार । तं होवाच यद्दोषा लवणमेतदुदकेऽवधा अङ्ग तदाहरेति । तद्धावमृश्य न विवेद ।
   यथा विलीनमेवाङ्ग अस्यान्तादाचामेति । कथमिति । लवणमिति । मध्यादाचामेति । कथमिति । लवणमिति । अन्त्यादाचामेति । कथमिति । लवणमिति । अभिप्रास्यैतदथ मोपसीदथा इति । तद्ध तथा चकार । तच्छश्वत् संवर्तते । तं होवाच अत्र वाव किल (त)सत्सोम्य न निभालयसेऽत्रैव किलेति’ (छां.उ.६.१३.१-२)
9. ‘यथा सोम्य पुरुषं गन्धारेभ्योभिनद्धाक्षमानीय तं ततोतिजने विसृजेत्....’ (छां.उ.६.१४.१)
10. ‘अथ यदाऽस्य वाङ् मनसि सम्पद्यते मनः प्राणे प्राणस्तेजसि तेजः परस्यां देवतायां तावन्न विजानाति’ (छां.उ.६.१५.२)
11. ‘पुरुषं सोम्योतं हस्तगृहीतमानयन्ति अपहार्षीत् स्तेयमकार्षीत् परशुमस्मै तपतेति । स यदि तस्य कर्ता भवति तत एवानृतमात्मानं कुरुते सोनृताभिसन्धोनृतेनात्मानमन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति स दह्यते अथ हन्यते अथ स यदि तस्याकर्ता भवति तत एव सत्यमात्मानं कुरुते । स सत्यभिसन्धः सत्येनात्मानमन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति स न दह्यते अथ मुच्यते’ (छां.उ.६.१६.१-२)
12. ‘सति सम्पद्य न विदुः सति सम्पत्स्यामह इति । त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा’(छां.उ.६.९.२)
13. ‘सत आगम्य न विदुः सत आगच्छाम इहे इति । त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा’(छां.उ.६.१०.२)
14. ‘ताः समुद्रात् समुद्रमेवापियन्ति स समुद्र एव भवति’(छां.उ.६.१०.१)
15. ‘स्वं ह्यपीतो भवति’(छां.उ.६.८.१)
16. ‘ सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वा प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः’(छां.उ.६.८.४)
17. ‘अनेन जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणि’(छां.उ.६.३.२)
18. ‘स एष जीवेनात्मनानुप्रभूतः पेपीयमानो मोदमानस्तिष्ठति’(छां.उ.६.११.१)
19. ‘तत्तेज ऐक्षत’(छां.उ.६.२.३)
20. ‘ता आप ऐक्षन्त’ (छां.उ.६.२.४)
21. ‘इमास्तिस्रो देवता’ (छां.उ.६.३.२)
22. ‘अनेन जीवेनात्मना’ (छां.उ.६.३.२)
23. ‘जीवेनात्मनानुप्रभूतः पेपीयमानो मोदमानस्तिष्ठति’(छां.उ.६.११.१)
24. ‘जीवापेतं वाव किलेदं म्रियते न जीवो म्रियते’(छां.उ.६.११.३)
25. ‘ब्रह्मणा त्यक्तदेहस्तु मृत इत्युच्यते नरः’
26. ‘यं वै सोम्य एतमणिमानं न निभालयस एतस्य वै सोम्यैषोऽणिम्न (अस्य सोम्यैषोणिम्न) एवं महान् न्यग्रोधस्तिष्ठति’(छां.उ.६.१२.२)
27. ‘स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदं सर्वं तत्सत्यं स आत्माऽतत्त्वमसि श्वेतकेतो’(छां.उ.६.१२.३)
28. ‘अण्व्य इवेमा धाना’(छां.उ.६.१२.१)
29. ‘सर्वान् वेदानधीत्य महामना अनूचानमानी स्तब्ध एयाय’(छां.६.१.२)
30. ‘तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)
31. ‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)
32. ‘यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृण्मयं विज्ञातं स्यात्’ (छां.उ.६.१.४)
33. ‘यथा सोम्यैकेन लोहमणिना सर्वं लोहमयं विज्ञातं स्यात्’(छां.उ.६.१.५)
34. ‘यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातं स्यात्’(छां.उ.६.१.६)
35. ‘वाचाऽऽरम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्’(छां.उ.६.१.४)
36. ‘कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूः याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधात् शाश्वतीभ्यः समाभ्यः’(ई.उ.८),
37. ‘योसावादित्ये(य एव आदित्ये) पुरुषः(पुरुषो दृष्यते) सोऽहमस्मि स एवाहमस्मि’(छां.४.११.१)
38. ‘परं ज्योतिरूपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते ।’(छां.उ.८.३.४)
39. ‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३)
40. ‘एकमेवाद्वितीयं तत् ’(छां.उ.६.१)

Kathakopanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ’(कठ.१.२.९)

Kathopanishat

5 उद्धरणानि

1. ‘नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुधा श्रुतेन ।
   यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥’(कठ.१.२.२३)
2. ‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(कठ.उ.२.१.१५)
3. ‘नेह नानास्ति किञ्चन’(कठ.२.१.११)
4. ‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति।’ (कठ.२.१.१०)
5. ‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
   एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् तानेवानु विधावति ॥(कठ.२.१.१४)’

Krishnayajurvedataittiriyaaranyaka

1 उद्धरणानि

1. ‘कामेन मे काम आगात् । हृदयात् हृदयं मृत्योः । यदमीषामदः प्रियः तदैतूप मामभि ॥’(कृ.य.तै.आ.३.१५)

Mahabaharata

1 उद्धरणानि

1. ‘अनित्यत्वात् सदुःखत्वान्न धर्माद्याः परं सुखम् ।
   मोक्ष एव परानन्दः संसारे परिवर्तताम् ॥’

Mahabharata

4 उद्धरणानि

1. (शरीरमेवायतनं सुखस्य दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥म.भा.१२.१९४.१८)‘सुखस्य चाप्यायतनं शरीरं दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ।
   अचेतनं प्राकृतमेतदाहुर्भोक्ता तयोश्चेतनकः शरीरी ॥’
2. ‘ऐकात्म्यं नाम यदिदं केचिद् ब्रूयुरनैपुणाः ।
   शास्त्रतत्त्वमविज्ञाय तथा वादबलाज्जनाः ॥
   कामक्रोधाभिभूतत्वादहङ्कारवशं गताः ।
   याथातथ्यमविज्ञाय शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ॥
   ब्रह्मस्तेना निरानन्दा अपक्वमनसोशिवाः ।
   वैगुण्यमेव पश्यन्ति न गुणानि नियुञ्जते ॥
   तेषां तमःशरीराणां तम एव परायणम् ।
   यतः स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोर्थतः ॥
   कथमस्मि स इत्येव सम्बन्धः स्यादसंहितः ॥’
3. ‘मग्नस्य हि परेज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत् ।’(म.भा.१२.३०७.८३)
4. उद्यतायुधदोर्दण्डाः पतितास्वशिरोक्षिभिः ।
   पश्यन्तः पातयन्ति स्म कबन्धा अप्यरीन् युधि ॥’

Mahanarayanopanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘यमन्तः समुद्रे कवयो वयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ॥
   यतः प्रसूताः जगतः प्रसूती तोयेन जीवान् व्यससर्ज भूम्याम् ।
   यदोषधीभिः पुरुषान् पशूंश्च विवेश भूतानि चराचराणि ॥
   अतः परं नान्यदणीयसं हि परात् परं यन्महतो महान्तम् । यदेकमव्यक्तमनन्तरूपं विश्वं पुराणं तमसः परस्तात् ॥
   तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम् ।’(म.ना.उ.१.३-६)

Mahavaraha

1 उद्धरणानि

1. ‘मुख्यं च सर्ववेदानां तात्पर्यं श्रीपतेः परम् ।
   उत्कर्षे तु तदन्यत्र तात्पर्यं स्यादवान्तरम् ॥’

Mahavarahapurana

2 उद्धरणानि

1. ‘वेदास्ते नित्यविन्नत्वात् श्रुतयश्चाखिलैः श्रुतेः ।
   आम्नायोऽनन्यथापाठादीशबुद्धिस्थिताः सदा ॥’
2. ‘सर्वज्ञं सर्वकर्तारं नारायणमनामयम् ।
   सर्वोत्तमं ज्ञापयन्ति महातात्पर्यमत्र हि ॥
   सर्वेषामपि वेदानाम् इतिहासपुराणयोः ।
   प्रमाणानां च सर्वेषां तदर्थं चान्यदुच्यते ॥’

Mahopanishat

4 उद्धरणानि

1. ‘सर्वोत्तमं सर्वदोषव्यपेतं गुणैरशेषैः पूर्णमन्यं समस्तात् ।
   वैलक्षण्याज्ज्ञापयितुं प्रवृत्ताः सर्वे वेदा मुख्यतो नैव चान्यत् ॥’
2. ‘एको(ह वै) नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो (नापो) नाग्नीषोमौ नेमे द्यावापृथिवी।’(महोपनिषत्१.२)
3. गुणक्रियादयो विष्णोः स्वरूपं नान्यदिष्यते ।
   अतो मिथोऽपि भेदो न तेषां क्वचित् कदाचन ॥
4. स्वरूपेऽपि विशेषोऽस्ति स्वरूपत्ववदेव तु ।
   भेदाभावेऽपि तेनैव व्यवहारश्च सर्वतः ॥’

Maitrayanyupanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘नैरात्म्यवादकुहकैर्मिथ्यादृष्टान्तहेतुभिः ।
   भ्राम्यन् लोको न जानाति वेदविद्यान्तरं तु यत् ॥’(मैत्रायण्युपनिषत्.७.८)

Mandukyopanishat

6 उद्धरणानि

1. ‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।
   मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥’(माण्डूक्य.उ.२.९)
2. ‘अद्वैतः सर्वभावानाम्’(माण्डूक्य.उ.२.२)
3. ‘अद्वैतं परमार्थतः’(माण्डूक्य.उ.२.९)
4. ‘विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित्’ (माण्डूक्य.उ.२.१०)
5. ‘उपदेशादयं वादोऽज्ञाते द्वैतं न विद्यते’(माण्डूक्य.उ.२.१०)

Mundakopanishat/Atharvanopanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.४.६(२.२.५))

Mundakopanishat

9 उद्धरणानि

1. ‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मु.उ.२.२.५)
2. ‘इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः’(मु.उ.१.२.१०)
3. ‘तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति’(मुण्डक.उ.४.६(२.२.५))
4. ‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.५.३(३.१.३))
5. ‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुण्डक.उ.६.७(३.२.७))
6. ‘येनाऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम्’(मुण्डक.उ.५.६(३.१.६))
7. ‘गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु’(मुण्डक.उ.६.७(३.२.७))
8. ‘परेव्यये’(मुण्डक.उ.६.७(३.२.७)
9. ‘ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति’(मुण्डक.उ.६.९(३.२.९)

Paramashruti

7 उद्धरणानि

1. ब्रह्मा शिवः सुराद्याश्च शरीरक्षरणात् क्षराः ।
   लक्ष्मीरक्षरदेहत्वादक्षरा तत्परो हरिः ॥
2. स्वातन्त्र्यशक्तिविज्ञानसुखाद्यैरखिलैर्गुणैः ।
   निस्सीमत्वेन ते सर्वे तद्वशाः सर्वदैव च ॥
3. सर्गस्थितिक्षययतिप्रकाशावृतिबन्धनम् ।
   सर्वक्षराणामेकः स कुर्यात् सात्विकमोक्षणम् ॥
4. सर्गस्थितियतिज्योतिर्नित्यानन्दप्रदोक्षरे ।
   चेष्टाप्रदश्च सर्वेषामेक एव परो हरिः ॥
   तस्य नान्योस्ति सर्गादिकर्ता निर्दोषकश्च सः ॥’
5. ‘उत्पत्तिर्वासुदेवस्य प्रादुर्भावो न चापरः ।
   देहोत्पत्तिस्तदन्येषां ब्रह्मादीनां तदीरणात् ॥
6. देहोऽनादिर्हरेर्नित्यो ब्रह्मादीनामनित्यकाः ।
   मुख्योत्पत्तिस्तदन्येषां प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥’
7. विष्णुं सर्वगुणैः पूर्णं ज्ञात्वा संसारवर्जितः ।
   निर्दुःखानन्दभुङ् नित्यं तत्समीपे स मोदते ।
   मुक्तानां चाश्रयो विष्णुरधिकोधिपतिस्तथा ।
   तद्वशा एव ते सर्वे सर्वेदैव स ईश्वरः ॥’

Paramopanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘वर्जितः सर्वदोषैर्यो गुणसर्वस्वमूर्तिमान् ।
   स्वतन्त्रो यद्वशाः सर्वे स विष्णुः परमो मतः ॥’

Pramana

42 उद्धरणानि

1. ‘नित्ययानित्यया स्तौमि ब्रह्म तत्परमं पदम्’
2. ‘श्रुतिर्वाव नित्या अनित्या वाव स्मृतयो याश्चान्याः वाचः’
3. ‘विज्ञेयं परमं ब्रह्म ज्ञापिका परमा श्रुतिः ।
   अनादिनित्या सा तच्च विना तां न स गम्यते ॥’
4. ‘नित्या वेदाः समस्ताश्च शाश्वता विष्णुबुद्धिगाः ।
   सर्गे सर्गेऽमुनेवैत उद्गीर्यन्ते तथैव च ॥
   तत्क्रमेणैव तैर्वर्णैस्तैः स्वरैरेव नान्यथा ॥’
5. ‘अतः श्रुतित्वमेतासां श्रुता एव यतोऽखिलैः ।
   जन्मान्तरे श्रुतास्तास्तु वासुदेवप्रसादतः ॥
   मुनीनां प्रतिभास्यन्ति भागेनैव न सर्वशः ।
   यतस्ता हरिणा दृष्टाः श्रुता एवापरैः जनैः ।
   श्रुतयो दृष्टयश्चेति तेनोच्यन्ते पुरातनैः ॥’
6. ‘तदुत्पत्तिवचश्चैव भवेत् व्यक्तिमपेक्ष्य तु ।
   चेतनस्य जनिर्यद्वदुच्यते सर्वलौकिकैः ॥
   पुराणानि तदर्थानि सर्गे सर्गेन्यथैव तु ।
   क्रियन्तेतस्त्वनित्यानि तदर्थाः पूर्वसर्गवत् ॥’
7. ‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुः ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।
   आनन्दश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः ॥’
8. ‘बन्धको भवपाशेन भवपाशाच्च मोचकः ।
   कैवल्यदः परं ब्रह्म विष्णुरेव न संशयः ॥’
9. ‘ एवमेव खलु सोम्य आचार्यवान् पुरुषो वेद’
10. ‘स्वातन्त्र्यात् स्व इति प्रोक्तः आत्मायं चाततत्वतः ।
    ब्रह्मायं गुणपूर्णत्वात् भगवान् विष्णुरव्ययः ॥’
11. स्वं कुलायं यथापीतः पक्षी स्यादेवमीश्वरम् ।
    अप्येति जीवः प्रस्वापे मुक्तो चान्योपि सन् सदा ॥’
12. ‘यत्रायं पुरुषः स्वपिति नाम’
13. ‘मननात् मन उद्दिष्टः पुद्गलो निरयं गिरन् ।
    कर्मानुशयनाच्चैव संसार्यनुशयी स्मृतः ॥’
14. ‘प्राणः प्रणयनादेषः साधुत्वात् सन् हरिः स्मृतः ।’
15. ‘स्रष्टृत्वादाश्रयात्वाच्च मुक्तानां च प्रति प्रति ।
    स्थापनाच्च विभुर्विष्णुरन्यः संसारिणो मतः ॥’
16. ‘विष्णुर्जीव इति प्रोक्तः सततं प्राणधारणात् ।
    स प्रविश्य शरीरं च स्थावरं जङ्गमं तथा ॥
    महाभूतानि च विभुस्त्रिवृत्करणपूर्वकम् ।
    संसारिणं भ्रामयति सदैवान्यत्वलक्षणम् ॥
    तेनायं मोदते नित्यं वृक्षावस्थां गतोऽपि सन् ॥’
17. ‘आततत्वाच्च मातृत्वादात्मेति परमो हरिः ।
    आत्माभासास्तदन्ये ये न ह्येतेषां तता गुणाः ॥’
18. ‘यथा पक्षी च सूत्रं च नानावृक्षरसा यथा ।
    यथा नद्यः समुद्रश्च शुद्धोदलवणे यथा ॥
    यथा चोरापहार्यौ च यथा पुंविषयावपि ।
    तथा जीवेश्वरौ भिन्नौ सर्वदैव वलिक्षणौ ॥
    तथापि सूक्ष्मरूपत्वान्न जीवात् परमो हरिः ।
    भेदेन मन्ददृष्टीनां दृश्यते प्रेरकोपि सन् ॥
    वैलक्षण्यं तयोर्ज्ञात्वा मुच्यते बद्ध्यतेन्यथा ॥’
19. ‘प्रेरकः सर्व(भूतानां)जीवानां प्राणधीचोदिता च सः ।
    विष्णुः संसारिणोऽन्यो यस्तमविज्ञाय मूढधीः ॥
    देहेन्द्रियप्राणबुद्धिनेतृत्वं मन्यतेत्मनः ।
    अतः संसारपदवीं याति जीवेशयोः सदा ॥
    वैलक्षण्यं परं ज्ञात्वा मुच्यते बद्ध्यतेऽन्यथा ॥’
20. ‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।
    न चान्यथा क्वापि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथाभविष्यत् ॥’,
21. ‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञः शक्तिं हरेर्ये न विदुः परां हि ।
    यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा ॥’,
22. ‘अनित्यत्वविकारित्वपारतन्त्र्यादिरूपतः ।
    स्वप्नादिसाम्यं जगतो न तु बोधनिवर्त्यता ॥
    सर्वज्ञस्य यतो विष्णोः सर्वदैतत् प्रतीयते ।
    बोधासहं ततो नैतत् किन्त्वाज्ञावशमस्य हि ॥’
23. ‘प्रज्ञाविनिर्मितं यस्मादतो मायामयं जगत् ।
    अनेनानुगतं यस्मादनृतं तेन कथ्यते ॥
    बोधानिवर्त्यमपि तु नित्यमेव प्रवाहतः ।
    ‘अ’ इत्युक्तः परो देवस्तेन सत्यमिदं जगत् ॥
    तदधीनस्वरूपत्वादसत्यं तेन कथ्यते ।
    सत्यस्य सत्यं स विभुरिन्द्रचापस्य सूर्यवत् ॥’
24. ‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।
    प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते ॥
    प्रकृतिः प्रकृष्टकरणात् वासना वासयेत् यतः ।
    ‘अ’ इत्युक्तो हरिस्तस्य विद्याऽविद्येति सञ्ज्ञिता ॥
    मायेत्युक्त्वा प्रकृष्टत्वात् प्रकृष्टं हि मयाभिधम् ।
    विष्णोः प्रज्ञप्तिरेवेका शब्दैरेतैरुदीर्यते ॥
    प्रज्ञप्तिरूपो हि हरिः सा च स्वानन्दलक्षणा ॥’ इति च ।
25. ‘सर्वे वेदा हरेर्भेदं सर्वस्माज्ज्ञापयन्ति हि ।
    भेदः स्वातन्त्र्यसार्वज्ञ्यसर्वैश्वर्यादिकश्च सः ॥
    स्वरूपमेव भेदोऽयं व्यावृत्तिश्च स्वरूपता ।
    सर्वव्यावृत्तये यस्मात् स्वशब्दोऽयं प्रयुज्यते ॥
    सर्वव्यावृत्ततामेव नेति नेत्यादिका श्रुतिः ।
    विष्णोरतो वदेदन्या अपि सर्वा न संशयः ॥’
26. ‘ईशमाश्रित्य तिष्ठन्ति मुक्ताः संसारसागरात् ।
    यथेष्टभोगभोक्तारो ब्रह्मान्ता उत्तरोत्तरम् ॥’
27. ‘अहमित्येव यो वेद्यः स जीव इति कीर्तितः ।
    स दुःखी स सुखी चैव स पात्रं बन्धमोक्षयोः ॥’
28. ‘ब्रह्ममत्यनुकूला मे मतिर्मुक्तौ भविष्यति ।
    अतः प्रायोऽनुकूलत्वमिदानीमपि मे स्थितम् ॥’
29. ‘जीवस्य परमैक्यं तु बुद्धिसारूप्यमेव तु ।
    एकस्थाननिवसो वा व्यक्तिस्थानमपेक्ष्य सः ॥
    न स्वरूपैकता तस्य मुक्तस्यापि विरूपतः ।
    स्वातन्त्र्यपूर्णतेऽल्पत्वपारतन्त्र्ये विरूपता ॥’
30. ‘सम्पूज्य ब्राह्मणं भक्त्या शूद्रोऽपि ब्राह्मणो भवेत्’
31. ‘ब्रह्माणि जीवा सर्वेऽपि परब्रह्माणि मुक्तिगाः ।
    प्रकृतिः परमं ब्रह्म परमं महदच्युतः ॥
    तस्मान्न मुक्ता न च सा न क्वचिद् विष्णुवैभवम् ।
    आप्नुवन्ति स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ॥’
32. ‘यथाऽपियन्ति तेजांसि महातेजसि भास्करे ।
    पृथक् पृथक् स्थितान्यह्नि स्वरूपैरपि सर्वशः ॥
    परे ब्रह्मणि जीवाख्यब्रह्माण्यप्यपियन्ति हि ।
    मुक्तौ पृथक् स्थितान्येव तदन्येषामदर्शनम् ।
    अप्ययोऽयं समुद्दिष्टो न स्वरूपैकता क्वचित् ॥’ इति नारायणश्रुतौ ।
33. ‘जीवेश्वरभिदाचैव जडेश्वरभिदा तथा ।
    जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥
34. मिथश्च जडभेदोऽयं प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।
    सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥
35. न च नाशं प्रयात्येष न चासौ भ्रान्तिकल्पितः ।
    कल्पिताश्चेन्निवर्तेत न चासौ विनिवर्तते ॥
36. द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम् ।
    मतं हि ज्ञानिनामेतन्मितं त्रारातं च विष्णुना ॥
    तस्मात् सत्यमिति प्रोक्तं परमो हरिरेव तु ॥’
37. ‘अधिष्टानं च सदृशं तथ्य(सत्य)वस्तुद्वयं विना ।
    न भ्रान्तिर्भवति क्वपि स्वप्नमायादिकेष्वपि ॥
38. ‘मानस्यां वासनया तु बहिर्वस्तुत्वकल्पनम् ।
    स्वाप्नो भ्रमश्च मायायां कर्तृदेहादिवस्तुषु ॥
39. ‘चतुरङ्गबलत्वादिकल्पनं भ्रम इष्यते ।
    न भ्रान्तिकल्पितं विश्वमतो विष्णुबलाश्रितम् ॥’
40. न च मायाविना माया दृश्यते विश्वमीश्वरः ।
    सदा पश्यति तेनेदं न मायेत्यवधार्यताम् ॥’
41. अपरोक्षदृशो मिथ्यादर्शनं न क्वचित् भवेत् ।
    सर्वापरोक्षविद्विष्णुः विश्वदृक् तन्न तन्मृषा ॥’
42. अनागता अतीताश्च यावन्तः सहिताः क्षणाः ।
    अतीतानागताश्चैव यावन्तः परमाणवः ॥
    ततोऽप्यनन्तगुणिता जीवानां राशयः पृथक् ॥’

Rigveda

15 उद्धरणानि

1. ‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.७५.६)
2. ‘सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद् ब्रह्म विष्टितं तावती वाक् ॥
   कश्छन्दसां योगमावेद धीरः को धिष्ण्यां प्रतिवाचं पपाद।’(ऋ.सं.१०.११४.९-१०)
3. ‘यच्चिकेत सत्यमित् तन्न मोघं वसुस्पार्हमुत जेतोत दाता ।’(ऋ.सं.१०.५५.६),
4. ‘विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्रमिनन्ति व्रतं वाम् ।’(ऋ.सं.०२.२४.१२),
5. ‘प्र घान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्’,(ऋ.सं.२.१५.१)
6. ‘सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः’(ऋ.सं.४.१७.५)
7. ‘सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये’(ऋ.सं.८.३.४)
8. ‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्मान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां वि मिमीत उत्वः ॥’(ऋ.सं.१०.७१.११)
9. ‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः । आदघ्नासः उपकक्षास उ त्वे हृदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे ॥(ऋ.सं.१०.७१.७)’
10. ‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)
11. ‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम् ॥(ऋ.सं.१०.१२५.५)
12. अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्त वा उ ।
    अहं जनाय समदं कृणोम्यहं द्यावापृथिवी आविवेश ॥(ऋ.सं.१०.१२५.६)
13. अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् मम योनिरप्स्वन्तस्समुद्रे ॥’(ऋ.सं.१०.१२५.७)
14. ‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।
    विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत् ॥’(ऋ.सं.७.४०.५)
15. ‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।
    मुखादिन्द्राश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ।’(ऋ.सं.१०.९०.१३)

Shwetashvataropanishat

2 उद्धरणानि

1. ‘यस्मात् परं नापरमस्ति किञ्चित्’(३.९)
2. ‘तेनेदं पूर्णं..(पुरुषेण सर्वम्॥) ततो यदुत्तरतरं तदरूपमनामयम्।’(३.९-१०)

Skandapurana

3 उद्धरणानि

1. परमाणुप्रदेशेऽपि ह्यनन्ताः प्राणिराशयः ।
   सूक्ष्मत्वादीशशक्त्यैव स्थूला अपि हि संस्थिताः ॥
2. सहस्रयोजनसभां प्रभावाद्विश्वकर्मणः ।
   अनन्ता राशयोऽनन्ताः प्रजानामधिसंस्थिताः ॥’
3. ‘ब्रह्मशेषसुपर्णेशशक्रसूर्यगुहादयः ।
   सर्वे क्षरा अक्षरा तु श्रीरेका तत्परो हरिः ॥’

Taitattiriyaopanishat

1 उद्धरणानि

1. ‘स यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये स एकः’(ब्रह्मवल्लि.२७)

Taittariyabrahmana

1 उद्धरणानि

1. ‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’(तै.ब्रा.३.१२.९.७)

Taittiriyaranyaka

1 उद्धरणानि

1. ‘यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोश्नुुते सर्वान् कामान् सह । ब्रह्मणा विपश्चिता ।’(तै.आ.८.१)

Taittiriyopanishat

3 उद्धरणानि

1. ‘एतमानन्दमयामात्मानमुपसङ्क्रम्य इमान् लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् सामगायन्नास्ते ।’(भृगुवल्ली.१४)
2. ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(ब्रह्मवल्लि.२७(८.१))
3. ‘सोश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(ब्रह्मवल्लि.२(तै.उ.२.२))

पद्मपुराणम्

1 उद्धरणानि

1. ‘नृपाद्या शतधृत्यन्ताः मुक्तिगा उत्तरोत्तरम् ।
   गुणैः सर्वै शतगुणा मोदन्त इति हि श्रुतिः ॥’

ब्रह्माण्डपुराणम्

2 उद्धरणानि

1. ‘ऋगाद्या भारतं चैव पञ्चरात्रमथाखलिम् ।
   मूलरामायणं चैव पुराणं चैतदात्मकम् ॥
   ये चानुयायिनस्त्वेषां सर्वे ते च सदागमाः ।
   दुरागमास्तदन्ये ये तैर्न ज्ञेयो जनार्दनः ॥
   ज्ञेय एतैः सदायुक्तैः भक्तिमद्भिः सुनिष्ठितैः ।
   न च केवलतर्केण नाक्षजेन न केनचित् ॥
   केवलागमविज्ञेयो भक्तैरेव न चान्यथा ॥’
2. ‘विंशल्लक्षणतोनूनः तपस्वी बहुवेदवित् ।
   वेद इत्येव यं पश्येत् स वेदो ज्ञानदर्शनात् ’

श्रुतिः

16 उद्धरणानि

1. ‘नेन्द्रियाणि नानुमानं वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति तस्मादाहुर्वेदाः’
2. ‘सर्वोत्कर्षे देवदेवस्य विष्णोर्महातात्पर्यं नैव चान्यत्र सत्यम् ।
   अवान्तरं तत्परत्वं तदन्यत् सर्वागमानां पुरुषार्थस्ततोतः ॥’
3. ‘धर्मार्थकामाः सर्वेऽपि न नित्या मोक्ष एव हि ।
   नित्यस्तस्मात् तदर्थाय यतेत मतिमान् नरः ॥’
4. ‘यस्य प्रसादात् परमार्तिरूपादस्मात् संसारान्मुच्यते नापरेण ।
   नारायणोऽसौ परमो विचिन्त्यो मुमुक्षुभिः कर्मपाशादमुष्मात् ॥’
5. ‘न तादृशी प्रीतिरीड्यस्य विष्णोर्गुणोत्कर्षज्ञातरि यादृशी स्यात् ।
   तत्प्रीणनान्मोक्षमाप्नोति सर्वस्ततो वेदास्तत्पराः सर्व एव ॥’
6. ‘जीव इति भगवतोऽनिरुद्धस्याख्या’
7. ‘तेजः परस्यां देवतायां तावन्न जानाति’
8. ‘यदास्य प्राणादीन् परो ग्रसति तदा न जानाति, यदा ददाति तदा जानाति’
9. ‘सत्य आत्मा सत्यो जीवः सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा । मैवारुवण्यो मैवारुवण्यो मैवारुवण्यः’।
10. ‘आत्मा हि परमस्वतन्त्रः सर्ववित् सर्वशक्तिः परमसुखः परमो जीवस्तु तद्वशोल्पज्ञोल्पशक्तिः आर्तो अल्पकः’
11. ‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।’
12. ‘ स मुनिर्भूत्वा समचिन्तयत् तत एते व्यजायन्त ।’
13. ‘विश्वो हिरण्यगर्भोग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्रा ’
14. ‘वासुदेवो वा इदमग्र आसीन्न ब्रह्मा न चशङ्करः ।
    नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः॥’
15. ‘‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति ।’
16. ‘‘तस्यैव सर्वनामानि व्यतिरिक्तस्य सर्वतः(शः) ।
    यः स्वतन्त्रः सदैवैकः स विष्णुः परमो मतः ॥’

स्कान्दपुराणम्

2 उद्धरणानि

1. ‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिज्ञानमावृतिः ।
   बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट् ॥’
2. ‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते ।
   तद्यत् स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलो हरे ॥’