BramhasutraBhashyam/index
BramhasutraBhashyam — सूची
सूत्रसूची
| verse id | verse type | verse text |
|---|---|---|
| BS_C01_S01 | paada | प्रथमः पादः |
| BS_C01_S01_A001 | adhikarana | जिज्ञासाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A002 | adhikarana | जन्माधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A003 | adhikarana | शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A004 | adhikarana | समन्वयाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A005 | adhikarana | ईक्षत्यधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A006 | adhikarana | आनन्दमयाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A007 | adhikarana | अन्तःस्थत्वाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A008 | adhikarana | आकाशाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A009 | adhikarana | प्राणाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A010 | adhikarana | ज्योतिरधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A011 | adhikarana | गायत्र्यधिकरणम् |
| BS_C01_S01_A012 | adhikarana | अन्तिमप्राणाधिकरणम् |
| BS_C01_S01_I01 | introduction | नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।¦ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥ |
| BS_C01_S01_I02 | introduction | द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार । |
| BS_C01_S01_I03 | introduction | तच्चोक्तं स्कान्दे –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।¦किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥¦गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।¦सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥¦शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।¦तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥¦अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।¦उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥¦चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।¦शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥¦कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।¦चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_I04 | introduction | अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।¦अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥ |
| BS_C01_S01_I05 | introduction | निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।¦यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥¦सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।¦मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥¦इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।¦सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥ |
| BS_C01_S01_I06 | introduction | शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।¦एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥¦ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।¦ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि । |
| BS_C01_S01_V01 | sutra | ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥ |
| BS_C01_S01_V01 | sutra | ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥ |
| BS_C01_S01_V01 | sutra | ॐ ॐअथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ 01-01 ॥ |
| BS_C01_S01_V01 | sutra | ॐ ॐअथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ 01-01 ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B01 | bhashya | ‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः। |
| BS_C01_S01_V01_B02 | bhashya | उक्तं च गारुडे –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।¦प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥¦कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।¦एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B03 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।¦आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥¦अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।¦परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥¦स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।¦सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥¦ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।¦तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B04 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।¦तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥¦अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।¦अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥¦सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B05 | bhashya | अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatatantra-id">मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।¦तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥¦मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।¦इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥¦भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।¦अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥¦आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।¦विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥¦स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B06 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)</span></span> इति चोपरि । |
| BS_C01_S01_V01_B07 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakaupanishad-id">‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B08 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashwataropanishad-id">“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।¦तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)</span></span>¦इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B09 | bhashya | व्योमसंहितायां च –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।¦स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।¦त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।¦यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥¦तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B10 | bhashya | यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या । |
| BS_C01_S01_V01_B11 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।<br/>वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’</span>¦इति बृहत्संहितायाम् । |
| BS_C01_S01_V01_B12 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B13 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B14 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B15 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span></span>¦इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः । |
| BS_C01_S01_V01_B16 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः ।¦मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥¦प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः ।¦मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V01_B17 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च ।¦साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥¦न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span></span>¦इति नारदीये । |
| BS_C01_S01_V01_B18 | bhashya | ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव |
| BS_C01_S01_V01_B19 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।<br/>यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span>¦इत्युक्त्वा¦<span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span>¦इति हि शृतिः ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B20 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span>¦इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः |
| BS_C01_S01_V01_B21 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।<br/>नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span>¦इति भाल्लवेयश्रुतिः |
| BS_C01_S01_V01_B22 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता । |
| BS_C01_S01_V01_B23 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span>¦इति विष्णोर्हि लिङ्गम् । |
| BS_C01_S01_V01_B24 | bhashya | न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B25 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।<br/> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span>¦इति स्कान्दे । |
| BS_C01_S01_V01_B26 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span>¦इति समाख्याश्रुतौ ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B27 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span>¦इत्युक्त्वा¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span>¦इत्याह । |
| BS_C01_S01_V01_B28 | bhashya | उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति । |
| BS_C01_S01_V01_B29 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।<br/>आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span>¦इति हरिवंशेषु ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B30 | bhashya | न चेतरग्रन्थविरोधः |
| BS_C01_S01_V01_B31 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।¦त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥¦अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।¦प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span></span> इति वाराह वचनात् ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B32 | bhashya | शैव च स्कान्दे –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।¦तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्मुखः॥’</span></span> इति ॥¦ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।¦बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span></span> इति ॥ |
| BS_C01_S01_V01_B33 | bhashya | न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥¦इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥ |
| BS_C01_S01_V02 | sutra | ॐ जन्माद्यस्य यतः ॐ ॥ 02-02 ॥ |
| BS_C01_S01_V02 | sutra | ॐ जन्माद्यस्य यतः ॐ ॥ 02-02 ॥ |
| BS_C01_S01_V02 | sutra | ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥ |
| BS_C01_S01_V02 | sutra | ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥ |
| BS_C01_S01_V02_B1 | bhashya | सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः । |
| BS_C01_S01_V02_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।<br/> बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’</span>¦इति स्कान्दे । |
| BS_C01_S01_V02_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span>¦इति । |
| BS_C01_S01_V02_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)</span> |
| BS_C01_S01_V02_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)</span> |
| BS_C01_S01_V02_B6 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)</span> |
| BS_C01_S01_V02_B7 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span> |
| BS_C01_S01_V02_B8 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span>¦इत्यादि च ॥02॥¦॥ इति जन्माधिकरणम् ॥ |
| BS_C01_S01_V02_I01 | leading-bhashya | ब्रह्मणो लक्षणमाह – |
| BS_C01_S01_V03 | sutra | ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥ |
| BS_C01_S01_V03 | sutra | ॐ शास्त्रयोनित्वात् ॐ ॥ 03-03 ॥ |
| BS_C01_S01_V03 | sutra | ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥ |
| BS_C01_S01_V03 | sutra | ॐ शास्त्रयोनित्वात् ॐ ॥ 03-03 ॥ |
| BS_C01_S01_V03_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘औपनिषदः पुरुषः’</span></span> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ |
| BS_C01_S01_V03_B10 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।<br/> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥<br/>यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।<br/> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span>¦इति स्कान्दे ॥ |
| BS_C01_S01_V03_B11 | bhashya | ‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥¦इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥ |
| BS_C01_S01_V03_B2 | bhashya | न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥ |
| BS_C01_S01_V03_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।¦निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V03_B4 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।¦प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V03_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।<br/>इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span>¦इत्यादि कौर्मे॥ |
| BS_C01_S01_V03_B6 | bhashya | शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र । |
| BS_C01_S01_V03_B7 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।<br/>तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’</span>¦इति वाराहे । |
| BS_C01_S01_V03_B8 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।¦जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।¦मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span></span>¦इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते । |
| BS_C01_S01_V03_B9 | bhashya | दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥ |
| BS_C01_S01_V03_I01 | leading-bhashya | अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः – |
| BS_C01_S01_V04 | sutra | ॐ तत्तु समन्वयात् ॐ ॥ 04-04 ॥ |
| BS_C01_S01_V04 | sutra | ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥ |
| BS_C01_S01_V04 | sutra | ॐ तत्तु समन्वयात् ॐ ॥ 04-04 ॥ |
| BS_C01_S01_V04 | sutra | ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥ |
| BS_C01_S01_V04_B1 | bhashya | अन्वय उपपत्यादि लिङ्गम् । |
| BS_C01_S01_V04_B2 | bhashya | उक्तं च बृहत्संहितायाम् –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।¦अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’</span></span> इति ॥ |
| BS_C01_S01_V04_B5 | bhashya | उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् । |
| BS_C01_S01_V04_B6 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।<br/>इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)</span>¦इति भागवते ॥ 04 ॥¦॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥ |
| BS_C01_S01_V04_I01 | leading-bhashya | अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? । |
| BS_C01_S01_V05 | sutra | ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥ |
| BS_C01_S01_V05 | sutra | ॐ ईक्षतेर्नाशब्दम् ॐ ॥ 05-05 ॥ |
| BS_C01_S01_V05 | sutra | ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥ |
| BS_C01_S01_V05 | sutra | ॐ ईक्षतेर्नाशब्दम् ॐ ॥ 05-05 ॥ |
| BS_C01_S01_V05_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id">‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span></span>, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)</span></span> इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥ |
| BS_C01_S01_V05_B15 | bhashya | न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥ |
| BS_C01_S01_V05_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id">‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)</span>¦इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥ |
| BS_C01_S01_V05_B3 | bhashya | अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् । |
| BS_C01_S01_V05_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।<br/> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span>¦इति वत् ॥¦<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।<br/> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span>¦इति गारुडे ॥ |
| BS_C01_S01_V05_I01 | introduction | ननु<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span></span> , <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span></span> , <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span></span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।¦नेत्याह – |
| BS_C01_S01_V06 | sutra | ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ 06-06 ॥ |
| BS_C01_S01_V06 | sutra | ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥ |
| BS_C01_S01_V06 | sutra | ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ 06-06 ॥ |
| BS_C01_S01_V06 | sutra | ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥ |
| BS_C01_S01_V06_B1 | bhashya | न च गौण आत्मा दृश्यो वाच्यश्च, न निर्गुण इति युक्तम् । आत्मशब्दात्। |
| BS_C01_S01_V06_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।<br/> हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥<br/> एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥<br/> अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’</span>¦इति वामने ॥ |
| BS_C01_S01_V06_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Talavakarabrahmanam-id">‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’</span>¦इति तलवकारब्राह्मणम् । |
| BS_C01_S01_V06_B9 | bhashya | न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 06 ॥ |
| BS_C01_S01_V07 | sutra | ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥ |
| BS_C01_S01_V07 | sutra | ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥ |
| BS_C01_S01_V07 | sutra | ॐ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॐ ॥ 07-07 ॥ |
| BS_C01_S01_V07 | sutra | ॐ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॐ ॥ 07-07 ॥ |
| BS_C01_S01_V07_B1 | bhashya | न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः । |
| BS_C01_S01_V07_B2 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।¦स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span></span>¦इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते । |
| BS_C01_S01_V07_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span></span>, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span>, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span></span>॥¦‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।¦जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥¦इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥¦तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥ |
| BS_C01_S01_V07_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।<br/>परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span>¦इति पाद्मे ॥ 07 ॥ |
| BS_C01_S01_V08 | sutra | ॐ हेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 08-08 ॥ |
| BS_C01_S01_V08 | sutra | ॐ हेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ 08-08 ॥ |
| BS_C01_S01_V08 | sutra | ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥ |
| BS_C01_S01_V08 | sutra | ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥ |
| BS_C01_S01_V08_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishat-id">‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥ |
| BS_C01_S01_V09 | sutra | ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥ |
| BS_C01_S01_V09 | sutra | ॐ स्वाप्ययात् ॐ ॥ 09-09 ॥ |
| BS_C01_S01_V09 | sutra | ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥ |
| BS_C01_S01_V09 | sutra | ॐ स्वाप्ययात् ॐ ॥ 09-09 ॥ |
| BS_C01_S01_V09_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।¦पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)</span></span> |
| BS_C01_S01_V09_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।</span> |
| BS_C01_S01_V09_B3 | bhashya | ‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।¦एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’¦इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् । |
| BS_C01_S01_V09_B4 | bhashya | न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥ |
| BS_C01_S01_V10 | sutra | ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥ |
| BS_C01_S01_V10 | sutra | ॐ गतिसामान्यात् ॐ ॥ 10-10 ॥ |
| BS_C01_S01_V10 | sutra | ॐ गतिसामान्यात् ॐ ॥ 10-10 ॥ |
| BS_C01_S01_V10 | sutra | ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥ |
| BS_C01_S01_V10_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।<br/>प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’</span>¦इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥ |
| BS_C01_S01_V10_I01 | leading-bhashya | न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते । |
| BS_C01_S01_V11 | sutra | ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥ |
| BS_C01_S01_V11 | sutra | ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ 11-11 ॥ |
| BS_C01_S01_V11 | sutra | ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ 11-11 ॥ |
| BS_C01_S01_V11 | sutra | ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥ |
| BS_C01_S01_V11_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashvataropanishat-id">‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।¦कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)</span></span> इति ॥ |
| BS_C01_S01_V11_B2 | bhashya | न हि अशब्दः श्रूयते । |
| BS_C01_S01_V11_B3 | bhashya | न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् । |
| BS_C01_S01_V11_B4 | bhashya | सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥ |
| BS_C01_S01_V11_B5 | bhashya | ॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥ |
| BS_C01_S01_V12 | sutra | ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥ |
| BS_C01_S01_V12 | sutra | ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ॥ 12-12 ॥ |
| BS_C01_S01_V12 | sutra | ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥ |
| BS_C01_S01_V12 | sutra | ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ॥ 12-12 ॥ |
| BS_C01_S01_V12_B1 | bhashya | आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ? |
| BS_C01_S01_V12_B2 | bhashya | ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)</span>¦इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च । |
| BS_C01_S01_V12_B3 | bhashya | तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव । |
| BS_C01_S01_V12_B4 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)</span></span>,¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।¦असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id">‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)</span></span> इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥ |
| BS_C01_S01_V12_I01 | leading-bhashya | तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे । |
| BS_C01_S01_V12_I02 | leading-bhashya | नान्यथा तददृष्टेः । |
| BS_C01_S01_V12_I03 | bhashya | ‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)</span>¦इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते । |
| BS_C01_S01_V12_I04 | leading-bhashya | न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह – |
| BS_C01_S01_V13 | sutra | ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥ |
| BS_C01_S01_V13 | sutra | ॐ विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ॐ ॥ 13-13 ॥ |
| BS_C01_S01_V13 | sutra | ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥ |
| BS_C01_S01_V13 | sutra | ॐ विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ॐ ॥ 13-13 ॥ |
| BS_C01_S01_V13_B1 | bhashya | विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥ |
| BS_C01_S01_V13_B2 | bhashya | अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥ |
| BS_C01_S01_V13_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span>¦इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥ |
| BS_C01_S01_V13_B4 | bhashya | उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span>¦इत्यन्यप्रारम्भात् ॥ |
| BS_C01_S01_V13_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)</span>¦इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च । |
| BS_C01_S01_V13_B6 | bhashya | न च पृथक्कल्पना युक्ता । |
| BS_C01_S01_V13_B7 | bhashya | स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥ |
| BS_C01_S01_V14 | sutra | ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-14 ॥ |
| BS_C01_S01_V14 | sutra | ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥ |
| BS_C01_S01_V14 | sutra | ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥ |
| BS_C01_S01_V14 | sutra | ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-14 ॥ |
| BS_C01_S01_V14_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)</span>¦इति ॥14॥ |
| BS_C01_S01_V15 | sutra | ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥ |
| BS_C01_S01_V15 | sutra | ॐ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ॐ ॥ 15-15 ॥ |
| BS_C01_S01_V15 | sutra | ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥ |
| BS_C01_S01_V15 | sutra | ॐ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ॐ ॥ 15-15 ॥ |
| BS_C01_S01_V15_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)</span>¦इति सूचयित्वा¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)</span>¦इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते । |
| BS_C01_S01_V15_B2 | bhashya | न चावयवत्वविरोधः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’</span></span>¦इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम् |
| BS_C01_S01_V15_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।¦प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥¦नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।¦पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥¦अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।¦ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥¦अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’</span></span>इति बृहत्संहितायाम् ॥ |
| BS_C01_S01_V15_B4 | bhashya | रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते । |
| BS_C01_S01_V15_B5 | bhashya | इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् । |
| BS_C01_S01_V15_B6 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।¦प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span> इति ब्रह्माण्डे । |
| BS_C01_S01_V15_B7 | bhashya | न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥ |
| BS_C01_S01_V16 | sutra | ॐ नेतरोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 16-16 ॥ |
| BS_C01_S01_V16 | sutra | ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥ |
| BS_C01_S01_V16 | sutra | ॐ नेतरोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 16-16 ॥ |
| BS_C01_S01_V16 | sutra | ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥ |
| BS_C01_S01_V16_B1 | bhashya | न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते । |
| BS_C01_S01_V16_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)</span>¦इति ह्युक्तम् ॥16॥ |
| BS_C01_S01_V17 | sutra | ॐ भेदव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 17-17 ॥ |
| BS_C01_S01_V17 | sutra | ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥ |
| BS_C01_S01_V17 | sutra | ॐ भेदव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 17-17 ॥ |
| BS_C01_S01_V17 | sutra | ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥ |
| BS_C01_S01_V17_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))</span></span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् । |
| BS_C01_S01_V17_B2 | bhashya | न च¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)</span>¦इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span>¦इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥ |
| BS_C01_S01_V17_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)</span></span> |
| BS_C01_S01_V17_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span> |
| BS_C01_S01_V17_B5 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।¦एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’</span></span>॥ |
| BS_C01_S01_V17_B6 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)</span>¦इत्यादेश्च । |
| BS_C01_S01_V17_B7 | bhashya | उक्ता च प्राप्तिः ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Bruhdaranyakopanishad-id">‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)</span>¦इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः । |
| BS_C01_S01_V17_B8 | bhashya | उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते । |
| BS_C01_S01_V17_B9 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)</span>¦इति हि भागवते ॥17॥ |
| BS_C01_S01_V18 | sutra | ॐ कामाच्च नानुमानापेक्षा ॐ ॥ 18-18 ॥ |
| BS_C01_S01_V18 | sutra | ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥ |
| BS_C01_S01_V18 | sutra | ॐ कामाच्च नानुमानापेक्षा ॐ ॥ 18-18 ॥ |
| BS_C01_S01_V18 | sutra | ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥ |
| BS_C01_S01_V18_B1 | bhashya | यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते । |
| BS_C01_S01_V18_B2 | bhashya | उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।¦पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥ |
| BS_C01_S01_V18_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)</span>¦इति च ॥ 18 ॥ |
| BS_C01_S01_V18_I01 | leading-bhashya | न च तत्तदनुमानविरोधः । |
| BS_C01_S01_V19 | sutra | ॐ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॐ ॥ 19-19 ॥ |
| BS_C01_S01_V19 | sutra | ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥ |
| BS_C01_S01_V19 | sutra | ॐ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॐ ॥ 19-19 ॥ |
| BS_C01_S01_V19 | sutra | ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥ |
| BS_C01_S01_V19_B1 | bhashya | अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः । |
| BS_C01_S01_V19_B2 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ.२.८)</span></span> इत्यादि ॥19॥¦॥इति आनन्दमयाधिकरणम् ॥ 06 ॥ |
| BS_C01_S01_V20 | sutra | ॐ अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ॐ ॥ 20-20 ॥ |
| BS_C01_S01_V20 | sutra | ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥ |
| BS_C01_S01_V20 | sutra | ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥ |
| BS_C01_S01_V20 | sutra | ॐ अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ॐ ॥ 20-20 ॥ |
| BS_C01_S01_V20_B1 | bhashya | अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव । |
| BS_C01_S01_V20_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)</span>¦। |
| BS_C01_S01_V20_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)</span> |
| BS_C01_S01_V20_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)</span>¦इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् । |
| BS_C01_S01_V20_B5 | bhashya | स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः । |
| BS_C01_S01_V20_B6 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmruti-id">‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।¦अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥¦तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।¦यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥¦आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।¦अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span></span> इति व्यासस्मृतौ ।¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥</span></span> |
| BS_C01_S01_V20_I01 | introduction | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span>¦इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span>¦इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते । |
| BS_C01_S01_V20_I02 | introduction | स च¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span>¦इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् । |
| BS_C01_S01_V21 | sutra | ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥ |
| BS_C01_S01_V21 | sutra | ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥ |
| BS_C01_S01_V21 | sutra | ॐ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ॐ ॥ 21-21 ॥ |
| BS_C01_S01_V21 | sutra | ॐ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ॐ ॥ 21-21 ॥ |
| BS_C01_S01_V21_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’</span></span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥¦॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥ |
| BS_C01_S01_V22 | sutra | ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥ |
| BS_C01_S01_V22 | sutra | ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥ |
| BS_C01_S01_V22 | sutra | ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 22-22 ॥ |
| BS_C01_S01_V22 | sutra | ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ 22-22 ॥ |
| BS_C01_S01_V22_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span>¦इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव । |
| BS_C01_S01_V22_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)</span>¦इत्यादि तल्लिङ्गात् । |
| BS_C01_S01_V22_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span> इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् । |
| BS_C01_S01_V22_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।<br/>प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span>¦इति ब्राह्मे । |
| BS_C01_S01_V22_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span>¦इति चोक्तम् ॥ 22 ॥¦॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ |
| BS_C01_S01_V22_I01 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span>¦इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः – |
| BS_C01_S01_V23 | sutra | ॐ अत एव प्राणः ॐ ॥ 23-23 ॥ |
| BS_C01_S01_V23 | sutra | ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥ |
| BS_C01_S01_V23 | sutra | ॐ अत एव प्राणः ॐ ॥ 23-23 ॥ |
| BS_C01_S01_V23 | sutra | ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥ |
| BS_C01_S01_V23_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।¦भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)</span></span>¦इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।¦अत एव <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)</span></span> इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥ |
| BS_C01_S01_V23_B4 | bhashya | ॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥ |
| BS_C01_S01_V24 | sutra | ॐ ज्योतिश्चरणाभिधानात् ॐ ॥ 24-24 ॥ |
| BS_C01_S01_V24 | sutra | ॐ ज्योतिश्चरणाभिधानात् ॐ ॥ 24-24 ॥ |
| BS_C01_S01_V24 | sutra | ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥ |
| BS_C01_S01_V24 | sutra | ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥ |
| BS_C01_S01_V24_B1 | bhashya | विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span>¦इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥¦॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥ |
| BS_C01_S01_V24_I01 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span>¦इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम्¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span>¦इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह – |
| BS_C01_S01_V25 | sutra | ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥ |
| BS_C01_S01_V25 | sutra | ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥ |
| BS_C01_S01_V25 | sutra | ॐ छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ॐ॥ 25-25 ॥ |
| BS_C01_S01_V25 | sutra | ॐ छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ॐ॥ 25-25 ॥ |
| BS_C01_S01_V25_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span>¦इत्युक्तस्य ज्योतिषो¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)</span>¦इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । |
| BS_C01_S01_V25_B2 | bhashya | तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)</span>¦इत्यादि । |
| BS_C01_S01_V25_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।<br/> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span>¦इति वामने ॥ 25 ॥ |
| BS_C01_S01_V26 | sutra | ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥ |
| BS_C01_S01_V26 | sutra | ॐ भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ॐ ॥ 26-26 ॥ |
| BS_C01_S01_V26 | sutra | ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥ |
| BS_C01_S01_V26 | sutra | ॐ भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ॐ ॥ 26-26 ॥ |
| BS_C01_S01_V26_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।<br/>पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span>¦इति । |
| BS_C01_S01_V26_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span>¦इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् । |
| BS_C01_S01_V26_B6 | bhashya | स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)</span>¦इति यज्ञशब्दात् । |
| BS_C01_S01_V26_B9 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।<br/>तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।<br/> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span>¦।¦इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥ |
| BS_C01_S01_V27 | sutra | ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥ |
| BS_C01_S01_V27 | sutra | ॐ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॐ ॥ 27-27॥ |
| BS_C01_S01_V27 | sutra | ॐ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॐ ॥ 27-27॥ |
| BS_C01_S01_V27 | sutra | ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥ |
| BS_C01_S01_V27_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span> इति पूर्वोपदेशः ।¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)</span></span> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥¦॥इति गायत्र्यधिकरणम् ॥ 11 ॥ |
| BS_C01_S01_V28 | sutra | ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥ |
| BS_C01_S01_V28 | sutra | ॐ प्राणस्तथाऽनुगमात् ॐ ॥ 28-28 ॥ |
| BS_C01_S01_V28 | sutra | ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥ |
| BS_C01_S01_V28 | sutra | ॐ प्राणस्तथाऽनुगमात् ॐ ॥ 28-28 ॥ |
| BS_C01_S01_V28_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)</span>¦इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव । |
| BS_C01_S01_V28_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।<br/> स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’</span>¦इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥ |
| BS_C01_S01_V28_I01 | leading-bhashya | प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र¦<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span>¦इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह- |
| BS_C01_S01_V29 | sutra | ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥ |
| BS_C01_S01_V29 | sutra | ॐ न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन् ॐ ॥ 29-29 ॥ |
| BS_C01_S01_V29 | sutra | ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥ |
| BS_C01_S01_V29 | sutra | ॐ न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्भन्धभूमा ह्यस्मिन् ॐ ॥ 29-29 ॥ |
| BS_C01_S01_V29_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)</span>¦इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)</span>¦इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥ |
| BS_C01_S01_V30 | sutra | ॐ शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ॐ ॥ 30-30 ॥ |
| BS_C01_S01_V30 | sutra | ॐ शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ॐ ॥ 30-30 ॥ |
| BS_C01_S01_V30 | sutra | ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥ |
| BS_C01_S01_V30 | sutra | ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥ |
| BS_C01_S01_V30_B1 | bhashya | शास्त्रमन्तर्यामी¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’</span>¦इति हि भागवते । |
| BS_C01_S01_V30_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।<br/>न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’</span>¦इति(च) पाद्मे । |
| BS_C01_S01_V30_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)</span>¦इत्यादिवत् ॥ 30 ॥ |
| BS_C01_S01_V31 | sutra | ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ॐ ॥ 31-31 ॥ |
| BS_C01_S01_V31 | sutra | ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ॐ ॥ 31-31 ॥ |
| BS_C01_S01_V31 | sutra | ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥ |
| BS_C01_S01_V31 | sutra | ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥ |
| BS_C01_S01_V31_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)</span>¦इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च । |
| BS_C01_S01_V31_B2 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)</span></span> इत्यादिना । |
| BS_C01_S01_V31_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।<br/>साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’</span>¦इति ब्रह्माण्डे । |
| BS_C01_S01_V31_B4 | bhashya | तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।<br/>केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’</span>¦इति ब्राह्मे ॥¦<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।<br/>प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’</span>¦इति च ॥ 31 ॥¦॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥ |
| BS_C01_S02 | paada | द्वितीयः पादः |
| BS_C01_S02_A012 | adhikarana | सर्वगतत्वाधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A013 | adhikarana | अत्तृत्वाधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A014 | adhikarana | गुहाधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A015 | adhikarana | इत्यन्तराधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A016 | adhikarana | इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A017 | adhikarana | अदृश्यत्वाधिकरणम् |
| BS_C01_S02_A018 | adhikarana | वैश्वानराधिकरणम् |
| BS_C01_S02_I01 | introduction | लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।¦तच्च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् । |
| BS_C01_S02_V01 | sutra | ॐ सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ॐ ॥ 01-32 ॥ |
| BS_C01_S02_V01 | sutra | ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥ |
| BS_C01_S02_V01 | sutra | ॐ सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ॐ ॥ 01-32 ॥ |
| BS_C01_S02_V01 | sutra | ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥ |
| BS_C01_S02_V01_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)</span>¦इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।<br/>स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥</span> |
| BS_C01_S02_V01_B2 | bhashya | इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥ |
| BS_C01_S02_V02 | sutra | ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥ |
| BS_C01_S02_V02 | sutra | ॐ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ॐ ॥ 02-33 ॥ |
| BS_C01_S02_V02 | sutra | ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥ |
| BS_C01_S02_V02 | sutra | ॐ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ॐ ॥ 02-33 ॥ |
| BS_C01_S02_V02_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)</span>¦इत्यादि । स हि¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span>¦इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span>¦इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥ |
| BS_C01_S02_V03 | sutra | ॐ अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ॐ ॥ 03-34 ॥ |
| BS_C01_S02_V03 | sutra | ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥ |
| BS_C01_S02_V03 | sutra | ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥ |
| BS_C01_S02_V03 | sutra | ॐ अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ॐ ॥ 03-34 ॥ |
| BS_C01_S02_V03_B1 | bhashya | एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥ |
| BS_C01_S02_V03_I01 | leading-bhashya | न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् । |
| BS_C01_S02_V04 | sutra | ॐ कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 04-35 ॥ |
| BS_C01_S02_V04 | sutra | ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥ |
| BS_C01_S02_V04 | sutra | ॐ कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 04-35 ॥ |
| BS_C01_S02_V04 | sutra | ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥ |
| BS_C01_S02_V04_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)</span>¦इत्यादि ॥04॥ |
| BS_C01_S02_V05 | sutra | ॐ शब्दविशेषात् ॐ ॥ 05-36 ॥ |
| BS_C01_S02_V05 | sutra | ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥ |
| BS_C01_S02_V05 | sutra | ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥ |
| BS_C01_S02_V05 | sutra | ॐ शब्दविशेषात् ॐ ॥ 05-36 ॥ |
| BS_C01_S02_V05_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span>¦इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते । |
| BS_C01_S02_V05_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span>¦इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥ |
| BS_C01_S02_V06 | sutra | ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥ |
| BS_C01_S02_V06 | sutra | ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥ |
| BS_C01_S02_V06 | sutra | ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 06-37 ॥ |
| BS_C01_S02_V06 | sutra | ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ 06-37 ॥ |
| BS_C01_S02_V06_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)</span>¦,¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)</span>¦इत्यादि । |
| BS_C01_S02_V06_B2 | bhashya | न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥ |
| BS_C01_S02_V07 | sutra | ॐ अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ॐ ॥07-38 ॥ |
| BS_C01_S02_V07 | sutra | ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥ |
| BS_C01_S02_V07 | sutra | ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥ |
| BS_C01_S02_V07 | sutra | ॐ अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ॐ ॥07-38 ॥ |
| BS_C01_S02_V07_B1 | bhashya | ‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न । |
| BS_C01_S02_V07_B2 | bhashya | अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् । |
| BS_C01_S02_V07_B3 | bhashya | सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।<br/>सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’</span>¦इति स्कान्दे ॥ 07 ॥ |
| BS_C01_S02_V08 | sutra | ॐ सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ॐ ॥ 08-39 ॥ |
| BS_C01_S02_V08 | sutra | ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥ |
| BS_C01_S02_V08 | sutra | ॐ सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ॐ ॥ 08-39 ॥ |
| BS_C01_S02_V08 | sutra | ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥ |
| BS_C01_S02_V08_B1 | bhashya | ‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः ? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् । |
| BS_C01_S02_V08_B2 | bhashya | उक्तं च गारुडे¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।¦स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span></span> इति च ॥08॥ |
| BS_C01_S02_V09 | sutra | ॐ अत्ताचराचरग्रहणात् ॐ ॥ 09-40 ॥ |
| BS_C01_S02_V09 | sutra | ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥ |
| BS_C01_S02_V09 | sutra | ॐ अत्ताचराचरग्रहणात् ॐ ॥ 09-40 ॥ |
| BS_C01_S02_V09 | sutra | ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥ |
| BS_C01_S02_V09_B1 | bhashya | न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः । |
| BS_C01_S02_V09_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।<br/> वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’</span>¦इति स्कान्दे । |
| BS_C01_S02_V09_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।<br/>यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’</span>¦इति श्रुतिः ॥ 09 ॥ |
| BS_C01_S02_V09_I01 | leading-bhashya | ‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,¦<span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span>¦इत्यदितेः प्रतीयते । |
| BS_C01_S02_V09_I02 | leading-bhashya | ‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span>¦इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते – |
| BS_C01_S02_V10 | sutra | ॐ प्रकरणाच्च ॐ ॥ 10-41 ॥ |
| BS_C01_S02_V10 | sutra | ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥ |
| BS_C01_S02_V10 | sutra | ॐ प्रकरणाच्च ॐ ॥ 10-41 ॥ |
| BS_C01_S02_V10 | sutra | ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥ |
| BS_C01_S02_V10_B1 | bhashya | अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।¦सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।¦तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥¦तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।¦सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span></span>इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥ |
| BS_C01_S02_V11 | sutra | ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥ |
| BS_C01_S02_V11 | sutra | ॐ गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ॐ ॥ 11-42 ॥ |
| BS_C01_S02_V11 | sutra | ॐ गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ॐ ॥ 11-42 ॥ |
| BS_C01_S02_V11 | sutra | ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥ |
| BS_C01_S02_V11_B1 | bhashya | गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव । |
| BS_C01_S02_V11_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)</span>¦इत्यादिना तद्दर्शनात् । |
| BS_C01_S02_V11_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।<br/>निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्</span>¦इति बृहत्संहितायाम् । |
| BS_C01_S02_V11_B5 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।<br/>पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’</span>¦इति पाद्मे ॥¦<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span>¦इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥ |
| BS_C01_S02_V11_I01 | leading-bhashya | सर्वात्रैकः परः उक्तः । |
| BS_C01_S02_V11_I02 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span>¦इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते । |
| BS_C01_S02_V12 | sutra | ॐ विशेषणाच्च ॐ ॥ 12-43 ॥ |
| BS_C01_S02_V12 | sutra | ॐ विशेषणाच्च ॐ ॥ 12-43 ॥ |
| BS_C01_S02_V12 | sutra | ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥ |
| BS_C01_S02_V12 | sutra | ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥ |
| BS_C01_S02_V12_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)</span>¦इति । |
| BS_C01_S02_V12_B2 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।¦यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।¦अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥</span></span> इति ब्राह्मे । |
| BS_C01_S02_V12_B3 | bhashya | न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते । |
| BS_C01_S02_V12_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span>¦इति पैङ्गिश्रुतिः ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’</span>¦इति च भाल्लवेयश्रुतिः । |
| BS_C01_S02_V12_B5 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।¦एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।¦तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span></span>¦इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥ |
| BS_C01_S02_V13 | sutra | ॐ अन्तर उपपत्तेः ॐ ॥ 13-44 ॥ |
| BS_C01_S02_V13 | sutra | ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥ |
| BS_C01_S02_V13 | sutra | ॐ अन्तर उपपत्तेः ॐ ॥ 13-44 ॥ |
| BS_C01_S02_V13 | sutra | ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥ |
| BS_C01_S02_V13_B1 | bhashya | चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)</span>¦इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः। |
| BS_C01_S02_V13_B2 | bhashya | ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)</span>¦इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया । |
| BS_C01_S02_V13_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id">‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।<br/>सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’</span>¦इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥ |
| BS_C01_S02_V13_I01 | leading-bhashya | ‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span>¦इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते । |
| BS_C01_S02_V13_I02 | leading-bhashya | अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span>¦इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते । |
| BS_C01_S02_V13_I03 | leading-bhashya | अतः¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span>¦इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) – |
| BS_C01_S02_V14 | sutra | ॐ स्थानादिव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-45 ॥ |
| BS_C01_S02_V14 | sutra | ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥ |
| BS_C01_S02_V14 | sutra | ॐ स्थानादिव्यपदेशाच्च ॐ ॥ 14-45 ॥ |
| BS_C01_S02_V14 | sutra | ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥ |
| BS_C01_S02_V14_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)</span>¦इत्यादिस्थानशक्तिः,¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)</span>¦इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् । |
| BS_C01_S02_V14_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span>¦इति चतुर्वेदशिखायाम् । |
| BS_C01_S02_V14_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।<br/> स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’</span>¦इति वामने ॥ 14 ॥ |
| BS_C01_S02_V15 | sutra | ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥ |
| BS_C01_S02_V15 | sutra | ॐ सुखविशिष्टाभिधानादेव च ॐ ॥ 15-46 ॥ |
| BS_C01_S02_V15 | sutra | ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥ |
| BS_C01_S02_V15 | sutra | ॐ सुखविशिष्टाभिधानादेव च ॐ ॥ 15-46 ॥ |
| BS_C01_S02_V15_B1 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span></span> इति,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)</span></span> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् । |
| BS_C01_S02_V15_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।<br/>अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span>¦इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ |
| BS_C01_S02_V15_B6 | bhashya | न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 15 ॥ |
| BS_C01_S02_V16 | sutra | ॐ श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ॐ ॥ 16-47 ॥ |
| BS_C01_S02_V16 | sutra | ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥ |
| BS_C01_S02_V16 | sutra | ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥ |
| BS_C01_S02_V16 | sutra | ॐ श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ॐ ॥ 16-47 ॥ |
| BS_C01_S02_V16_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)</span>¦इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥ |
| BS_C01_S02_V17 | sutra | ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥ |
| BS_C01_S02_V17 | sutra | ॐ अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ॐ ॥ 17-48 ॥ |
| BS_C01_S02_V17 | sutra | ॐ अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ॐ ॥ 17-48 ॥ |
| BS_C01_S02_V17 | sutra | ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥ |
| BS_C01_S02_V17_B1 | bhashya | जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥ |
| BS_C01_S02_V18 | sutra | ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥ |
| BS_C01_S02_V18 | sutra | ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥ |
| BS_C01_S02_V18 | sutra | ॐ अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ॐ ॥ 18-49 ॥ |
| BS_C01_S02_V18 | sutra | ॐ अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ॐ ॥ 18-49 ॥ |
| BS_C01_S02_V18_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)</span>¦, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी । |
| BS_C01_S02_V18_B2 | bhashya | स हि<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span>¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span> इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥ |
| BS_C01_S02_V18_I01 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span>¦इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते । |
| BS_C01_S02_V18_I02 | leading-bhashya | तत्र च¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span>¦इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च¦<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span>¦इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः । |
| BS_C01_S02_V18_I03 | leading-bhashya | न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह – |
| BS_C01_S02_V19 | sutra | ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥ |
| BS_C01_S02_V19 | sutra | ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥ |
| BS_C01_S02_V19 | sutra | ॐ न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ॐ ॥ 19-50 ॥ |
| BS_C01_S02_V19 | sutra | ॐ न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ॐ ॥ 19-50 ॥ |
| BS_C01_S02_V19_B1 | bhashya | त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥ |
| BS_C01_S02_V20 | sutra | ॐ शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ॐ ॥ 20-51 ॥ |
| BS_C01_S02_V20 | sutra | ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥ |
| BS_C01_S02_V20 | sutra | ॐ शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ॐ ॥ 20-51 ॥ |
| BS_C01_S02_V20 | sutra | ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥ |
| BS_C01_S02_V20_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा<br/>शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’<br/>‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span>¦इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते । |
| BS_C01_S02_V20_B2 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।¦रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥</span></span>¦इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥ |
| BS_C01_S02_V21 | sutra | ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥ |
| BS_C01_S02_V21 | sutra | ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥ |
| BS_C01_S02_V21 | sutra | ॐ अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ॐ ॥ 21-52 ॥ |
| BS_C01_S02_V21 | sutra | ॐ अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ॐ ॥ 21-52 ॥ |
| BS_C01_S02_V21_B1 | bhashya | पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा¦<span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span>¦इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,¦<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span>¦इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः । |
| BS_C01_S02_V21_B2 | bhashya | ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य । |
| BS_C01_S02_V21_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)</span>¦। |
| BS_C01_S02_V21_B4 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)</span> |
| BS_C01_S02_V21_B5 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)</span></span>इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥ |
| BS_C01_S02_V21_I01 | leading-bhashya | अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र – |
| BS_C01_S02_V21_I02 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span>¦इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)- |
| BS_C01_S02_V21_I03 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span>¦इत्युक्त्वा तस्माच्च¦<span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span>¦इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्- |
| BS_C01_S02_V22 | sutra | ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥ |
| BS_C01_S02_V22 | sutra | ॐ विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ॐ ॥ 22-53 ॥ |
| BS_C01_S02_V22 | sutra | ॐ विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ॐ ॥ 22-53 ॥ |
| BS_C01_S02_V22 | sutra | ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥ |
| BS_C01_S02_V22_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)</span>¦इति विशेषणान्न प्रकृतिः ।¦<span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span>¦इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः । |
| BS_C01_S02_V22_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।<br/> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥<br/>तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।<br/> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span>¦इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात्¦<span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span>¦इत्यपि विशेषणमेव । |
| BS_C01_S02_V22_B3 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)</span></span>इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥ |
| BS_C01_S02_V23 | sutra | ॐ रूपोपन्यासाच्च ॐ ॥ 23 ॥ |
| BS_C01_S02_V23 | sutra | ॐ रूपोपन्यासाच्च ॐ ॥ 23 ॥ |
| BS_C01_S02_V23 | sutra | ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥ |
| BS_C01_S02_V23 | sutra | ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥ |
| BS_C01_S02_V23_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span>¦इति |
| BS_C01_S02_V23_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”</span>¦इति । |
| BS_C01_S02_V23_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span>¦इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥ |
| BS_C01_S02_V24 | sutra | ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥ |
| BS_C01_S02_V24 | sutra | ॐ वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ॐ ॥ 24-55॥ |
| BS_C01_S02_V24 | sutra | ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥ |
| BS_C01_S02_V24 | sutra | ॐ वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ॐ ॥ 24-55॥ |
| BS_C01_S02_V24_B1 | bhashya | अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥ |
| BS_C01_S02_V24_I01 | leading-bhashya | अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं |
| BS_C01_S02_V24_I02 | leading-bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span>¦इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह – |
| BS_C01_S02_V25 | sutra | ॐ स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ॐ ॥25-56॥ |
| BS_C01_S02_V25 | sutra | ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥ |
| BS_C01_S02_V25 | sutra | ॐ स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ॐ ॥25-56॥ |
| BS_C01_S02_V25 | sutra | ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥ |
| BS_C01_S02_V25_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)</span> |
| BS_C01_S02_V25_B2 | bhashya | इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥ |
| BS_C01_S02_V26 | sutra | ॐ शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ॐ ॥ 26-57 ॥ |
| BS_C01_S02_V26 | sutra | ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥ |
| BS_C01_S02_V26 | sutra | ॐ शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ॐ ॥ 26-57 ॥ |
| BS_C01_S02_V26 | sutra | ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥ |
| BS_C01_S02_V26_B1 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)</span>¦इत्यादिशब्दः । |
| BS_C01_S02_V26_B2 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span>¦इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्। |
| BS_C01_S02_V26_B3 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)</span>¦<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)</span>¦इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न । |
| BS_C01_S02_V26_B4 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’</span></span> इति । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span></span> इति। <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span></span> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।¦अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’</span></span>॥¦इत्यादिना <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span></span> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः । |
| BS_C01_S02_V26_B5 | bhashya | <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span></span> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span></span>इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।¦तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span></span> इति ॥ |
| BS_C01_S02_V26_B6 | bhashya | चतुर्वेदशिखायां च¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)</span></span> इति ।¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span></span> इति ।¦बृहत्संहितायां च-¦<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।¦न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’</span></span> इत्यादि ॥ |
| BS_C01_S02_V26_B7 | bhashya | <span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।<br/>तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span>¦इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥ |
| BS_C01_S02_V27 | sutra | ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥ |
अध्यायसूची
Error: Table Adhyaya not found.