JSON:Mundaka

{
  "schema": 1,
  "doc": {
    "slug": "Mundaka",
    "title": "आथर्वणोपनिषद्भाष्यम्",
    "type": "bhashya",
    "docId": "MUN",
    "parent": null,
    "related": [],
    "nextId": 98
  },
  "blocks": [
    {
      "id": "Mundaka-1",
      "oldKey": "MUN_C01_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।\nस ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-2",
      "oldKey": "MUN_C01_V01_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": null,
      "text": "आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् ।\nअनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-3",
      "oldKey": "MUN_C01_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।\nस भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-4",
      "oldKey": "MUN_C01_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।\nकस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-5",
      "oldKey": "MUN_C01_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-6",
      "oldKey": "MUN_C01_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-7",
      "oldKey": "MUN_C01_V03_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": null,
      "text": "‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः ।\nता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-8",
      "oldKey": "MUN_C01_V03_B02",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": null,
      "text": "‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये ।\nविष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥\nस्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः ।\nन विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥\nसर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’"
    },
    {
      "id": "Mundaka-9",
      "oldKey": "MUN_C01_V03_B03",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": null,
      "text": "‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।\nआदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’"
    },
    {
      "id": "Mundaka-10",
      "oldKey": "MUN_C01_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।\nअन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-11",
      "oldKey": "MUN_C01_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः ।\nतस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-12",
      "oldKey": "MUN_C01_V07_B07",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C01",
      "chapter": "MUN_C01",
      "verseType": null,
      "text": "एतद्ब्रह्म चतुर्मुखः ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-13",
      "oldKey": "MUN_C02_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तदेतत् सत्यम् ।\nमन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि ।\nतान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-14",
      "oldKey": "MUN_C02_V01_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": null,
      "text": "तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-15",
      "oldKey": "MUN_C02_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।\nतदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-16",
      "oldKey": "MUN_C02_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।\nअहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-17",
      "oldKey": "MUN_C02_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।\nस्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-18",
      "oldKey": "MUN_C02_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् ।\nतं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-19",
      "oldKey": "MUN_C02_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।\nप्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-20",
      "oldKey": "MUN_C02_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।\nएतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-21",
      "oldKey": "MUN_C02_V08",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।\nजङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथाऽन्धाः ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-22",
      "oldKey": "MUN_C02_V09",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।\nयत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-23",
      "oldKey": "MUN_C02_V10",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।\nनाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-24",
      "oldKey": "MUN_C02_V10_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": null,
      "text": "विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति ।\nसाम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-25",
      "oldKey": "MUN_C02_V11",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः ।\nसूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-26",
      "oldKey": "MUN_C02_V12",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन ।\nतद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-27",
      "oldKey": "MUN_C02_V13",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C02",
      "chapter": "MUN_C02",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।\nयेनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-28",
      "oldKey": "MUN_C03_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तदेतत् सत्यम् ।\nयथा सुदीप्तात् पावकाद् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।\nतथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-29",
      "oldKey": "MUN_C03_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।\nअप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-30",
      "oldKey": "MUN_C03_V02_B02",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": null,
      "text": "‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।\nअक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥\nवासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-31",
      "oldKey": "MUN_C03_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च ।\nखं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-32",
      "oldKey": "MUN_C03_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।\nवायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-33",
      "oldKey": "MUN_C03_V04_B04",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": null,
      "text": "‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः ।\nक्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-34",
      "oldKey": "MUN_C03_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् ।\nपुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-35",
      "oldKey": "MUN_C03_V05_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": null,
      "text": "‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति ।\nरमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-36",
      "oldKey": "MUN_C03_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।\nसंवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-37",
      "oldKey": "MUN_C03_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।\nप्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥\nसप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।\nइमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-38",
      "oldKey": "MUN_C03_V07_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": null,
      "text": "सप्तार्चिषो वृत्तयः । होमाः सम्बन्धाः । लोकाः गोलकाः । गुहाशयां बुद्धौ । ‘लोपः समाने’ इति सूत्रादेकयकारलोपः । प्रतिपुरुषं सप्त सप्त ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-39",
      "oldKey": "MUN_C03_V08",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।\nअतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-40",
      "oldKey": "MUN_C03_V09",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": "mantra",
      "text": "पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।\nएतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-41",
      "oldKey": "MUN_C03_V09_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C03",
      "chapter": "MUN_C03",
      "verseType": null,
      "text": "भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-42",
      "oldKey": "MUN_C04_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् ।\nअत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-43",
      "oldKey": "MUN_C04_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।\nयदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-44",
      "oldKey": "MUN_C04_V02_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "विज्ञानाद् ब्रह्मणः परम् । ‘नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः’ इति (हि)भागवते ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-45",
      "oldKey": "MUN_C04_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः ।\nतदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-46",
      "oldKey": "MUN_C04_V03_B03",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः ।\nमनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-47",
      "oldKey": "MUN_C04_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।\nआयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-48",
      "oldKey": "MUN_C04_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।\nअप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-49",
      "oldKey": "MUN_C04_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।\nतमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-50",
      "oldKey": "MUN_C04_V06_B06",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "अमृतस्य मुक्तस्य सेतुः । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ । ‘मुक्तानां परमा गतिः’ इत्यादेः ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-51",
      "oldKey": "MUN_C04_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।\nस एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-52",
      "oldKey": "MUN_C04_V07_B07",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) ।\nचरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-53",
      "oldKey": "MUN_C04_V08",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-54",
      "oldKey": "MUN_C04_V09",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।\nदिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-55",
      "oldKey": "MUN_C04_V10",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।\nतद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-56",
      "oldKey": "MUN_C04_V11",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।\nतक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-57",
      "oldKey": "MUN_C04_V11_B11",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "‘परा अप्यवरा यस्मात् स हि विष्णुः परावरः ॥ ११ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-58",
      "oldKey": "MUN_C04_V12",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।\nतच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-59",
      "oldKey": "MUN_C04_V12_B12",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "ब्रह्माण्डमध्यगो नित्यं तपत्येष रवौ स्थितः ॥’ इति च ॥ १२ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-60",
      "oldKey": "MUN_C04_V13",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।\nतमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-61",
      "oldKey": "MUN_C04_V13_B13",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "सूर्यादयस्तं न भासयन्ति ॥ १३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-62",
      "oldKey": "MUN_C04_V14",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": "mantra",
      "text": "ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।\nअधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-63",
      "oldKey": "MUN_C04_V14_B14",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C04",
      "chapter": "MUN_C04",
      "verseType": null,
      "text": "इदं ब्रह्मैव विश्वं पूर्णम् । इदमेव (च) वरिष्ठं सर्वोत्तमम् । इदंशब्दानां बहुत्वाद् ब्रह्मविषय एवेदंशब्दः ॥ १४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-64",
      "oldKey": "MUN_C05_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।\nतयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-65",
      "oldKey": "MUN_C05_V01_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-66",
      "oldKey": "MUN_C05_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।\nजुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-67",
      "oldKey": "MUN_C05_V02_B02",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः ।\nतया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥\nजीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-68",
      "oldKey": "MUN_C05_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।\nतदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-69",
      "oldKey": "MUN_C05_V03_B03",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "पुण्यं चानिष्टं विधूय ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-70",
      "oldKey": "MUN_C05_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।\nआत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-71",
      "oldKey": "MUN_C05_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।\nअन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-72",
      "oldKey": "MUN_C05_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः ।\nयेनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-73",
      "oldKey": "MUN_C05_V06_B06",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः ।\nआसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः ।\nतस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-74",
      "oldKey": "MUN_C05_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।\nदूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-75",
      "oldKey": "MUN_C05_V07_B05",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "सर्वगत्वाद्दूरेऽन्तिके च ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-76",
      "oldKey": "MUN_C05_V08",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।\nज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-77",
      "oldKey": "MUN_C05_V08_B08",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": null,
      "text": "‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना ।\nब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥\nप्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-78",
      "oldKey": "MUN_C05_V09",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।\nप्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-79",
      "oldKey": "MUN_C05_V10",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C05",
      "chapter": "MUN_C05",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।\nतं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-80",
      "oldKey": "MUN_C06_V01",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।\nउपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-81",
      "oldKey": "MUN_C06_V01_B01",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-82",
      "oldKey": "MUN_C06_V02",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।\nपर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-83",
      "oldKey": "MUN_C06_V03",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।\nयमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-84",
      "oldKey": "MUN_C06_V04",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् ।\nएतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-85",
      "oldKey": "MUN_C06_V05",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।\nते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-86",
      "oldKey": "MUN_C06_V05_B05",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति ।\n‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् ।\nप्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-87",
      "oldKey": "MUN_C06_V06",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।\nते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-88",
      "oldKey": "MUN_C06_V06_B06",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "ब्रह्मलोकेषु स्थित्वा परान्तकाले परिमुच्यन्ति ॥ ६ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-89",
      "oldKey": "MUN_C06_V07",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।\nकर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-90",
      "oldKey": "MUN_C06_V07_B07",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा ।\nएकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः ।\nकुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥\nअतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि ।\nअब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥\nएकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् ।\nस्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥\nहरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते ।\nसंश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-91",
      "oldKey": "MUN_C06_V08",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय ।\nतथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-92",
      "oldKey": "MUN_C06_V08_B08",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः ।\nविहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥\nअशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः ।\nएवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-93",
      "oldKey": "MUN_C06_V09",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति ।\nतरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-94",
      "oldKey": "MUN_C06_V09_B09",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) ।\nनायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।"
    },
    {
      "id": "Mundaka-95",
      "oldKey": "MUN_C06_V10",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तदेष श्लोकः ।\nक्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः ।\nतेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-96",
      "oldKey": "MUN_C06_V11",
      "type": "verse",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": "mantra",
      "text": "तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।\nॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥"
    },
    {
      "id": "Mundaka-97",
      "oldKey": "MUN_C06_V11_B1",
      "type": "bhashya",
      "parent": "MUN_C06",
      "chapter": "MUN_C06",
      "verseType": null,
      "text": "प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा ।\nमम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥"
    }
  ]
}