JSON:Anuvyakhyana

schema

1

doc

slug

"Anuvyakhyana"

title

"अनुव्याख्यानम्"

type

"bhashya"

docId

"AV"

parent

null

nextId

433

blocks

id	"Anuvyakhyana-1"
oldKey	"AV_C01_S01"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	"paada"
text	"प्रथमः पादः"

id	"Anuvyakhyana-2"
oldKey	"AV_C01_S01_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः । अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-3"
oldKey	"AV_C01_S01_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव । विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-4"
oldKey	"AV_C01_S01_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः । अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-5"
oldKey	"AV_C01_S01_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः । यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-6"
oldKey	"AV_C01_S01_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता । आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-7"
oldKey	"AV_C01_S01_I06"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् । दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-8"
oldKey	"AV_C01_S01_I07"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते । स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-9"
oldKey	"AV_C01_S01_I08"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते । सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-10"
oldKey	"AV_C01_S01_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"जिज्ञासाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-11"
oldKey	"AV_C01_S01_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् । स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-12"
oldKey	"AV_C01_S01_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"जन्माधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-13"
oldKey	"AV_C01_S01_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् । सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥"

id	"Anuvyakhyana-14"
oldKey	"AV_C01_S01_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-15"
oldKey	"AV_C01_S01_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते । शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥"

id	"Anuvyakhyana-16"
oldKey	"AV_C01_S01_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"समन्वयाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-17"
oldKey	"AV_C01_S01_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः । त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥"

id	"Anuvyakhyana-18"
oldKey	"AV_C01_S01_A005"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"ईक्षत्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-19"
oldKey	"AV_C01_S01_V05"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥"

id	"Anuvyakhyana-20"
oldKey	"AV_C01_S01_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"आनन्दमयाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-21"
oldKey	"AV_C01_S01_V06"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥"

id	"Anuvyakhyana-22"
oldKey	"AV_C01_S01_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अन्तस्थत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-23"
oldKey	"AV_C01_S01_V07"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"............ देवानां तत्र शक्तताम् । आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥"

id	"Anuvyakhyana-24"
oldKey	"AV_C01_S01_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"आकाशाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-25"
oldKey	"AV_C01_S01_V08"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः । अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥"

id	"Anuvyakhyana-26"
oldKey	"AV_C01_S01_A009"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"प्राणाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-27"
oldKey	"AV_C01_S01_V09"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	".............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥"

id	"Anuvyakhyana-28"
oldKey	"AV_C01_S01_A011"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"गायत्र्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-29"
oldKey	"AV_C01_S01_V11"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः । कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥"

id	"Anuvyakhyana-30"
oldKey	"AV_C01_S01_A012"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अन्तिमप्राणाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-31"
oldKey	"AV_C01_S01_V12"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S01"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	".........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥"

id	"Anuvyakhyana-32"
oldKey	"AV_C01_S02"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	"paada"
text	"द्वितीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-33"
oldKey	"AV_C01_S02_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"सर्वगतत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-34"
oldKey	"AV_C01_S02_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥ चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते । तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-35"
oldKey	"AV_C01_S02_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अत्तृत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-36"
oldKey	"AV_C01_S02_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता । इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-37"
oldKey	"AV_C01_S02_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"गुहाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-38"
oldKey	"AV_C01_S02_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते । यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥"

id	"Anuvyakhyana-39"
oldKey	"AV_C01_S02_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अन्तरधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-40"
oldKey	"AV_C01_S02_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः । रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥"

id	"Anuvyakhyana-41"
oldKey	"AV_C01_S02_A005"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अन्तर्याम्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-42"
oldKey	"AV_C01_S02_V05"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥"

id	"Anuvyakhyana-43"
oldKey	"AV_C01_S02_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अदृश्यत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-44"
oldKey	"AV_C01_S02_V06"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S02"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥"

id	"Anuvyakhyana-45"
oldKey	"AV_C01_S03"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	"paada"
text	"तृतीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-46"
oldKey	"AV_C01_S03_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः । विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-47"
oldKey	"AV_C01_S03_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"द्युभ्वाद्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-48"
oldKey	"AV_C01_S03_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् । श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥"

id	"Anuvyakhyana-49"
oldKey	"AV_C01_S03_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"द्युभ्वाद्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-50"
oldKey	"AV_C01_S03_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-51"
oldKey	"AV_C01_S03_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"अक्षराधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-52"
oldKey	"AV_C01_S03_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः । योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-53"
oldKey	"AV_C01_S03_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"वामनाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-54"
oldKey	"AV_C01_S03_V07"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः । पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-55"
oldKey	"AV_C01_S03_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"देवताधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-56"
oldKey	"AV_C01_S03_V08"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S03"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः । यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥"

id	"Anuvyakhyana-57"
oldKey	"AV_C01_S04"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	"paada"
text	"चतुर्थः पादः"

id	"Anuvyakhyana-58"
oldKey	"AV_C01_S04_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"।आनुमानिकाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-59"
oldKey	"AV_C01_S04_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S04"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-60"
oldKey	"AV_C01_S04_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-61"
oldKey	"AV_C01_S04_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S04"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥"

id	"Anuvyakhyana-62"
oldKey	"AV_C01_S04_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C01"
verseType	null
text	"प्रकृत्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-63"
oldKey	"AV_C01_S04_V06"
type	"verse"
parent	"AV_C01_S04"
chapter	"AV_C01"
verseType	"sutra"
text	"स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः । विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥"

id	"Anuvyakhyana-64"
oldKey	"AV_C02_S01"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	"paada"
text	"प्रथमः पादः"

id	"Anuvyakhyana-65"
oldKey	"AV_C02_S01_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते । चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-66"
oldKey	"AV_C02_S01_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः । पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-67"
oldKey	"AV_C02_S01_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) । सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-68"
oldKey	"AV_C02_S01_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः । एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-69"
oldKey	"AV_C02_S01_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"स्मृत्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-70"
oldKey	"AV_C02_S01_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः । पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-71"
oldKey	"AV_C02_S01_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"न विलक्षणत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-72"
oldKey	"AV_C02_S01_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः । उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥"

id	"Anuvyakhyana-73"
oldKey	"AV_C02_S01_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अभिमान्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-74"
oldKey	"AV_C02_S01_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥"

id	"Anuvyakhyana-75"
oldKey	"AV_C02_S01_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"असदधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-76"
oldKey	"AV_C02_S01_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी । यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥"

id	"Anuvyakhyana-77"
oldKey	"AV_C02_S01_A005"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"भोक्त्रधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-78"
oldKey	"AV_C02_S01_V05"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥"

id	"Anuvyakhyana-79"
oldKey	"AV_C02_S01_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"आरम्भणाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-80"
oldKey	"AV_C02_S01_V06"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"...... कथं च तदनन्यता । जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥"

id	"Anuvyakhyana-81"
oldKey	"AV_C02_S01_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"इतरव्यपदेशाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-82"
oldKey	"AV_C02_S01_V07"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् । कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥"

id	"Anuvyakhyana-83"
oldKey	"AV_C02_S01_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"शब्दमूलत्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-84"
oldKey	"AV_C02_S01_V08"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥"

id	"Anuvyakhyana-85"
oldKey	"AV_C02_S01_A009"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"न प्रयोजनाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-86"
oldKey	"AV_C02_S01_V09"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥"

id	"Anuvyakhyana-87"
oldKey	"AV_C02_S01_A010"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-88"
oldKey	"AV_C02_S01_V10"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥"

id	"Anuvyakhyana-89"
oldKey	"AV_C02_S01_A011"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-90"
oldKey	"AV_C02_S01_V11"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S01"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥"

id	"Anuvyakhyana-91"
oldKey	"AV_C02_S02"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	"paada"
text	"द्वितीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-92"
oldKey	"AV_C02_S02_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-93"
oldKey	"AV_C02_S02_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति । इति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-94"
oldKey	"AV_C02_S02_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः । अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-95"
oldKey	"AV_C02_S02_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः । भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-96"
oldKey	"AV_C02_S02_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् । दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-97"
oldKey	"AV_C02_S02_I06"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः । विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-98"
oldKey	"AV_C02_S02_I07"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः । दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-99"
oldKey	"AV_C02_S02_I08"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् । सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-100"
oldKey	"AV_C02_S02_I09"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् । चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-101"
oldKey	"AV_C02_S02_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-102"
oldKey	"AV_C02_S02_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः । आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥"

id	"Anuvyakhyana-103"
oldKey	"AV_C02_S02_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अन्यत्राभावाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-104"
oldKey	"AV_C02_S02_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥"

id	"Anuvyakhyana-105"
oldKey	"AV_C02_S02_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अभ्युपगमाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-106"
oldKey	"AV_C02_S02_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥"

id	"Anuvyakhyana-107"
oldKey	"AV_C02_S02_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"पुरुषाश्माधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-108"
oldKey	"AV_C02_S02_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥"

id	"Anuvyakhyana-109"
oldKey	"AV_C02_S02_A005"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अन्यथानुमित्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-110"
oldKey	"AV_C02_S02_V05"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् । तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥"

id	"Anuvyakhyana-111"
oldKey	"AV_C02_S02_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"वैशेषिकाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-112"
oldKey	"AV_C02_S02_V06"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥"

id	"Anuvyakhyana-113"
oldKey	"AV_C02_S02_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"समुदायाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-114"
oldKey	"AV_C02_S02_V07"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् । अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥"

id	"Anuvyakhyana-115"
oldKey	"AV_C02_S02_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"असदधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-116"
oldKey	"AV_C02_S02_V08"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् । निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥"

id	"Anuvyakhyana-117"
oldKey	"AV_C02_S02_A009"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अनुपलब्ध्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-118"
oldKey	"AV_C02_S02_V09"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते । तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥"

id	"Anuvyakhyana-119"
oldKey	"AV_C02_S02_A010"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"नैकस्मिन्नधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-120"
oldKey	"AV_C02_S02_V10"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् । द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥"

id	"Anuvyakhyana-121"
oldKey	"AV_C02_S02_A011"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"पत्युरधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-122"
oldKey	"AV_C02_S02_V11"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥"

id	"Anuvyakhyana-123"
oldKey	"AV_C02_S02_A012"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"उत्पत्त्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-124"
oldKey	"AV_C02_S02_V12"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S02"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् । दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥"

id	"Anuvyakhyana-125"
oldKey	"AV_C02_S03"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	"paada"
text	"तृतीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-126"
oldKey	"AV_C02_S03_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः । करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-127"
oldKey	"AV_C02_S03_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् । पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-128"
oldKey	"AV_C02_S03_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् । एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-129"
oldKey	"AV_C02_S03_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः । प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-130"
oldKey	"AV_C02_S03_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता । तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-131"
oldKey	"AV_C02_S03_I06"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने । नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-132"
oldKey	"AV_C02_S03_I07"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता । मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-133"
oldKey	"AV_C02_S03_I08"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता । अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-134"
oldKey	"AV_C02_S03_I09"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।"

id	"Anuvyakhyana-135"
oldKey	"AV_C02_S03_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"वियदधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-136"
oldKey	"AV_C02_S03_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-137"
oldKey	"AV_C02_S03_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"मातरिश्वाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-138"
oldKey	"AV_C02_S03_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः । मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥"

id	"Anuvyakhyana-139"
oldKey	"AV_C02_S03_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"असम्भवाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-140"
oldKey	"AV_C02_S03_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥"

id	"Anuvyakhyana-141"
oldKey	"AV_C02_S03_A013"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"व्यतिरेकाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-142"
oldKey	"AV_C02_S03_V13"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥"

id	"Anuvyakhyana-143"
oldKey	"AV_C02_S03_A014"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"पृथगधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-144"
oldKey	"AV_C02_S03_V14"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना । तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥"

id	"Anuvyakhyana-145"
oldKey	"AV_C02_S03_A018"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"अंशाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-146"
oldKey	"AV_C02_S03_V18"
type	"verse"
parent	"AV_C02_S03"
chapter	"AV_C02"
verseType	"sutra"
text	"भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥"

id	"Anuvyakhyana-147"
oldKey	"AV_C02_S04"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C02"
verseType	"paada"
text	"चतुर्थः पादः"

id	"Anuvyakhyana-148"
oldKey	"AV_C02_S04_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S04"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते । यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-149"
oldKey	"AV_C02_S04_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S04"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः । विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-150"
oldKey	"AV_C02_S04_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C02_S04"
chapter	"AV_C02"
verseType	null
text	"दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता । युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥ युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-151"
oldKey	"AV_C03_S01"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	"paada"
text	"प्रथमः पादः"

id	"Anuvyakhyana-152"
oldKey	"AV_C03_S01_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S01"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-153"
oldKey	"AV_C03_S01_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S01"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता । विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥"

id	"Anuvyakhyana-154"
oldKey	"AV_C03_S01_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S01"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ । उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-155"
oldKey	"AV_C03_S01_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S01"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः । क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-156"
oldKey	"AV_C03_S01_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S01"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् । अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-157"
oldKey	"AV_C03_S02"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	"paada"
text	"द्वितीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-158"
oldKey	"AV_C03_S02_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः । स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-159"
oldKey	"AV_C03_S02_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता । नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-160"
oldKey	"AV_C03_S02_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च । अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-161"
oldKey	"AV_C03_S02_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् । अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-162"
oldKey	"AV_C03_S02_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सन्ध्याधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-163"
oldKey	"AV_C03_S02_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः । सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-164"
oldKey	"AV_C03_S02_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"देहयोगाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-165"
oldKey	"AV_C03_S02_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः । वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥"

id	"Anuvyakhyana-166"
oldKey	"AV_C03_S02_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सम्पत्त्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-167"
oldKey	"AV_C03_S02_V07"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा । जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥"

id	"Anuvyakhyana-168"
oldKey	"AV_C03_S02_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-169"
oldKey	"AV_C03_S02_V08"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः । सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥"

id	"Anuvyakhyana-170"
oldKey	"AV_C03_S02_A010"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"उपमाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-171"
oldKey	"AV_C03_S02_V10"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् । ‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥"

id	"Anuvyakhyana-172"
oldKey	"AV_C03_S02_A017"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"स्थानविशेषाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-173"
oldKey	"AV_C03_S02_V17"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥"

id	"Anuvyakhyana-174"
oldKey	"AV_C03_S02_A020"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"फलाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-175"
oldKey	"AV_C03_S02_V20"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S02"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥"

id	"Anuvyakhyana-176"
oldKey	"AV_C03_S03"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	"paada"
text	"तृतीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-177"
oldKey	"AV_C03_S03_I1"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् । आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-178"
oldKey	"AV_C03_S03_I2"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् । परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-179"
oldKey	"AV_C03_S03_I3"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः । बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-180"
oldKey	"AV_C03_S03_I4"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् । परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-181"
oldKey	"AV_C03_S03_I5"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः । विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-182"
oldKey	"AV_C03_S03_I6"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः । उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-183"
oldKey	"AV_C03_S03_I7"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च । यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-184"
oldKey	"AV_C03_S03_I8"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये । अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-185"
oldKey	"AV_C03_S03_I9"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः । यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-186"
oldKey	"AV_C03_S03_I10"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् । येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥"

id	"Anuvyakhyana-187"
oldKey	"AV_C03_S03_I11"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा । मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥"

id	"Anuvyakhyana-188"
oldKey	"AV_C03_S03_I12"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः । प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥"

id	"Anuvyakhyana-189"
oldKey	"AV_C03_S03_I13"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः । यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥"

id	"Anuvyakhyana-190"
oldKey	"AV_C03_S03_I14"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः । अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥"

id	"Anuvyakhyana-191"
oldKey	"AV_C03_S03_I15"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् । तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥"

id	"Anuvyakhyana-192"
oldKey	"AV_C03_S03_I16"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् । मोक्षदो हि स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥"

id	"Anuvyakhyana-193"
oldKey	"AV_C03_S03_I17"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् । अन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव हि ॥17॥"

id	"Anuvyakhyana-194"
oldKey	"AV_C03_S03_I18"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः । अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥"

id	"Anuvyakhyana-195"
oldKey	"AV_C03_S03_I19"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् । शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥"

id	"Anuvyakhyana-196"
oldKey	"AV_C03_S03_I20"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः । ‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥"

id	"Anuvyakhyana-197"
oldKey	"AV_C03_S03_I21"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः । शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥"

id	"Anuvyakhyana-198"
oldKey	"AV_C03_S03_I22"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् । समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥"

id	"Anuvyakhyana-199"
oldKey	"AV_C03_S03_I23"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः । निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥"

id	"Anuvyakhyana-200"
oldKey	"AV_C03_S03_I24"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् । ‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥"

id	"Anuvyakhyana-201"
oldKey	"AV_C03_S03_I25"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः । उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥"

id	"Anuvyakhyana-202"
oldKey	"AV_C03_S03_I26"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः । अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥"

id	"Anuvyakhyana-203"
oldKey	"AV_C03_S03_I27"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना । यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥"

id	"Anuvyakhyana-204"
oldKey	"AV_C03_S03_I28"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् । इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥"

id	"Anuvyakhyana-205"
oldKey	"AV_C03_S03_I29"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा । को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥"

id	"Anuvyakhyana-206"
oldKey	"AV_C03_S03_I30"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् । अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥"

id	"Anuvyakhyana-207"
oldKey	"AV_C03_S03_I31"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः । इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥"

id	"Anuvyakhyana-208"
oldKey	"AV_C03_S03_I32"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते । अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥"

id	"Anuvyakhyana-209"
oldKey	"AV_C03_S03_I33"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् । तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥"

id	"Anuvyakhyana-210"
oldKey	"AV_C03_S03_I34"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् । इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥"

id	"Anuvyakhyana-211"
oldKey	"AV_C03_S03_I35"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि । ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥"

id	"Anuvyakhyana-212"
oldKey	"AV_C03_S03_I36"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा । अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥"

id	"Anuvyakhyana-213"
oldKey	"AV_C03_S03_I37"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः । ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥"

id	"Anuvyakhyana-214"
oldKey	"AV_C03_S03_I38"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः । विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥"

id	"Anuvyakhyana-215"
oldKey	"AV_C03_S03_I39"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः । विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥"

id	"Anuvyakhyana-216"
oldKey	"AV_C03_S03_I40"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः । ज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥"

id	"Anuvyakhyana-217"
oldKey	"AV_C03_S03_I41"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः । इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥"

id	"Anuvyakhyana-218"
oldKey	"AV_C03_S03_I42"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः । इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥"

id	"Anuvyakhyana-219"
oldKey	"AV_C03_S03_I43"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः । समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥"

id	"Anuvyakhyana-220"
oldKey	"AV_C03_S03_I44"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता । अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥"

id	"Anuvyakhyana-221"
oldKey	"AV_C03_S03_I45"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः । अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥"

id	"Anuvyakhyana-222"
oldKey	"AV_C03_S03_I46"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः । मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥"

id	"Anuvyakhyana-223"
oldKey	"AV_C03_S03_I47"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये । सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥"

id	"Anuvyakhyana-224"
oldKey	"AV_C03_S03_I48"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् । इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥"

id	"Anuvyakhyana-225"
oldKey	"AV_C03_S03_I49"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् । सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥"

id	"Anuvyakhyana-226"
oldKey	"AV_C03_S03_I50"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे । द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥"

id	"Anuvyakhyana-227"
oldKey	"AV_C03_S03_I51"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये । उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥"

id	"Anuvyakhyana-228"
oldKey	"AV_C03_S03_I52"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः । समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥"

id	"Anuvyakhyana-229"
oldKey	"AV_C03_S03_I53"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः । तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥"

id	"Anuvyakhyana-230"
oldKey	"AV_C03_S03_I54"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये । वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥"

id	"Anuvyakhyana-231"
oldKey	"AV_C03_S03_I55"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी । ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥"

id	"Anuvyakhyana-232"
oldKey	"AV_C03_S03_I56"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः । आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥"

id	"Anuvyakhyana-233"
oldKey	"AV_C03_S03_I57"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः । विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥"

id	"Anuvyakhyana-234"
oldKey	"AV_C03_S03_I58"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता । अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥"

id	"Anuvyakhyana-235"
oldKey	"AV_C03_S03_I59"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः । अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥"

id	"Anuvyakhyana-236"
oldKey	"AV_C03_S03_I60"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः । विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥"

id	"Anuvyakhyana-237"
oldKey	"AV_C03_S03_I61"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना । शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥"

id	"Anuvyakhyana-238"
oldKey	"AV_C03_S03_I62"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया । माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥"

id	"Anuvyakhyana-239"
oldKey	"AV_C03_S03_I63"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता । यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥"

id	"Anuvyakhyana-240"
oldKey	"AV_C03_S03_I64"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् । प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥"

id	"Anuvyakhyana-241"
oldKey	"AV_C03_S03_I65"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् । विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥"

id	"Anuvyakhyana-242"
oldKey	"AV_C03_S03_I66"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः । साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥"

id	"Anuvyakhyana-243"
oldKey	"AV_C03_S03_I67"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः । सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥"

id	"Anuvyakhyana-244"
oldKey	"AV_C03_S03_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-245"
oldKey	"AV_C03_S03_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् । तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥"

id	"Anuvyakhyana-246"
oldKey	"AV_C03_S03_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"उपसंहाराधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-247"
oldKey	"AV_C03_S03_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥"

id	"Anuvyakhyana-248"
oldKey	"AV_C03_S03_A042"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"

id	"Anuvyakhyana-249"
oldKey	"AV_C03_S03_V42"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् । मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥"

id	"Anuvyakhyana-250"
oldKey	"AV_C03_S03_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"विद्याधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-251"
oldKey	"AV_C03_S03_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S03"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥"

id	"Anuvyakhyana-252"
oldKey	"AV_C03_S03_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"यावदधिकाराधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-253"
oldKey	"AV_C03_S03_A005"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"इयदामननाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-254"
oldKey	"AV_C03_S03_A006"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"दर्शनभेदाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-255"
oldKey	"AV_C03_S03_A007"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"प्रदानाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-256"
oldKey	"AV_C03_S03_A008"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"गुरुप्रसादाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-257"
oldKey	"AV_C03_S03_A009"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"पूर्वविकल्पाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-258"
oldKey	"AV_C03_S03_A0010"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"ताद्विद्याधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-259"
oldKey	"AV_C03_S04"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	"paada"
text	"चतुर्थः पादः"

id	"Anuvyakhyana-260"
oldKey	"AV_C03_S04_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा । अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-261"
oldKey	"AV_C03_S04_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः । जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-262"
oldKey	"AV_C03_S04_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः । बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-263"
oldKey	"AV_C03_S04_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"कामचाराधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-264"
oldKey	"AV_C03_S04_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् । गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-265"
oldKey	"AV_C03_S04_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"आधिकारिकाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-266"
oldKey	"AV_C03_S04_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥"

id	"Anuvyakhyana-267"
oldKey	"AV_C03_S04_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"फलश्रुत्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-268"
oldKey	"AV_C03_S04_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् । अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥"

id	"Anuvyakhyana-269"
oldKey	"AV_C03_S04_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C03"
verseType	null
text	"अन्वयाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-270"
oldKey	"AV_C03_S04_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C03_S04"
chapter	"AV_C03"
verseType	"sutra"
text	"ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः । ‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥"

id	"Anuvyakhyana-271"
oldKey	"AV_C04_S01"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	"paada"
text	"प्रथमः पादः"

id	"Anuvyakhyana-272"
oldKey	"AV_C04_S01_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने । विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-273"
oldKey	"AV_C04_S01_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् । चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-274"
oldKey	"AV_C04_S01_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि । उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-275"
oldKey	"AV_C04_S01_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् । शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-276"
oldKey	"AV_C04_S01_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः । तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-277"
oldKey	"AV_C04_S01_I06"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः । पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-278"
oldKey	"AV_C04_S01_I07"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् । सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-279"
oldKey	"AV_C04_S01_I08"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् । अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-280"
oldKey	"AV_C04_S01_I09"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः । अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-281"
oldKey	"AV_C04_S01_I10"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते । आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥"

id	"Anuvyakhyana-282"
oldKey	"AV_C04_S01_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आत्माधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-283"
oldKey	"AV_C04_S01_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः । विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥"

id	"Anuvyakhyana-284"
oldKey	"AV_C04_S01_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न प्रतीकाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-285"
oldKey	"AV_C04_S01_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥"

id	"Anuvyakhyana-286"
oldKey	"AV_C04_S01_A003"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"ब्रह्माधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-287"
oldKey	"AV_C04_S01_V03"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा । उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥"

id	"Anuvyakhyana-288"
oldKey	"AV_C04_S01_A004"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तदधिगमाधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-289"
oldKey	"AV_C04_S01_V04"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S01"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥"

id	"Anuvyakhyana-290"
oldKey	"AV_C04_S02"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	"paada"
text	"द्वितीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-291"
oldKey	"AV_C04_S02_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-292"
oldKey	"AV_C04_S02_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः । कर्मक्षयस्तथोत्क्रान्तिर्मार्गो भोगश्चतुष्टयम् ॥2॥"

id	"Anuvyakhyana-293"
oldKey	"AV_C04_S02_I03"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः । स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-294"
oldKey	"AV_C04_S02_I04"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः । स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥"

id	"Anuvyakhyana-295"
oldKey	"AV_C04_S02_I05"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् । लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥"

id	"Anuvyakhyana-296"
oldKey	"AV_C04_S02_I06"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः । जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥"

id	"Anuvyakhyana-297"
oldKey	"AV_C04_S02_I07"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते । अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥ सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥"

id	"Anuvyakhyana-298"
oldKey	"AV_C04_S02_I08"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः । अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥"

id	"Anuvyakhyana-299"
oldKey	"AV_C04_S02_I09"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः । तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥"

id	"Anuvyakhyana-300"
oldKey	"AV_C04_S02_I10"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह । परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥"

id	"Anuvyakhyana-301"
oldKey	"AV_C04_S02_I11"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः । आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥"

id	"Anuvyakhyana-302"
oldKey	"AV_C04_S02_I12"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् । भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥"

id	"Anuvyakhyana-303"
oldKey	"AV_C04_S02_I13"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् । उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥"

id	"Anuvyakhyana-304"
oldKey	"AV_C04_S02_I14"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् । नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥"

id	"Anuvyakhyana-305"
oldKey	"AV_C04_S02_I15"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः । रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥"

id	"Anuvyakhyana-306"
oldKey	"AV_C04_S02_I16"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः । सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥"

id	"Anuvyakhyana-307"
oldKey	"AV_C04_S02_I17"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः । महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥"

id	"Anuvyakhyana-308"
oldKey	"AV_C04_S02_I18"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः । नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥"

id	"Anuvyakhyana-309"
oldKey	"AV_C04_S02_I19"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा । निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥"

id	"Anuvyakhyana-310"
oldKey	"AV_C04_S02_I20"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः । तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥"

id	"Anuvyakhyana-311"
oldKey	"AV_C04_S02_I21"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा । मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥"

id	"Anuvyakhyana-312"
oldKey	"AV_C04_S02_I22"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः । एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥"

id	"Anuvyakhyana-313"
oldKey	"AV_C04_S02_I23"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः । वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥"

id	"Anuvyakhyana-314"
oldKey	"AV_C04_S02_I24"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् । ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥"

id	"Anuvyakhyana-315"
oldKey	"AV_C04_S02_I25"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः । नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥"

id	"Anuvyakhyana-316"
oldKey	"AV_C04_S02_I26"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) । गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥"

id	"Anuvyakhyana-317"
oldKey	"AV_C04_S02_I27"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् । अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥"

id	"Anuvyakhyana-318"
oldKey	"AV_C04_S02_I28"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः । प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥"

id	"Anuvyakhyana-319"
oldKey	"AV_C04_S02_I29"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् । अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥"

id	"Anuvyakhyana-320"
oldKey	"AV_C04_S02_I30"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् । आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥"

id	"Anuvyakhyana-321"
oldKey	"AV_C04_S02_I31"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् । तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥"

id	"Anuvyakhyana-322"
oldKey	"AV_C04_S02_I32"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः । सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥"

id	"Anuvyakhyana-323"
oldKey	"AV_C04_S02_I33"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् । चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥"

id	"Anuvyakhyana-324"
oldKey	"AV_C04_S02_I34"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् । अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥"

id	"Anuvyakhyana-325"
oldKey	"AV_C04_S02_I35"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् । अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥"

id	"Anuvyakhyana-326"
oldKey	"AV_C04_S02_I36"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः । ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥"

id	"Anuvyakhyana-327"
oldKey	"AV_C04_S02_I37"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा । एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥"

id	"Anuvyakhyana-328"
oldKey	"AV_C04_S02_I38"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः । दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥"

id	"Anuvyakhyana-329"
oldKey	"AV_C04_S02_I39"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न सत्त्वं नैव चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते । न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥"

id	"Anuvyakhyana-330"
oldKey	"AV_C04_S02_I40"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् । शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥"

id	"Anuvyakhyana-331"
oldKey	"AV_C04_S02_I41"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् । मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥"

id	"Anuvyakhyana-332"
oldKey	"AV_C04_S02_I42"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) । स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥"

id	"Anuvyakhyana-333"
oldKey	"AV_C04_S02_I43"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा । अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥"

id	"Anuvyakhyana-334"
oldKey	"AV_C04_S02_I44"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति । स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥"

id	"Anuvyakhyana-335"
oldKey	"AV_C04_S02_I45"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् । इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥"

id	"Anuvyakhyana-336"
oldKey	"AV_C04_S02_I46"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः । निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥"

id	"Anuvyakhyana-337"
oldKey	"AV_C04_S02_I47"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः । व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥"

id	"Anuvyakhyana-338"
oldKey	"AV_C04_S02_I48"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते । निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥"

id	"Anuvyakhyana-339"
oldKey	"AV_C04_S02_I49"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि । अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥"

id	"Anuvyakhyana-340"
oldKey	"AV_C04_S02_I50"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् । दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥"

id	"Anuvyakhyana-341"
oldKey	"AV_C04_S02_I51"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता । स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥"

id	"Anuvyakhyana-342"
oldKey	"AV_C04_S02_I52"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् । छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥"

id	"Anuvyakhyana-343"
oldKey	"AV_C04_S02_I53"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा । सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥"

id	"Anuvyakhyana-344"
oldKey	"AV_C04_S02_I54"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते । न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥"

id	"Anuvyakhyana-345"
oldKey	"AV_C04_S02_I55"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च । धर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥"

id	"Anuvyakhyana-346"
oldKey	"AV_C04_S02_I56"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् । स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥"

id	"Anuvyakhyana-347"
oldKey	"AV_C04_S02_I57"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः । यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥"

id	"Anuvyakhyana-348"
oldKey	"AV_C04_S02_I58"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् । दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥"

id	"Anuvyakhyana-349"
oldKey	"AV_C04_S02_I59"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः । न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥"

id	"Anuvyakhyana-350"
oldKey	"AV_C04_S02_I60"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः । न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥"

id	"Anuvyakhyana-351"
oldKey	"AV_C04_S02_I61"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी । श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥"

id	"Anuvyakhyana-352"
oldKey	"AV_C04_S02_I62"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः । निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥"

id	"Anuvyakhyana-353"
oldKey	"AV_C04_S02_I63"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः । दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥"

id	"Anuvyakhyana-354"
oldKey	"AV_C04_S02_I64"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः । हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥"

id	"Anuvyakhyana-355"
oldKey	"AV_C04_S02_I65"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः । तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥"

id	"Anuvyakhyana-356"
oldKey	"AV_C04_S02_I66"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् । कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥"

id	"Anuvyakhyana-357"
oldKey	"AV_C04_S02_I67"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता । यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥"

id	"Anuvyakhyana-358"
oldKey	"AV_C04_S02_I68"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् । अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥"

id	"Anuvyakhyana-359"
oldKey	"AV_C04_S02_I69"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् । न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥"

id	"Anuvyakhyana-360"
oldKey	"AV_C04_S02_I70"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् । एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥"

id	"Anuvyakhyana-361"
oldKey	"AV_C04_S02_I71"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् । विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥"

id	"Anuvyakhyana-362"
oldKey	"AV_C04_S02_I72"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् । कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥"

id	"Anuvyakhyana-363"
oldKey	"AV_C04_S02_I73"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः । ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥"

id	"Anuvyakhyana-364"
oldKey	"AV_C04_S02_I74"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः । मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥"

id	"Anuvyakhyana-365"
oldKey	"AV_C04_S02_I75"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् । अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥"

id	"Anuvyakhyana-366"
oldKey	"AV_C04_S02_I76"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः । साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥"

id	"Anuvyakhyana-367"
oldKey	"AV_C04_S02_I77"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् । तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥"

id	"Anuvyakhyana-368"
oldKey	"AV_C04_S02_I78"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि । प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥"

id	"Anuvyakhyana-369"
oldKey	"AV_C04_S02_I79"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् । नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥"

id	"Anuvyakhyana-370"
oldKey	"AV_C04_S02_I80"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः । हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥"

id	"Anuvyakhyana-371"
oldKey	"AV_C04_S02_I81"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते । अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥"

id	"Anuvyakhyana-372"
oldKey	"AV_C04_S02_I82"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः । इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥"

id	"Anuvyakhyana-373"
oldKey	"AV_C04_S02_I83"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि । धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥"

id	"Anuvyakhyana-374"
oldKey	"AV_C04_S02_I84"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् । भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥"

id	"Anuvyakhyana-375"
oldKey	"AV_C04_S02_I85"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् । ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥"

id	"Anuvyakhyana-376"
oldKey	"AV_C04_S02_I86"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् । धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥"

id	"Anuvyakhyana-377"
oldKey	"AV_C04_S02_I87"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः । आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥"

id	"Anuvyakhyana-378"
oldKey	"AV_C04_S02_I88"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः । येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥"

id	"Anuvyakhyana-379"
oldKey	"AV_C04_S02_I89"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा । नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥"

id	"Anuvyakhyana-380"
oldKey	"AV_C04_S02_I90"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् । प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥"

id	"Anuvyakhyana-381"
oldKey	"AV_C04_S02_I91"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते । कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥"

id	"Anuvyakhyana-382"
oldKey	"AV_C04_S02_I92"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् । ‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥"

id	"Anuvyakhyana-383"
oldKey	"AV_C04_S02_I93"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि । अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥"

id	"Anuvyakhyana-384"
oldKey	"AV_C04_S02_I94"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः । ‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥"

id	"Anuvyakhyana-385"
oldKey	"AV_C04_S02_I95"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम् । सुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥"

id	"Anuvyakhyana-386"
oldKey	"AV_C04_S02_I96"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् । तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥"

id	"Anuvyakhyana-387"
oldKey	"AV_C04_S02_I97"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः । यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥"

id	"Anuvyakhyana-388"
oldKey	"AV_C04_S02_I98"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः । महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥"

id	"Anuvyakhyana-389"
oldKey	"AV_C04_S02_I99"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् । नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥"

id	"Anuvyakhyana-390"
oldKey	"AV_C04_S02_I100"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते । ‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥"

id	"Anuvyakhyana-391"
oldKey	"AV_C04_S02_I101"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ । इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥"

id	"Anuvyakhyana-392"
oldKey	"AV_C04_S02_I102"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः । प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥"

id	"Anuvyakhyana-393"
oldKey	"AV_C04_S02_I103"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा । मुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥"

id	"Anuvyakhyana-394"
oldKey	"AV_C04_S02_I104"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ । ‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥"

id	"Anuvyakhyana-395"
oldKey	"AV_C04_S02_I105"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) । ‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥"

id	"Anuvyakhyana-396"
oldKey	"AV_C04_S02_I106"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ । ‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥"

id	"Anuvyakhyana-397"
oldKey	"AV_C04_S02_I107"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ । इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥"

id	"Anuvyakhyana-398"
oldKey	"AV_C04_S02_I108"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि । शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥"

id	"Anuvyakhyana-399"
oldKey	"AV_C04_S02_I109"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥"

id	"Anuvyakhyana-400"
oldKey	"AV_C04_S02_I110"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः । न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥"

id	"Anuvyakhyana-401"
oldKey	"AV_C04_S02_I111"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः । सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥"

id	"Anuvyakhyana-402"
oldKey	"AV_C04_S02_I112"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् । भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥"

id	"Anuvyakhyana-403"
oldKey	"AV_C04_S02_I113"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः । श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥"

id	"Anuvyakhyana-404"
oldKey	"AV_C04_S02_I114"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥"

id	"Anuvyakhyana-405"
oldKey	"AV_C04_S02_I115"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः । देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥"

id	"Anuvyakhyana-406"
oldKey	"AV_C04_S02_I116"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् । यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥"

id	"Anuvyakhyana-407"
oldKey	"AV_C04_S02_I117"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् । स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥"

id	"Anuvyakhyana-408"
oldKey	"AV_C04_S02_I118"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् । भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥"

id	"Anuvyakhyana-409"
oldKey	"AV_C04_S02_I119"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् । इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥"

id	"Anuvyakhyana-410"
oldKey	"AV_C04_S02_I120"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् । इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥"

id	"Anuvyakhyana-411"
oldKey	"AV_C04_S02_I121"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति । यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥"

id	"Anuvyakhyana-412"
oldKey	"AV_C04_S02_I122"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति । यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥"

id	"Anuvyakhyana-413"
oldKey	"AV_C04_S02_I123"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण । विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥"

id	"Anuvyakhyana-414"
oldKey	"AV_C04_S02_I124"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः । स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥"

id	"Anuvyakhyana-415"
oldKey	"AV_C04_S02_I125"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् । विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥"

id	"Anuvyakhyana-416"
oldKey	"AV_C04_S02_I126"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः । नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥"

id	"Anuvyakhyana-417"
oldKey	"AV_C04_S02_I127"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् । विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥"

id	"Anuvyakhyana-418"
oldKey	"AV_C04_S02_I128"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च । समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥"

id	"Anuvyakhyana-419"
oldKey	"AV_C04_S02_I129"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः । कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥"

id	"Anuvyakhyana-420"
oldKey	"AV_C04_S02_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"नैकस्मिन्नधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-421"
oldKey	"AV_C04_S02_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या । यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥"

id	"Anuvyakhyana-422"
oldKey	"AV_C04_S02_A002"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"पराधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-423"
oldKey	"AV_C04_S02_V02"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S02"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥"

id	"Anuvyakhyana-424"
oldKey	"AV_C04_S03"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	"paada"
text	"तृतीयः पादः"

id	"Anuvyakhyana-425"
oldKey	"AV_C04_S03_I1"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S03"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-426"
oldKey	"AV_C04_S03_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"कार्याधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-427"
oldKey	"AV_C04_S03_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S03"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः । उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥"

id	"Anuvyakhyana-428"
oldKey	"AV_C04_S04"
type	"section"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	"paada"
text	"चतुर्थः पादः"

id	"Anuvyakhyana-429"
oldKey	"AV_C04_S04_I01"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S04"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥"

id	"Anuvyakhyana-430"
oldKey	"AV_C04_S04_I02"
type	"introduction"
parent	"AV_C04_S04"
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके । सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥ विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।"

id	"Anuvyakhyana-431"
oldKey	"AV_C04_S04_A001"
type	"adhikarana"
parent	null
chapter	"AV_C04"
verseType	null
text	"अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"

id	"Anuvyakhyana-432"
oldKey	"AV_C04_S04_V01"
type	"verse"
parent	"AV_C04_S04"
chapter	"AV_C04"
verseType	"sutra"
text	"अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥"