Taittiriya/JSON
{
"schema": 1,
"doc": {
"slug": "Taittiriya",
"title": "तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यम्",
"type": "bhashya",
"docId": "TTB",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 107
},
"blocks": [
{
"id": "Taittiriya-1",
"oldKey": "TTB_C01_S01",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"text": "शिक्षावल्ली"
},
{
"id": "Taittiriya-2",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V01",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।\nनमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-3",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।\nसर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-4",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V02",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ शिक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ २ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-5",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V02_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।"
},
{
"id": "Taittiriya-6",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V03",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहितायाः उपनिषदं व्याख्यास्यामः ।\nपञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥ ३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-7",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।"
},
{
"id": "Taittiriya-8",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ ४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-9",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ ५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-10",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V06",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ ६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-11",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V07",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ ७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-12",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V08",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासंहिताः । य एवमेता महासंहिता याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥ ८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-13",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V09",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः। छन्दोभ्योऽध्यमृतात् सम्बभूव । समेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधयाऽपिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ ९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-14",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V10",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणा चीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥ १० ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-15",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V11",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "आ मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । वि मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।\nप्र मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।\nशमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । यशो जनेऽसानि स्वाहा ।\nश्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।\nतस्मिन् सहस्रशाखे । नि भगाहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥ ११ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-16",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V12",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "यथापः प्रवता यन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-17",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V12_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।\nछन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥\nमेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।"
},
{
"id": "Taittiriya-18",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूर्भुवः स्वरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-19",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।\nअनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥\nवासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।\nभूर्नामाथ भुवोनामा बाहू प्रद्युम्न ईरितः ॥\nसङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।\nअनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥\nनिर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-20",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V14",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा अयं लोकः । भुवः इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वा व सर्वे लोका महीयन्ते ।"
},
{
"id": "Taittiriya-21",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V15",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ।"
},
{
"id": "Taittiriya-22",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V16",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ।"
},
{
"id": "Taittiriya-23",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-24",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।\nप्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥\nमहीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।\nपूज्यपूजकभेदोऽत्र नैव कश्चिदपीष्यते ॥\nनामप्रवृत्तिहेतुत्वान्नाम लोकादिकं हरेः ।\nअयं समीपस्थतया त्वसौ प्राणे स्थितत्वतः ॥\nईक्षणादन्तरिक्षं चाथादित्यस्थोऽदितेस्सुतः ।\nअग्निरग्नौ स्थितत्वाच्च वायुर्वयति यज्जगत् ॥\nचन्द्र आह्लादरूपत्वादृगर्च्यत्वाज्जनार्दनः ।\nयजुर्याज्यस्वरूपत्वात् साम चासौ समत्वतः ॥\nबृहत्वात् ब्रह्म वेदानां समुदायेऽखिले स्थितः ।\nतत्सम्बन्धाद्वेदराशिर्ब्रह्मशब्देन कीर्तितः ॥\nप्रकृष्टनयनात् प्राणोऽपानोऽवाङ्नयनाद्धरिः ।\nविविधं नयनाद् व्यानस्सोऽन्नं सर्वोपजीव्यतः ॥\nएवं षोडशरूपोऽसौ चतुरात्मा व्यवस्थितः ।\nमहाचमसनामासौ यस्मादतिचमत्कृतिः ॥\nमाहाचमस्यस्तज्ज्ञानी ब्रह्मा सम्परिकीर्तितः ।\nएवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥\nस एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।\nसर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।"
},
{
"id": "Taittiriya-25",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एषस्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो वि वर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥ १५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-26",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।\nप्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥\nव्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।\nसङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥\nयस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।\nअशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-27",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V19",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत् ततो भवति ॥ १६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-28",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्ति समृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥ १७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-29",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।\nप्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥\nसङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।\nमहोनामा वासुदेवो ब्रह्मणिस्थश्चतुर्मुखे ॥\nस वासुदेवस्स्वाराज्यं व्याप्यास्मिन् मनसस्पतौ ।\nअनिरुद्धे च संव्याप्तः ततो वागादिनां पतिः ॥\nवागादिषु स्थितो नित्यं भवत्येष जनार्दनः ।\nस्वव्यापी च जगद्व्यापी नित्यैश्वर्यात् स ईश्वरः ॥\nआकाशवद्व्याप्तदेहस्सत्यात्मा गुणपूर्तितः ।\nवायोर्विशेषरमको बलानन्दस्वरूपवान् ॥\nज्ञानानन्दस्वरूपोऽसौ शान्तिनामा सुखोन्नतेः ।\nअन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥\nइत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।\nप्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-30",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थिमज्जा । एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥ १८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-31",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।\nनारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥\nइत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-32",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ओमित्येतदनुकृति ह स्म वा अप्यो श्रावयेत्या श्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओग्ंशोमिति शस्त्राणि शग्ंसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-33",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।\nयद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥\nओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।\nओमित्येव स्वकर्माणि कुर्वन्त्युद्दिश्य केशवम् ॥\nअधिकोच्च शृणुष्वेति हरिमध्वर्युराह हि ।\nअधिकोच्च महाधाम सूच्च देवेति चादरात् ॥\nप्रति प्रति गृणात्येनं शंरूपात्युच्चशावन ।\nइत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥\nएवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।\nएवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-34",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ॥ २० ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-35",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।"
},
{
"id": "Taittiriya-36",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ २१ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-37",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।\nस्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-38",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणग्ं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ २२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-39",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।\nअत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥\nवाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।\nतत्रस्थो भगवान् विष्णुस्सम्प्रोक्तो वाजिनीवसुः ॥\nतेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।\nतेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥\nइत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-40",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V26",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकग्ं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाग्ंसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासने न प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धया देयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ २३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-41",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V27",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा तत्र वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ताः अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ २४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-42",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V28",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामवीत् । तद्वक्तारमवीत् । अवीन्माम् । अवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-43",
"oldKey": "TTB_C01_S02",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"text": "ब्रह्मवल्ली"
},
{
"id": "Taittiriya-44",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-45",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V02",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-46",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्त्सह । ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ २ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-47",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।\nब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-48",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V04",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मादात्मनः आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात् पुरुषः ॥ ३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-49",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V05",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-50",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीग्ग् श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपियन्त्यन्ततः । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ ५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-51",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।\nस एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥\nअन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।\nअन्नस्य सारभूतोऽयं शरीरस्य च केशवः ॥\nअन्ननामा चान्नसंस्थः शरीरेषु च संस्थितः ।\nअत्तृत्वात् सर्वलोकानामन्नमित्युच्यते हरिः ॥\nउपजीव्यश्च भूतानामिति चान्नं जनार्दनः ।\nस ज्यायान् सर्वभूतेभ्यस्तस्मात् सर्वौषधं स्मृतः ॥\nसंसारे दह्यमानानामाश्रयत्वात् स औषधम् ।\nप्रचुरं मय इत्युक्तं प्रचुरात्ता यतो हरिः॥\nप्रचुरैस्सेव्यते नित्यमतोऽन्नमय ईरितः ।\nदेहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥\nबाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥\nपुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-52",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V07",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-53",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V08",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग् दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-54",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-55",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": ".... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥\nशिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।\nयजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥\nऋगर्चनायाः स्वीकारात् साम दोषात् समीकृतेः ।\nपञ्चरात्रगतं मध्यमादेशाख्यं सुविस्तृतेः ॥\nअथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।\nमनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥\nकुतश्चिन्न बिभेत्येव .."
},
{
"id": "Taittiriya-56",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V10",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ १० ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-57",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ११ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-58",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥\nश्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।\nऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥\nवामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।\nयोगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥\nमध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-59",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V12",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽ नन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-60",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ १२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-61",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।\nशिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।\nमोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥\nमोदप्रमोदनामानावानन्दस्त्वाततत्वतः ।\nमध्यमानन्दसंस्थं च ब्रह्म सृष्ट्या तु बृंहयेत् ॥\nपुच्छं प्रधानवायौ च ब्रह्माख्ये संस्थितं सदा ।\nअभेदोऽप्यविशेषोऽपि परमैश्वर्ययोगतः ॥\nदेहदेहिवदेवासौ पञ्चधाऽवस्थितो हरिः ।\nबहिःस्थो देहवद्विष्णुरन्तस्थो देहिवत् स्मृतः ॥\nअन्तर्व्याप्तिविशेषेण न त्वशक्तत्वतो बहिः ।\nसर्वेऽपि पुरुषाकाराः उत्तरात् पूर्वसम्भवाः ॥\nउत्तरैः पूरिताः पूर्वे निश्छिद्रत्वेन सर्वशः ।\nअत्तृत्वं च प्रणेतृत्वं बोधो विविधवेत्तृता ॥\nआनन्दश्च यतः पूर्णस्ततोऽन्नादिमयास्स्मृताः ।\nअत्त्यादिदास्ते प्रत्येकं सर्वे सर्वगुणा अपि ॥\nनामभेदस्ततस्तूक्तः सर्वनामवतामपि ।\nपञ्चरूपं च तद् ब्रह्म जीवादन्यन्न विद्यते ॥\nइति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।\nजीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥\nसन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-62",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छती३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित् समश्नुता३ उ ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-63",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।\nअविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥\nविद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।\nयदि सर्वेऽथ तत्रापि सर्वे सम्यक् समाप्नुयुः ॥\nकेचिदेवोत सम्यक् तदसम्यगपरे जनाः ।\nज्ञानिनोऽपीति पृष्टः सन् ब्रह्मा प्राह चतुर्मुखः ॥\nअज्ञा न प्राप्नुयुर्ब्रह्म प्राप्नुयुर्ज्ञानिनोऽखिलाः ।\nतत्रापि सम्यक् प्राप्तिस्तु विरिञ्चस्यैव सर्वदा ॥\nअन्येषां तारतम्येन प्राप्तिः सुखविशेषतः ।\nइत्यभिप्रायवान् ब्रह्मा ह्युकारेण समासतः ॥\nउक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।\nकश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥\nअनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-64",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "सोऽकामयत । बहु स्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदग्ं सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानु प्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत् सत्यमित्याचक्षते ॥ १४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-65",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।\nइति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥\nआह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।\nप्रीतिं यान्ति महान्तस्तु तद्वशा एव चेश्वराः ॥\nअग्न्यादयोऽपि किमुत तदन्ये मुक्तिदस्ततः ।\nस एवैकस्स विज्ञेयः पूर्णैश्वर्यादिरूपवान् ॥\nइति तस्य महैश्वर्यमुच्यते स त्वकामयत् ।\nसृष्ट्वा जगदिदं सर्वं नियामकतयाऽस्य तु ॥\nबहुरूपो भवानीति स्याज्जगच्चेत्यचिन्तयत् ।\nस्यादित्यालोचनान्नान्यत् तपो विष्णोः कदाचन ॥\nअवतारेष्वनुकृतिर्बाह्यवृत्या तपस्विनाम् ।\nसृष्टिर्नाम स्वरूपात्तु बहिर्निष्क्रमणं स्मृतम् ॥\nयद्यपीदं जगत्सर्वं स्वोदरस्थं महात्मनः ।\nतथाऽप्येष द्वितीयेन रूपेण बहिराक्षिपेत् ॥\nरूपान्तरेणाविशच्च जगत्सर्वं जनार्दनः ।\nत्यच्चानिरुक्तं विज्ञानं तथा निलयनं महान् ॥\nसत्यं प्राणस्तथा श्रीश्च सन्निरुक्तं तथाऽनृतम् ।\nअविज्ञानं चानिलयनं प्रकृतिप्राणयोः परम् ॥\nतद्गविष्णोस्तु सम्बन्धात् स्वतस्तन्नामको हरिः ।\nततो नियामकश्चेति त्यदानन्त्यादवाच्यतः ॥\nअनिरुक्तं निलयनं सर्वाधारत्वतो हरिः ।\nविज्ञानं सर्वविज्ञानात् सत्यं साधुस्वरूपतः ॥\nअवसादसुवाच्यत्वदौर्बल्याज्ञप्त्यसाधुताः ।\nप्रकृतिप्राणतोऽन्यत्र कुर्वंस्तन्नामको हरिः ॥\nअतः साधुस्वरूपः सन् सत्यनामाऽनृतादिकम् ।\nनामानेन गतत्वादेर्यदिदं किञ्च भाषितम् ॥\nसन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।\nअवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥\nअसाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-66",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानग्ग् स्वयमकुरुत । तस्मात् तत् सुकृतमुच्यत इति ॥ यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसग्ग् ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दीभवति । को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवानन्दयाति ॥ १५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-67",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।\nस आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥\nस वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।\nतस्मात् तत् सुकृतं नाम स आनन्दो रसस्ततः ॥\nआनन्दमेनं सम्प्राप्य मुक्तो मोदेन्न चान्यथा ।\nआदीप्तस्त्वेष भगवान् यद्यानन्दो भवेन्न च ॥\nसामान्यचेष्टा धर्म्याश्च कस्य स्युस्तमृते प्रभुम् ।\nसुखं लब्ध्वा हि कुरुते लोकचेष्टां जनार्दनः ॥\nअल्पात् सुखादल्पकर्मा पूर्णानन्दाद्धि सर्वकृत् ।\nन ह्यार्ताः कर्म कुर्वन्ति मुग्धाश्चैव विशेषतः ॥\nतस्माद् यादृक् सुखं तादृक् कर्म पूर्णसुखत्वतः ।\nसर्वकृत्त्वात् परो विष्णुराह तस्मात् सनातनी ॥\nसुखं लब्ध्वा करोतीति च्छन्दोगानां श्रुतिः परा ।\nअलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥\nतत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।\nसर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-68",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्ये अनात्म्ये अनिरुक्ते अनिलयने अभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति । भीषास्माद् वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ १६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-69",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।\nअनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥\nअनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।\nतदाऽभयं हरिं गच्छेन्नैवाज्ञानी कथञ्चन ॥\nयदैतस्मिन् परे विष्णावुदरं जीवगत्वतः ।\nभेदं करोति तेनैव भयमस्य महद् भवेत् ॥\nअ इत्युक्तः परो विष्णुरेभ्य उच्च स एव तु ।\nत उदा जीवसङ्घाः स्युरुदरं तद्गतान्तरम् ॥\nतदेव ब्रह्म भयकृद् विदुषोऽविदुषस्तथा ।\nविदुषोऽल्पभयं कुर्याद् यावन्मुक्तिं व्रजत्यसौ ॥\nअथाभयं भवेद् ब्रह्म तस्य मुक्तस्य सर्वदा ।\nतस्माद् वाय्वादयो देवा विद्वांसोऽपि विशेषतः ॥\nभीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।\nअमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥\nतमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-70",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "सैषानन्दस्य मीमाग्ं सा भवति । युवा स्यात् साधु युवाऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः । ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-71",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "..... विदुषां नियमेन तु ।\nस्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥\nयस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।\nत्रेतायुगे चक्रवर्ती यदा मुक्तस्तु संसृतेः ॥\nअधीतिफलपूर्णत्वादाध्यायक इतीरितः ।\nस एव विष्णुना युक्तो गच्छतीति युवा स्मृतः ॥\nएकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।\nतस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥\nमुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-72",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V19",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-73",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V20",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-74",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V21",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २० ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-75",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V22",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानामानन्दः ॥\nये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥२१॥"
},
{
"id": "Taittiriya-76",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V23",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-77",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V24",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-78",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V25",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-79",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V26",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः ॥ स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-80",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-81",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।\nये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥\nशताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।\nअनाख्याता देवतास्तु जाता देवकुले च याः ॥\nआजानदेवतास्ता हि ताभ्योऽग्र्याः कर्मदेवताः ।\nबल्याद्या अन्तराप्राप्तदेवताः कर्मदेवताः ॥\nताभ्यश्च तात्त्विका देवाः सृष्ट्यादौ देवतां गताः ।\nतेभ्यो दक्षश्चेन्द्रनामा स हीन्दुं रारयत् पुरा ॥\nतस्मात् बृहस्पतिर्नाम महेन्द्रत्वात् पुरन्दरः ।\nतस्मात् प्रजापतिर्मुक्तो रुद्रः प्रजननेशिता ॥\nतस्माद् ब्रह्मा शतगुणो मुक्त इत्येष निर्णयः ।\nयथाऽऽनन्दे तथा ज्ञाने विष्णुभक्तौ बलाधिके ॥\nसर्वैर्गुणैः शतगुणाः क्रमेणोक्तेन तेऽखिलाः ।\nअथवा सहस्रगुणिता अनन्तगुणितास्तथा ॥\nपरिमाणे शतगुणेऽप्यानन्दस्फुटतावशात् ।\nयथा दीपाच्छतगुणाऽप्यग्निज्वाला न दीपवत् ॥\nस्फुटीभवेद् यथैवाग्निर्बहुलोऽपि न सूर्यवत् ।\nयथैव सूर्याद् द्विगुणश्चन्द्रो नैव स्फुटीभवेत् ॥\nउत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।\nप्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥\nअतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-82",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V28",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ॥ २७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-83",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V29",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चनेति ॥ एतग्ं ह वाव न तपति । किमहग्ं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानग्ग् स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानग्ग् स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-84",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V30",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S02",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ इति ब्रह्मवल्ली ॥ २ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-85",
"oldKey": "TTB_C01_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"text": "भुगुवल्ली"
},
{
"id": "Taittiriya-86",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।\nस विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।\nएक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥\nसर्वोत्तमः स पूर्णश्च तमेवं वेद यः पुमान् ।\nजीवांश्च तारतम्यस्थान् स गच्छेत् पञ्चरूपिणम् ॥\nविष्णुं न पुण्यपापे च तस्यानिष्टे कदाचन ।\nप्रियाप्रियेषु तज्ज्ञानी ह्यास्तृणोति यतो नृषु ॥\nअगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।\nज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥\nइत्यादि यजुःसंहितायाम् ।"
},
{
"id": "Taittiriya-87",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V02",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तग्ं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति ॥ १ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-88",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V03",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ २ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-89",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V04",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । प्राणं ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-90",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V05",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-91",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V06",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-92",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V07",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ॥ ६ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-93",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V08",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ७ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-94",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं न निन्द्यात् । तद् व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-95",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।\nवाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥\nतपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।\nज्ञानानुसन्धानरूपतपसा तं जनार्दनम् ॥\nक्रमाद् भृगुर्व्यजानात् तमन्नादिबहुरूपिणम् ।\nएवं विजानंस्तं विष्णुं तस्मिंस्तु प्रतितिष्ठति ॥\nमुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।\nअन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥\nतद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-96",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V10",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं न परिचक्षीत । तद् व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ९ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-97",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V11",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं बहु कुर्वीत । तद् व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ १० ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-98",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "न कं चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद् व्रतम् । तस्माद् यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोन्नग्ं राद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नग्ं राद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वा अन्ततोन्नग्ं राद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । य एवं वेद ॥ ११ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-99",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।\nआगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥\nस विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।\nप्रकृष्टानन्दबलत आकाशः सर्ववेत्तृतः ॥\nशराख्यदेहिनश्चैव शरीरं प्रेरणात् स्मृतः ।\nएतैश्चतुभिर्भगवान् रूपैश्च चतुरात्मभिः ॥\nभोग्यभोक्तृस्वरूपेण तिष्ठति क्रीडया स्वयम् ।\nन च भोग्यत्वमात्रेण हीनत्वं तस्य कुत्रचित् ॥\nन हि भार्योपभोग्यस्तु भर्ता हीनत्वमाप्नुयात् ।\nएवं स भगवान् विष्णुरविशेषोऽखिलेष्वपि ॥\nरूपेषु क्रीडते नित्यं भोक्ता भोग्य इतीच्छया ।\nअन्नाख्यं तं नैव निन्द्यात् बहु मन्येत तं सदा ॥\nइति व्रतद्वयं ह्येतद् भाव्यं यदि सुखे स्पृहा ।\nयेन केनापि विधिना बह्वित्येव जनार्दनम् ॥\nमत्वैव प्राप्नुयान्नित्यं मनोवाक्कायवृत्तिभिः ।\nय एवं समुपासीत तस्यान्नाख्यो हरिः स्वयम् ॥\nसिद्ध इत्येव हि प्राहुर्विद्वांसः परिनिष्ठिताः ।\nयस्य तद् ब्रह्म संसिद्धं पूर्वं तेनाप्यतेऽग्रतः ॥\nमध्ये वयसि चेत् सिद्धं मुक्तो मध्यं प्रपश्यति ।\nवार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥\nतेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।\nपूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-100",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे ॥ १२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-101",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।\nयोगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥\nक्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।\nकर्मनामा हस्तगतः कर्मकृत्त्वाज्जनार्दनः ॥\nगतिदत्वात् गतिर्नाम पादस्थः पुरुषोत्तमः ।\nविसर्गकृद् विमुक्त्याख्यः पायुस्थः परमो विभुः ॥\nअध्यात्मस्थ इति प्रोक्तोऽथाधिदैवगतं शृणु ।\nपर्जन्ये तृप्तिनामासौ तृप्तिदत्वाज्जनार्दनः ॥\nवायौ तु बलनामा च बलदत्वात् सदैव हि ।\nयशःप्रदत्वात् दक्षे तु यशः पश्वभिमानिनि ॥\nनक्षत्रेषु ज्योतिराख्यो ज्योतिर्दातृत्वतो हरिः ।\nउपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥\nदातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।\nसर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-102",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान् भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान् भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान् भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-103",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।\nनमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥\nविरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-104",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V15",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाल्लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् साम गायन्नास्ते । हा३वु हा३वु हा३वु । अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहग्ग् श्लोककृदहग्ग्लोककृदहग्ग्श्लोककृत् ॥ १४ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-105",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16",
"type": "verse",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"text": "अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भाइ । यो मा ददाति स इदेव मा३वाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १५ ॥"
},
{
"id": "Taittiriya-106",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"text": "वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥\nप्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।\nयथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥\nऋतरूपस्य विष्णोस्तु पुत्रः प्रथमजो ह्यहम् ।\nदेवेभ्यः पूर्वजश्चाहं मुक्तानामाश्रयः सदा ॥\nयो ददाति च मां सम्यग् विष्णुतत्त्वप्रकाशकः ।\nस इत्थमेव मां याति विष्णोरन्नमहं सदा ॥\nममान्नं सर्वजीवास्तु भोग्या मम यतः सदा ।\nसर्वमभ्यभवं चाहं गुणैः सर्वैश्च नित्यकैः ॥\nसुवर्णो भगवान् विष्णुर्ज्योतिः स मम (रे)रोचकः ।\nयोऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥\nइति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥\nइति यजुःसंहितायाम् ॥"
}
]
}