Anuvyakhyana/JSON
{
"schema": 1,
"doc": {
"slug": "Anuvyakhyana",
"title": "अनुव्याख्यानम्",
"type": "bhashya",
"docId": "AV",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 433
},
"blocks": [
{
"id": "Anuvyakhyana-1",
"oldKey": "AV_C01_S01",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "paada",
"text": "प्रथमः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-2",
"oldKey": "AV_C01_S01_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।\nअस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-3",
"oldKey": "AV_C01_S01_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।\nविशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-4",
"oldKey": "AV_C01_S01_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।\nअर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-5",
"oldKey": "AV_C01_S01_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।\nयतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-6",
"oldKey": "AV_C01_S01_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।\nआप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-7",
"oldKey": "AV_C01_S01_I06",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।\nदृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-8",
"oldKey": "AV_C01_S01_I07",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।\nस्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-9",
"oldKey": "AV_C01_S01_I08",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।\nसर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-10",
"oldKey": "AV_C01_S01_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "जिज्ञासाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-11",
"oldKey": "AV_C01_S01_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।\nस एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-12",
"oldKey": "AV_C01_S01_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "जन्माधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-13",
"oldKey": "AV_C01_S01_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।\nसूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-14",
"oldKey": "AV_C01_S01_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-15",
"oldKey": "AV_C01_S01_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।\nशैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-16",
"oldKey": "AV_C01_S01_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "समन्वयाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-17",
"oldKey": "AV_C01_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।\nत एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-18",
"oldKey": "AV_C01_S01_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-19",
"oldKey": "AV_C01_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-20",
"oldKey": "AV_C01_S01_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-21",
"oldKey": "AV_C01_S01_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-22",
"oldKey": "AV_C01_S01_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-23",
"oldKey": "AV_C01_S01_V07",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "............ देवानां तत्र शक्तताम् ।\nआशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-24",
"oldKey": "AV_C01_S01_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "आकाशाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-25",
"oldKey": "AV_C01_S01_V08",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।\nअचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-26",
"oldKey": "AV_C01_S01_A009",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "प्राणाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-27",
"oldKey": "AV_C01_S01_V09",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": ".............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-28",
"oldKey": "AV_C01_S01_A011",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-29",
"oldKey": "AV_C01_S01_V11",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।\nकथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-30",
"oldKey": "AV_C01_S01_A012",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-31",
"oldKey": "AV_C01_S01_V12",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": ".........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-32",
"oldKey": "AV_C01_S02",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "paada",
"text": "द्वितीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-33",
"oldKey": "AV_C01_S02_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-34",
"oldKey": "AV_C01_S02_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥\nचिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।\nतत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-35",
"oldKey": "AV_C01_S02_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-36",
"oldKey": "AV_C01_S02_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।\nइति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-37",
"oldKey": "AV_C01_S02_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "गुहाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-38",
"oldKey": "AV_C01_S02_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।\nयः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-39",
"oldKey": "AV_C01_S02_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अन्तरधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-40",
"oldKey": "AV_C01_S02_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।\nरमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-41",
"oldKey": "AV_C01_S02_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-42",
"oldKey": "AV_C01_S02_V05",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-43",
"oldKey": "AV_C01_S02_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-44",
"oldKey": "AV_C01_S02_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-45",
"oldKey": "AV_C01_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "paada",
"text": "तृतीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-46",
"oldKey": "AV_C01_S03_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।\nविशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-47",
"oldKey": "AV_C01_S03_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-48",
"oldKey": "AV_C01_S03_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।\nश्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-49",
"oldKey": "AV_C01_S03_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-50",
"oldKey": "AV_C01_S03_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-51",
"oldKey": "AV_C01_S03_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "अक्षराधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-52",
"oldKey": "AV_C01_S03_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।\nयोजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-53",
"oldKey": "AV_C01_S03_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "वामनाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-54",
"oldKey": "AV_C01_S03_V07",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।\nपुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-55",
"oldKey": "AV_C01_S03_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "देवताधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-56",
"oldKey": "AV_C01_S03_V08",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S03",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।\nयतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-57",
"oldKey": "AV_C01_S04",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "paada",
"text": "चतुर्थः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-58",
"oldKey": "AV_C01_S04_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "।आनुमानिकाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-59",
"oldKey": "AV_C01_S04_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S04",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-60",
"oldKey": "AV_C01_S04_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-61",
"oldKey": "AV_C01_S04_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S04",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-62",
"oldKey": "AV_C01_S04_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"text": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-63",
"oldKey": "AV_C01_S04_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S04",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"text": "स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।\nविरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-64",
"oldKey": "AV_C02_S01",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "paada",
"text": "प्रथमः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-65",
"oldKey": "AV_C02_S01_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते ।\nचतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-66",
"oldKey": "AV_C02_S01_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः ।\nपादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-67",
"oldKey": "AV_C02_S01_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) ।\nसर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-68",
"oldKey": "AV_C02_S01_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।\nएता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-69",
"oldKey": "AV_C02_S01_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-70",
"oldKey": "AV_C02_S01_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।\nपिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-71",
"oldKey": "AV_C02_S01_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "न विलक्षणत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-72",
"oldKey": "AV_C02_S01_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।\nउज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-73",
"oldKey": "AV_C02_S01_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-74",
"oldKey": "AV_C02_S01_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-75",
"oldKey": "AV_C02_S01_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "असदधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-76",
"oldKey": "AV_C02_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।\nयत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-77",
"oldKey": "AV_C02_S01_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "भोक्त्रधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-78",
"oldKey": "AV_C02_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-79",
"oldKey": "AV_C02_S01_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-80",
"oldKey": "AV_C02_S01_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "...... कथं च तदनन्यता ।\nजगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-81",
"oldKey": "AV_C02_S01_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-82",
"oldKey": "AV_C02_S01_V07",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।\nकार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-83",
"oldKey": "AV_C02_S01_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "शब्दमूलत्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-84",
"oldKey": "AV_C02_S01_V08",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-85",
"oldKey": "AV_C02_S01_A009",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "न प्रयोजनाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-86",
"oldKey": "AV_C02_S01_V09",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-87",
"oldKey": "AV_C02_S01_A010",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-88",
"oldKey": "AV_C02_S01_V10",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-89",
"oldKey": "AV_C02_S01_A011",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-90",
"oldKey": "AV_C02_S01_V11",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S01",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-91",
"oldKey": "AV_C02_S02",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "paada",
"text": "द्वितीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-92",
"oldKey": "AV_C02_S02_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-93",
"oldKey": "AV_C02_S02_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति ।\nइति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-94",
"oldKey": "AV_C02_S02_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः ।\nअनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-95",
"oldKey": "AV_C02_S02_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः ।\nभ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-96",
"oldKey": "AV_C02_S02_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् ।\nदौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-97",
"oldKey": "AV_C02_S02_I06",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ।\nविद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-98",
"oldKey": "AV_C02_S02_I07",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः ।\nदुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-99",
"oldKey": "AV_C02_S02_I08",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् ।\nसुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-100",
"oldKey": "AV_C02_S02_I09",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् ।\nचकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-101",
"oldKey": "AV_C02_S02_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-102",
"oldKey": "AV_C02_S02_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।\nआहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-103",
"oldKey": "AV_C02_S02_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अन्यत्राभावाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-104",
"oldKey": "AV_C02_S02_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-105",
"oldKey": "AV_C02_S02_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अभ्युपगमाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-106",
"oldKey": "AV_C02_S02_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-107",
"oldKey": "AV_C02_S02_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-108",
"oldKey": "AV_C02_S02_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-109",
"oldKey": "AV_C02_S02_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-110",
"oldKey": "AV_C02_S02_V05",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।\nतत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-111",
"oldKey": "AV_C02_S02_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-112",
"oldKey": "AV_C02_S02_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-113",
"oldKey": "AV_C02_S02_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "समुदायाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-114",
"oldKey": "AV_C02_S02_V07",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।\nअणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-115",
"oldKey": "AV_C02_S02_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "असदधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-116",
"oldKey": "AV_C02_S02_V08",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।\nनिर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-117",
"oldKey": "AV_C02_S02_A009",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-118",
"oldKey": "AV_C02_S02_V09",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।\nतत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-119",
"oldKey": "AV_C02_S02_A010",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-120",
"oldKey": "AV_C02_S02_V10",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।\nद्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-121",
"oldKey": "AV_C02_S02_A011",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "पत्युरधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-122",
"oldKey": "AV_C02_S02_V11",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-123",
"oldKey": "AV_C02_S02_A012",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "उत्पत्त्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-124",
"oldKey": "AV_C02_S02_V12",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S02",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।\nदूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-125",
"oldKey": "AV_C02_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "paada",
"text": "तृतीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-126",
"oldKey": "AV_C02_S03_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।\nकरिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-127",
"oldKey": "AV_C02_S03_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् ।\nपादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-128",
"oldKey": "AV_C02_S03_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।\nएतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-129",
"oldKey": "AV_C02_S03_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।\nप्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-130",
"oldKey": "AV_C02_S03_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।\nतत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-131",
"oldKey": "AV_C02_S03_I06",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने ।\nनानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-132",
"oldKey": "AV_C02_S03_I07",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।\nमुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-133",
"oldKey": "AV_C02_S03_I08",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता ।\nअभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-134",
"oldKey": "AV_C02_S03_I09",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-135",
"oldKey": "AV_C02_S03_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "वियदधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-136",
"oldKey": "AV_C02_S03_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-137",
"oldKey": "AV_C02_S03_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "मातरिश्वाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-138",
"oldKey": "AV_C02_S03_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।\nमुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-139",
"oldKey": "AV_C02_S03_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "असम्भवाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-140",
"oldKey": "AV_C02_S03_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-141",
"oldKey": "AV_C02_S03_A013",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "व्यतिरेकाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-142",
"oldKey": "AV_C02_S03_V13",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-143",
"oldKey": "AV_C02_S03_A014",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "पृथगधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-144",
"oldKey": "AV_C02_S03_V14",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।\nतद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-145",
"oldKey": "AV_C02_S03_A018",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "अंशाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-146",
"oldKey": "AV_C02_S03_V18",
"type": "verse",
"parent": "AV_C02_S03",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "sutra",
"text": "भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-147",
"oldKey": "AV_C02_S04",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C02",
"verseType": "paada",
"text": "चतुर्थः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-148",
"oldKey": "AV_C02_S04_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S04",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते ।\nयत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-149",
"oldKey": "AV_C02_S04_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S04",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः ।\nविशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-150",
"oldKey": "AV_C02_S04_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C02_S04",
"chapter": "AV_C02",
"verseType": null,
"text": "दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता ।\nयुक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥\nयुक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-151",
"oldKey": "AV_C03_S01",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "paada",
"text": "प्रथमः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-152",
"oldKey": "AV_C03_S01_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S01",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-153",
"oldKey": "AV_C03_S01_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S01",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता ।\nविरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-154",
"oldKey": "AV_C03_S01_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S01",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ ।\nउपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-155",
"oldKey": "AV_C03_S01_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S01",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः ।\nक्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-156",
"oldKey": "AV_C03_S01_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S01",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् ।\nअथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-157",
"oldKey": "AV_C03_S02",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "paada",
"text": "द्वितीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-158",
"oldKey": "AV_C03_S02_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः ।\nस्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-159",
"oldKey": "AV_C03_S02_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।\nनानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-160",
"oldKey": "AV_C03_S02_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।\nअमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-161",
"oldKey": "AV_C03_S02_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् ।\nअलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-162",
"oldKey": "AV_C03_S02_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-163",
"oldKey": "AV_C03_S02_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।\nसन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-164",
"oldKey": "AV_C03_S02_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "देहयोगाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-165",
"oldKey": "AV_C03_S02_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।\nवासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-166",
"oldKey": "AV_C03_S02_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सम्पत्त्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-167",
"oldKey": "AV_C03_S02_V07",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।\nजीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-168",
"oldKey": "AV_C03_S02_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-169",
"oldKey": "AV_C03_S02_V08",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।\nसर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-170",
"oldKey": "AV_C03_S02_A010",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "उपमाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-171",
"oldKey": "AV_C03_S02_V10",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।\n‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-172",
"oldKey": "AV_C03_S02_A017",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-173",
"oldKey": "AV_C03_S02_V17",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-174",
"oldKey": "AV_C03_S02_A020",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "फलाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-175",
"oldKey": "AV_C03_S02_V20",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S02",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-176",
"oldKey": "AV_C03_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "paada",
"text": "तृतीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-177",
"oldKey": "AV_C03_S03_I1",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् ।\nआपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-178",
"oldKey": "AV_C03_S03_I2",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् ।\nपरस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-179",
"oldKey": "AV_C03_S03_I3",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः ।\nबहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-180",
"oldKey": "AV_C03_S03_I4",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् ।\nपरिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-181",
"oldKey": "AV_C03_S03_I5",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः ।\nविशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-182",
"oldKey": "AV_C03_S03_I6",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः ।\nउत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-183",
"oldKey": "AV_C03_S03_I7",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च ।\nयतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-184",
"oldKey": "AV_C03_S03_I8",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये ।\nअत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-185",
"oldKey": "AV_C03_S03_I9",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः ।\nयतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-186",
"oldKey": "AV_C03_S03_I10",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् ।\nयेनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-187",
"oldKey": "AV_C03_S03_I11",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा ।\nमोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-188",
"oldKey": "AV_C03_S03_I12",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः ।\nप्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-189",
"oldKey": "AV_C03_S03_I13",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः ।\nयस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-190",
"oldKey": "AV_C03_S03_I14",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः ।\nअनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-191",
"oldKey": "AV_C03_S03_I15",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् ।\nतच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-192",
"oldKey": "AV_C03_S03_I16",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् ।\nमोक्षदो हि स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-193",
"oldKey": "AV_C03_S03_I17",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् ।\nअन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव हि ॥17॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-194",
"oldKey": "AV_C03_S03_I18",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः ।\nअतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-195",
"oldKey": "AV_C03_S03_I19",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् ।\nशास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-196",
"oldKey": "AV_C03_S03_I20",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः ।\n‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-197",
"oldKey": "AV_C03_S03_I21",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः ।\nशास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-198",
"oldKey": "AV_C03_S03_I22",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् ।\nसमिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-199",
"oldKey": "AV_C03_S03_I23",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः ।\nनिर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-200",
"oldKey": "AV_C03_S03_I24",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् ।\n‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-201",
"oldKey": "AV_C03_S03_I25",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः ।\nउत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-202",
"oldKey": "AV_C03_S03_I26",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः ।\nअशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-203",
"oldKey": "AV_C03_S03_I27",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना ।\nयद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-204",
"oldKey": "AV_C03_S03_I28",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् ।\nइति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-205",
"oldKey": "AV_C03_S03_I29",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा ।\nको नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-206",
"oldKey": "AV_C03_S03_I30",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् ।\nअन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-207",
"oldKey": "AV_C03_S03_I31",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः ।\nइति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-208",
"oldKey": "AV_C03_S03_I32",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते ।\nअतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-209",
"oldKey": "AV_C03_S03_I33",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।\nतत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-210",
"oldKey": "AV_C03_S03_I34",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् ।\nइतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-211",
"oldKey": "AV_C03_S03_I35",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि ।\nब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-212",
"oldKey": "AV_C03_S03_I36",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा ।\nअतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-213",
"oldKey": "AV_C03_S03_I37",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः ।\nईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-214",
"oldKey": "AV_C03_S03_I38",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः ।\nविष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-215",
"oldKey": "AV_C03_S03_I39",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः ।\nविष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-216",
"oldKey": "AV_C03_S03_I40",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः ।\nज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-217",
"oldKey": "AV_C03_S03_I41",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः ।\nइत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-218",
"oldKey": "AV_C03_S03_I42",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः ।\nइति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-219",
"oldKey": "AV_C03_S03_I43",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः ।\nसमन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-220",
"oldKey": "AV_C03_S03_I44",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता ।\nअस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-221",
"oldKey": "AV_C03_S03_I45",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः ।\nअत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-222",
"oldKey": "AV_C03_S03_I46",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः ।\nमुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-223",
"oldKey": "AV_C03_S03_I47",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये ।\nसिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-224",
"oldKey": "AV_C03_S03_I48",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् ।\nइति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-225",
"oldKey": "AV_C03_S03_I49",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् ।\nसोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-226",
"oldKey": "AV_C03_S03_I50",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे ।\nद्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-227",
"oldKey": "AV_C03_S03_I51",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये ।\nउक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-228",
"oldKey": "AV_C03_S03_I52",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः ।\nसमन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-229",
"oldKey": "AV_C03_S03_I53",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः ।\nतत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-230",
"oldKey": "AV_C03_S03_I54",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये ।\nवक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-231",
"oldKey": "AV_C03_S03_I55",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी ।\nध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-232",
"oldKey": "AV_C03_S03_I56",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः ।\nआहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-233",
"oldKey": "AV_C03_S03_I57",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः ।\nविशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-234",
"oldKey": "AV_C03_S03_I58",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता ।\nअप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-235",
"oldKey": "AV_C03_S03_I59",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः ।\nअनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-236",
"oldKey": "AV_C03_S03_I60",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः ।\nविशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-237",
"oldKey": "AV_C03_S03_I61",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना ।\nशुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-238",
"oldKey": "AV_C03_S03_I62",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया ।\nमाहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-239",
"oldKey": "AV_C03_S03_I63",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता ।\nयथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-240",
"oldKey": "AV_C03_S03_I64",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।\nप्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-241",
"oldKey": "AV_C03_S03_I65",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् ।\nविशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-242",
"oldKey": "AV_C03_S03_I66",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः ।\nसाधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-243",
"oldKey": "AV_C03_S03_I67",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।\nसिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-244",
"oldKey": "AV_C03_S03_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-245",
"oldKey": "AV_C03_S03_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।\nतत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-246",
"oldKey": "AV_C03_S03_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-247",
"oldKey": "AV_C03_S03_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-248",
"oldKey": "AV_C03_S03_A042",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-249",
"oldKey": "AV_C03_S03_V42",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।\nमनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-250",
"oldKey": "AV_C03_S03_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "विद्याधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-251",
"oldKey": "AV_C03_S03_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S03",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-252",
"oldKey": "AV_C03_S03_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "यावदधिकाराधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-253",
"oldKey": "AV_C03_S03_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "इयदामननाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-254",
"oldKey": "AV_C03_S03_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "दर्शनभेदाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-255",
"oldKey": "AV_C03_S03_A007",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "प्रदानाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-256",
"oldKey": "AV_C03_S03_A008",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "गुरुप्रसादाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-257",
"oldKey": "AV_C03_S03_A009",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-258",
"oldKey": "AV_C03_S03_A0010",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "ताद्विद्याधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-259",
"oldKey": "AV_C03_S04",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "paada",
"text": "चतुर्थः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-260",
"oldKey": "AV_C03_S04_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।\nअपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-261",
"oldKey": "AV_C03_S04_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः ।\nजैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-262",
"oldKey": "AV_C03_S04_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः ।\nबलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-263",
"oldKey": "AV_C03_S04_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "कामचाराधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-264",
"oldKey": "AV_C03_S04_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।\nगुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-265",
"oldKey": "AV_C03_S04_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "आधिकारिकाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-266",
"oldKey": "AV_C03_S04_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-267",
"oldKey": "AV_C03_S04_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-268",
"oldKey": "AV_C03_S04_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।\nअशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-269",
"oldKey": "AV_C03_S04_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C03",
"verseType": null,
"text": "अन्वयाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-270",
"oldKey": "AV_C03_S04_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C03_S04",
"chapter": "AV_C03",
"verseType": "sutra",
"text": "ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।\n‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-271",
"oldKey": "AV_C04_S01",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "paada",
"text": "प्रथमः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-272",
"oldKey": "AV_C04_S01_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।\nविचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-273",
"oldKey": "AV_C04_S01_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।\nचिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-274",
"oldKey": "AV_C04_S01_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।\nउपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-275",
"oldKey": "AV_C04_S01_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् ।\nशुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-276",
"oldKey": "AV_C04_S01_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः ।\nतत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-277",
"oldKey": "AV_C04_S01_I06",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।\nपदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-278",
"oldKey": "AV_C04_S01_I07",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।\nसूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-279",
"oldKey": "AV_C04_S01_I08",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् ।\nअशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-280",
"oldKey": "AV_C04_S01_I09",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः ।\nअपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-281",
"oldKey": "AV_C04_S01_I10",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते ।\nआत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-282",
"oldKey": "AV_C04_S01_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आत्माधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-283",
"oldKey": "AV_C04_S01_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।\nविष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-284",
"oldKey": "AV_C04_S01_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न प्रतीकाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-285",
"oldKey": "AV_C04_S01_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-286",
"oldKey": "AV_C04_S01_A003",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "ब्रह्माधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-287",
"oldKey": "AV_C04_S01_V03",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।\nउत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-288",
"oldKey": "AV_C04_S01_A004",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-289",
"oldKey": "AV_C04_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S01",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-290",
"oldKey": "AV_C04_S02",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "paada",
"text": "द्वितीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-291",
"oldKey": "AV_C04_S02_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-292",
"oldKey": "AV_C04_S02_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः ।\nकर्मक्षयस्तथोत्क्रान्तिर्मार्गो भोगश्चतुष्टयम् ॥2॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-293",
"oldKey": "AV_C04_S02_I03",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।\nस्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-294",
"oldKey": "AV_C04_S02_I04",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः ।\nस्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-295",
"oldKey": "AV_C04_S02_I05",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।\nलयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-296",
"oldKey": "AV_C04_S02_I06",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।\nजातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-297",
"oldKey": "AV_C04_S02_I07",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।\nअन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥\nसहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-298",
"oldKey": "AV_C04_S02_I08",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।\nअव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-299",
"oldKey": "AV_C04_S02_I09",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।\nतेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-300",
"oldKey": "AV_C04_S02_I10",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह ।\nपरमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-301",
"oldKey": "AV_C04_S02_I11",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः ।\nआनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-302",
"oldKey": "AV_C04_S02_I12",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।\nभोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-303",
"oldKey": "AV_C04_S02_I13",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् ।\nउच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-304",
"oldKey": "AV_C04_S02_I14",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् ।\nनाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-305",
"oldKey": "AV_C04_S02_I15",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः ।\nरजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-306",
"oldKey": "AV_C04_S02_I16",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः ।\nसम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-307",
"oldKey": "AV_C04_S02_I17",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः ।\nमहाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-308",
"oldKey": "AV_C04_S02_I18",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः ।\nनित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-309",
"oldKey": "AV_C04_S02_I19",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा ।\nनिर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-310",
"oldKey": "AV_C04_S02_I20",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः ।\nतथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-311",
"oldKey": "AV_C04_S02_I21",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।\nमुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-312",
"oldKey": "AV_C04_S02_I22",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः ।\nएवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-313",
"oldKey": "AV_C04_S02_I23",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः ।\nवदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-314",
"oldKey": "AV_C04_S02_I24",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् ।\nज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-315",
"oldKey": "AV_C04_S02_I25",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः ।\nनित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-316",
"oldKey": "AV_C04_S02_I26",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) ।\nगतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-317",
"oldKey": "AV_C04_S02_I27",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।\nअनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-318",
"oldKey": "AV_C04_S02_I28",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।\nप्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-319",
"oldKey": "AV_C04_S02_I29",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।\nअथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-320",
"oldKey": "AV_C04_S02_I30",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् ।\nआगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-321",
"oldKey": "AV_C04_S02_I31",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् ।\nतदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-322",
"oldKey": "AV_C04_S02_I32",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः ।\nसोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-323",
"oldKey": "AV_C04_S02_I33",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् ।\nचकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-324",
"oldKey": "AV_C04_S02_I34",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् ।\nअतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-325",
"oldKey": "AV_C04_S02_I35",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् ।\nअनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-326",
"oldKey": "AV_C04_S02_I36",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।\nते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-327",
"oldKey": "AV_C04_S02_I37",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा ।\nएकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-328",
"oldKey": "AV_C04_S02_I38",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः ।\nदृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-329",
"oldKey": "AV_C04_S02_I39",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न सत्त्वं नैव चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते ।\nन सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-330",
"oldKey": "AV_C04_S02_I40",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् ।\nशून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-331",
"oldKey": "AV_C04_S02_I41",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।\nमोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-332",
"oldKey": "AV_C04_S02_I42",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।\nस्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-333",
"oldKey": "AV_C04_S02_I43",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा ।\nअवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-334",
"oldKey": "AV_C04_S02_I44",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति ।\nस पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-335",
"oldKey": "AV_C04_S02_I45",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।\nइत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-336",
"oldKey": "AV_C04_S02_I46",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः ।\nनिर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-337",
"oldKey": "AV_C04_S02_I47",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः ।\nव्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-338",
"oldKey": "AV_C04_S02_I48",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते ।\nनिर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-339",
"oldKey": "AV_C04_S02_I49",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि ।\nअतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-340",
"oldKey": "AV_C04_S02_I50",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् ।\nदीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-341",
"oldKey": "AV_C04_S02_I51",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता ।\nस्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-342",
"oldKey": "AV_C04_S02_I52",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।\nछत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-343",
"oldKey": "AV_C04_S02_I53",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा ।\nसत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-344",
"oldKey": "AV_C04_S02_I54",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते ।\nन च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-345",
"oldKey": "AV_C04_S02_I55",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च ।\nधर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-346",
"oldKey": "AV_C04_S02_I56",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् ।\nस्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-347",
"oldKey": "AV_C04_S02_I57",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः ।\nयदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-348",
"oldKey": "AV_C04_S02_I58",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् ।\nदृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-349",
"oldKey": "AV_C04_S02_I59",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः ।\nन मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-350",
"oldKey": "AV_C04_S02_I60",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः ।\nन च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-351",
"oldKey": "AV_C04_S02_I61",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी ।\nश्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-352",
"oldKey": "AV_C04_S02_I62",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः ।\nनिर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-353",
"oldKey": "AV_C04_S02_I63",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः ।\nदुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-354",
"oldKey": "AV_C04_S02_I64",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः ।\nहेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-355",
"oldKey": "AV_C04_S02_I65",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः ।\nतस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-356",
"oldKey": "AV_C04_S02_I66",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् ।\nकालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-357",
"oldKey": "AV_C04_S02_I67",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता ।\nयदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-358",
"oldKey": "AV_C04_S02_I68",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् ।\nअवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-359",
"oldKey": "AV_C04_S02_I69",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् ।\nन काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-360",
"oldKey": "AV_C04_S02_I70",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् ।\nएकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-361",
"oldKey": "AV_C04_S02_I71",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् ।\nविमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-362",
"oldKey": "AV_C04_S02_I72",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् ।\nकालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-363",
"oldKey": "AV_C04_S02_I73",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः ।\nज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-364",
"oldKey": "AV_C04_S02_I74",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः ।\nमोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-365",
"oldKey": "AV_C04_S02_I75",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् ।\nअनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-366",
"oldKey": "AV_C04_S02_I76",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः ।\nसाङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-367",
"oldKey": "AV_C04_S02_I77",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् ।\nतत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-368",
"oldKey": "AV_C04_S02_I78",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि ।\nप्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-369",
"oldKey": "AV_C04_S02_I79",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् ।\nनास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-370",
"oldKey": "AV_C04_S02_I80",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः ।\nहेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-371",
"oldKey": "AV_C04_S02_I81",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते ।\nअप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-372",
"oldKey": "AV_C04_S02_I82",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः ।\nइत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-373",
"oldKey": "AV_C04_S02_I83",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि ।\nधर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-374",
"oldKey": "AV_C04_S02_I84",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् ।\nभवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-375",
"oldKey": "AV_C04_S02_I85",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् ।\nज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-376",
"oldKey": "AV_C04_S02_I86",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् ।\nधर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-377",
"oldKey": "AV_C04_S02_I87",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः ।\nआचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-378",
"oldKey": "AV_C04_S02_I88",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः ।\nयेनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-379",
"oldKey": "AV_C04_S02_I89",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।\nनाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-380",
"oldKey": "AV_C04_S02_I90",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् ।\nप्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-381",
"oldKey": "AV_C04_S02_I91",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते ।\nकर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-382",
"oldKey": "AV_C04_S02_I92",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् ।\n‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-383",
"oldKey": "AV_C04_S02_I93",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि ।\nअस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-384",
"oldKey": "AV_C04_S02_I94",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः ।\n‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-385",
"oldKey": "AV_C04_S02_I95",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम् ।\nसुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-386",
"oldKey": "AV_C04_S02_I96",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् ।\nतयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-387",
"oldKey": "AV_C04_S02_I97",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः ।\nयतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-388",
"oldKey": "AV_C04_S02_I98",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः ।\nमहच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-389",
"oldKey": "AV_C04_S02_I99",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् ।\nनारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-390",
"oldKey": "AV_C04_S02_I100",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते ।\n‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-391",
"oldKey": "AV_C04_S02_I101",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ ।\nइति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-392",
"oldKey": "AV_C04_S02_I102",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः ।\nप्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-393",
"oldKey": "AV_C04_S02_I103",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा ।\nमुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-394",
"oldKey": "AV_C04_S02_I104",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ ।\n‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-395",
"oldKey": "AV_C04_S02_I105",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) ।\n‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-396",
"oldKey": "AV_C04_S02_I106",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ ।\n‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-397",
"oldKey": "AV_C04_S02_I107",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ ।\nइति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-398",
"oldKey": "AV_C04_S02_I108",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि ।\nशिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-399",
"oldKey": "AV_C04_S02_I109",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-400",
"oldKey": "AV_C04_S02_I110",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।\nन यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-401",
"oldKey": "AV_C04_S02_I111",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ।\nसर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-402",
"oldKey": "AV_C04_S02_I112",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् ।\nभ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-403",
"oldKey": "AV_C04_S02_I113",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः ।\nश्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-404",
"oldKey": "AV_C04_S02_I114",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु ।\nब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-405",
"oldKey": "AV_C04_S02_I115",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः ।\nदेहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-406",
"oldKey": "AV_C04_S02_I116",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् ।\nयथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-407",
"oldKey": "AV_C04_S02_I117",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् ।\nस ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-408",
"oldKey": "AV_C04_S02_I118",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् ।\nभुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-409",
"oldKey": "AV_C04_S02_I119",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् ।\nइत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-410",
"oldKey": "AV_C04_S02_I120",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् ।\nइत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-411",
"oldKey": "AV_C04_S02_I121",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति ।\nयतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-412",
"oldKey": "AV_C04_S02_I122",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति ।\nयतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-413",
"oldKey": "AV_C04_S02_I123",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण ।\nविदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-414",
"oldKey": "AV_C04_S02_I124",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः ।\nस्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-415",
"oldKey": "AV_C04_S02_I125",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् ।\nविभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-416",
"oldKey": "AV_C04_S02_I126",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः ।\nनानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-417",
"oldKey": "AV_C04_S02_I127",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।\nविशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-418",
"oldKey": "AV_C04_S02_I128",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च ।\nसमानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-419",
"oldKey": "AV_C04_S02_I129",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।\nकृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-420",
"oldKey": "AV_C04_S02_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-421",
"oldKey": "AV_C04_S02_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।\nयस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-422",
"oldKey": "AV_C04_S02_A002",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "पराधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-423",
"oldKey": "AV_C04_S02_V02",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S02",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-424",
"oldKey": "AV_C04_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "paada",
"text": "तृतीयः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-425",
"oldKey": "AV_C04_S03_I1",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S03",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-426",
"oldKey": "AV_C04_S03_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "कार्याधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-427",
"oldKey": "AV_C04_S03_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S03",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।\nउपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-428",
"oldKey": "AV_C04_S04",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "paada",
"text": "चतुर्थः पादः"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-429",
"oldKey": "AV_C04_S04_I01",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S04",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-430",
"oldKey": "AV_C04_S04_I02",
"type": "introduction",
"parent": "AV_C04_S04",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके ।\nसामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥\nविशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-431",
"oldKey": "AV_C04_S04_A001",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C04",
"verseType": null,
"text": "अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-432",
"oldKey": "AV_C04_S04_V01",
"type": "verse",
"parent": "AV_C04_S04",
"chapter": "AV_C04",
"verseType": "sutra",
"text": "अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥"
}
]
}