Tattvodyota/Ullekha

तत्त्वोद्योतम्-उल्लेखाः

‘यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्……

‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् । अपरस्परसम्भूतं किमन्यत् कामहैतुकम् ॥ एतां……

‘न च मायाविना माया दृश्यते विश्वमीश्वरः । सदा पश्यति तेनेदं न मायेत्यवधार्यताम्……

अपरोक्षदृशो मिथ्यादर्शनं न क्वचिद्भवेत् । सर्वापरोक्षविद्विष्णुर्विश्वदृक्तन्न त……

‘कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधात् शाश्वतीभ्यः समाभ्यः’ (ईश……

‘पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वेत.उ.६.८)

‘ईशोनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि । एक आत्मा परब्रह्मभावो मुक्तिरिति ह्यप……

एवमादि विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः । प्रमाणैर्बहुभिः ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥

वेदवेदानुसारेषु विरोघेन्यार्थकल्पना । इतराणि विरुद्धानि प्रलम्भभ्रमजान्यपि ॥’

‘अद्भुतत्वादनिर्वाच्यं ब्रह्म चिच्चेत्यमेव च ।

अचिन्त्यं तत एवैतद्

अतर्क्याज्ञेयमेव च ॥

ऋगतावितिधातोस्तु पूर्वावगतवत् सदा । स्थितेः, ‘ब्रह्मर्तम्’इत्युक्तमनृतं परिणामतः……

असत्तदशुभत्वतः ।

असतां बुद्धिगम्यत्वाद् असत्यमिति चोच्यते ॥

नियमेन बहिश्चित्तास्तेसन्तो ब्रह्मणि स्थिताः ।

विश्वं सत्यं

वशे विष्णोः

नित्यमेव

प्रवाहतः ॥

न क्वाप्यनीदृशं विश्वं

तत्तत्कालानुसारतः ।

असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ॥ त आसुरा

स्वयं नष्टा जगतः क्षयकारिणः ॥’

‘नासदासीन्नो सदासीत् तदानीं नासीद्रजो नो व्योमापरो यत्’(ऋ.१०.१२९.१)

‘आनीदवातं स्वधया तदेकम्’(ऋ.१०.१२९.२)

‘विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्च न प्रमिनन्ति व्रतं वाम् ।’ (ऋ.सं.२.२४.१२)

‘प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्’ (ऋ.सं.२.१५.१)

‘सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्ररातज्ये’(ऋ.सं.८.३.४)

‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९)

‘सत्यं तु द्विविधं प्रोक्तं सांवृतं पारमार्थिकम् ।

सांवृतं व्यावहार्यं स्यान्निवृत्तौ पारमार्थिकम् ॥

विचार्यमाणे नो सत्त्वं सत्त्वं चापि प्रतीयते । यस्य तत्सांवृतं ज्ञेयं

व्यवहारपदञ्च यत् ॥’

‘निर्विशेषं स्वयं भातं निर्लेपमजरामरम् । शून्यं तत्त्वम्

अविज्ञेयं

मनोवाचामगोचरम् ॥

जाड्यसंवृतिदुःखान्तपूर्वदोषविरोधि यत् ।

नित्यभावनया भातं तद्भावं योगिनं नयेत् ॥

भावार्थप्रतियोगित्वं भावत्वं वा न तत्त्वतः ।

विश्वाकारं च संवृत्त्या यस्य तत्पदमक्षयम् ॥’

‘अनृतजडविरोधिरूपमन्तत्रयमलबन्धनदुःखताविरुद्धम्’

‘नास्य सत्त्वमसत्त्वं वा न दोषो गुण एव वा । हेयोपादेयरहितं तच्छून्यं पदमक्षयम्……

‘अवाच्यं सर्वशब्दैस्तल्लक्ष्यते चाखिलैः पदैः । अज्ञेयं ज्ञानलक्ष्यं च तच्छून्यं……

‘यदखण्डपदं लक्ष्यं सर्वैरपि विशेषणैः । सर्वैर्विशेषणैर्मुक्तं तच्छून्यं पदमक्षय……

‘विरुद्धवत्प्रतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः । तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष……

‘नासतो दृष्टत्वात्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२६)

‘नाभाव उपलब्धेः’ (ब्रह्मसूत्रम् -२.२.२८)

‘वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्’ (ब्रह्मसूत्रम् - २.२.२९)

‘उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः । यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्……

‘तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥’ (भ.गी ४.५)

‘सुखं दुःखं भवोभावो भयं चाभयमेव च ॥ अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः । भवन……

‘यस्माद् क्षरमतीतोहमक्षरादपि चोत्तमः । अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः……

‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथयन्त……

‘मय्यनन्तगुणेनन्ते गुणतोनन्तविग्रहे । यदासीत् तत एवाद्यः स्वयम्भूः समभूदजः ॥’……

‘उद्यतायुधदोर्दण्डाः पतितास्वशिरोक्षिभिः । पश्यन्तः पातयन्ति स्म कबन्धा अप्यरी……

‘मूर्तं सदिति सम्प्रोक्तम् अमूर्तमसदुच्यते । मूर्तामूर्तेतरद्ब्रह्म न सत्तन्ना……

‘यदन्यद्वायोश्चान्तरिक्षाच्चैतत्सत्’